{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"a","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/a","headwords":[{"lemma":"A","count":2,"glosses":["A"],"forms":["A"],"morphology":["noun, letter name, singular","proper-name label"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s16","id":"h4-s16","source":"Over de dubbele A en de grieksche ETA."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s78","id":"h16-s78","source":"Dobbert niet uw verscheurde ziel tusschen de wereldberoemde verdiensten van Nietigheid A en Onbeduidendheid B?"}]},{"lemma":"a","count":1,"glosses":["a"],"forms":["a"],"morphology":["list label"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s104","id":"h9-s104","source":"a) Slechts zulke gouverneurs, officieren en beambten te benoemen, die geacht kunnen worden vasttestaan, in het ware geloof. b) Den Javaan te doen vergunnen de kazernes, alsmede de op de reeden liggende oorlogs- en koopvaardyschepen te bezoeken, om door 't verkeer met nederlandsche soldaten en matrozen te worden opgeleid tot het Godsryk."}]},{"lemma":"A-gracht","count":2,"glosses":["A-canal"],"forms":["A-gracht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"A-gracht is the narrator’s abbreviated name for a canal.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s158","id":"h6-s158","source":"Er zyn lieden die vyftig of zestig jaren lang meedreven met het stroompje, waarin ze beweren te zwemmen, en die van al dien tyd weinig anders zouden kunnen verhalen dan dat ze verhuisd zyn van de A-gracht naar de B-straat. Niets is gewoner dan op ervaring te hooren bogen, juist door hen die hun gryze haren zoo gemakkelyk verkregen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s172","id":"h6-s172","source":"Wilt ge iets dat opweegt tegen de verhuizing van de A-gracht! Hy had schipbreuk geleden, meer dan eens."}]},{"lemma":"a.s.","count":1,"glosses":["a curse"],"forms":["a.s"],"morphology":["abbreviation"],"note":"The initials abbreviate the coarse insult Saïdjah shouts at the buffalo.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s33","id":"h17-s33","source":"Saïdjah, verstoord over zoo groote en vooral zoo ongewone weerspannigheid, kon zich niet weerhouden een beleediging te uiten. Hy riep: a.s."}]},{"lemma":"aalmoes","count":2,"glosses":["alms"],"forms":["aalmoes","aalmoezen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s103","id":"h2-s103","source":"Als hy maar geen aalmoes vraagt, en niemand lastig valt, heb ik er volstrekt niet tegen dat hy arm is, maar die opsiering van de zaak komt niet te-pas. Luister verder:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s31","id":"h15-s31","source":"Bovendien meende de man, door dweepzucht beheerscht, by 't klimmen zyner jaren het heil van zyn ziel voor bezoldigde bedevaarten naar Mekka en voor aalmoezen aan gebedzingende leegloopers te kunnen inkoopen."}]},{"lemma":"aan","count":690,"glosses":["to","of","at","on","from","for","in","about","by","with","arrived","along","To","against","up","out","into","accepted","wore","On","regarding","alight","engaged in","listened to","commend","wears","put on","join","urge","onto","(particle)","presents","despite","offered","pressed","advised","provides","despite it","offers","to mind","as granted","noted down","concerns","cited","about it","concern","on to","joined","looked at","insisted","bring charges against","take to heart","At","accuse","arrives","for consideration","Of"],"forms":["aan","Aan"],"morphology":["preposition","separable verb particle","adverbial particle","separable particle","separable verbal particle","adverb","postposition","separable adverbial particle","preposition, fixed expression","pronominal-preposition component","prepositional adverb particle","pronominal adverb particle","adverb, separable particle"],"note":"Iets aanhebben means ‘to be wearing something.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s10","id":"h1-s10","source":"En gewoonlyk, wanneer ik de oorzaken naging, kwam het me voor, dat die moesten gezocht worden in de verkeerde richting die aan de meesten gegeven was in hun jeugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s25","id":"h1-s25","source":"Ik ben lid van Artis, zy heeft een sjaallong van twee-en-negentig gulden, en van zulk een malle liefde die volstrekt aan het einde der aarde wil wonen, is toch tusschen ons nooit spraak geweest."}]},{"lemma":"aan boord","count":2,"glosses":["aboard"],"forms":["Aan-boord","aan-boord"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"Historical hyphenation of modern aan boord.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s31","id":"h14-s31","source":"Te Natal was hy gevangen. Aan-boord van 't oorlogsvaartuig dat hem overvoerde, was hy ook natuurlyk een gevangene."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s135","id":"h14-s135","source":"Had niet die arme vrouw maanden doorgebracht aan-boord van een Arabisch vaartuig, zonder andere legerstede dan 't scheepsdek zonder andere beschutting tegen zonnehitte en westmoessonsbuien, dan een tafeltje tusschen welks pooten ze zich moest vastklemmen?"}]},{"lemma":"aan tafel","count":2,"glosses":["to the table","at table"],"forms":["aan-tafel"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"Aan-tafel is an older hyphenated spelling of aan tafel.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s1","id":"h9-s1","source":"Duclari, die aan Verbrugge kwam vragen of hy al dan niet dacht thuis te zyn voor 't middagmaal, werd meegenoodigd aan-tafel, en wanneer de lezer gesteld is op wat afwisseling in myn vertelling, wordt hy naar 't volgend hoofdstuk verwezen, waarin ik meedeel wat er zoo-al gesproken werd by dat maal."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s126","id":"h14-s126","source":"Na lang wachten waren de meubels van Batavia aangekomen, en waren ketimon's in zout gelegd, en als Max aan-tafel iets verhaalde, geschiedde dit in 't vervolg niet meer uit gebrek aan eieren voor de omelet, hoewel toch altyd de levenswys van 't klein gezin duidelyke blyken droeg dat de voorgenomen spaarzaamheid zeer werd in acht genomen."}]},{"lemma":"aanbevelen","count":4,"glosses":["commend","command","recommended","commended"],"forms":["beveel","aanbevolen","beval"],"morphology":["verb, present, singular","verb, present, first person singular","verb, past participle","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s52","id":"h7-s52","source":"In het Tjikandische en Bolangsche zyn ze er heel bly om ... en de opstandelingen in de Lampongs ook. Ik beveel me zeer aan voor uw medewerking, m'nheer Verbrugge!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s141","id":"h8-s141","source":"En hiermede beveel ik my zeer aan in uwe medewerking."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s60","id":"h15-s60","source":"Havelaar had den kontroleur belast met een nauwkeurig onderzoek hieromtrent, en hem aanbevolen de pryzen optegeven naar waarheid, zonder terugzicht op wat vroeger geschiedde."}]},{"lemma":"aanbidden","count":3,"glosses":["worship","adored"],"forms":["aanbidden","aangebeden"],"morphology":["verb, present, plural","verb, past participle used adjectivally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s132","id":"h6-s132","source":"Ik hoop dat ge haar schoon vinden zult, zoodra ik gelegenheid zal hebben haar voortestellen, gloeiend van verontwaardiging over wat zy de \"miskenning van 't genie\" noemde, als haar aangebeden Max in 't spel was, of wanneer haar een denkbeeld bezielde, dat in-verband stond met het welzyn van haar kind."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s83","id":"h9-s83","source":"Dáár aanbidden zy God onder aanroeping van een valschen profeet, die een gruwel is voor de oogen des Heeren! En, geliefden, zelfs zyn er die, als ware het niet genoeg een valschen profeet te gehoorzamen, zelfs zyn er die een anderen God, wat zeg ik, die goden aanbidden, goden van hout of steen, die zyzelf gemaakt hebben naar hun beeld, zwart, afschuwelyk, met platte neuzen en duivelachtig! ja, geliefden, byna beletten my de tranen hier voorttegaan, nog dieper is de verdorvenheid van Cham's geslachte!"}]},{"lemma":"aanbidder","count":1,"glosses":["admirer"],"forms":["aanbidder"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."}]},{"lemma":"aanbieden","count":9,"glosses":["offered","offering","to offer","submitted"],"forms":["aanbood","aangeboden","aanbieden","aantebieden"],"morphology":["verb, past, singular","nominalized infinitive, neuter singular","verb, infinitive","verb, past participle","verb, participle"],"note":"Aantebieden is the older closed spelling of modern aan te bieden.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s142","id":"h5-s142","source":"Zulke geschenken zyn dan ook dikwyls van zoo weinig waarde, dat het afwyzen iets vernederends zou in zich sluiten, en vaak is alzoo deze gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind dat zyn liefde tot den vader tracht te uiten door 't aanbieden van een klein geschenk, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s174","id":"h6-s174","source":"Wat dus de levensomstandigheden aangaat, kon hy veel ondervonden hebben. En dat hy werkelyk veel ondervonden hàd, dat hy 't leven niet was doorgegaan zonder de indrukken optevangen die 't hem zoo ruimschoots aanbood, daarvoor moge ons de vlugheid van zyn geest borg wezen, en de ontvankelykheid van zyn gemoed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s58","id":"h7-s58","source":"Door 't hotsen en stooten viel 't spreken moeielyk. Kleine Max werd rustig gehouden met pisang en zyn moeder die hem op den schoot had, wilde volstrekt niet bekennen dat ze vermoeid was, als Havelaar aanbood haar van den zwaren jongen te ontlasten."}]},{"lemma":"aanbod","count":2,"glosses":["offer"],"forms":["aanbod"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s25","id":"h10-s25","source":"Maar al had je vleugels, mag je dan zulke dingen voorstellen aan een meisje dat haar belydenis nog niet gedaan heeft? En al wàs 't kind aangenomen, wat beduidt dat aanbod van wegvliegen samen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s139","id":"h13-s140","source":"Zonderling echter was het, dat die dame niet alleen geweigerd had deeltenemen aan de gemeenschappelyke maaltyden, maar dat zy zelfs geen gebruik maakte van 't aanbod om haar spyzen te doen gereed maken in de keuken van Havelaars huis. \"Deze bescheidenheid, zei Tine, was wat ver gedreven, want de keuken was ruim genoeg.\""}]},{"lemma":"aanbouw","count":1,"glosses":["construction"],"forms":["aanbouw"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s41","id":"h7-s41","source":"--En zyn er Medjiets in aanbouw in de afdeeling? ging Havelaar voort, alweer op een toon die, geheel in tegenspraak met de woorden zelf, scheen aanteduiden dat er verband bestond tusschen die moskeën en de \"groote familie\" van den Regent."}]},{"lemma":"aanbrengen","count":1,"glosses":["inserted"],"forms":["aangebracht"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s135","id":"h4-s135","source":"Het was meestal javaansch of maleisch. Ook waren hier-en-daar verkortingen aangebracht, die moeielyk te ontcyferen waren."}]},{"lemma":"aandacht","count":8,"glosses":["attention","notice"],"forms":["aandacht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s87","id":"h8-s87","source":"Hy sprong weg, en liep den grooten kring rond, en vermaakte de Hoofden door zyn gekeuvel, en speelde met de gevesten van hun krissen. Toen hy by den Djaksa kwam, die de aandacht van 't kind trok omdat hy sierlyker dan de anderen gekleed was scheen deze iets op 't hoofd van kleinen Max te wyzen aan den Kliwon die naast hem zat en een gefluisterde opmerking daarover scheen te beamen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s180","id":"h11-s180","source":"Het kind reeg kralen aan een snoer, en scheen al haar aandacht daarby noodig te hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s99","id":"h13-s100","source":"Maar als ge me daar een plant weet aantewyzen die ik niet kende, of waaraan voor my iets te zien valt dat vroeger myn aandacht ontsnapte ... als ge my van-tyd tot-tyd een bloem toont, die ik gaarne pluk en meedraag in 't knoopsgat, dan vergeef ik u dat afwyken van den weg, ja, ik ben er dankbaar voor."}]},{"lemma":"aandachtig","count":1,"glosses":["attentively"],"forms":["aandachtig"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s14","id":"h10-s14","source":"Ik luisterde aandachtig toe, en toen 't uit was, vroeg ik hem of hy 't boek bezat, waarin het ding stond, dat hy daar zoo-even had opgedeund."}]},{"lemma":"aandeel","count":4,"glosses":["a share","share"],"forms":["aandeel"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s15","id":"h3-s15","source":"Mevrouw Rosemeyer--de Rosemeyers laten zich mevrouw noemen, omdat ze in suiker doen, en aandeel in een schip hebben--mevrouw Rosemeyer begreep dat wat Louise aan 't schreien had gemaakt, ook òns vermaken zou, en vroeg een dacapo aan Frits, die zoo rood zag als een kalkoen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s269","id":"h8-s269","source":"Ook worden zij gesteld in het onrechtmatig, bezit van sawah-velden, terwijl die alleen toekomen aan degenen, die aandeel hebben in de kultuur.\" Hier heb ik een andere nota, en wel in potlood."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s30","id":"h12-s30","source":"Verbrugge, wat kies je, je aandeel in de omelet of de historie?"}]},{"lemma":"aandeelhouder","count":1,"glosses":["shareholders"],"forms":["aandeelhouders"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s105","id":"h4-s105","source":"En--zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen --myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Holloway- pillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannenbakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook."}]},{"lemma":"aandenken","count":2,"glosses":["keepsake"],"forms":["aandenken"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s196","id":"h17-s196","source":"De natuur lachte hem toe en scheen hem welkom te heeten als een moeder haar teruggekeerd kind. En even als deze haar vreugde schildert door eigenwillige herinnering aan de voorbygegane smart, by 't vertoonen van wat ze bewaarde als aandenken gedurende het afzyn, liet ook Saïdjah zich vermaken door 't weerzien van zoovele plekken die getuigen waren van zyn kort leven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s167","id":"h18-s168","source":"Ook verhaalden zy, dat by hun vertrek de verkoop hunner meubelen wel tienmaal meer dan de waarde had opgebracht, omdat de Inlandsche Hoofden zoo graag een aandenken koopen van een resident die goed voor hen geweest is."}]},{"lemma":"aandienen","count":1,"glosses":["announce"],"forms":["aandienen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s147","id":"h4-s147","source":"Ik zei dat ik m'nheer Droogstoppel was, makelaar in koffi, van de Lauriergracht, maar dat ik mezelf wel zou aandienen."}]},{"lemma":"aandoen","count":4,"glosses":["affected","put in at","to wage","stirred"],"forms":["aandeed","aandoen","aantedoen","aangedaan"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, third person singular","past participle used predicatively"],"note":"Aantedoen is the older closed spelling of modern aan te doen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s79","id":"h8-s79","source":"Maar hy hield niet van verzen. \"Het was een leelyk ryglyf\" zeide hy, en als hy er toe gebracht werd iets te lezen van wat hy \"begaan\" had, zooals hy zich uitdrukte, schiep hy er vermaak in, zyn eigen werk te bederven, òf door 't voortedragen op een toon die 't belachelyk maken moest, òf door op-eenmaal, vooral by een hoogst-ernstigen passus, aftebreken, en er een kwinkslag tusschen te werpen, die de toehoorders pynlyk aandeed, maar die by hem niets anders was dan een bloedige satire op de onevenredigheid tusschen dat keurslyf en zyn ziel die zich daarin zoo benauwd voelde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s245","id":"h11-s245","source":"Myn verstoordheid van dien dag stond in verband met het gevaarlyke der Natalsche ree ... je weet, Verbrugge, dat geen oorlogschip die reede mag aandoen, vooral niet in Juli ... ja, Duclari, de westmousson is daar in Juli 't sterkst, juist andersom dan hier."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s6","id":"h14-s6","source":"Ge weet hoe gemakkelyk men een voorwendsel vindt om zulke landjes den oorlog aantedoen, en zich daarvan meester te maken."}]},{"lemma":"aandoening","count":12,"glosses":["emotions","feelings","emotion","feeling","sentiments"],"forms":["aandoeningen","aandoening"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s106","id":"h2-s106","source":"... en schryver. Sedert myn kindsheid drukte ik myn aandoeningen in verzen uit, en ook later schreef ik dagelyks neder wat er omging in myn ziel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s157","id":"h6-s157","source":"Opmerkelyk was 't dat zyn voorkomen, en zelfs zyn aandoeningen, zoo weinig sporen droegen van zyn doorgebracht leven. Het roemen op ondervinding is een belachelyke gemeenplaats geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s163","id":"h6-s163","source":"En, omgekeerd, hoe velen ondergaan een reeks van aandoeningen, zonder dat de uiterlyke omstandigheden hiertoe schenen aanleiding te geven."}]},{"lemma":"aandoenlijk","count":3,"glosses":["touching","Moving"],"forms":["aandoenlyk","Aandoenlyk"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s186","id":"h7-s186","source":"Aandoenlyk was het, de brieven te lezen van haar vader--toen een jongeling van achttien jaren, die als luitenant by dat korps in dezelfde charge een sabelhouw op 't hoofd bekwam, aan welks gevolgen hy acht jaren later krankzinnig sterven zou--brieven aan zyn moeder, waarin hy zich beklaagde hoe hy vruchteloos op het slagveld naar 't lyk zyns vaders had gezocht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s12","id":"h16-s12","source":"Het was aandoenlyk hoe die arme lieden op Havelaars ridderlykheid vertrouwden en overtuigd waren dat hy hen niet roepen zou om den volgenden dag in 't openbaar te herhalen wat ze des nachts of den vorigen avend in zyn kamer gezegd hadden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s132","id":"h16-s132","source":"Het is aandoenlyk hoe de waardige man, die dikwyls koffi by ons drinkt, by Frits op 't gevoel tracht te werken, en hoe de kwajongen telkens nieuwe vragen gereed heeft, die de weerbarstigheid van zyn gemoed aantoonen ... 't komt alles uit dat vervloekte pak van Sjaalman!"}]},{"lemma":"aandrang","count":2,"glosses":["urge","rush"],"forms":["aandrang"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s80","id":"h3-s80","source":"Maar dit was eigenlyk meer uit een soort van wrevel, en uit zekeren aandrang om de geleerdheid die voor my lag, in 't latyn aantespreken, dan wel omdat ik het precies meende. Want, waar ik 't een of ander stuk wat langer inzag, moest ik erkennen dat de schryver me toescheen wel op de hoogte van zyn taak te staan, en zelfs dat hy een groote soliditeit in zyn redeneeringen aan den dag legde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s12","id":"h20-s12","source":"--'t Was in den Haag, toen Max ziek was en we zoo geschrokken waren omdat de dokter zei dat hy een zoo ongewoon gevormd hoofd had, en dat er zooveel zorg vereischt werd om aandrang naar de hersenen te voorkomen, juist in die dagen was je bezig aan die strook."}]},{"lemma":"aandrift","count":1,"glosses":["urge"],"forms":["aandrift"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s111","id":"h11-s111","source":"Je hebt nog altyd medelyden met haar, maar ditmaal niet omdat ze onthoofd moet worden, maar omdat men haar zoo lang laat wachten vóór ze onthoofd wordt, en als je nog iets zeggen of roepen zoudt, in 't eind--gesteld dat je aandrift voelt je met de zaak te bemoeien--zou 't niets anders wezen dan: \"sla toch in-godsnaam toe, man, 't mensch wacht er op!\" En wanneer je later die schildery weerziet, en meermalen weerziet, is zelfs reeds je eerste indruk: \"is die historie nog niet afgeloopen?"}]},{"lemma":"aandringen","count":8,"glosses":["pressed","insisted","insists","press"],"forms":["drong","aandrong","aandringt","aandringen","aangedrongen","aan"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, participle","verb, past, third-person singular","separable verbal particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s97","id":"h3-s97","source":"Over kinderboekjes, fabels en sprookjes. (Dit wil ik wel eens lezen, omdat hy op waarheid aandringt.) Over bemiddeling, in den handel. (Dit bevalt me volstrekt niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s132","id":"h4-s132","source":"11° (Hierop drong, Stern zeer sterk aan) Dat ik Sjaalman een riem papier, een gros pennen, en een kruikjen inkt zenden zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s183","id":"h7-s183","source":"Zyzelf, die nooit belang gesteld had in zaken van geldelyken aard, wist weinig of niets te antwoorden, toen Havelaar by haar aandrong op eenige inlichtingen aangaande de vorige bezittingen van haar verwanten. Haar grootvader, de baron Van W., was met Willem den vyfden naar Engeland uitgeweken en ridmeester geweest by 't leger des hertogs van York."}]},{"lemma":"aanduiden","count":1,"glosses":["to suggest"],"forms":["aanteduiden"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Aanteduiden is an older joined spelling of aan te duiden.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s41","id":"h7-s41","source":"--En zyn er Medjiets in aanbouw in de afdeeling? ging Havelaar voort, alweer op een toon die, geheel in tegenspraak met de woorden zelf, scheen aanteduiden dat er verband bestond tusschen die moskeën en de \"groote familie\" van den Regent."}]},{"lemma":"aandurven","count":1,"glosses":["dares to face"],"forms":["aandurft"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s43","id":"h20-s43","source":"De Regent schynt er op te rekenen dat niemand hem aandurft!"}]},{"lemma":"aaneen","count":2,"glosses":["together"],"forms":["aan-één","aan-een"],"morphology":["adverb"],"note":"Historical hyphenated spelling of modern Dutch ‘aaneen’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s22","id":"h3-s22","source":"Toen reciteerde Frits een ding dat van nonsens aan-één hing. Neen 't hing niet aan-een."}]},{"lemma":"aaneenschakeling","count":1,"glosses":["chain"],"forms":["aaneenschakeling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s244","id":"h11-s244","source":"Dat was een aaneenschakeling van denkbeelden."}]},{"lemma":"aangaan","count":24,"glosses":["concerns","concerned","concern","entered into"],"forms":["aangaat","aanging","aangingen","aangaan","gaat","aangegaan"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, present, third-person singular","verb, present, third person singular","verb, past, third person plural","verb, present, plural","verb, past participle"],"note":"Iets gaat mij aan means that something concerns me or is my business.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s45","id":"h2-s45","source":"Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s67","id":"h2-s67","source":"Nog zie 'k zyn oogen flikkeren--anders zagen ze flauw--hy gaf den Griek een vuistslag, en ik was gered. Later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft, maar omdat ik een vast principe heb, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan, ben ik terstond weggeloopen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s105","id":"h4-s105","source":"En--zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen --myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Holloway- pillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannenbakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook."}]},{"lemma":"aangaande","count":2,"glosses":["concerning"],"forms":["aangaande"],"morphology":["preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s183","id":"h7-s183","source":"Zyzelf, die nooit belang gesteld had in zaken van geldelyken aard, wist weinig of niets te antwoorden, toen Havelaar by haar aandrong op eenige inlichtingen aangaande de vorige bezittingen van haar verwanten. Haar grootvader, de baron Van W., was met Willem den vyfden naar Engeland uitgeweken en ridmeester geweest by 't leger des hertogs van York."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s186","id":"h20-s186","source":"Excellentie! Myn ambtshalve by missive van 28 Februari gedaan verzoek om aangaande de Lebaksche zaken te worden gehoord, is zonder gevolg gebleven."}]},{"lemma":"aangeboren","count":1,"glosses":["inborn"],"forms":["aangeboren"],"morphology":["adjective, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s98","id":"h5-s98","source":"De aangeboren hoffelykheid van den javaanschen groote--zelfs de geringe Javaan is veel beleefder dan zyn europesche standgenoot--maakt evenwel deze schynbaar moeielyke verhouding dragelyker dan ze anders wezen zou."}]},{"lemma":"aangenaam","count":16,"glosses":["pleasant","agreeable","more pleasant","pleasing","more agreeably","most agreeable","more welcome"],"forms":["aangenaam","aangenamer","aangenaams","alleraangenaamst"],"morphology":["adjective","adjective, partitive inflection","adjective, uninflected","adjective, comparative, predicative","adjective, comparative, adverbial use","adjective, superlative, predicative","adjective, comparative"],"note":"The intensive superlative aller-aangenaamst means “most agreeable.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s36","id":"h2-s36","source":"Lach hier niet om, lezer, straks zult ge zien hoe dit kwam. Ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks, iets wat me herinnerde aan ... daar had ik het!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s56","id":"h2-s56","source":"Ik ben man en vader, en houd ieder die het gevaar zoekt, voor een gek, wat ook in de Schrift staat. Het is my inderdaad aangenaam optemerken hoe ik my in myn denkbeelden over gevaar en zulke dingen, gelyk ben gebleven, daar ik thans over zoo-iets nog juist dezelfde meening koester, als dien avend toen ik daar by de kraam van den Griek stond, met de twaalf stuivers die we saamgelegd hadden, in de hand."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s74","id":"h2-s74","source":"Ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--was my het weerzien van dien persoon niet aangenaam."}]},{"lemma":"aangeven","count":1,"glosses":["indicated"],"forms":["aangegeven"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."}]},{"lemma":"aangezicht","count":1,"glosses":["face"],"forms":["aangezicht"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s95","id":"h8-s95","source":"En wie boosheid doet, verschuilt zich voor zyn aangezicht omdat hy straffe vreest."}]},{"lemma":"aangrijpen","count":4,"glosses":["touched","to seize","moved","seized"],"forms":["aangegrepen","aantegrypen"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive with te","verb, participle"],"note":"Historical spelling writes modern ‘aan te grijpen’ as one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s159","id":"h6-s159","source":"Anderen weer meenen hun aanspraken op ondervinding te mogen gronden op werkelyk ondergane lotwisseling, zonder dat echter uit iets blykt dat ze door die veranderingen werden aangegrepen in hun zieleleven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s113","id":"h15-s113","source":"Hy meende dat er aan 't hoofd van de Regeering een Gouverneur-generaal stond die zyn bondgenoot wezen zou, en 't was een eigenaardigheid te meer in zyn karakter, dat deze meening hem van strenge maatregelen terughield, langer juist dan iets anders hem zou weerhouden hebben, omdat het hem stuitte het Onrecht aantegrypen op een oogenblik dat hy 't Recht voor sterker hield dan gewoonlyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"aangroeien","count":1,"glosses":["swelling"],"forms":["aangroeien"],"morphology":["verbal noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s12","id":"h2-s12","source":"...by de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers, en met het oog op de noodzakelykheid om soliditeit van gedrag, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit in de uitvoering, van de gegeven orders ... 't Is, waarachtig, alles de zuivere waarheid!"}]},{"lemma":"aanhalen","count":3,"glosses":["quoted","cite"],"forms":["aangehaalde","aangehaald","aanhalen"],"morphology":["verb, past participle, attributive","verb, past participle used adjectivally","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s78","id":"h9-s78","source":"Hy had kortelyk Gods liefde uit de aangehaalde tekstwoorden bewezen, en was al zeer spoedig overgegaan tot het punt, waarop 't hier eigenlyk aankwam, de bekeering namelyk van Javanen, Maleiers, en hoe al dat volk heeten moge."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s49","id":"h13-s49","source":"Ge ziet uit het zoo-even aangehaald slot van dien brief, dat ik niet wilde behandeld zyn als een kind, ik die te Natal tegenover den generaal myn plicht had gedaan als een man."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s190","id":"h14-s190","source":"Ik zou veel voorbeelden kunnen aanhalen van rapporten die den gunstigen toestand van een residentie ten-hoogste verheffen, doch te-gelyker-tyd, vooral waar de cyfers spreken, zichzelf logenstraffen."}]},{"lemma":"aanhang","count":1,"glosses":["following"],"forms":["aanhang"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s68","id":"h18-s68","source":"Zyn voornemen was, 't lyk van zyn voorganger te doen opgraven en wetenschappelyk onderzoeken, zoodra de Regent zou verwyderd zyn, en diens aanhang onschadelyk gemaakt. Maar men heeft hem hiertoe de gelegenheid niet gelaten."}]},{"lemma":"aanhangen","count":1,"glosses":["clung to"],"forms":["aanhing"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s129","id":"h18-s130","source":"Het scheen iemand te zyn, die yverig werkt voor den Heer, want hy schreef \"dat de vrouw van Sjaalman zich moest laten scheiden van zulk een ellendeling, die haar armoed liet lyden, die zyn brood niet kon verdienen, die bovendien een schurk was, omdat hy schulden had ... dat de schryver van den brief met haar toestand begaan was, hoewel zy zich dat lot had op den hals gehaald door eigen schuld, daar ze den Heer had verlaten, en Sjaalman aanhing ... dat ze tot den Heer moest terugkeeren, en dat dan de heele familie misschien de handen zou inéénslaan, om haar naaiwerk te bezorgen. Maar vóór alles moest ze scheiden van dien Sjaalman, die een ware schande was voor de familie.\""}]},{"lemma":"aanhangsel","count":1,"glosses":["appendages"],"forms":["aanhangsels"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s68","id":"h8-s68","source":"Zyn beelden, die altyd genomen waren uit het leven dat hem omringde, waren voor hem werkelyk hulpmiddelen tot begrypelyk maken van wat hy bedoelde, en niet, zooals vaak geschiedt, lastige aanhangsels die de zinsneden der redenaars bezwaren, zonder eenige duidelykheid toetevoegen aan 't begrip der zaak die men voorgeeft toetelichten."}]},{"lemma":"aanhankelijkheid","count":2,"glosses":["devotion"],"forms":["aanhankelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s12","id":"h14-s12","source":"En wat voorts het gedeeltelyk ontblooten van andere plaatsen aanging, voornamelyk in 't Mandhélingsche, meende hy genoeg te kunnen rekenen op de trouw en de aanhankelykheid van Jang di Pertoean, 't voornaamste hoofd in de Battahlanden, om hierin geen bezwaar te zien."}]},{"lemma":"aanhebben","count":2,"glosses":["has","had on"],"forms":["heeft","aanhad"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s55","id":"h9-s55","source":"Zoo gaat het, als men wys is in zyn eigen oogen. Hy weet nu niet eens hoe laat het is, en zyn jongetje heeft maar een half broekjen aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s106","id":"h18-s107","source":"Er is altyd iets stuitends in dat niet herkennen, maar omdat het nu wat minder koud is, en ik den vorigen keer myn jas met bont aanhad, schryf ik het dááraan toe, en trek 't my niet aan ... de beleediging, meen ik."}]},{"lemma":"aanhechten","count":1,"glosses":["attach"],"forms":["aanhechten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s33","id":"h5-s33","source":"Maar zal men den afgebroken draad weer kunnen aanhechten? Zal men terugvinden in onze dagen, wat toen de kracht uitmaakte van kerkvoogd en bouwheer?"}]},{"lemma":"aanhechtsel","count":1,"glosses":["additions"],"forms":["aanhechtsels"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s23","id":"h5-s23","source":"Onveranderlyk zyn ze van heterogeene bouworde. Het corps de logis dagteekent altyd van eenige regeeringen vroeger dan de aanhechtsels die onder dezen of genen lateren koning daarby zyn gevoegd."}]},{"lemma":"aanhef","count":2,"glosses":["opening"],"forms":["aanhef"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s139","id":"h16-s139","source":"\"O, zeide hy, jonge vriend open toch ... de aanhef was als zooeven. \"Maar, ging hy voort, kunt gy ongevoelig blyven by 't bedenken wat er van u worden zal, als gy eenmaal zult gerekend worden tot de bokken aan de linkerzyde ..."}]},{"lemma":"aanhitsing","count":1,"glosses":["incitement"],"forms":["aanhitsing"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s180","id":"h12-s180","source":"Wanneer hy my voor die zaken had laten terechtstaan als schuldig aan oneerbiedigheid jegens den Gouverneur van Sumatra's Westkust, hetgeen in die dagen met een beetje goeden wil had kunnen worden uitgelegd als \"pooging, tot ondermyning van 't nederlandsch gezag, en aanhitsing, tot opstand\" of aan \"diefstal op den publieken weg\" zou hy getoond hebben een goedhartig mensch te zyn."}]},{"lemma":"aanhoren","count":11,"glosses":["listening","listen to","hearing","hearing out","to hear out"],"forms":["aanhooren","aantehooren"],"morphology":["verb, infinitive","verbal noun, neuter, singular","nominalized infinitive, neuter singular","verbal noun, neuter singular","verb, nominalized infinitive","nominalized verb, infinitive","verb, present, plural","verb, infinitive used as noun"],"note":"Aanhooren is the nineteenth-century spelling of modern aanhoren.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s121","id":"h6-s121","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben. Maar al dat afbrokkelen, dat stooterige en hobbelige, maakte het aanhooren lastig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s42","id":"h9-s42","source":"Ge zyt niet in den krans van de Rosemeyers, lezer, en dus gelukkiger dan ik die alles moet aanhooren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s73","id":"h9-s73","source":"By 't aanhooren van die predikatie, dacht ik gedurig hoe hemelsbreed toch het verschil is tusschen menschelyke en goddelyke wysheid."}]},{"lemma":"aanhouden","count":1,"glosses":["held course"],"forms":["aangehouden"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s269","id":"h17-s269","source":"Vanhier waren zy noordwaarts gestevend tot ze Tanahitam voor zich zagen, dat de europesche zeelieden Prinsen-eiland noemen. Zy waren dat eiland omgezeild aan de oostzyde, en hadden toen aangehouden op de Keizersbaai, zich richtende op den hoogen piek in de Lampongs."}]},{"lemma":"aanhoudend","count":2,"glosses":["continually","persistent"],"forms":["aanhoudend","aanhoudende"],"morphology":["adverb","adjective, attributive, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s21","id":"h13-s21","source":"Juist het tegendeel zou me verwonderd hebben, maar wel vond ik 't zonderling dat de Gouverneur, die persoonlyk getuige was geweest hoe ik gedurig ver van myn bureau had te kampen gehad met de ontevredenheid der bevolking en aanhoudende pogingen tot opstand ... dat hy die zelf my geprezen had over wat hy \"kordaatheid\" noemde, aan de ontdekte fouten den naam geven kon van ontrouw of oneerlykheid."}]},{"lemma":"aanklacht","count":11,"glosses":["accusation","charge","accusations"],"forms":["aanklacht","aanklachten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s36","id":"h14-s36","source":"Het schynt dat de generaal zyn redenen had om dit onderzoek niet te doen plaats hebben. De tegen Jang di Pertoean ingebrachte aanklacht werd beschouwd als non avenu, en ik houd voor zeker dat de daarop doelende stukken nooit onder de oogen der Regeering te Batavia gebracht zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s54","id":"h14-s54","source":"Gelyk met hem komen de processtukken van de zaak te Batavia, en dan kan men dáár zien wie de man is, op wiens aanklacht myn schoonvader gesuspendeerd werd!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s6","id":"h15-s6","source":"\"Neen, die buffel was hun niet afgenomen om-niet, ze geloofden wel dat daarvoor een dubbelen prys zou betaald worden.\" \"Neen, ze waren niet afgeroepen van hun velden om zonder betaling te arbeiden in de Sawahs van den Regent, ze wisten zeer goed dat de Adhipatti hen later ruim zou beloond hebben.\" \"Ze hadden hun aanklacht ingebracht in een oogenblik van ongegronden wrevel ... ze waren waanzinnig geweest, en smeekten dat men hen straffen mocht voor zulke verregaande oneerbiedigheid!\""}]},{"lemma":"aanklagen","count":17,"glosses":["accused","complain","complains","brings charges","bring charges","bringing charges","charges","to accuse","denounce","to denounce"],"forms":["aangeklaagd","aanklagen","aan","klaag","klaagt","aanklaagt","aangeklaagde","aanteklagen"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive","separable verb particle","verb, present, third person singular","verb, present, first person singular","verb, nominalized infinitive","verb, present, third-person singular","past participle used adjectivally","verb, present, first-person singular","adjective, past participial"],"note":"Historical closed spelling of 'aan te klagen'.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s161","id":"h5-s161","source":"Waar blyft de gunst van de Regeering, die hem brood geeft voor dienst, maar hem dat brood opzegt, hem ontslaan zou als onbekwaam, wanneer hy een zoo hooggeplaatst persoon als een Tommongong, Adhipatti of Pangerang had verdacht of aangeklaagd met ligtvaardigheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s163","id":"h5-s163","source":"Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt ... dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en ... dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s288","id":"h8-s288","source":"--Goedkeuren ... neen! Maar men klaagt niet gaarne by de Regeering een Hoofd aan."}]},{"lemma":"aanklager","count":2,"glosses":["accusers","prosecutor"],"forms":["aanklagers","aanklager"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s8","id":"h15-s8","source":"De roekelooze aanklagers werden met rottingslagen gestraft, de Regent had gezegepraald, en de resident keerde naar de hoofdplaats terug, met het aangenaam bewustzyn die zaak alweer zoo goed \"geschipperd\" te hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s100","id":"h15-s100","source":"Ook de Djaksa, 't Inlandsch Hoofd dat by den Landraad het ambt van publieke aanklager vervult, trad liefst 's avends, ongezien en zonder gevolg, in Havelaars woning."}]},{"lemma":"aankleden","count":1,"glosses":["dressed"],"forms":["kleedde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s142","id":"h4-s142","source":"Een klein meisje zat op de stoep, en kleedde haar pop aan. Ik vroeg of m'nheer Sjaalman daar woonde?"}]},{"lemma":"aankleven","count":2,"glosses":["hold to","held"],"forms":["aankleef","aangekleefde"],"morphology":["verb, present, singular","adjective, participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s116","id":"h15-s116","source":"* * * * * Zeer weinig europesche lezers kunnen zich een juist denkbeeld vormen van de hoogte waarop een Gouverneur-generaal staan moet als mensch, om niet beneden de hoogte zyner bediening te blyven, en 't gelde dan ook niet als een te streng oordeel wanneer ik de meening aankleef dat zeer weinigen, geenen misschien, aan zóó zwaren eisch hebben kunnen beantwoorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s99","id":"h19-s99","source":"Ik heb de eer u ten-slotte de dankbare verzekering te geven, dat wanneer iets me kon terugbrengen van myn lang doordachte, en bedaard maar vurig aangekleefde principes ten dezen ... waarlyk, het zou geweest zyn de heusche innemende wyze waarop gy in de konferentie van eergister die principes hebt bestreden. De Adsistent-resident van Lebak,"}]},{"lemma":"aanknopen","count":3,"glosses":["strikes up","struck up","strike up"],"forms":["aanknoopt","aangeknoopt","aanknoopen"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past participle","verb, infinitive"],"note":"“Kennis aanknopen met” means to strike up an acquaintance with.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s136","id":"h4-s136","source":"Ik zag in, dat we Sjaalman noodig hadden, en daar ik het voor een jong mensch niet goed vind, dat hy verkeerde konnexien aanknoopt, wilde ik noch Stern noch Frits daarheen zenden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s48","id":"h14-s48","source":"Hy had zich, om dit opzet uittevoeren, naar de woning van den Toeankoe begeven, en daar met de bedienden die op den trap der buitengalery zaten, een gesprek aangeknoopt over een Sewah met het doel zyn tegenwoordigheid te rekken tot hy den Toeankoe zou gewaar worden, die zich dan ook weldra, omgeven van eenige verwanten en bedienden, vertoonde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s104","id":"h16-s104","source":"Ik zou me echter hierdoor niet hebben laten afschrikken, als maar niet de Rosemeyers me gezegd hadden, gaarne kennis te willen aanknoopen met Sterns vader."}]},{"lemma":"aankomen","count":24,"glosses":["arrived","arrive","to arrive","that put in","arrives","was at issue","came up","come"],"forms":["aangekomen","aankwam","aantekomen","aankomen","aankwamen","aankomt","aan"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle","verb, past, singular","verb, past participle","past participle","verb, past, plural","verb, past, third person singular","past participle used adjectivally","verb, present, third person singular","separable verb particle"],"note":"Historical closed spelling of aan te komen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s92","id":"h6-s92","source":"--Wèl, dat het me niet aanging! Dat hy tot u moest gaan, of tot den nieuwen adsistent-resident, als die zou aangekomen zyn te Rangkas-Betoeng, en dáár zyn klachten uiten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s109","id":"h7-s109","source":"We zullen haar later te zien krygen, als we met Havelaar, Tine en kleinen Max thee-drinken in de voorgalery der adsistent-residents-woning te Rangkas-Betoeng, waar ons reisgezelschap, na lang hotsen en stooten, eindelyk behouden aankwam."}]},{"lemma":"aankomst","count":3,"glosses":["arrival"],"forms":["aankomst"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s41","id":"h5-s41","source":"Er werd een nieuwe adsistent-resident verwacht, en het gebruik, dat in Indie meer dan ergens kracht van wet heeft, wil dat de beambte die met het bestuur eener afdeeling belast is, feestelyk worde ingehaald by zyn aankomst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s43","id":"h5-s43","source":"Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s166","id":"h14-s166","source":"En vandaar kwam het dat kleine Max niet spelen mocht in den tuin, en dat ook Tine van de bloemen niet zooveel genoegen smaakte als ze zich had voorgesteld op den dag van haar aankomst te Rangkas-Betoeng."}]},{"lemma":"aankweken","count":1,"glosses":["to grow"],"forms":["aantekweeken"],"morphology":["verb, infinitive with historical fused te"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s123","id":"h5-s123","source":"De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt."}]},{"lemma":"aanlachen","count":1,"glosses":["beckons"],"forms":["aanlacht"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."}]},{"lemma":"aanlanden","count":1,"glosses":["arrived"],"forms":["aangeland"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s8","id":"h5-s8","source":"Ik veronderstel dus dat allen die ooit dezen weg langs kwamen, eindelyk zyn aangeland waar ze wezen wilden."}]},{"lemma":"aanleggen","count":5,"glosses":["laid out","manage","go about","gone about"],"forms":["aanleggen","aangelegd"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle"],"note":"Het aanleggen means going about or arranging something.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s53","id":"h2-s53","source":"Terwyl we dus--we waren wel met ons tienen--vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. Maar toen was de goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s95","id":"h4-s95","source":"Ik peinsde gedurig over myn boek, maar daar ik van waarheid houd, moet ik ronduit zeggen dat ik niet wist, hoe ik 't daarmee zou aanleggen. Eén ding staat vast: de bouwstoffen die ik in Sjaalman's pak gevonden had, waren belangryk voor de makelaars in koffi."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."}]},{"lemma":"aanleiding","count":12,"glosses":["occasion","rise","occasions","reason"],"forms":["aanleiding","aanleidingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s102","id":"h6-s102","source":"Er zyn weinig omstandigheden in de stoffelyke wereld, die den denkenden mensch geen aanleiding geven tot het maken van opmerkingen op verstandelyk gebied, en zoo heb ik myzelf dikwyls afgevraagd of niet veel dwalingen die onder ons kracht van wet hebben, veel \"scheefheden\" die wy voor \"recht\" houden, hieruit voortvloeien, dat men te lang met hetzelfde gezelschap in denzelfden reiswagen heeft gezeten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s163","id":"h6-s163","source":"En, omgekeerd, hoe velen ondergaan een reeks van aandoeningen, zonder dat de uiterlyke omstandigheden hiertoe schenen aanleiding te geven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s204","id":"h7-s204","source":"Dit alles overdacht Tine zoo niet--hiertoe toch had zy zich, juister dan zy uit liefde voor Max doen wilde, rekenschap moeten geven van de oorzaken hunner min gunstige omstandigheden--maar er lag in hun nieuwe omgeving iets dat kalmte ademde, en afwezen van alle aanleidingen --met meer of min valsch-romanesken tint dan--die vroeger Havelaar zoo dikwyls hadden doen zeggen: --Niet waar, Tine, dàt is nu toch een geval waaraan ik me niet onttrekken kan?"}]},{"lemma":"aanleunen","count":1,"glosses":["lean"],"forms":["aanleunen"],"morphology":["verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s104","id":"h13-s105","source":"Men zou verkeerd doen, zich van een huis in Indie een voorstelling te maken naar europesche begrippen, en zich daarby een steenmassa te denken van op-elkander gestapelde kamers en kamertjes, met de straat er voor, rechts en links buren wier huisgoden tegen de onzen aanleunen, en een tuintje met drie bessenboompjes er achter."}]},{"lemma":"aanlokkelijk","count":1,"glosses":["alluring"],"forms":["aanlokkelyk"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s46","id":"h1-s46","source":"Met wat klatergoud en wat kant van uitgeslagen papier, ziet er dat alles zoo aanlokkelyk uit. Voor kinderen, meen ik, en voor menschen die niet in zaken zyn."}]},{"lemma":"aanlokkelijkheid","count":1,"glosses":["allure"],"forms":["aanlokkelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s111","id":"h15-s111","source":"We zeiden reeds dat moeielykheid hem aantrok, en hoe hy dorstte naar opoffering. Doch hy meende dat de aanlokkelykheid van een zelfoffer hier niet bestond, en vreesde--als hy in 't eind zou moeten overgaan tot ernstigen stryd tegen 't onrecht--zich te moeten spenen van 't ridderlyk genoegen dien stryd te hebben aangevangen als de zwakste."}]},{"lemma":"aanlokken","count":1,"glosses":["drew on"],"forms":["aanlokte"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s140","id":"h6-s140","source":"Vol liefde voor waarheid en recht, verwaarloosde hy menigmaal zyn eenvoudigste naastbyliggende verplichtingen, om een onrecht te herstellen dat hooger of verder of dieper lag, en dat door de vermoedelyk grootere inspanning van den stryd hem meer aanlokte."}]},{"lemma":"aanmatigend","count":1,"glosses":["presumptuous"],"forms":["aanmatigende"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s56","id":"h16-s56","source":"Op den voorgrond stellende dat al de personen die daarvoor worden in aanmerking gebracht, rechtschapen zyn, en in 't bezit van een bevattingsvermogen dat hen eenigermate zal in-staat stellen te leeren wat ze zullen moeten weten, houd ik 't voor hoofdzaak dat men met eenig gegrond vertrouwen van hen de vermyding kunne verwachten van die aanmatigende betwetery in 't begin, en vooral van die apathische slaperigheid in de laatste jaren van hun bestuur."}]},{"lemma":"aanmelden","count":2,"glosses":["presented"],"forms":["aangemeld","aanmeldden"],"morphology":["verb, participle","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s188","id":"h4-s188","source":"Ik vond myn: juffrouw dus wèl, en bleef er by. Ik vroeg waarom Sjaalman zich niet by my had aangemeld om zyn pak terug te halen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s9","id":"h15-s9","source":"Maar wat moest nu de adsistent-resident doen, als den volgenden dag weer andere klagers zich by hem aanmeldden?"}]},{"lemma":"aanmerken","count":3,"glosses":["regarded","find fault"],"forms":["aangemerkt","aanmerken"],"morphology":["verb, participle","verb, infinitive"],"note":"Iets op iets aanmerken means “to find fault with something.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s24","id":"h1-s24","source":"Niemand kan zeggen dat ik niet goed leef met myn vrouw--zy is een dochter van Last & Co, makelaars in koffi--niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s69","id":"h5-s69","source":"Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s145","id":"h5-s145","source":"Hiervoor eenige betaling te geven, zou algemeen als een beleediging worden aangemerkt."}]},{"lemma":"aanmerking","count":17,"glosses":["objection","consideration","charges","remarks","objections","charge","criticism","regard","fault"],"forms":["aanmerking","aanmerkingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender singular","noun, common gender, singular, genitive","noun, common gender, plural"],"note":"Uit aanmerking van means out of regard for.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s30","id":"h3-s30","source":"Alles leugens en gekheid! Ik houd myn aanmerkingen terug, anders wordt myn boek te dik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s203","id":"h7-s203","source":"Het getal Europeanen in die Afdeeling was zoo gering dat het niet in aanmerking komen kon, en de javaan te Lebak te arm om--by welke lotwisseling ook--belangwekkend te worden door nog grooter armoede."}]},{"lemma":"aanmoedigen","count":6,"glosses":["encouraging","encouraged","to encourage","encourages","encourage"],"forms":["aantemoedigen","aangemoedigd","aanmoedigen","aanmoedigt","aanmoedigende"],"morphology":["past participle used adjectivally","verb, infinitive used substantivally","verb, infinitive with te","verb, present, singular","adjective, participial","verb, infinitive"],"note":"Historical solid spelling of modern “aan te moedigen”.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s111","id":"h2-s111","source":"... wat my op die oogenblik niet gelegen komt. Daar ik evenwel overtuigd ben dat myn arbeid de kosten dekken zou, en gerust daarop myn woord durf verpanden, ben ik, aangemoedigd door onze ontmoeting van voorgisteren...."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s112","id":"h2-s112","source":"Dat noemt hy aanmoedigen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s198","id":"h14-s198","source":"Waar de belastingen niet stygen, maakt men zich daarvan een verdienste: de bedoeling is, door lagen aanslag den landbouw aantemoedigen, die zich juist nu gaat ontwikkelen, en weldra--liefst als de berichtgever zal afgetreden zyn--onbegrypelyke vruchten moet afwerpen."}]},{"lemma":"aanmoediging","count":1,"glosses":["encouragement"],"forms":["aanmoediging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s185","id":"h12-s185","source":"Zo weinig aanmoediging dooft de vlam van 't genie uit tot de laatste vonk ... inkluzief: ik heb 't nooit weer gedaan!"}]},{"lemma":"aanmoedigingsgeld","count":1,"glosses":["bounties"],"forms":["aanmoedigingsgelden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."}]},{"lemma":"aannemen","count":36,"glosses":["accepted","assume","accept","accepts","adopted","taken","took","grant","taken on","confirmed","granting","passed","assumes","to assume","taken up","admitting"],"forms":["aangenomen","aannemen","aanneemt","aantenemen","aannamen","Aannemende","aannaamt","aannemende"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, participle","verb, present, singular","verb, present, third person singular","verb, past, plural","verb, past participle, passive","verb, past participle, attributive","verb, present participle","verb, past, singular"],"note":"Aangenomen here means formally admitted as a church member after profession of faith.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s110","id":"h2-s110","source":"Als ik dus mag aannemen dat myn werk niet geheel zonder verdienste is, zou dat toch eerst na de uitgave blyken, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit ... Daar hebben ze groot gelyk in."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s48","id":"h5-s48","source":"Het dusgenaamd Nederlandsch Indie--'t adjektief nederlandsch komt me eenigszins onnauwkeurig voor, doch 't werd officieel aangenomen--is, wat de verhouding van het moederland tot de bevolking aangaat, te splitsen in twee zeer verschillende hoofddeelen."}]},{"lemma":"aanprijzen","count":1,"glosses":["to commend"],"forms":["aantepryzen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Aantepryzen is the older fused spelling of aan te prijzen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s52","id":"h16-s52","source":"Toen ik zeide dat de veronderstelde bekwaamheid van een nieuwbenoemden Gouverneur-generaal moest geacht worden de meening intesluiten dat men hem voor een genie hield, was myn bedoeling geenszins het benoemen van genien aantepryzen."}]},{"lemma":"aanraden","count":1,"glosses":["advise"],"forms":["aanraden"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s61","id":"h20-s61","source":"Hy kan 't Gouvernement niet aanraden gevolg te geven aan uw voorstellen, want dan zou er te veel aan den dag komen."}]},{"lemma":"aanraking","count":5,"glosses":["contact"],"forms":["aanraking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s12","id":"h6-s12","source":"De Regent van Lebak was een beschaafd oud man, die over veel wist te spreken met verstand en oordeel. Men had hem slechts aantezien om overtuigd te wezen dat het meerendeel der Europeanen die met hem in aanraking kwamen, meer van hem, dan hy van hen te leeren had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s1","id":"h10-s1","source":"TIENDE HOOFDSTUK Hoewel ik, waar 't principes geldt, niemand ontzie, heb ik toch begrepen dat ik met Stern een anderen weg moet inslaan dan met Frits, en daar het te voorzien is dat myn naam--de firma is Last & Co, maar ik heet Droogstoppel: Batavus Droogstoppel--in aanraking komen zal met een boek waarin zaken voorkomen, die niet strooken met den eerbied dien elk fatsoenlyk man en makelaar zichzelf verschuldigd is, acht ik het myn plicht u meetedeelen, hoe ik getracht heb ook dien Stern terugtebrengen op den waren weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s51","id":"h16-s51","source":"Er zyn personen die byna even zooveel tyd in Nederlandsch-Indie doorbrachten, zonder ooit in aanraking gekomen te zyn, noch met de bevolking, noch met inlandsche Hoofden, en 't is bedroevend, dat de Raad van Indie zeer dikwyls geheel of grootendeels uit zoodanige personen is samengesteld, ja dat men zelfs middel heeft gevonden, den Koning benoemingen te laten teekenen tot Gouverneur-generaal, van iemand die tot deze soort van specialiteiten behoorde."}]},{"lemma":"aanroeping","count":1,"glosses":["invocation"],"forms":["aanroeping"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s83","id":"h9-s83","source":"Dáár aanbidden zy God onder aanroeping van een valschen profeet, die een gruwel is voor de oogen des Heeren! En, geliefden, zelfs zyn er die, als ware het niet genoeg een valschen profeet te gehoorzamen, zelfs zyn er die een anderen God, wat zeg ik, die goden aanbidden, goden van hout of steen, die zyzelf gemaakt hebben naar hun beeld, zwart, afschuwelyk, met platte neuzen en duivelachtig! ja, geliefden, byna beletten my de tranen hier voorttegaan, nog dieper is de verdorvenheid van Cham's geslachte!"}]},{"lemma":"aanroeren","count":6,"glosses":["broaching","to broach","to mention","stir","touch","touched on"],"forms":["aanroeren","aanteroeren","roer","aan","aanroerde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, infinitive used as noun","verb, imperative, singular, separable","separable verbal particle","verb, past, singular"],"note":"Aanteroeren is an older spelling of aan te roeren, ‘to mention’ or ‘touch upon.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s16","id":"h6-s16","source":"Wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken, en hy kan verzekerd zyn dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s26","id":"h6-s26","source":"--In 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet, antwoordde Verbrugge die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf. Want hy had moeten bedenken dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s163","id":"h8-s163","source":"Daar de etikette niet toeliet den Djaksa een plaats aantebieden in tegenwoordigheid van den Regent, nam hy afscheid, en men was eenigen tyd by-een zonder iets aanteroeren dat betrekking had op den \"dienst.\" Maar op-eenmaal--en dus in stryd met den zoo uitermate hoffelyken volksaard --vroeg de Regent of zekere gelden die de belasting-kollekteur te-goed had, niet konden worden uitbetaald?"}]},{"lemma":"aanschieten","count":1,"glosses":["wounded"],"forms":["aangeschoten"],"morphology":["past participle used as adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s254","id":"h17-s254","source":"Als een aangeschoten hert vloog Saïdjah 't pad op, dat van den ketapan leidt naar het dorp waar Adinda woonde."}]},{"lemma":"aanschouwelijk","count":1,"glosses":["vivid to the eye"],"forms":["aanschouwelyk"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s45","id":"h1-s45","source":"Ja, dat tooneel bederft velen, meer nog dan de romans. Het is zoo aanschouwelyk!"}]},{"lemma":"aanschouwen","count":6,"glosses":["contemplation","watch","behold","sight","witnessing"],"forms":["aanschouwen"],"morphology":["verb, present, third person plural","verb, infinitive used as noun","verb, infinitive","noun, neuter, singular, nominalized infinitive","noun, neuter, singular; nominalized infinitive","nominalized infinitive, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s124","id":"h8-s124","source":"En wàt door de voorbygangers die de begrafenis aanschouwen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s55","id":"h11-s55","source":"Daar nu onze schoonheidszucht niet voldaan is met één blik op iets schoons, maar behoefte heeft aan een reeks van opvolgende blikken, op de beweging van het schoone, lyden wy aan iets onvoldaans by 't aanschouwen van die soort van kunstwerken, en daarom beweer ik dat een schoone vrouw--mits geen portretschoonheid die stilstaat--het naast komt aan het ideaal van 't goddelyke."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s99","id":"h11-s99","source":"Neen, neen, ge ziet die lyst niet, ge vergeet zelfs dat ge uw rotting hebt afgegeven aan den ingang van de schilderzaal ... ge vergeet uw naam, uw kind, het nieuw-model politiemuts, en dus alles, om niet te zien een schildery, maar om werkelyk daarop Maria Stuart te aanschouwen: geheel juist als te Fotheringhay."}]},{"lemma":"aanschouwing","count":2,"glosses":["direct observation","observation"],"forms":["aanschouwing"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s42","id":"h16-s42","source":"Grooter nog zy die eerbied voor hem dan voor den geleerde die minder moeielykheden te overwinnen had omdat hy, op verren afstand zonder aanschouwing, minder gevaar liep te vervallen in de dwalingen die 't gevolg zyn eener gebrekkige aanschouwing zooals onmisbaar ten-deel viel aan den gewezen Gouverneur-generaal."}]},{"lemma":"aanschrijven","count":2,"glosses":["regarded","to write to"],"forms":["aangeschreven","aanteschryven"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive"],"note":"Bij iemand goed aangeschreven staan means to be well regarded by someone.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s12","id":"h13-s12","source":"Ge begrypt dat ik hierover zeer verwonderd was, te-meer daar hy te Natal my verlaten had in een stemming die me deed meenen nogal goed by hem aangeschreven te staan. Ik had slechts weinig kennissen te Padang, maar van deze weinigen vernam ik--of liever ik bemerkte het aan hen--dat de generaal zeer verstoord op me was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s96","id":"h19-s96","source":"den resident van Bantam aanteschryven, alsnog goedtekeuren de handelingen van den adsistent-resident van Lebak, betrekking hebbende op diens missieves van 24 en 25 dezer, Nis 88 en 91."}]},{"lemma":"aanschrijving","count":1,"glosses":["instruction"],"forms":["aanschryving"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s129","id":"h20-s129","source":"Ik ontving evenwel geen aanschryving om myn betrekking overtegeven, en gedeeltelyk uit besef van de verplichting myn post niet te verlaten zonder behoorlyk afgelost te zyn, gedeeltelyk uit oorzaken van ondergeschikt belang, wachtte ik de komst van myn opvolger af, in de meening dat die ambtenaar spoedig--althans deze maand--zou arriveeren."}]},{"lemma":"aanslaan","count":1,"glosses":["strike"],"forms":["aanteslaan"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Aanteslaan represents modern aan te slaan, the te-infinitive of separable aanslaan.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s124","id":"h4-s124","source":"Hy zei dat: \"als de borst hem gloeide van gevoel voor het ware en schoone, geen macht ter-wereld hem beletten kon de tonen aanteslaan, die met zulk een gevoel overeenstemmen, en dat hy veel liever zweeg, dan zyn woorden omklemd te zien door de onteerende kluisters der alledaagsheid.\"--Frits zegt: scheid, maar dit doe ik niet. 't Woord is lang genoeg zoo.--Ik vond dit nu wel heel gek van Stern, maar myn vak gaat me vóór alles, en de Oude is een goed huis."}]},{"lemma":"aanslag","count":3,"glosses":["assessment","assault"],"forms":["aanslag"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s46","id":"h7-s46","source":"Hoe hoog is de aanslag van dit jaar? ging hy voort, en bemerkende dat Verbrugge eenigszins weifelde, als om zich op 't antwoord te bezinnen, voorkwam hem Havelaar, die in één adem aldus vervolgde:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s51","id":"h14-s51","source":"\"Aan den beschuldigde gevraagd: wat hem tot dezen aanslag en den voorgenomen moord op Soetan Salim en den kontroleur van Natal had bewogen?\" antwoordt hy: \"DAARTOE TE ZYN OMGEKOCHT DOOR SOETAN ADAM, UIT NAAM VAN DIENS BROEDER JANG DI PERTOEAN VAN MANDHÉLING.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s198","id":"h14-s198","source":"Waar de belastingen niet stygen, maakt men zich daarvan een verdienste: de bedoeling is, door lagen aanslag den landbouw aantemoedigen, die zich juist nu gaat ontwikkelen, en weldra--liefst als de berichtgever zal afgetreden zyn--onbegrypelyke vruchten moet afwerpen."}]},{"lemma":"aansluiten","count":1,"glosses":["join"],"forms":["aansluiten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s266","id":"h8-s266","source":"Is dit duidelyk? Ge ziet dat de heer Slotering wèl iemand was, die een initiatief wist te nemen, je had je dus by hem kunnen aansluiten."}]},{"lemma":"aanspoorden","count":1,"glosses":["urged"],"forms":["aanspoorden"],"morphology":["verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s157","id":"h7-s157","source":"Hyzelf althans wist dezen schroom niet beter te beschryven, dan door aan wie hem aanspoorden tot publiciteit, te vragen: \"zoudt gy uw dochter op-straat laten loopen zonder hemd?\""}]},{"lemma":"aansporen","count":1,"glosses":["spurred"],"forms":["aangespoord"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"}]},{"lemma":"aansporing","count":2,"glosses":["exhortation"],"forms":["aansporing"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s164","id":"h7-s164","source":"Een aansporing tot zuinigheid nu, behoefte hy tot háár niet te richten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s165","id":"h7-s165","source":"Zy had er waarlyk geen schuld aan, dat spaarzaamheid noodig was geworden, doch ze had zich zoo vereenzelvigd met haar Max, dat ze die aansporing geenszins opvatte als een verwyt, wat het dan ook niet was. Want Havelaar wist zeer goed dat hy alleen gefaald had door zyn te ver gedreven vrygevigheid, en dat haar fout--àls er dan een fout bestond aan hare zyde--alleen hierin had gelegen, dat ze uit liefde voor Max altyd alles had goedgekeurd wat hy deed."}]},{"lemma":"aanspraak","count":17,"glosses":["claims","claim","a claim","address"],"forms":["aanspraken","aanspraak"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s13","id":"h4-s13","source":"Over de aanspraken van den mensch op geluk. Over het recht van opstand by onderdrukking. (Dit was in 't javaansch."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s138","id":"h4-s138","source":"Schitterend was zyn verblyf niet, maar de gelykheid voor alle menschen, dus ook wat hun woningen aangaat, is een hersenschim. Hyzelf had dit gezegd in zyn verhandeling over de aanspraken op geluk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s159","id":"h6-s159","source":"Anderen weer meenen hun aanspraken op ondervinding te mogen gronden op werkelyk ondergane lotwisseling, zonder dat echter uit iets blykt dat ze door die veranderingen werden aangegrepen in hun zieleleven."}]},{"lemma":"aanspreken","count":5,"glosses":["address","speak to","accosted"],"forms":["aantespreken","aanspreken","aangesproken"],"morphology":["verb, infinitive","verb, te-infinitive, historical solid spelling","verb, past participle"],"note":"Historical solid spelling of aan te spreken.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s49","id":"h2-s49","source":"Ze verkochten allerlei reukgoed. Ik was juist oud genoeg om het meisje mooi te vinden, zonder evenwel den moed te hebben haar aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s53","id":"h2-s53","source":"Terwyl we dus--we waren wel met ons tienen--vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. Maar toen was de goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s80","id":"h3-s80","source":"Maar dit was eigenlyk meer uit een soort van wrevel, en uit zekeren aandrang om de geleerdheid die voor my lag, in 't latyn aantespreken, dan wel omdat ik het precies meende. Want, waar ik 't een of ander stuk wat langer inzag, moest ik erkennen dat de schryver me toescheen wel op de hoogte van zyn taak te staan, en zelfs dat hy een groote soliditeit in zyn redeneeringen aan den dag legde."}]},{"lemma":"aanstaan","count":2,"glosses":["pleased","suits"],"forms":["aanstond","aanstaat"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s166","id":"h8-s166","source":"Maar er bleek dat dit hem niet belette op 't gelaat van den Regent te lezen dat Verbrugge's antwoord hem niet aanstond."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s205","id":"h8-s205","source":"--'t Is de waarheid, zei Verbrugge. --En als zyn kas ledig is, wat dikwyls gebeurt, nemen zy in zyn naam de bevolking af, wat hun aanstaat."}]},{"lemma":"aanstaand","count":2,"glosses":["coming","imminent"],"forms":["aanstaanden","aanstaand"],"morphology":["adjective, attributive singular","adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s182","id":"h16-s182","source":"Ik ben zeker, dat ik op den aanstaanden krans den triolet vind van myn solitairspel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s175","id":"h20-s175","source":"Men gaf hem ten-antwoord \"dat zyn Excellentie hem niet kon ontvangen, wyl ze hierin verhinderd werd door de drukte van haar aanstaand vertrek.\""}]},{"lemma":"aanstaren","count":2,"glosses":["stared at"],"forms":["aanstaarde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s38","id":"h7-s38","source":"De vlugheid van zyn geest deed hem in gesprekken meermalen eenige schakels der redeneering overslaan, en hoe geleidelyk ook deze overgang plaats vond in zyn gedachten, was het toch iemand die minder vlug was, of niet gewoon aan zyn vlugheid, niet euvel te duiden wanneer men by zulk een gelegenheid hem aanstaarde met de onuitgesproken vraag op de lippen: ben je gek ... of hoe is het?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s8","id":"h8-s8","source":"Ieder verwachtte hierop een toespraak als die welke de resident op den vorigen dag had gehouden, en het is niet geheel-en-al zeker dat Havelaar zelf van voornemen was iets anders te zeggen, doch men moest hem by zulke gelegenheden gehoord en gezien hebben om zich voortestellen hoe hy, by toespraken als deze, zich opwond en door zyn eigenaardige wyze van spreken aan de bekendste zaken een nieuwe kleur meedeelde, hoe zich dan zyn houding oprichtte, hoe zyn blik vuur schoot, hoe zyn stem van 't vleiend zachte in 't vlymend scherpe overging, hoe de beelden van zyn lippen vloeiden als strooide hy iets kostbaars om zich heen dat toch hèm niets kostte, en hoe, als hy ophield, ieder hem aanstaarde met open mond als om te vragen: \"myn God, wie zyt ge?\""}]},{"lemma":"aansteken","count":2,"glosses":["lit","set alight"],"forms":["stak","aangestoken"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s7","id":"h6-s7","source":"Dan stond hy eens op, beproefde vergeefs zyn sporen te doen kletteren op den gestampten kleivloer van de pendoppo, stak voor de twintigste maal zyn sigaar aan, en ging, als te-leurgesteld, weer zitten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s120","id":"h17-s120","source":"Ik heb het huis zien branden van Pa-ansoe, dat hyzelf had aangestoken omdat hy mata-glap was. Als ik sterf in een brandend huis, zullen er gloeiende stukken hout neervallen op myn lyk."}]},{"lemma":"aanstellen","count":4,"glosses":["appointed","been appointed"],"forms":["aangesteld"],"morphology":["verb, participle","past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s54","id":"h5-s54","source":"De afstammelingen zyner vorige vorsten en heeren zyn nederlandsche beambten. Ze worden aangesteld, verplaatst, bevorderd, door den Gouverneur-generaal die in-naam van den Koning regeert."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s71","id":"h5-s71","source":"Werden niet de Ryks-, Mark-, Gau-, en Burggraven van het duitsche Ryk evenzoo door den Keizer aangesteld, en meestal gekozen uit de Baronnen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s122","id":"h7-s122","source":"De resident stond op, en las het besluit van den Gouverneur-generaal voor, waarby Max Havelaar was aangesteld tot adsistent-resident van de afdeeling Bantan-Kidoel of Zuid-Bantam, zooals Lebak door de inlanders genoemd wordt."}]},{"lemma":"aanstoot","count":2,"glosses":["offense"],"forms":["aanstoot"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s68","id":"h3-s68","source":"Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal \"uitwendig wist\" zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou --althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen--en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s15","id":"h6-s15","source":"Dit nu moge onaangenaam schynen voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden, vooral daar zy van hùn kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon."}]},{"lemma":"aantal","count":5,"glosses":["number"],"forms":["aantal"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s55","id":"h4-s55","source":"En dit was nog niet alles! Ik vond, om van de verzen niet te spreken--er waren er in velerlei talen--een aantal bundeltjes waaraan het opschrift ontbrak, romancen in het maleisch krygszangen in het javaansch, en wat niet al!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s41","id":"h8-s41","source":"Is niet het aantal uwer kinderen gering?"}]},{"lemma":"aantasten","count":3,"glosses":["attack","attacks","assail"],"forms":["aantast","aantasten"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s258","id":"h14-s258","source":"Met de vlugheid die ik hem toeken, doch die ik niet in bescherming neem als men ze mocht willen aantasten, maakte hy zich meester van de taal des lands waar hy eenige maanden verkeerd had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s68","id":"h20-s68","source":"Als nu de resident my aantast, kan daarop in gewone billykheid geen beslissing worden genomen zonder dat men my vooraf heeft gehoord."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s223","id":"h20-s223","source":"Ik wil gelezen worden door staatslieden, die verplicht zyn te letten op de teekenen des tyds.. door letterkundigen, die toch ook eens 't boek moeten inzien waarvan men zooveel kwaads spreekt ... door handelaren, die belang hebben by de koffiveilingen ... door kameniers, die me huren voor weinige centen ... door Gouverneurs-generaal in-ruste ... door Ministers in bezigheid ... door de lakeien van die Excellentien ... door bidpredikers, die more majorum zullen zeggen dat ik den Almachtigen God aantast, waar ik slechts opsta tegen 't godje dat zy maakten naar hun beeld ... door duizenden en tienduizenden van exemplaren uit het droogstoppelras, die--voortgaande hun zaakjes op de bekende wys te behartigen--'t hardst zullen meeschreeuwen over de mooijigheid van m'n geschryf ... door de leden der Volksvertegenwoordiging, die weten moeten wat er omgaat in 't groote Ryk over zee, dat behoort tot het Ryk van Nederland ..."}]},{"lemma":"aantekenen","count":2,"glosses":["noted"],"forms":["aangeteekend"],"morphology":["past participle","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s140","id":"h7-s140","source":"De Adhipatti gaf blyken van ingenomenheid met zyn nieuwen \"ouder broeder\" en Verbrugge verhaalde later dat ook de resident, dien hy op zyn terugreis naar Serang een eind wegs-uitgeleide had gedaan, zich zeer gunstig over de familie Havelaar, die op haar doortocht naar Lebak eenige dagen ten-zynen-huize vertoefde, had uitgelaten. Ook zeide hy dat Havelaar, by de Regeering goed aangeteekend staande, hoogstwaarschynIyk spoedig tot een hooger ambt bevorderd, of althans naar een meer \"voordeelige\" afdeeling verplaatst worden zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s182","id":"h20-s182","source":"Op den rand staat met potlood aangeteekend: \"niet juist\" waaruit ik opmaak dat sommige zinsneden by 't afschryven veranderd zyn."}]},{"lemma":"aantekening","count":6,"glosses":["notes","jottings","annotations","note"],"forms":["aanteekeningen","aanteekening"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern aantekeningen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s57","id":"h4-s57","source":"Sommigen waren aan hem geschreven, of liever het waren slechts afschriften, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben, want alles was door andere personen geteekend voor: gelykluidend met het oorspronkelyke. Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken, aanteekeningen en losse gedachten ... sommigen werkelyk heel los."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s182","id":"h7-s182","source":"Toen ze huwde, deelde men haar mede dat zy een klein vermogen bezat, 'tgeen dan ook werd uitbetaald, doch Havelaar ontdekte uit enkele brieven van vroeger tyd, en uit eenige losse aanteekeningen die zy in een van haar moeder afkomstige kassette bewaarde, dat haar familie zoo van vaders- als van moeders-zyde zeer ryk was geweest, zonder dat hem evenwel duidelyk worden kon, wáár, waardoor of wanneer die rykdom was verloren gegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s172","id":"h14-s172","source":"Uit brieven en aanteekeningen van zyn voorganger bemerkte hy dat deze dezelfde opmerkingen gemaakt had."}]},{"lemma":"aantocht","count":2,"glosses":["its way","approach"],"forms":["aantocht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s6","id":"h6-s6","source":"Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s14","id":"h13-s14","source":"Ik gevoelde dat er een storm in aantocht was, zonder te weten uit welken hoek de wind komen zou."}]},{"lemma":"aantonen","count":9,"glosses":["showed","show","shown","to show"],"forms":["aantoonen","aantoonde","aantoonden","toonde","aangetoond","aantetoonen"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, past, plural","verb, past participle","verb, present, plural"],"note":"Historical spelling fuses aan te toonen into one written form.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s72","id":"h3-s72","source":"Ik zag nu 't pak met een heel ander oog aan, en vond er stukken in, die ik wel niet alle begreep, maar die werkelyk kennis van zaken aantoonden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s118","id":"h7-s118","source":"De policie- en bureau-oppassers liepen bedryvig heen-en-weer. Kortom, alles toonde aan dat de eentonigheid op dat vergeten plekje gronds in den javaschen Westhoek, voor een oogenblik werd afgebroken door wat leven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s44","id":"h9-s44","source":"Met bevreemding heb ik uit Stern's geschryf vernomen--en uit Sjaalman's pak heeft hy me aangetoond dat het waar was--dat er in die afdeeling Lebak geen koffi wordt geplant."}]},{"lemma":"aantreffen","count":2,"glosses":["to find","find"],"forms":["aantetreffen","aantreffen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical solid spelling of modern aan te treffen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s7","id":"h7-s7","source":"Ik dacht u eerst te Rangkas-Betoeng aantetreffen. --Ik wenschte den heer adsistent-resident zoo spoedig mogelyk te zien om vriendschap te sluiten, zei de Adhipatti."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s132","id":"h7-s132","source":"Is 't niet inderdaad bespottelyk, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart? Wy gelooven van Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben, al had hy by \"God Almachtig\" het tegendeel beloofd."}]},{"lemma":"aantrekkelijk","count":4,"glosses":["attractive","attraction","appealing"],"forms":["aantrekkelyks","aantrekkelyke"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular","adjective, substantivized with -s"],"note":"Historical spelling of modern aantrekkelijks.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s23","id":"h12-s23","source":"Daarby heeft het gevaar--eenigen tyd voor myn komst was er een komplot ontdekt, om myn voorganger te vermoorden en opstand te maken--het gevaar heeft iets aantrekkelyks, vooral wanneer men slechts twee-en-twintig jaren oud is. Dit aantrekkelyke maakt dan iemand wel eens ongeschikt voor bureauwerk of voor de styve nauwkeurigheid die noodig is tot goed beheer van geldzaken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s111","id":"h14-s111","source":"Hoe dit zy, het duel was daar in dien tyd aan de orde van den dag, en meer dan eens is 't gebeurd dat ik twee samenkomsten had op een ochtend. O, er is iets zeer aantrekkelyks in het duel, vooral met de sabel, of \"op\" de sabel, zooals ze 't noemen ... ik weet niet waarom."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s242","id":"h14-s242","source":"Hy verhaalde aan Duclari en Verbrugge hoe hy in zyn jeugd iets aantrekkelyks had gevonden in het duel met den sabel, 't geen de waarheid was ... doch hy zeide er niet by hoe hy na 't wonden van zyn tegenparty gewoonlyk schreide, en zyn gewezen vyand als een liefdezuster verpleegde tot de genezing toe."}]},{"lemma":"aantrekken","count":5,"glosses":["put on","take","to heart","drawn","attracted"],"forms":["aantrekken","trek","aan","aangetrokken","aantrok"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, first person singular, separable","separable verb particle","verb, past participle","verb, past, singular"],"note":"De stoute schoenen aantrekken means ‘to screw up one’s courage’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s53","id":"h2-s53","source":"Terwyl we dus--we waren wel met ons tienen--vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. Maar toen was de goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s3","id":"h3-s3","source":"Want deftigheid en fatsoen laten zich niet verbergen. Maar 't was avend, en ik trek het me dus niet aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s122","id":"h13-s123","source":"Elders weer is 't geheele erf één groot grasveld. En eindelyk zyn er die, al zeer eenvoudig, geheel-en-al zyn gemaakt tot een gemacadamiseerd plein, dat misschien minder aangenaam is voor 't oog, doch de zindelykheid in de huizen bevordert, omdat veel insekten-soorten door gras en boomen worden aangetrokken."}]},{"lemma":"aanvaarden","count":1,"glosses":["took up"],"forms":["aanvaardde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s76","id":"h18-s76","source":"Sedert ik voor een maand myn betrekking alhier aanvaardde, heb ik my hoofdzakelyk beziggehouden met het onderzoek naar de wyze waarop de Inlandsche Hoofden zich kwyten van hun verplichtingen jegens de bevolking op het stuk van heerediensten, poendoetan en dergelyke."}]},{"lemma":"aanvaarding","count":3,"glosses":["taking charge","assumption","taking up"],"forms":["aanvaarding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s123","id":"h7-s123","source":"Hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is, en houdende: \"dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal; dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden; gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten; dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen, die gegeven zijn of gegeven zullen worden, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed ... (hier: adsistent-resident) betaamt.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s77","id":"h20-s77","source":"Reeds weinige dagen na de aanvaarding uwer betrekking hebt gij kunnen goedvinden, zonder voorafgaande raadpleging van (sic) den Resident, het hoofd van het Inlandsch Bestuur te Lebak te maken tot het doelwit van bezwarende onderzoekingen."}]},{"lemma":"aanval","count":5,"glosses":["attack","design","fits","fit"],"forms":["aanval","aanvallen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s34","id":"h6-s34","source":"De Adhipatti zag hem aan, als wachtte hy een aanval af."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s168","id":"h11-s168","source":"Maar bovendien bevond ik my in een statie tusschen twee aanvallen van eerzucht. Ik had me koning gemaakt, en was weer onttroond."}]},{"lemma":"aanvaller","count":1,"glosses":["attacker"],"forms":["aanvaller"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s47","id":"h17-s47","source":"De aanvaller lag daar met opgescheurden buik, en Saïdjah was gered."}]},{"lemma":"aanvang","count":2,"glosses":["beginning"],"forms":["aanvang"],"morphology":["noun, masculine, singular","noun, common gender, singular"],"note":"Een aanvang maken is an older expression meaning “to begin.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s74","id":"h5-s74","source":"Onder het stelsel van militaire willekeur, kozen de Romeinen hiertoe de Praefecten, in den aanvang gewoonlyk de bevelhebbers der legioenen die 't bedoelde land hadden ten-onder gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s59","id":"h13-s60","source":"Juist wilde Havelaar een aanvang maken met het verhaal dat zyn gasten van hem wachtten, en dat ophelderen zou waarin en waarom hy den Generaal Vandamme te Natal zoo \"gekontrarieerd\" had, toen mevrouw Slotering zich in de voorgalery van haar woning vertoonde, en den politie-oppasser wenkte, die naast Havelaars huis op een bank zat."}]},{"lemma":"aanvangen","count":13,"glosses":["begins","to begin","began","begun","begin","struck up","opened","do"],"forms":["aantevangen","aanvangt","aanving","aangevangen","ving","aanvangen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, third-person singular","verb, infinitive with te","verb, present singular","verb, past, third person singular","verb, present, singular","past participle","verb, past participle"],"note":"Aantevangen is the old closed spelling of modern aan te vangen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s25","id":"h4-s25","source":"Over de vogelnestklippen aan de javasche Zuidkust. Over de plaats waar de dag aanvangt. (Dit begryp ik niet.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s31","id":"h5-s31","source":"Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl ... van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten ... van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel ... en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte. Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters!"}]},{"lemma":"aanvankelijk","count":2,"glosses":["originally","at first"],"forms":["aanvankelyk"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s100","id":"h6-s100","source":"Nagenoeg als de arme Sauriers uit de voorwereld, die door lang wachten ten-laatste een integreerend deel uitmaken van de klei, waarin ze aanvankelyk niet gekomen waren met het plan om er te blyven, heeft er ook by reizigers die wat nauw op-één gedrukt en in gedwongen houding, te lang in een reiswagen gezeten hebben, iets plaats, wat ik u voorstel assimilatie te noemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s304","id":"h17-s304","source":"Want aanvankelyk vreesde ik, sterker kleuren noodig te hebben om den lezer te treffen by 't beschryven van zoo vreemde toestanden."}]},{"lemma":"aanvatten","count":1,"glosses":["taken in hand"],"forms":["aangevat"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s192","id":"h7-s192","source":"Doch alweer was 't eigenaardig dat hy die zoo nauwkeurig en scherp het recht van een ander--hoe diep ook begraven onder stoffige akten en dikwebbige chicanes--zou hebben nagespoord en verdedigd, dat hy hier waar zyn eigen belang in 't spel was, met slordigheid het oogenblik verwaarloosde, waarin misschien de zaak had moeten worden aangevat."}]},{"lemma":"aanvliegen","count":1,"glosses":["crashed"],"forms":["aanvloog"],"morphology":["verb, past, first person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s61","id":"h2-s61","source":"Ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid my een zoo harden stoot in den rug had gegeven, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot."}]},{"lemma":"aanvoeren","count":2,"glosses":["cite","advances"],"forms":["aanvoeren","aanvoert"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s241","id":"h14-s241","source":"Hy kon niet zonder lyden leed zien, en 't zou my te ver leiden als ik de voorbeelden wilde aanvoeren hoe hy immer, ook waar hy gekrenkt en beleedigd was, de party van een tegenstander beschermde tegen zichzelf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s325","id":"h17-s325","source":"Doch al ware hun aanmerking gegrond, wie zùlke bedenkingen aanvoert als bewys tegen de hoofdstrekking van myn boek, geeft my een groote zegepraal. Want ze luiden, vertaald, \"het kwaad dat gy bestrydt, bestaat niet, of niet in zoo hooge maat, omdat de inlander niet is als uw Saïdjah ... er ligt in de mishandeling der Javanen geen zoo groot kwaad als daarin liggen zou wanneer ge uwen Saïdjah juister geteekend hadt."}]},{"lemma":"aanvullen","count":2,"glosses":["to make up","made up"],"forms":["aantevullen","aangevuld"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle"],"note":"Older solid spelling of aan te vullen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s234","id":"h14-s234","source":"Door velen wordt dit beschermen van de Hoofden toegeschreven aan de onedele berekening dat zy, pracht en praal moetende ten-toon spreiden om op de bevolking den invloed uitteoefenen dien de Regering noodig heeft om háár gezag staande te houden, daartoe een veel hooger bezoldiging zouden moeten genieten dan thans 't geval is, wanneer men hun niet de vryheid liet het ontbrekende aantevullen door onwettige beschikking over de bezittingen en den arbeid van 't volk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s55","id":"h15-s55","source":"Het verschil tusschen de uitgegeven gelden en de waarde van het daarvoor verkregene, wordt aangevuld door onbetaalde levering of onbetaalden arbeid."}]},{"lemma":"aanvullend","count":1,"glosses":["supplementary"],"forms":["aanvullende"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s69","id":"h8-s69","source":"We zyn thans gewoon aan de ongerymdheid van de uitdrukking: \"sterk als een leeuw\" maar wie in Europa dit beeld het eerst gebruikte, toonde dat hy zyn vergelyking niet had geput uit de zielepoëzie die beelden geeft voor redeneering en niet anders spreken kan, doch zyn aanvullende gemeenplaats eenvoudig had afgeschreven uit een of ander boek--uit den bybel misschien--waarin een leeuw voorkwam."}]},{"lemma":"aanvulling","count":2,"glosses":["filling-in","by way of supplement"],"forms":["aanvulling","ter-aanvulling"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, in fixed phrase ter aanvulling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s122","id":"h6-s122","source":"Men viel er dan ook dikwyls over. Want gewoonlyk, als men begonnen was te antwoorden in de goedige meening dat de zin uit was, en dat hy de aanvulling van 't ontbrekende aan de scherpzinnigheid van zyn toehoorder overliet, kwamen de nog ontbrekende woorden als trainards van een geslagen leger achteraan, en deden u gevoelen dat ge hem in de rede waart gevallen, wat altyd onaangenaam is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s154","id":"h6-s154","source":"De bouwstoffen die voor me liggen, zyn van zoo uiteenloopenden aard, dat ze my door overmaat van rykdom in myn oordeel belemmeren, en ik zal dus wellicht daarop, onder het ontwikkelen der gebeurtenissen die ik wensch meetedeelen, ter-aanvulling terugkomen."}]},{"lemma":"aanvuren","count":2,"glosses":["fire","to fan"],"forms":["aanvuren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s10","id":"h8-s10","source":"Hy zou den krygslust der Atheners, zoodra tot den oorlog tegen Philippus besloten was, tot dolzinnigheid hebben kunnen aanvuren, maar minder goed waarschynlyk zou hy geslaagd zyn, als zyn taak geweest ware hen door redeneering tot dien oorlog te bewegen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s109","id":"h16-s109","source":"Wil hy daarmee de algemeene ontevredenheid aanvuren?"}]},{"lemma":"aanwenden","count":7,"glosses":["to employ","applied","put to use","exerted","to commit","employ","done"],"forms":["aantewenden","aangewend","aanwendden","aanwenden"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive","verb, te-infinitive","verb, past, plural","verb, infinitive with incorporated te"],"note":"Aantewenden is the older joined spelling of aan te wenden.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s104","id":"h2-s104","source":"Daar op my de verplichting rust, in de behoeften der mynen te voorzien, heb ik besloten een talent aantewenden, dat, naar ik geloof, my gegeven is. Ik ben dichter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s15","id":"h4-s15","source":"Over eenige punten in de krimineele rechtsvordering. Over het recht van een volk, te eischen dat de opgebrachte belasting ten-zynen-behoeve worde aangewend. (Dat was weer in 't javaansch.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s144","id":"h6-s144","source":"Geen wetenschap was hem geheel vreemd. Hem ahnde wat hy niet wist, en hy bezat in hooge mate de gaaf om 't weinige dat hy wist--ieder weet weinig, en hy, misschien meer wetende dan sommige anderen, maakte op dezen regel geen uitzondering--om dat weinige aantewenden op een wys die de maat zyner kennis vermenigvuldigde."}]},{"lemma":"aanwennen","count":1,"glosses":["trained"],"forms":["aangewend"],"morphology":["verb, past participle"],"note":"Zich iets aanwennen means to train oneself into a habit.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s109","id":"h18-s110","source":"Dit heb ik my aangewend in de zaken."}]},{"lemma":"aanwerpen","count":1,"glosses":["flung"],"forms":["aangeworpen"],"morphology":["past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s72","id":"h2-s72","source":"Als de oogen van dat meisje minder zwart waren geweest, als ze korter vlechten had gehad, of als men my niet tegen die winkelkast had aangeworpen, zoudt ge nu dit boek niet lezen. Wees dus dankbaar dat dit zoo gebeurd is."}]},{"lemma":"aanwezig","count":6,"glosses":["present","on hand","available"],"forms":["aanwezig","aanwezige"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s11","id":"h2-s11","source":"Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s38","id":"h5-s38","source":"Hier zag men de hoofden der dorpen, en de distriktshoofden uit het Lebaksche, allen met hun gevolg, en te oordeelen naar den schoonen bastert-arabier die in zyn ryk tuig op den zilveren watertrens knabbelde, was ook een hoofd van hoogeren rang op deze plaats aanwezig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s2","id":"h8-s2","source":"Havelaar had den kontroleur verzocht, de hoofden die te Rangkas-Betoeng, aanwezig waren, uittenoodigen daar tot den volgenden dag te vertoeven om de Sebah bytewonen, die hy beleggen wilde."}]},{"lemma":"aanwijzen","count":6,"glosses":["point out","(particle)","assigned"],"forms":["aanwyzen","aan","aantewyzen","aangewezen"],"morphology":["verb, infinitive","separable verb particle","verb, past participle"],"note":"Old spelling of modern aanwijzen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s164","id":"h4-s164","source":"Ze wees my een matten stoeltjen aan, en nam een klein meisje op den schoot, dat op den grond zat te spelen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s82","id":"h13-s83","source":"Hy wilde slechts één stip aanwyzen in den poel van vuil, maar verstond het, zulke stippen te doen in 't oog vallen door de tinten die hy in zyn onsterfelyke geschriften daarnáást legde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s99","id":"h13-s100","source":"Maar als ge me daar een plant weet aantewyzen die ik niet kende, of waaraan voor my iets te zien valt dat vroeger myn aandacht ontsnapte ... als ge my van-tyd tot-tyd een bloem toont, die ik gaarne pluk en meedraag in 't knoopsgat, dan vergeef ik u dat afwyken van den weg, ja, ik ben er dankbaar voor."}]},{"lemma":"aanwijzing","count":1,"glosses":["hint"],"forms":["aanwyzing"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s5","id":"h9-s5","source":"Toen ik 't vorig hoofdstuk sloot met een aanwyzing op wat afwisseling in het volgende, was dit eigenlyk meer een oratorische kunstgreep, en om een slot te maken dat goed \"knipte\" dan wel omdat ik inderdaad meende dat het volgend hoofdstuk alleen \"ter afwisseling\" waarde hebben zou."}]},{"lemma":"aanzien","count":22,"glosses":["looked at","looked","appearance","to look at","at","looks at","see how it goes","takes","take","reckoned","regard","regarded","look at","saw"],"forms":["aanzien","zag","aantezien","aangezien","aanziet","aan","aanzag","aanzagen"],"morphology":["verb, past, singular","noun, neuter, singular","verb, past participle","verb, infinitive","verb, present, third-person singular","verb, infinitive, historical fused spelling","separable verb particle","verb, te-infinitive","verb, infinitive, historical solid spelling","verb, past, singular, split form","verb, present singular","separable verbal particle","verb, past, third-person plural","verb, infinitive with te"],"note":"Historical closed spelling of aan te zien; here the idiom het met iemand aanzien means to give someone another chance.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s63","id":"h1-s63","source":"Is het dus niet een pure leugen, als de veldheer de prinses vragend aanziet, om te weten wat ze doen wil na 't poortsluiten? Nog-eens: als 't mensch nu eens lust had gehad te gaan slapen, in plaats van iets te ontblooten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s35","id":"h2-s35","source":"Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s72","id":"h3-s72","source":"Ik zag nu 't pak met een heel ander oog aan, en vond er stukken in, die ik wel niet alle begreep, maar die werkelyk kennis van zaken aantoonden."}]},{"lemma":"aanzienlijk","count":5,"glosses":["considerable","most considerable","of standing","distinguished"],"forms":["aanzienlyken","aanzienlykste","aanzienlyke","aanzienlyk","aanzienlijke"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","adjective, superlative, substantivized","adjective, attributive inflection, plural"],"note":"Aanzienlyke is the nineteenth-century spelling of modern aanzienlijke.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s187","id":"h7-s187","source":"Wat haar afkomst van moederszyde aangaat, herinnerde zy zich dat haar grootvader op zeer aanzienlyken voet geleefd had, en uit sommige papieren bleek dat deze in het bezit was geweest van de posteryen in Zwitserland, op de wyze zooals thans nog in een groot gedeelte van Duitschland en Italie, die tak van inkomst de apanage uitmaakt der vorsten van Turn en Taxis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s2","id":"h14-s2","source":"Ge weet, begon Havelaar, hoe de nederlandsche bezittingen ter Westkust van Sumatra aan de onafhankelyke ryken in den noordhoek grenzen, waarvan Atjeh het aanzienlykste is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s95","id":"h14-s95","source":"Enkelen van hen hebben later zeer aanzienlyke ambten bekleed."}]},{"lemma":"aanzijn","count":1,"glosses":["existence"],"forms":["aanzyn"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s220","id":"h20-s220","source":"Ik wilde in de eerste plaats het aanzyn geven aan iets dat als heilige poesaka zal kunnen bewaard worden door kleinen Max en zyn zusje, als hun ouders zullen zyn omgekomen van ellende. Ik wilde aan die kinderen een adelbrief geven van myne hand."}]},{"lemma":"aar","count":1,"glosses":["ears of grain"],"forms":["aren"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s50","id":"h8-s50","source":"Waar Allah waterstroomen zendt, die de akkers wegnemen ... waar Hy den grond hard maakt als dorre steen ... waar Hy Zyn zon doet gloeien ter verschroejing ... waar Hy oorlog zendt, die de velden omkeert ... waar Hy slaat met ziekten die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt ... daar, Hoofden van Lebak, buigen wy deemoedig het hoofd, en zeggen: \"Hy wil het zoo!\""}]},{"lemma":"aard","count":19,"glosses":["kind","nature","sort"],"forms":["aard"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s28","id":"h3-s28","source":"Straks zult ge zien dat er ook andere dingen in dat pak waren van meer solieden aard, en daarvan komt een-en-ander in dit boek, omdat de Koffiveilingen van de Handelmaatschappy er mee in verband staan. Want ik leef voor myn vak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s98","id":"h4-s98","source":"De inlichtingen die ik in de bundels van Sjaalman vond, zyn niet van dien aard, dat Last & Co het nut daarvan voor zich alleen kunnen houden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s205","id":"h4-s205","source":"Die Stern niet begreep, meen ik. Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi: Last & Co, Lauriergracht, N° 37."}]},{"lemma":"aarde","count":12,"glosses":["earth","to the ground"],"forms":["aarde","ter-aarde"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, genitive","fossilized prepositional phrase"],"note":"Ter-aarde represents te der aarde, literally ‘to the earth’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s23","id":"h1-s23","source":"Men vlucht met het een of ander voorwerp naar het einde der aarde. De aarde heeft geen einden, en die liefde is ook gekheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s25","id":"h1-s25","source":"Ik ben lid van Artis, zy heeft een sjaallong van twee-en-negentig gulden, en van zulk een malle liefde die volstrekt aan het einde der aarde wil wonen, is toch tusschen ons nooit spraak geweest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s45","id":"h3-s45","source":"En dàt beeld, my 't schoonste op aarde, Dat ik omdroeg in 't gemoed Als een onwaardeerbaar goed, En zoo trouw in 't hart bewaarde... Vreemd was 't eenmaal aan myn zinnen!"}]},{"lemma":"aardig","count":10,"glosses":["charming","amusing","nice","tidy","rather good","fine","prettier","handsome"],"forms":["aardig","aardiger","aardigs"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","predicative adjective","adjective, attributive","adjective, comparative","nominalized adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s17","id":"h3-s17","source":"Dat was: de godenbruiloft, de boeken van het Oude-Testament op rym, en een epizode uit de bruiloft van Kamacho, dat de jongens altyd zoo aardig vinden, omdat er iets van een \"brillekiek\" in komt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s57","id":"h3-s57","source":"Het is een aardig ventje. Hy schynt vlug en bekwaam, maar ik geloof dat hy schwärmt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s73","id":"h4-s73","source":"Ik heb uitgerekend dat die man sedert vier-en-dertig jaren, aan inkomen--zoo van Last & Co, als vroeger van Last & Meyer, maar de Meyers zyn er uit--de som van byna vyftien duizend gulden genoten heeft, en dit is voor een burgerman een aardig sommetje."}]},{"lemma":"aardigheid","count":1,"glosses":["little entertainment"],"forms":["aardigheidje"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s14","id":"h3-s14","source":"Natuurlyk ziet de vrouw van 't huis gaarne dat er aan het dessert een aardigheidje plaats heeft. Dat vult."}]},{"lemma":"aardklont","count":1,"glosses":["earth clods"],"forms":["aardklonten"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s28","id":"h17-s28","source":"Hoe dit zy, de nieuwe buffel was wel niet zoo sterk als de vorige ... wel was 't oude juk te ruim voor zyn schoft ... maar 't arme dier was gewillig als zyn voorganger die geslacht was, en al kon dan Saïdjah niet meer roemen op de kracht van zyn buffel by 't ontmoeten van Adinda's broertjes aan de grens, hy beweerde toch dat geen ander den zynen overtrof in goeden wil. En wanneer de vore niet zoo rechtlynig liep als voorheen, of als er aardklonten ondoorgesneden waren omgegaan, werkte hy dat gaarne by met zyn patjol, zooveel hy kon."}]},{"lemma":"aardkluit","count":1,"glosses":["clod of earth"],"forms":["aardkluit"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s59","id":"h16-s59","source":"Ja, eentonig zal ze wezen! Eentonig als 't verhaal van de werkzaamheid der mier die haar bydrage tot den wintervoorraad moet opslepen tegen den aardkluit--voor haar een berg--die er ligt op den weg naar de voorraadschuur."}]},{"lemma":"aardrijk","count":3,"glosses":["earth"],"forms":["aardryk"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s267","id":"h11-s267","source":"En de zon scheen met heete stralen, en verbrandde het aardryk, zoodat de grasscheut dor werd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s273","id":"h11-s273","source":"En hy verschroeide den grasscheut op het aardryk, en het gelaat der vorsten die op de aarde waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s279","id":"h11-s279","source":"En de wolk regende in groote druppen op het aardryk, en deed de rivieren zwellen, en banjirs voerden de kudden weg."}]},{"lemma":"aarzelen","count":1,"glosses":["hesitate"],"forms":["aarzelen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s9","id":"h9-s9","source":"Neen, zelfs zulk een hoofdstuk \"ter afwisseling\" komt me door het vergrootglas myner schryvers-ydelheid, hoogst belangryk en zelfs onmisbaar voor, en als ge het oversloegt, en daarna niet naar behooren waart ingenomen met myn boek, zou ik niet aarzelen u dat overslaan te verwyten als oorzaak dat ge myn boek niet kondet beoordeelen, want dat ge juist het essentieele niet gelezen hadt. Zóó zou ik--want ik ben man en schryver--elk hoofdstuk voor essentieel houden, dat gy hadt overgeslagen met onvergeeflyke lezerslichtzinnigheid."}]},{"lemma":"abces","count":2,"glosses":["abscess"],"forms":["abcès"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s32","id":"h18-s32","source":"Volgens den arts was Slotering gestorven aan een \"abcès in de lever.\" Het is me niet gebleken of zoodanige kwaal zich zoo kan openbaren op-eenmaal, en den dood veroorzaken in weinige uren?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s33","id":"h18-s33","source":"Ik geloof hier te moeten achtslaan op de verklaring van mevrouw Slotering dat haar echtgenoot vroeger altyd gezond geweest was. Doch als men geen waarde hecht aan zoodanige verklaring--omdat de opvatting van 't begrip: gezondheid, vooral in de oogen van niet-geneeskundigen, zeer onderwerpelyk is--blyft toch de gewichtige vraag bestaan, of iemand die heden sterft aan een \"abcès in de lever\" zich gister kon te-paard zetten met het doel om een bergachtige landstreek te inspekteeren die in sommige richtingen twintig uren breed is?"}]},{"lemma":"Abdoel-Isma","count":1,"glosses":["Abdoel-Isma"],"forms":["Abdoel-Isma"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s267","id":"h17-s267","source":"Daar had hy zich verscholen in de bosschen, en gewacht op de komst van Pa-Ento, Pa-Lontah, Si-Oeniah, Pa-Ansioe, Abdoel-Isma en nog eenige anderen die door het distriktshoofd van Parang-Koedjang beroofd waren van hun buffels, en die allen vreesden voor straf als ze hun landrenten niet betaalden. Daar hadden ze zich by-nacht meester gemaakt van een visschersprauw, en waren in zee gestoken."}]},{"lemma":"aber","count":1,"glosses":["but"],"forms":["aber"],"morphology":["coordinating conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s282","id":"h14-s282","source":"--Vielleicht, mein Kind, wir wissen's aber nicht, Weil sie, so klein, es noch nicht sagen kann."}]},{"lemma":"abouchement","count":1,"glosses":["parley"],"forms":["abouchement"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Abouchement is an archaic French loan for a private conference or parley.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s28","id":"h19-s28","source":"Uw wenk dat de zaak vooraf beter partikulier ware behandeld geworden, doet me vreezen voor een abouchement. Wat ik in myn brief van gisteren gezegd heb, is waar."}]},{"lemma":"aboucheren","count":3,"glosses":["conferred privately","conferred","talked things over"],"forms":["geaboucheerd"],"morphology":["verb, participle","verb, past participle"],"note":"Aboucheren is an obsolete administrative term for conferring privately.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s277","id":"h8-s277","source":"--Dan werd de Regent geroepen: er werd geaboucheerd ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s176","id":"h14-s176","source":"We hebben gezien hoe die voorganger meermalen met den resident over de heerschende misbruiken had gesproken--geaboucheerd, zei Verbrugge--en hoe weinig hem dit gebaat had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s4","id":"h19-s4","source":"Havelaar, die maar al te goed wist wat zulke overlegging te beteekenen had--zyn voorganger had zoo dikwyls \"geaboucheerd\" met den resident van Bantam!--schreef den volgenden brief, dien hy den resident te-gemoet zond opdat deze dien zou gelezen hebben voor hy op de Lebaksche hoofdplaats aankwam."}]},{"lemma":"Abraham","count":4,"glosses":["Abraham"],"forms":["Abraham"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s23","id":"h9-s23","source":"Zoodat ik maar zeggen wil, om met Abraham Blankaart te spreken ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s24","id":"h9-s24","source":"--Wie is dat, Abraham Blankaart? vroeg Louise Rosemeyer, en Frits vertelde het haar, wat me groot genoegen deed, want dit gaf my gelegenheid eens optestaan en, voor dien avend althans, een eind te maken aan de voorlezing."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s33","id":"h9-s33","source":"Hy heeft, naar ik bemerk, Stern geholpen, want die Abraham Blankaart is veel te hollandsch voor een Duitscher."}]},{"lemma":"absoluut","count":1,"glosses":["absolutely"],"forms":["absoluut"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s57","id":"h11-s57","source":"--Dit geldt hier niet, zei Verbrugge, want dat is absoluut leelyk."}]},{"lemma":"ac","count":1,"glosses":["and"],"forms":["ac"],"morphology":["Latin conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s145","id":"h15-s145","source":"Weg met al wat herinnert aan Horatius' justum ac tenacem! Trompetten hier, en scherp gekletter van bekkenslag, en gesis van vuurpylen, en gekras van valsche snaren, en hier-en-daar een waar woord, dat het mee insluipe als verboden waar, onder bedekking van zooveel getrommel en zooveel gefluit?"}]},{"lemma":"accent","count":1,"glosses":["accent"],"forms":["accent"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s7","id":"h9-s7","source":"Spreek kwaad van zyn moeder of van de kleur zyner haren, zeg dat hy een amsterdamsch accent heeft--wat nooit een Amsterdammer toestemt--wellicht vergeeft hy u die dingen. Maar ... roer nooit aan de buitenzy van 't kleinste onderdeel eener byzaak van iets dat er lag naast zyn geschryf ... want dàt vergeeft hy u niet!"}]},{"lemma":"ach","count":10,"glosses":["ah","Ah","Why"],"forms":["Ach","ach"],"morphology":["interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s10","id":"h11-s10","source":"--Ach ja, dat is waar, zeide hy. Maar toch moet je eens wat van Liebig lezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s190","id":"h11-s190","source":"--Ach, neen ... ik maakte verzen in die dagen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s221","id":"h11-s221","source":"--Ach, plaag me niet!"}]},{"lemma":"acht","count":7,"glosses":["heed","eight","Eight","observance"],"forms":["acht","Acht"],"morphology":["noun, common gender, singular","numeral","numeral, cardinal","cardinal numeral","noun, common gender, singular, part of idiom"],"note":"Acht geven op means “to pay attention to” or “to bear in mind.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s153","id":"h7-s153","source":"Acht dagen vóór de geboorte van zyn kleinen Max, bezat hy 't noodige niet om 't yzeren wiegje te koopen waarin zyn lieveling rusten zou, en weinig tyds te-voren nog had hy de weinige versierselen zyner vrouw opgeofferd, om iemand bytestaan, die gewis in beter omstandigheden verkeerde dan hyzelf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s186","id":"h7-s186","source":"Aandoenlyk was het, de brieven te lezen van haar vader--toen een jongeling van achttien jaren, die als luitenant by dat korps in dezelfde charge een sabelhouw op 't hoofd bekwam, aan welks gevolgen hy acht jaren later krankzinnig sterven zou--brieven aan zyn moeder, waarin hy zich beklaagde hoe hy vruchteloos op het slagveld naar 't lyk zyns vaders had gezocht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s77","id":"h12-s77","source":"Ik maakte dat ding omdat hy zooveel ambtenaren suspendeerde. Er waren er op Padang zeker zeven of acht die hy met meer of min rechtvaardigheid in hun ambten geschorst had, en velen onder hen verdienden 't veel minder dan ik."}]},{"lemma":"acht slaan","count":1,"glosses":["take account"],"forms":["achtslaan"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s33","id":"h18-s33","source":"Ik geloof hier te moeten achtslaan op de verklaring van mevrouw Slotering dat haar echtgenoot vroeger altyd gezond geweest was. Doch als men geen waarde hecht aan zoodanige verklaring--omdat de opvatting van 't begrip: gezondheid, vooral in de oogen van niet-geneeskundigen, zeer onderwerpelyk is--blyft toch de gewichtige vraag bestaan, of iemand die heden sterft aan een \"abcès in de lever\" zich gister kon te-paard zetten met het doel om een bergachtige landstreek te inspekteeren die in sommige richtingen twintig uren breed is?"}]},{"lemma":"achtduizend","count":1,"glosses":["eight thousand"],"forms":["achtduizend"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s47","id":"h7-s47","source":"--Goed, goed, ik weet het al ... zes-en-tachtig duizend en eenige honderden ... vyftien duizend meer dan in 't vorige jaar ... doch maar zesduizend boven '45. We zyn sedert '43 maar achtduizend vooruit gegaan ... en ook de bevolking is zeer schraal ... nu ja, Malthus!"}]},{"lemma":"achten","count":21,"glosses":["considered","consider","held","deemed","supposed","hold","counted","respected","considers","esteem","be reckoned","reckoned"],"forms":["geacht","achten","achtte","achtten","acht"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive","verb, participle","verb, past, plural","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, present, third person singular","verb, past, third person singular","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s132","id":"h7-s132","source":"Is 't niet inderdaad bespottelyk, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart? Wy gelooven van Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben, al had hy by \"God Almachtig\" het tegendeel beloofd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s141","id":"h7-s141","source":"Max en \"zyn Tine\" waren eerst onlangs van een reis naar Europa teruggekeerd, en gevoelden zich vermoeid van wat ik eens zeer eigenaardig een koffertjes-leven heb hooren noemen. Zy achtten zich dus gelukkig, na veel omzwervens eindelyk weder eens een plek te bewonen waar zy zouden te-huis behooren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s171","id":"h7-s171","source":"Zy had er niet tegen dat hy te Menado en te Amboina de schipbreukelingen der amerikaansche whalers by zich riep en verzorgde, en zich te grand seigneur achtte om een herbergiersrekening voorteleggen aan 't amerikaansch Gouvernement."}]},{"lemma":"achtennegentig","count":1,"glosses":["ninety-eight"],"forms":["acht-en"],"morphology":["numeral"],"note":"The ending -negentig is omitted here and supplied by the following coordinated number.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s115","id":"h12-s115","source":"Laat eens de volmaaktheid nul heeten, en honderd graden voor slecht gelden, hoe verkeerd doen we dan--wy, die dobberen tusschen acht-en negen-en-negentig!--haro te roepen over iemand die op honderd-en-één staat!"}]},{"lemma":"achtenswaardig","count":3,"glosses":["honorable","respectable"],"forms":["achtenswaardig","achtenswaardige"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s60","id":"h10-s60","source":"Je vader is een achtenswaardig huis, en ik ben zeker dat hy 't goedvindt dat ik zoo op je gemoed werk, en dat hy gaarne zaken doet met iemand die deugd en godsdienst voorstaat. Ja, principes zyn me heilig, en ik heb geen schroom om ronduit te zeggen wat ik meen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s141","id":"h12-s141","source":"Ik weet voorts dat hy een achtenswaardig persoon was, en dat ook de Regeering hem hiervoor hield, hetgeen blykt uit het vernietigen der suspensie, nadat de zaak elders dan op Sumatra's Westkust onderzocht was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s83","id":"h14-s83","source":"Ik meende dat de generaal, overtuigd van Si Pamaga's onschuld, zich liet meesleepen door de achtenswaardige zucht om een onschuldig slachtoffer te redden van de gevolgen eener rechtsdwaling, voor-zoo-ver dit na de geeseling en 't brandmerk nog mogelyk was."}]},{"lemma":"achter","count":32,"glosses":["behind","back","out","of","at the back","after","under"],"forms":["achter"],"morphology":["preposition","adverb","postposition"],"note":"Er/daar achter komen is an idiom meaning ‘find out about it’ or ‘get wind of it.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s2","id":"h2-s2","source":"Heel toevallig kwam ik daar achter ... ik meen achter de knoeiery van Busselinck & Waterman."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s9","id":"h3-s9","source":"De meisjes hadden piano gespeeld en gezongen, en by 't dessert plaagden ze elkaar met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren, iets waarin Frits betrokken scheen. \"Ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s60","id":"h3-s60","source":"Marie zal een paar pantoffels voor hem borduren ... voor den jongen Stern, meen ik. Busselinck & Waterman hebben achter 't net gevischt."}]},{"lemma":"achteraan","count":1,"glosses":["up behind"],"forms":["achteraan"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s122","id":"h6-s122","source":"Men viel er dan ook dikwyls over. Want gewoonlyk, als men begonnen was te antwoorden in de goedige meening dat de zin uit was, en dat hy de aanvulling van 't ontbrekende aan de scherpzinnigheid van zyn toehoorder overliet, kwamen de nog ontbrekende woorden als trainards van een geslagen leger achteraan, en deden u gevoelen dat ge hem in de rede waart gevallen, wat altyd onaangenaam is."}]},{"lemma":"achterblijven","count":4,"glosses":["stay behind","stayed behind","was left behind","remain behind"],"forms":["achterteblyven","achterbleven","achterbleef","achterblyven"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, plural","verb, past, singular"],"note":"Historical spelling writes achter te blijven as one word and uses y for ij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s28","id":"h8-s28","source":"En is het niet schoon, te worden uitgezonden om de vermoeiden te zoeken, die achterbleven na den arbeid en neerzonken langs den weg, daar hun knieën niet sterk meer waren om optegaan naar de plaats van het loon?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s236","id":"h17-s236","source":"Als dàn Adinda nog niet gekomen is, Dan zal een engel met blinkende vleugelen Neerdalen op aarde, om te zoeken wat daar achterbleef."}]},{"lemma":"achterdeur","count":2,"glosses":["back door"],"forms":["achterdeur"],"morphology":["noun, common gender singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s61","id":"h1-s61","source":"En nog meer leugens op het tooneel. Als de held met zyn styven komediestap weggaat om 't verdrukte vaderland te redden, waarom gaat dan de dubbele achterdeur altyd vanzelf open?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s66","id":"h2-s66","source":"Maar zie, daar vloog op-eens myn Sjaalman door de achterdeur de kraam in. Hy was niet groot of sterk, en pas een jaar of dertien oud, maar hy was een vlug en dapper mannetje."}]},{"lemma":"achtereen","count":2,"glosses":["on end"],"forms":["achtereen"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s13","id":"h5-s13","source":"De koetsier zit als op den bok genageld, uren, ja, gansche dagen achtereen, en zwaait de zware zweep met yzeren arm."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s37","id":"h15-s37","source":"Havelaar bleef dikwyls dagen achtereen uit."}]},{"lemma":"achtergalerij","count":1,"glosses":["back gallery"],"forms":["achtergalery"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern achtergalerij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s117","id":"h13-s118","source":"De drie hoogste nummers vormen de open achtergalery, en wat ik oversloeg is een soort van ongesloten binnengalery, gang of doorloop."}]},{"lemma":"achtergrond","count":1,"glosses":["background"],"forms":["achtergrond"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s215","id":"h14-s215","source":"De procentsgewyze belooning aan europesche en inlandsche beambten voor produkten die in Europa moeten verkocht worden, had den rystbouw zoodanig op den achtergrond gesteld, dat er in sommige streken een hongersnood geheerscht heeft, die niet voor de oogen der natie weggegoocheld worden kòn."}]},{"lemma":"achterhoudend","count":1,"glosses":["secretive"],"forms":["achterhoudend"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"}]},{"lemma":"achterhoudendheid","count":1,"glosses":["reticence"],"forms":["achterhoudendheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s84","id":"h15-s84","source":"Ik had tot myn inschikkelykheid vele redenen, en onder anderen deze, dat ik 't onbillyk vond op-eenmaal iets van U te vorderen, wat vele anderen in uw plaats evenmin zouden presteeren, U te dwingen zoo op-eenmaal de routine van achterhoudendheid en menschenvrees vaarwel te zeggen, die niet zoozeer uw schuld is als wel die der leiding welke u te beurt viel."}]},{"lemma":"achterkamer","count":1,"glosses":["back room"],"forms":["achterkamer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s139","id":"h4-s139","source":"Bovendien, ik houd niet van menschen die altyd ontevreden zyn. Het was in de Lange-leidsche-dwarsstraat, op een achterkamer."}]},{"lemma":"achterlaten","count":6,"glosses":["left behind","deposited","leave behind","left"],"forms":["achtergelaten","achterlieten","achterlaten"],"morphology":["verb, participle","verb, past, plural","verb, infinitive","past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s147","id":"h7-s147","source":"Want op zyn reizen in Europa had hy het weinige uitgegeven, dat hy in vorige jaren had overgegaard. Zelfs had hy daar schulden achtergelaten, en hy was dus, in één woord, arm."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s160","id":"h7-s160","source":"De eenige zorg die hen drukte, waren de schulden die zy in Europa hadden achtergelaten, verhoogd met de nog onbetaalde kosten der terugreis naar Indie, en met de uitgaven voor 't meubelen hunner woning. Maar nood was er niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s167","id":"h7-s167","source":"Zy begreep volkomen dat hy de logementsrekening van de familie arme zangers betaalde, die terug wilden naar hun land, maar niet gaarne de have achterlieten, waartoe de harp behoorde, en de viool, en de bas, die zy zoo noodig hadden voor hun schamel bedryf."}]},{"lemma":"achterlijk","count":2,"glosses":["backward","behind"],"forms":["achterlyk"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s54","id":"h7-s54","source":"Ik ben zeer bly dat hier alles zoo achterlyk en armoedig is, en ... hoop hier lang te blyven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s8","id":"h17-s8","source":"Ook zou het distriktshoofd hem aanklagen by den adsistent-resident, als hy achterlyk was in de betaling van zyn landrenten."}]},{"lemma":"achterna","count":1,"glosses":["after him"],"forms":["achterna"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s18","id":"h7-s18","source":"--Yverig, sleepte de resident achterna."}]},{"lemma":"achterover","count":1,"glosses":["back"],"forms":["achterover"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s156","id":"h4-s156","source":"Ze had, als een Chinesche, de haren achterover gekamd, en die achter het hoofd in een soort van strik of knoop saamgebonden."}]},{"lemma":"achterschoft","count":1,"glosses":["hindquarters"],"forms":["achterschoften"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s30","id":"h17-s30","source":"De penghoeloe zelf had gezegd dat er ontong was in den loop van die haarwervels op de achterschoften."}]},{"lemma":"achterstaan","count":1,"glosses":["fall short"],"forms":["achterstaan"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s30","id":"h15-s30","source":"Was 't niet grievend voor hem, in levenswys zoo ver te moeten achterstaan by zyn jongere verwanten?"}]},{"lemma":"achterstallig","count":1,"glosses":["arrears"],"forms":["achterstallige"],"morphology":["nominalized adjective, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s148","id":"h7-s148","source":"Doch nooit had hy zyn ambt beschouwd als een geldwinning, en by zyn benoeming naar Lebak nam hy zich met tevredenheid voor, het achterstallige door zuinigheid intehalen, in welk voornemen zyn vrouw die zoo eenvoudig was in smaak en behoeften, hem met groot genoegen ondersteunen zou."}]},{"lemma":"achterstand","count":1,"glosses":["arrears"],"forms":["achterstand"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s43","id":"h7-s43","source":"--Ja, ja, dat wist ik wel! riep Havelaar. En zeg me nu eens, of er veel achterstand is in de betaling van de landrenten?"}]},{"lemma":"achteruitgang","count":1,"glosses":["decline"],"forms":["achteruitgang"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s90","id":"h3-s90","source":"Over den achteruitgang der beschaving sedert het ontstaan des Christendoms. (Hè?) Over de yslandsche Mythologie."}]},{"lemma":"achterwaarts","count":1,"glosses":["backwards"],"forms":["achterwaarts"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s28","id":"h6-s28","source":"De kleine maas was reeds al hurkend achterwaarts teruggekropen tot aan den ingang der pendoppo, waar hy onder zyn makkers plaats nam ... de Regent had reeds zyn lippen en weinige tanden bruinrood geverwd met het speeksel zyner sirie, voor hy zeide:"}]},{"lemma":"achterzijde","count":1,"glosses":["back"],"forms":["achterzyde"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Achterzyde is the old spelling of modern achterzijde.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s101","id":"h15-s101","source":"Hy, die diefstal moest tegengaan, dien 't was opgedragen den sluipenden dief te betrappen, hy sloop, als ware hyzelf de dief die betrapping vreesde, met zachten tred het huis aan de achterzyde in, na zich eerst te hebben overtuigd dat geen gezelschap daar was, dat later hem zou kunnen verraden als schuldig aan plichtsbetrachting."}]},{"lemma":"achting","count":1,"glosses":["esteem"],"forms":["achting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s129","id":"h12-s129","source":"De strekking der gelykenis blyft waar. Wanneer we genoodzaakt zyn iemand zekere eigenschappen toe te kennen die aanspraak geven op achting, eerbied of ontzag, dan doet het ons genoegen naast die eigenschappen iets te ontdekken, dat ons van den verschuldigden cyns voor een gedeelte of geheel ontslaat."}]},{"lemma":"achtste","count":1,"glosses":["eighth"],"forms":["ACHTSTE"],"morphology":["ordinal adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s1","id":"h8-s1","source":"ACHTSTE HOOFDSTUK"}]},{"lemma":"achttien","count":5,"glosses":["eighteen"],"forms":["achttien"],"morphology":["numeral","numeral, cardinal"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s50","id":"h2-s50","source":"Dit zou my ook weinig gebaat hebben, want meisjes van achttien jaren beschouwen een jongen van zestien, als een kind. En hierin hebben ze groot gelyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s186","id":"h7-s186","source":"Aandoenlyk was het, de brieven te lezen van haar vader--toen een jongeling van achttien jaren, die als luitenant by dat korps in dezelfde charge een sabelhouw op 't hoofd bekwam, aan welks gevolgen hy acht jaren later krankzinnig sterven zou--brieven aan zyn moeder, waarin hy zich beklaagde hoe hy vruchteloos op het slagveld naar 't lyk zyns vaders had gezocht."}]},{"lemma":"achttiende","count":2,"glosses":["18th","eighteenth"],"forms":["de","ACHTTIENDE"],"morphology":["ordinal numeral"],"note":"The tokenizer’s surface de comes from source 18de, the ordinal “18th.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s75","id":"h11-s75","source":"--Neen, neen, het is heden de 18de Februari 1587, en je bent opgesloten in 't kasteel Fotheringhay ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s1","id":"h18-s1","source":"Hy is vermoord. ACHTTIENDE HOOFDSTUK"}]},{"lemma":"acrobaat","count":1,"glosses":["acrobat"],"forms":["akrobaat"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s80","id":"h11-s80","source":"Ge zet uw tafel er voor, en daarop een stoel met drie pooten, waarvan één wat zwak, je zag eens op de kermis een akrobaat die zeven stoelen op elkaar zette, en zich zelf daarop met het hoofd naar beneden. Eigenliefde en verveling dringen u iets dergelyks te doen."}]},{"lemma":"ad","count":2,"glosses":["for","at"],"forms":["ad"],"morphology":["Latin preposition"],"note":"Ad hoc is a Latin phrase meaning “for this particular purpose.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s66","id":"h14-s66","source":"Hy vormde in groote overhaasting een Raad, dien ik ad hoc zou kunnen noemen. Daarin waren leden: een paar adjudanten, andere officieren, de officier van Justitie of fiskaal, dien hy van Padang had meegenomen, en ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s131","id":"h15-s131","source":"Ze is nuttig toetepassen, want men kan voor zeker houden dat de zieke, die door overspanning in de eerste periode stikken zou aan een mug, later--na de buikziekte!--zonder bezwaar kemels zal verdragen. Of, om duidelyker te spreken, dat een beambte die \"geschenken aanneemt, niet met het doel zich te verryken\"--by-voorbeeld een bos pisang ter-waarde van eenige duiten--met smaad en schande zal worden weggejaagd in de eerste periode der ziekte, maar dat iemand die 't geduld heeft het laatste tydperk aftewachten, zeer gerust en zonder eenige vrees voor straf, zich zal kunnen meester maken van den tuin waar de pisang groeide, met de tuinen die daarnaast liggen er by ... van de huizen die in den omtrek staan ... van wat er in die huizen is ... en van nog een-en-ander meer, ad libitum."}]},{"lemma":"Adam","count":3,"glosses":["Adam"],"forms":["Adam","ADAM"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s24","id":"h14-s24","source":"Volgens door den kontroleur van Natal afgenomen verklaringen van getuigen, zou hy gezamenlyk met zyn broeder Soetan Adam de battaksche Hoofden hebben doen verzamelen in een heilig bosch waarin zy zouden gezworen hebben niet te rusten voor 't gezag der \"christenhonden\" in Mandhéling vernietigd was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s51","id":"h14-s51","source":"\"Aan den beschuldigde gevraagd: wat hem tot dezen aanslag en den voorgenomen moord op Soetan Salim en den kontroleur van Natal had bewogen?\" antwoordt hy: \"DAARTOE TE ZYN OMGEKOCHT DOOR SOETAN ADAM, UIT NAAM VAN DIENS BROEDER JANG DI PERTOEAN VAN MANDHÉLING.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s71","id":"h14-s71","source":"Uit de zittingen van dien Raad zyn stukken voortgekomen, die ten-duidelykste schynen te bewyzen: dat Si Pamaga nooit het voornemen gekoesterd had iemand, wien het ook zy, te vermoorden. Dat hy noch Soelan Adam, noch Jang di Pertoean ooit had gezien of gekend."}]},{"lemma":"adel","count":6,"glosses":["nobility","noble birth"],"forms":["adel","adels"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular, genitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s83","id":"h3-s83","source":"Over den oorsprong van den adel. Over het verschil tusschen de begrippen: ONEINDIGE TYD en: EEUWIGHEID."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s68","id":"h5-s68","source":"Zoodanig Regent, hoewel zyn verhouding tot het bestuur en zyn werkkring geheel die is van een bezoldigd beambte, behoort altyd tot den hoogen adel des lands, en dikwyls tot de familie der vorsten die vroeger in dat landschap of in de nabuurschap onafhankelyk geregeerd hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s72","id":"h5-s72","source":"Zonder uitweiding over den oorsprong des adels, die geheel in de natuur ligt, wensch ik toch plaats te geven aan de opmerking hoe in òns werelddeel en ginds in 't verre Indie, dezelfde oorzaken dezelfde gevolgen hadden."}]},{"lemma":"adelbrief","count":1,"glosses":["patent of nobility"],"forms":["adelbrief"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s220","id":"h20-s220","source":"Ik wilde in de eerste plaats het aanzyn geven aan iets dat als heilige poesaka zal kunnen bewaard worden door kleinen Max en zyn zusje, als hun ouders zullen zyn omgekomen van ellende. Ik wilde aan die kinderen een adelbrief geven van myne hand."}]},{"lemma":"adellijk","count":1,"glosses":["of nobility"],"forms":["adellyke"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s77","id":"h5-s77","source":"Zoo werden de eerste Graven gekozen uit de Baronnen des lands, en strikt genomen is dus 't woord graaf geen adellyke titel, doch slechts de benaming van een met zeker ambt belasten persoon."}]},{"lemma":"adem","count":2,"glosses":["breath"],"forms":["adem"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s46","id":"h7-s46","source":"Hoe hoog is de aanslag van dit jaar? ging hy voort, en bemerkende dat Verbrugge eenigszins weifelde, als om zich op 't antwoord te bezinnen, voorkwam hem Havelaar, die in één adem aldus vervolgde:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s38","id":"h17-s38","source":"Hy schudde den kop als om 't juk aftewerpen, men zag den adem uit zyn neusgaten ... hy blaasde, sidderde, rilde ... er was angst in zyn blauw oog, en de bovenlip was opgetrokken zoodat het tandvleesch bloot lag ..."}]},{"lemma":"ademen","count":4,"glosses":["breathed","breathe"],"forms":["ademde","ademen"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s204","id":"h7-s204","source":"Dit alles overdacht Tine zoo niet--hiertoe toch had zy zich, juister dan zy uit liefde voor Max doen wilde, rekenschap moeten geven van de oorzaken hunner min gunstige omstandigheden--maar er lag in hun nieuwe omgeving iets dat kalmte ademde, en afwezen van alle aanleidingen --met meer of min valsch-romanesken tint dan--die vroeger Havelaar zoo dikwyls hadden doen zeggen: --Niet waar, Tine, dàt is nu toch een geval waaraan ik me niet onttrekken kan?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s129","id":"h14-s129","source":"Alles scheen kalmte te ademen, want voor Max en Tine was 't vergelykenderwyze een kleinigheid zich te schikken in ontberingen die op een niet aan den grooten weg gelegen binnenpost onvermydelyk zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s284","id":"h17-s284","source":"Hy nam een handvol daarvan, drukte het aan zyn geopende lippen, en ademde zeer diep ..."}]},{"lemma":"ader","count":3,"glosses":["veins"],"forms":["aderen","âren"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, feminine, plural"],"note":"Archaic contracted plural of ader, ‘vein’; the definite article has possessive force here.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s89","id":"h7-s89","source":"De europesche maatschappy in Nederlandsch Indiën is vry scherp in twee deelen gesplitst: de eigenlyke Europeanen, en dezulken die--hoezeer wettelyk in geheel denzelfden rechtstoestand verkeerende--niet in Europa geboren zyn, en min of meer inlandsch bloed in de aderen hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s21","id":"h9-s21","source":"Menscheneter, daarin stak myn ziel, myn ziel die ge hebt vermaald als eens gegeten gras! 't Was myn hart dat ge daar hebt opgeslikt als een versnapering! Want in dat boek had ik dat hart en die ziel neergelegd, en er vielen zooveel tranen op dat handschrift, en myn bloed week weg uit de âren naarmate ik voortschreef, en ik gaf u dat alles, en dat kocht ge voor weinige stuivers ... en ge zegt: hm!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s272","id":"h17-s272","source":"Er was een gegons in zyn ooren als had men op een gong geslagen in zyn hoofd. Hy voelde hoe 't bloed met schokken werd gewrongen door de aderen aan zyn slapen, die dreigden te bezwyken onder den druk van zoo zware uitzetting."}]},{"lemma":"adhipati","count":2,"glosses":["Adhipatti"],"forms":["Adhipatti"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Adhipatti is an older spelling of the Javanese title adhipati.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s55","id":"h7-s55","source":"Hierop reikte hy aan Verbrugge de hand, en deze, met hem terugkeerende naar de tafel waar de resident, de Adhipatti en mevrouw Havelaar gezeten waren, voelde reeds iets beter dan vyf minuten vroeger, dat \"die Havelaar zoo gek niet was\" als de kommandant meende. Verbrugge was volstrekt niet misdeeld van verstand, en hy die de afdeeling Lebak kende, nagenoeg zoo goed als een zoo groote landstreek, waar niets gedrukt wordt, door één persoon gekend worden kàn, begon intezien dat er toch verband was tusschen de schynbaar niet samenhangende vragen van Havelaar, en tevens dat de nieuwe adsistent-resident, hoezeer hy nooit de afdeeling betreden had, iets wist van wat er omging."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s115","id":"h7-s115","source":"De Adhipatti nam afscheid, en reed naar zyn huis."}]},{"lemma":"Adhipati","count":1,"glosses":["Regent"],"forms":["Adhipatti"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s134","id":"h8-s134","source":"Zoo-iets zal niet voorkomen niet waar, m'nheer de Adhipatti?"}]},{"lemma":"Adhipatti","count":31,"glosses":["Adhipatti","Regent","the Adhipatti"],"forms":["Adhipatti"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular","noun, title, singular","noun, common gender, singular","title noun, common gender, singular","title, singular","proper noun, title","noun used as title, singular","title, common gender, singular","proper noun/title, singular","noun used as title, masculine singular","noun used as a title, singular"],"note":"Adhipatti is the Javanese regent’s title.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s104","id":"h5-s104","source":"De Regent is: Tommongong, Adhipatti, ja zelfs Pangerang, d.i. javaansch prins. De vraag is voor hem niet dat hy leve, hy moet zóó leven als 't volk gewoon is dit te zien van zyn aristokratie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s134","id":"h5-s134","source":"Dit is ook op Java het geval, en de afstammelingen of verwanten der vroegere vorsten maken gaarne gebruik van de onkunde der bevolking, die niet recht begrypt dat haar Tommongong of Adhipatti of Pangerang thans een bezoldigd ambtenaar is die zyn eigen en hare rechten voor een bepaald inkomen verkocht heeft, en dat dus de schraal beloonde arbeid in koffituin of suikerveld, in de plaats getreden is van de belastingen die vroeger door de heeren des lands van de opgezetenen gevorderd werden."}]},{"lemma":"adhipatti","count":4,"glosses":["Adhipatti"],"forms":["Adhipatti"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun title, common gender, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s28","id":"h7-s28","source":"De resident had met den Adhipatti in de pendoppo plaats genomen. Havelaar riep Verbrugge om hem te vragen wien die schimmel behoorde met roode schabrak?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s101","id":"h8-s101","source":"Maar als noch gy noch de Adhipatti noch ik het wisten ... Hoofden van Lebak!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s213","id":"h8-s213","source":"Waar de Regent zelf uit schaamte voor zyn rang niet durft nemen, is het die--Dhemang,--maar hy is 't niet alléén--die aan den Adhipatti zyn hof maakt door 't afpersen van geld en goed aan de arme bevolking, en door de lieden wegtehalen van hun eigen rystvelden om ze heentedryven naar de sawahs van den Regent."}]},{"lemma":"adieu","count":3,"glosses":["farewell","Farewell"],"forms":["Adieu","adieu"],"morphology":["interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s171","id":"h12-s171","source":"Adieu, littérature, Adieu, Copiste, adieu!"}]},{"lemma":"Adinda","count":74,"glosses":["Adinda","Adinda's","Adinda’s","Adindas"],"forms":["Adinda","Adinda's"],"morphology":["proper noun, singular","proper noun","proper noun, common gender, singular","proper noun, possessive, singular","proper noun, singular, possessive","proper noun, genitive singular","proper noun, possessive singular","proper noun, feminine, singular","proper noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s18","id":"h17-s18","source":"Daarnaast lagen de sawahs van Adinda's vader, den vader van 't kind dat met Saïdjah huwen zou. En als Adinda's broertjes aankwamen aan de tusschenliggende grens, juist als ook Saïdjah dáár was met zyn ploeg, dan riepen zy elkander vroolyk toe, en roemden om-stryd de kracht en de gehoorzaamheid hunner buffels."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s20","id":"h17-s20","source":"Saïdjah was negen jaar oud geworden, en Adinda reeds zes jaren, voor deze buffel aan Saïdjah's vader werd afgenomen door het distriktshoofd van Parang-Koedjang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s23","id":"h17-s23","source":"Want hy wist van Adinda's broertjes, dat de vorige buffel was heengedreven naar de hoofdplaats, en hy had zyn vader gevraagd of deze dat dier niet gezien had toen hy dáár was om de klamboe-haken te verkoopen? Op welke vraag Saïdjah's vader niet had willen antwoorden."}]},{"lemma":"adipati","count":3,"glosses":["regent","Regent"],"forms":["Adhipatti"],"morphology":["noun, common gender, singular","title noun, common gender, singular","title noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s27","id":"h6-s27","source":"De Adhipatti beging de fout van een te snel antwoord niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s134","id":"h7-s134","source":"Hy reikte ieder de hand, en de \"installatie\" was afgeloopen. Men gebruikte ten-huize van den Adhipatti 't middagmaal, waartoe ook de kommandant Duclari genoodigd was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s14","id":"h8-s14","source":"Mynheer de Radhen Adhipatti, Regent van Bantan-Kidoel, en gy, Radhens Dhemang die Hoofden zyt der distrikten in deze Afdeeling, en gy, Radhen Djaksa die de justitie tot uw ambt hebt, en ook gy, Radhen Kliwon die gezag voert op de hoofdplaats, en gy Radhens, Mantries, en allen die Hoofden zyt in de afdeeling Bantan-Kidoel, ik groet u!"}]},{"lemma":"adjectief","count":1,"glosses":["adjective"],"forms":["adjektief"],"morphology":["noun, neuter singular"],"note":"Historical spelling of modern adjectief.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s48","id":"h5-s48","source":"Het dusgenaamd Nederlandsch Indie--'t adjektief nederlandsch komt me eenigszins onnauwkeurig voor, doch 't werd officieel aangenomen--is, wat de verhouding van het moederland tot de bevolking aangaat, te splitsen in twee zeer verschillende hoofddeelen."}]},{"lemma":"adjudant","count":1,"glosses":["adjutants"],"forms":["adjudanten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s66","id":"h14-s66","source":"Hy vormde in groote overhaasting een Raad, dien ik ad hoc zou kunnen noemen. Daarin waren leden: een paar adjudanten, andere officieren, de officier van Justitie of fiskaal, dien hy van Padang had meegenomen, en ik."}]},{"lemma":"administratie","count":5,"glosses":["administration","management"],"forms":["administratie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s19","id":"h13-s19","source":"Ik drong by sommigen op 't noemen der oorzaken van dit wantrouwen aan, en de fil en aiguille kwam ik eindelyk te weten dat men in myn geldelyk beheer te Natal fouten en verzuimen had ontdekt, die me verdacht maakten van ontrouwe administratie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s20","id":"h13-s20","source":"Dat er fouten in myn administratie waren, bevreemdde me volstrekt niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s41","id":"h13-s41","source":"Maar zoodra ik vernam dat dit de oorzaak was van de scherpte waarmee men myn geldelyke administratie beoordeeld had, was ik in vrede met myzelf."}]},{"lemma":"adres","count":3,"glosses":["address"],"forms":["adres"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s4","id":"h3-s4","source":"Het spreekt vanzelf dat ik van die gekheid niets weten wilde. Ik zou het pak door Frits hebben laten terugbrengen, maar ik wist zyn adres niet, en hy liet niets van zich hooren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s94","id":"h4-s94","source":"Ik verzuim echter nooit, iets te vernemen wat te-pas kan komen in de zaken, en daarom vroeg ik aan Gaafzuiger waar die Sjaalman woonde? Hy gaf my 't adres, en ik schreef het op."}]},{"lemma":"adreskaartje","count":3,"glosses":["business card","visiting card"],"forms":["adreskaartje"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, singular, diminutive"],"note":"The card explains how he found the address.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s89","id":"h1-s89","source":"Eilieve, steek het by u ...'t is een kleine moeite ... het kan te-pas komen ... ei zie, daar is het: een adreskaartje! Die Co ben ik, sedert de Meyers er uit zyn ... de oude Last is myn schoonvader."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s29","id":"h2-s29","source":"In-plaats van een behoorlyken winterjas, hing hem een soort van sjaal over den schouder--Frits zegt \"shawl\" maar dit doe ik niet--alsof hy zoo van de reis kwam. Ik meende een klant te zien, en gaf hem een adreskaartje: Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s90","id":"h2-s90","source":"Naar de beschryving was het de Sjaalman. Hoe hy me gevonden had ... nu ja, 't adreskaartje!"}]},{"lemma":"advenir","count":1,"glosses":["come"],"forms":["advienne"],"morphology":["French verb, present subjunctive, third-person singular"],"note":"French advienne que pourra means “come what may.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s298","id":"h8-s298","source":"Zeg voortaan flink uit waar 't op staat, advienne que pourra! Werp die halfheid van je, beste kerel ... en nu, blyf by ons eten: we hebben hollandsche bloemkool in blik ... maar alles is zeer eenvoudig, want ik moet heel zuinig zyn ... ik ben erg ten-achter in geldzaken: de reis naar Europa, weetje?"}]},{"lemma":"aeidō","count":1,"glosses":["sing"],"forms":["aeide"],"morphology":["Greek verb, present imperative, second person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s60","id":"h2-s60","source":"--Meenin aeide thea, en ... dat Egypte een geschenk van den Nyl was."}]},{"lemma":"af","count":31,"glosses":["off","onward","away","for","wonder","rid","finished","extort","from","on","disapproved","strays","relieve","aside","alighted","toward","at risk","paid","awaited","stopped"],"forms":["af"],"morphology":["separable verb particle","adverbial particle","separable verbal particle","postposition","adverb","predicative adverb","separable particle"],"note":"Af zijn means to be finished or ready.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s40","id":"h2-s40","source":"Had ik eenvoudig gezegd, \"we zyn met ons dertienen, en ... goeien avend verder!\" dan was ik van hem af geweest."}]},{"lemma":"afbetaling","count":1,"glosses":["repayment"],"forms":["afbetaling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s198","id":"h8-s198","source":"--Hy heeft niets dan zyn traktement, en hierop is een korting ter afbetaling van een voorschot dat de Regeering hem gegeven heeft, toen hy ... weet je 't?"}]},{"lemma":"afbidden","count":1,"glosses":["prayed-for"],"forms":["afgebeden"],"morphology":["adjective, participial"],"note":"An afgebeden kind is a child long prayed for.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s103","id":"h19-s103","source":"En wèl was het een \"afgebeden kind\" de kleine Max, die zeven jaar was uitgebleven na 't huwelyk, als wist de schalk dat het geen voordeel was ter-wereld te komen als zoon van zulke ouders!"}]},{"lemma":"afbreken","count":9,"glosses":["broken","broke","breaking off","broke off","torn down","broken off"],"forms":["afgebroken","brak","afbrak","aftebreken","afbreken"],"morphology":["verb, past, singular","verb, participle","past participle used adjectivally","verb, past, third person singular","past participle","verb, infinitive with te","verb, nominalized infinitive"],"note":"Historical solid spelling of modern “af te breken.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s33","id":"h5-s33","source":"Maar zal men den afgebroken draad weer kunnen aanhechten? Zal men terugvinden in onze dagen, wat toen de kracht uitmaakte van kerkvoogd en bouwheer?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s37","id":"h6-s37","source":"Althans hy brak 't gesprek af, en vroeg weder aan den mandoor-oppasser of hy niets komen zag?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s156","id":"h6-s156","source":"Ik bemerk nu reeds dat ik verzuimd heb als een zyner hoofdtrekken optegeven, dat hy de belachelyke en de ernstige zyde der dingen met dezelfde snelheid en te-gelykertyd opvatte, aan welke eigenschap zyn wyze van spreken, zonder dat hyzelf dit wist, een soort van humor ontleende, die zyn toehoorders gedurig in twyfel bracht, of ze getroffen waren door 't diep gevoel dat in zyn woorden heerschte, of dat ze te lachen hadden over de koddigheid die op-eenmaal den ernst daarvan afbrak."}]},{"lemma":"afbrokkelen","count":1,"glosses":["crumbling apart"],"forms":["afbrokkelen"],"morphology":["nominalized infinitive, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s121","id":"h6-s121","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben. Maar al dat afbrokkelen, dat stooterige en hobbelige, maakte het aanhooren lastig."}]},{"lemma":"afdalen","count":1,"glosses":["to descend"],"forms":["aftedalen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical printing joins modern af te dalen into one token.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s320","id":"h17-s320","source":"Is er logen in de parabel van den zaaier, omdat geen landbouwer zyn zaad zal uitwerpen op een rots? Of--om aftedalen tot meer gelykheid met myn boek--mag men de waarheid ontkennen die de hoofdzaak uitmaakt van de Negerhut, omdat er misschien nooit een Evangeline bestaan heeft?"}]},{"lemma":"afdelen","count":1,"glosses":["divided"],"forms":["afgedeeld"],"morphology":["adjective, predicative, participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s38","id":"h16-s38","source":"Immers wanneer men nagaat dat Java alleen reeds zoo scherp is afgedeeld in twee ongelyksoortige deelen, zonder nog te letten op de vele onderdeelen van die splitsing, kan men berekenen hoe groot het onderscheid moet wezen tusschen volkstammen die verder van elkander wonen en zelfs door de zee gescheiden zyn."}]},{"lemma":"afdeling","count":52,"glosses":["district","division","Division","District","districts"],"forms":["afdeeling","Afdeeling","afdeelingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, genitive","noun, common gender, plural","noun, feminine, singular","noun, common gender singular","noun, feminine singular"],"note":"Historical spelling of afdeling.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s41","id":"h5-s41","source":"Er werd een nieuwe adsistent-resident verwacht, en het gebruik, dat in Indie meer dan ergens kracht van wet heeft, wil dat de beambte die met het bestuur eener afdeeling belast is, feestelyk worde ingehaald by zyn aankomst."}]},{"lemma":"afdingen","count":1,"glosses":["deduct"],"forms":["aftedingen"],"morphology":["verb, fused separable te-infinitive"],"note":"Historical spelling joins modern af te dingen, “to detract.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s90","id":"h12-s90","source":"De meesten kenden hem slechts één goede hoedanigheid toe, die van onverschrokkenheid in 't gevaar, en indien ik, die hem in gevaar gezien heb, van meening ware dat hy après tout een dapper man was, zou dit alleen my bewegen u deze geschiedenis niet te vertellen. 't Is waar, hy had op Sumatra veel laten \"sabreeren\" doch wie sommige gebeurtenissen van naby gezien had voelde neiging om wat aftedingen op zyn dapperheid, en, hoe vreemd het schyne, ik geloof dat hy zyn krygsmansroem grootendeels te danken had aan de zucht tot tegenstelling, die ons allen min of meer bezielt."}]},{"lemma":"afdoen","count":2,"glosses":["pay off","settle"],"forms":["afdoen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s163","id":"h7-s163","source":"Je moet heel zuinig wezen, beste, dan kunnen wy misschien alles afdoen, ook zonder bevordering ... en dan hoop ik lang hier te blyven, heel lang!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s24","id":"h20-s24","source":"--Lieve Max, we leven hier zoo spaarzaam, weldra zullen wy alles kunnen afdoen!"}]},{"lemma":"afdoening","count":1,"glosses":["settlement"],"forms":["afdoening"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s73","id":"h15-s73","source":"Maar gisteren kwaamt ge ten-mynen-kantore, met den gerenvoieerden brief des residents in de hand, en begon te spreken over de moeielykheid der afdoening van het daarin voorkomende."}]},{"lemma":"afdrijven","count":1,"glosses":["drifted down"],"forms":["afdreef"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s19","id":"h15-s19","source":"De man wiens lyk 's morgens de rivier afdreef, nadat hy den vorigen avend, in 't geheim, schoorvoetend, angstig, verzocht had om gehoor by den adsistent-resident ... hy had geen behoefte meer aan vlucht."}]},{"lemma":"afgedalen","count":1,"glosses":["sunk"],"forms":["afgedaald"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s89","id":"h12-s89","source":"Ik herhaal nu dat ik niet weet of dit waar was, doch naar de kennis die ikzelf later van den generaal Vandamme opdeed, komt deze lezing van 't geval my geloofbaar voor. Op Padang was er niemand die hem niet--wat het peil aangaat, waartoe zyn zedelykheid was afgedaald--tot zoo-iets in-staat keurde."}]},{"lemma":"afgelopen","count":2,"glosses":["over","past"],"forms":["afgeloopen"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s134","id":"h7-s134","source":"Hy reikte ieder de hand, en de \"installatie\" was afgeloopen. Men gebruikte ten-huize van den Adhipatti 't middagmaal, waartoe ook de kommandant Duclari genoodigd was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s196","id":"h14-s196","source":"Er wordt in myn residentie weinig of niets ingevoerd ter-sluik, want ... er gaat in deze streken zóó weinig om, dat niemand hier zyn kapitaal in den handel wagen zou.\" Ik heb een dergelyk verslag gelezen dat aanving met de woorden: \"in 't afgeloopen jaar is de rust rustig gebleven.\" Zulke zinsneden getuigen wel van een zeer rustige gerustheid op de inschikkelykheid van de Regeering voor ieder die haar onaangename tydingen spaart, of die, zooals de term luidt: \"haar niet bemoeielykt\" met verdrietige berichten!"}]},{"lemma":"afgescheiden","count":1,"glosses":["apart"],"forms":["afgescheiden"],"morphology":["adjective used adverbially"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s81","id":"h15-s81","source":"Want, afgescheiden van de ontevredenheid met zichzelf die een gevolg is van plichtverzuim of lauwheid, baart het zoeken naar gemakkelyker omwegen, de zucht om altyd en overal botsing te ontgaan, de begeerte om te \"schipperen\" meer zorg, en inderdaad meer gevaar, dan men op den rechten weg ontmoeten zal."}]},{"lemma":"afgetrokken","count":1,"glosses":["abstract"],"forms":["afgetrokkene"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular"],"note":"In ’t afgetrokkene is an older expression meaning ‘in the abstract.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s35","id":"h11-s35","source":"Er bestaat niets, dunkt me, wat je zoo klaar de schoonheid in 't afgetrokkene voorstelt, als zichtbaar beeld van het ware, van 't onstoffelyk-reine, als een schoone vrouw. Gelooft me, gaat eens naar Arles en Nîmes ..."}]},{"lemma":"afgeven","count":1,"glosses":["handed in"],"forms":["afgegeven"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s99","id":"h11-s99","source":"Neen, neen, ge ziet die lyst niet, ge vergeet zelfs dat ge uw rotting hebt afgegeven aan den ingang van de schilderzaal ... ge vergeet uw naam, uw kind, het nieuw-model politiemuts, en dus alles, om niet te zien een schildery, maar om werkelyk daarop Maria Stuart te aanschouwen: geheel juist als te Fotheringhay."}]},{"lemma":"afgewerkt","count":1,"glosses":["finished"],"forms":["afgewerkte"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s130","id":"h4-s130","source":"7° Dat de afgewerkte hoofdstukken elke week op den krans zouden worden voorgelezen. 8° Dat alle onzedelykheid zou worden vermeden."}]},{"lemma":"afgrond","count":5,"glosses":["abyss","precipice","chasm","ravine"],"forms":["afgrond"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s15","id":"h5-s15","source":"--Myn God, de weg is ... weg! We gaan in een afgrond, gilt de onervaren reiziger, daar is geen weg ... daar is de diepte!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s18","id":"h5-s18","source":"Ze vliegen de berghoogte op, die ge een oogenblik vroeger niet zaagt, en ... de afgrond ligt achter u."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."}]},{"lemma":"afgunst","count":1,"glosses":["envy"],"forms":["afgunst"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s108","id":"h4-s108","source":"Laat dan Busselinck & Waterman het ook te lezen krygen ... afgunst is myn zaak niet."}]},{"lemma":"afhalen","count":2,"glosses":["fetch","to fetch"],"forms":["aftehalen"],"morphology":["verb, infinitive with incorporated te","verb, infinitive"],"note":"Historical spelling joins af, te, and halen into one form.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s149","id":"h18-s150","source":"Hy had zyn rytuig gezonden om ons aftehalen, en de koetsier had een rood vest aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s176","id":"h18-s177","source":"Beiden tegelyk vroegen zy met welken trein we dachten aantekomen te Amsterdam? Wy begrepen niet wat dit beteekenen moest, maar later werd het ons duidelyk, want toen we maandagmorgen daar aankwamen, waren er aan de station twee bedienden, één met een rood vest, en één met een geel vest, die tegelyk ons zeiden met den telegraaf last te hebben bekomen, ons aftehalen met rytuig."}]},{"lemma":"afhangeling","count":1,"glosses":["dependents"],"forms":["afhangelingen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s31","id":"h19-s31","source":"Ik heb de eer my thans nog letterlyk te gedragen aan myne missive van gister, doch neem de vryheid daarby optemerken dat die missive óók het voorstel inhield: om vóór het onderzoek den Regent te verwyderen, en zyn afhangelingen voorloopig, onschadelyk te maken. Ik vermeen niet verder verantwoordelyk te zyn voor wat ik avanceerde, dan voor-zoover gy mocht gelieven intestemmen met myn voorstel betreffende de wyze van onderzoek, dat is: onpartydig, openlyk, en vooral vry."}]},{"lemma":"afhangen","count":5,"glosses":["depend","depends","to depend","hanging down"],"forms":["afhangen","afhangt","aftehangen","afhangend"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive with te","verb, present, third-person plural","present participle","verb, infinitive"],"note":"Af te hangen is printed as one word here; modern Dutch writes it separately.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s97","id":"h4-s97","source":"Maar ... schryven--buiten de korrespondentie met de principalen--ligt zoo niet in myn kring, en toch voelde ik dat ik schryven moest, omdat misschien de toekomst van 't vak er van afhangt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s91","id":"h8-s91","source":"Dertig-maal duizend-maal duizend zielen, ja, meer dan zooveel, zyn gehouden zyn bevelen te gehoorzamen, maar hy kan niet wezen naby allen die afhangen van zynen wil."}]},{"lemma":"afhankelijkheid","count":1,"glosses":["dependence"],"forms":["Afhankelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s129","id":"h15-s129","source":"Afhankelykheid van de Algemeene Sekretarie. Heimwee naar een hollandsche buitenplaats."}]},{"lemma":"afhelpen","count":2,"glosses":["to rid","gets rid"],"forms":["aftehelpen","afhelpt"],"morphology":["verb, te-infinitive","verb, present, singular"],"note":"The older spelling joins af te helpen into one word; modern Dutch writes it separately.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s27","id":"h3-s27","source":"Ieder vond dat ik heel goed had gehandeld, me van dien man aftehelpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s102","id":"h4-s102","source":"Ik weet wel dat men zegt: geraffineerde schelm, en niet: geraffinadeerde schelm, maar dit is omdat ieder die met schelmen te doen heeft, zich zoo kort mogelyk van de zaak afhelpt--dat ook de raffinadeurs dan, en de handelaren in indigo er by noodig zullen wezen."}]},{"lemma":"afhouden","count":1,"glosses":["keeps away"],"forms":["afhoudt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s129","id":"h16-s129","source":"Ze hebben aan hun oudste dochter die met Bruggeman in drogeryen getrouwd is, iets heel aardigs meegegeven, en daarom geloof ik dat zoo-iets Frits van de Westermarkt afhoudt, wat me heel aangenaam is, omdat ik zoo op zedelykheid gesteld ben."}]},{"lemma":"afkeer","count":2,"glosses":["aversion","revulsion"],"forms":["afkeer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s32","id":"h4-s32","source":"Over den afkeer der Maleiers van den Javaan. Over de onwaarde van het onderwys op de zoogenaamde hoogescholen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s302","id":"h17-s302","source":"De lezer zal opgemerkt hebben hoe ik verwylde by de beschryving van het wachten onder den ketapan, als schrikte ik terug voor de treurige ontknooping, en hoe ik over deze ben heengegleden met afkeer."}]},{"lemma":"afkeren","count":1,"glosses":["turn away"],"forms":["aftekeeren"],"morphology":["verb, infinitive with infixed te"],"note":"Aftekeeren is the older spelling of af te keren, with te written inside the separable verb.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s71","id":"h16-s71","source":"Ik zal verhalen van menschen, van wezens die gelyke beweging hebben als wy. 't Is waar, wie aandoening schuwt en vermoeiend mede-lyden ontgaan wil, zal zeggen dat die menschen geel zyn, of bruin--velen noemen ze zwart--en voor dezulken is 't verschil van kleur beweegreden genoeg om hun oog aftekeeren van die ellende, of ten-minste àls zy er op neerzien, daarop neertezien zonder aandoening."}]},{"lemma":"afkeuren","count":7,"glosses":["blame","judged","disapproved","disapproving","censuring","to censure","disapproved of"],"forms":["afkeuren","afkeurde","keurde","afkeurende","aftekeuren"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present participle","nominalized infinitive, neuter singular","verb, infinitive with te"],"note":"The infinitive is used as a noun: ‘the censuring’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s168","id":"h7-s168","source":"Zy kon het niet afkeuren dat hy 't meisje tot haar bracht, dat 'savends op de straat hem had aangesproken ... dat hy haar te eten gaf en herbergde, en 't àl te goedkoop \"ga heen, en zondig niet meer!\" niet uitsprak, voor hy haar dat \"niet zondigen\" had mogelyk gemaakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s249","id":"h8-s249","source":"M'nheer Slotering was een bekwaam en eerlyk man: hy wist wat er omging, hy keurde het af en verzette zich er tegen ... ziehier!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s11","id":"h14-s11","source":"Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid."}]},{"lemma":"afkeurenswaardig","count":1,"glosses":["objectionable"],"forms":["afkeurenswaardige"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s165","id":"h14-s165","source":"Het denkbeeld alleen dat de gestrafte, ook zelfs hy die rechtvaardig gestraft was, vermeenen zou dat er eigenbelang schuilde onder het geslagen vonnis, deed hem, waar hy straffen moest, altyd de voorkeur geven aan de anders zeer afkeurenswaardige opsluiting."}]},{"lemma":"afkeuring","count":5,"glosses":["disapproval","censure","condemnation"],"forms":["afkeuring"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s87","id":"h19-s87","source":"Doch ik neem de vryheid ten plechtigste te protesteeren tegen den minsten zweem van afkeuring omtrent éénige handeling, éénig woord, éénige zinsnede, door my in deze zaak verricht, gesproken of geschreven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s98","id":"h19-s98","source":"genoemden adsistent-resident te roepen ter verantwoording op de door den resident van Bantam te formuleeren punten van afkeuring."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s80","id":"h20-s80","source":"Zulke handelingen verdienen alle afkeuring, en doen lichtelijk gelooven aan ongeschiktheid voor het bekleeden eene betrekking bij het Binnenlandsch Bestuur."}]},{"lemma":"afkomst","count":2,"glosses":["origin","descent"],"forms":["afkomst"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s187","id":"h7-s187","source":"Wat haar afkomst van moederszyde aangaat, herinnerde zy zich dat haar grootvader op zeer aanzienlyken voet geleefd had, en uit sommige papieren bleek dat deze in het bezit was geweest van de posteryen in Zwitserland, op de wyze zooals thans nog in een groot gedeelte van Duitschland en Italie, die tak van inkomst de apanage uitmaakt der vorsten van Turn en Taxis."}]},{"lemma":"afkomstig","count":1,"glosses":["inherited"],"forms":["afkomstige"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s182","id":"h7-s182","source":"Toen ze huwde, deelde men haar mede dat zy een klein vermogen bezat, 'tgeen dan ook werd uitbetaald, doch Havelaar ontdekte uit enkele brieven van vroeger tyd, en uit eenige losse aanteekeningen die zy in een van haar moeder afkomstige kassette bewaarde, dat haar familie zoo van vaders- als van moeders-zyde zeer ryk was geweest, zonder dat hem evenwel duidelyk worden kon, wáár, waardoor of wanneer die rykdom was verloren gegaan."}]},{"lemma":"afkopen","count":1,"glosses":["purchased-out"],"forms":["afgekochte"],"morphology":["verb, past participle used adjectivally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s114","id":"h5-s114","source":"Vervolgens, een vaste som als schadeloosstelling voor afgekochte rechten die overgegaan zyn op 't nederlandsch bestuur. Ten-derde, een belooning in evenredigheid met de hoeveelheid der in hun regentschap voortgebrachte produkten, als koffi, suiker, indigo, kaneel, enz."}]},{"lemma":"afkussen","count":1,"glosses":["kissed away"],"forms":["afkuste"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s57","id":"h20-s57","source":"En hy berstte in tranen uit, die Tine afkuste."}]},{"lemma":"afleggen","count":3,"glosses":["covered","given","to travel"],"forms":["afgelegd","afgelegde","afteleggen"],"morphology":["verb, past participle","verb, past participle, adjectival","verb, infinitive"],"note":"Afteleggen is the older solid spelling of af te leggen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s43","id":"h14-s43","source":"En als men te Padang, zooals ik gis, de afgelegde getuigenissen vernietigd heeft, ziehier iets anders dat niet vernietigd worden kan.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s26","id":"h16-s26","source":"Het distriktshoofd, by-voorbeeld, van Tjilang-kahan aan de Zuidkust kon, by-gebreke van een gevreesden schoonvader, steunen op de moeielykheid van 't inbrengen eener klacht, voor arme lieden die veertig tot zestig palen hadden afteleggen voor zy 's avends zich konden verbergen in den ravyn naast Havelaars huis."}]},{"lemma":"afleiden","count":1,"glosses":["derives"],"forms":["afleidt"],"morphology":["verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s81","id":"h5-s81","source":"Nog heden-ten-dage zou menige vryheerlyke familie--zonder keizerlyk of koninklyk patent, dat is een zoodanige familie, die haren adel afleidt van het ontstaan des lands, die altyd van adel was omdat ze van adel was--autochthoon--een verheffing tot den gravenstand, als derogeerend afwyzen."}]},{"lemma":"afleiding","count":2,"glosses":["diversion"],"forms":["afleiding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s78","id":"h11-s78","source":"Ge verveelt u, en zoekt afleiding."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s166","id":"h11-s166","source":"Zoo'n prauw biedt weinig gelegenheid tot afleiding, en daarby was ik juist in een verdrietige stemming, waartoe veel oorzaken het hare bydroegen."}]},{"lemma":"afloop","count":1,"glosses":["conclusion"],"forms":["afloop"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s135","id":"h7-s135","source":"Terstond na afloop daarvan, stapte de resident die gaarne nog dien avend te Serang wilde terug zyn: --Omdat."}]},{"lemma":"aflopen","count":7,"glosses":["finished","settled","over","turned out","falling","ended","turns out"],"forms":["afgeloopen","afliep","afloopen","afloopt"],"morphology":["past participle","verb, past participle","past participle used predicatively","verb, past, singular","nominalized infinitive","verb, present, singular"],"note":"Historical spelling of afgelopen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s33","id":"h8-s33","source":"Hy heeft my gezonden naar een oord waar niet alle arbeid is afgeloopen, en Hy keurde my waardig daar te zyn vóór den tyd van den oogst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s164","id":"h8-s164","source":"--Wel neen, riep Verbrugge, mynheer de Adhipatti weet dat dit niet geschieden mag voor zyn verantwoording afgeloopen is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s111","id":"h11-s111","source":"Je hebt nog altyd medelyden met haar, maar ditmaal niet omdat ze onthoofd moet worden, maar omdat men haar zoo lang laat wachten vóór ze onthoofd wordt, en als je nog iets zeggen of roepen zoudt, in 't eind--gesteld dat je aandrift voelt je met de zaak te bemoeien--zou 't niets anders wezen dan: \"sla toch in-godsnaam toe, man, 't mensch wacht er op!\" En wanneer je later die schildery weerziet, en meermalen weerziet, is zelfs reeds je eerste indruk: \"is die historie nog niet afgeloopen?"}]},{"lemma":"aflossen","count":1,"glosses":["relieved"],"forms":["afgelost"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s129","id":"h20-s129","source":"Ik ontving evenwel geen aanschryving om myn betrekking overtegeven, en gedeeltelyk uit besef van de verplichting myn post niet te verlaten zonder behoorlyk afgelost te zyn, gedeeltelyk uit oorzaken van ondergeschikt belang, wachtte ik de komst van myn opvolger af, in de meening dat die ambtenaar spoedig--althans deze maand--zou arriveeren."}]},{"lemma":"afmatten","count":1,"glosses":["wearying"],"forms":["afmattend"],"morphology":["present participle used attributively"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s208","id":"h17-s208","source":"Saïdjah zag het, en dwong zich er naar te blyven zien, wyl dit aan zyn gedachten rust gaf van den zwaren arbeid dien ze verrichtten sedert het opgaan der zon ... rust na 't afmattend wachten."}]},{"lemma":"afmatting","count":1,"glosses":["exhaustion"],"forms":["Afmatting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s126","id":"h15-s126","source":"Minachting van anderen, vooral van \"oudgasten.\" Tweede stadium. Afmatting."}]},{"lemma":"afmeten","count":2,"glosses":["measure"],"forms":["afmeten"],"morphology":["verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s145","id":"h7-s145","source":"Bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s106","id":"h14-s106","source":"Ik heb u reeds gezegd dat de gunst van den Gouverneur op zoodanigen buitenpost de maatstaf is, waarnaar velen hun welwillendheid afmeten."}]},{"lemma":"afnemen","count":8,"glosses":["taken","to take away","taken down","taken away","took"],"forms":["afgenomen","aftenemen","afnam"],"morphology":["verb, past participle","verb, participle","verb, te-infinitive","verb, past, singular"],"note":"This older spelling joins modern af te nemen into one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s94","id":"h1-s94","source":"Verbeeld u dat ze daar getracht hebben--Busselinck & Waterman, meen ik--my Ludwig Stern aftenemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s24","id":"h14-s24","source":"Volgens door den kontroleur van Natal afgenomen verklaringen van getuigen, zou hy gezamenlyk met zyn broeder Soetan Adam de battaksche Hoofden hebben doen verzamelen in een heilig bosch waarin zy zouden gezworen hebben niet te rusten voor 't gezag der \"christenhonden\" in Mandhéling vernietigd was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s6","id":"h15-s6","source":"\"Neen, die buffel was hun niet afgenomen om-niet, ze geloofden wel dat daarvoor een dubbelen prys zou betaald worden.\" \"Neen, ze waren niet afgeroepen van hun velden om zonder betaling te arbeiden in de Sawahs van den Regent, ze wisten zeer goed dat de Adhipatti hen later ruim zou beloond hebben.\" \"Ze hadden hun aanklacht ingebracht in een oogenblik van ongegronden wrevel ... ze waren waanzinnig geweest, en smeekten dat men hen straffen mocht voor zulke verregaande oneerbiedigheid!\""}]},{"lemma":"afpersen","count":2,"glosses":["wringing","extorted"],"forms":["afpersen","afgeperste"],"morphology":["verbal noun, neuter, singular","substantivized past participle, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s213","id":"h8-s213","source":"Waar de Regent zelf uit schaamte voor zyn rang niet durft nemen, is het die--Dhemang,--maar hy is 't niet alléén--die aan den Adhipatti zyn hof maakt door 't afpersen van geld en goed aan de arme bevolking, en door de lieden wegtehalen van hun eigen rystvelden om ze heentedryven naar de sawahs van den Regent."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s11","id":"h16-s11","source":"De meesten kwamen uit het distrikt Parang-Koedjang, waar des Regents schoonzoon Hoofd was, en hoewel dat Hoofd gewis niet verzuimde zyn aandeel van 't afgeperste te nemen, was het toch voor niemand een geheim dat hy meestal roofde uit naam en ten-behoeve van den Regent."}]},{"lemma":"afpersing","count":7,"glosses":["extortion","extortions"],"forms":["afpersing","afspersing","afpersingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s174","id":"h14-s174","source":"Toen Verbrugge dit aan Havelaar meedeelde, had deze geantwoord dat zyn voorganger daaraan verkeerd zou gedaan hebben, daar de adsistent-resident van Lebak in geen geval den resident van Bantam mocht voorbygaan, en hy had daarby gevoegd dat dit ook door volstrekt niets zoude gewettigd zyn, daar het toch niet te denken was dat die hooge beambte party zou trekken voor afpersing en knevelary."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s181","id":"h14-s181","source":"Wanneer men nu aanneemt, zooals men aannemen kan, dat een resident geen rechtstreeks voordeel heeft van afpersing en van willekeurig beschikken over de bevolking, doet zich de vraag op, wat dan zoovelen beweegt in tegenspraak met eed en plicht zulke misbruiken te laten bestaan, zonder daarvan aan de Regeering kennis te geven?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s235","id":"h14-s235","source":"Hoe dit zy, de Regeering gaat niet dan noode over tot het toepassen der bepalingen die den Javaan tegen afpersing en roof heeten te beschermen."}]},{"lemma":"afrekening","count":1,"glosses":["settlement"],"forms":["afrekening"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s217","id":"h8-s217","source":"--Ik wist, vervolgde deze, dat hy geen geld in huis had, toen hy zoo-even over de afrekening met den onderkollekteur begon te spreken."}]},{"lemma":"Afrika","count":1,"glosses":["Africa"],"forms":["Afrika"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s187","id":"h11-s187","source":"Links in 't westen boven de wyde, wyde zee, die geen grens heeft tot waar Madagaskar ligt, en Afrika daar achter, zakte de zon, en liet haar stralen in gedurig stomper buiging kiskassen over de golven, en zy zocht verkoeling in de zee."}]},{"lemma":"afroepen","count":2,"glosses":["called away"],"forms":["afgeroepen"],"morphology":["verb, past participle","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s115","id":"h8-s115","source":"Hy mestte zyn akker met het zweet van den arbeider dien hy had afgeroepen van den akker des arbeids."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s6","id":"h15-s6","source":"\"Neen, die buffel was hun niet afgenomen om-niet, ze geloofden wel dat daarvoor een dubbelen prys zou betaald worden.\" \"Neen, ze waren niet afgeroepen van hun velden om zonder betaling te arbeiden in de Sawahs van den Regent, ze wisten zeer goed dat de Adhipatti hen later ruim zou beloond hebben.\" \"Ze hadden hun aanklacht ingebracht in een oogenblik van ongegronden wrevel ... ze waren waanzinnig geweest, en smeekten dat men hen straffen mocht voor zulke verregaande oneerbiedigheid!\""}]},{"lemma":"afschaffen","count":2,"glosses":["abolish"],"forms":["afschaffen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s98","id":"h3-s98","source":"Ik geloof dat hy de makelaars wil afschaffen. Maar ik heb het toch ter-zyde gelegd, omdat er een-en-ander in voorkomt, dat ik gebruiken kan voor myn boek.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s30","id":"h4-s30","source":"Over het wantrouwen op de publieke zedelykheid. (Hy wil, geloof ik, de slotenmakers afschaffen. Ik ben er tegen.)"}]},{"lemma":"afschaffing","count":2,"glosses":["abolition"],"forms":["afschaffing"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s87","id":"h3-s87","source":"Over de oude stellingen omtrent het: HORROR VACUI. Over de wenschelykheid der afschaffing van strafbepalingen op laster."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s143","id":"h5-s143","source":"Maar ... aldus wordt door een lief gebruik, de afschaffing van misbruik belemmerd."}]},{"lemma":"afscheid","count":7,"glosses":["parting","leave"],"forms":["afscheid"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s88","id":"h1-s88","source":"Daar ik nu voor 't oogenblik afscheid van u neem--ik moet naar de beurs--noodig ik u straks op een tweede hoofdstuk. Tot weerziens dus!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s115","id":"h7-s115","source":"De Adhipatti nam afscheid, en reed naar zyn huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s163","id":"h8-s163","source":"Daar de etikette niet toeliet den Djaksa een plaats aantebieden in tegenwoordigheid van den Regent, nam hy afscheid, en men was eenigen tyd by-een zonder iets aanteroeren dat betrekking had op den \"dienst.\" Maar op-eenmaal--en dus in stryd met den zoo uitermate hoffelyken volksaard --vroeg de Regent of zekere gelden die de belasting-kollekteur te-goed had, niet konden worden uitbetaald?"}]},{"lemma":"afscheiden","count":1,"glosses":["apart from"],"forms":["afgescheiden"],"morphology":["past participle used adverbially"],"note":"'Afgescheiden van' means 'apart from' here; the preposition 'van' is omitted.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s107","id":"h15-s107","source":"Maar 't kostte hem zooveel dien ouden Adhipatti aanteklagen: dàt was de reden van zyn tweestryd! Want ook aan den anderen kant mocht hy niet toegeven in dezen weerzin, daar de geheele bevolking, afgescheiden nog haar goed recht, evenzeer aanspraak had op medelyden."}]},{"lemma":"afscheiding","count":1,"glosses":["separation"],"forms":["afscheiding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s90","id":"h7-s90","source":"Ter-eere der begrippen van menschelykheid in Indie, haast ik me hier bytevoegen dat, hoe scherp ook de lyn zy, die in 't maatschappelyk verkeer wordt getrokken tusschen de twee soorten van individuën, welke tegenover den inlander gelykelyk den naam van Hollander dragen, deze afscheiding evenwel geenszins 't barbaarsch karakter vertoont, dat in Amerika by de standsplitsing wordt waargenomen."}]},{"lemma":"afschrift","count":10,"glosses":["copies","copy"],"forms":["afschriften","afschrift"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s57","id":"h4-s57","source":"Sommigen waren aan hem geschreven, of liever het waren slechts afschriften, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben, want alles was door andere personen geteekend voor: gelykluidend met het oorspronkelyke. Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken, aanteekeningen en losse gedachten ... sommigen werkelyk heel los."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s129","id":"h4-s129","source":"6° Dat Marie het net afschrift zou maken voor den druk, maar dat men geduld met haar hebben zou, als de wasch kwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s63","id":"h15-s63","source":"Havelaar, die zeer goed wist wat er achter deze schynbaar eenvoudige zaak schuilde, antwoordde dat hy zyn denkbeelden over die moeielykheid schriftelyk zou meedeelen, en ik vind onder de voor my liggende stukken een afschrift van den brief die 't gevolg schynt van deze toezegging."}]},{"lemma":"afschrijven","count":4,"glosses":["copied","copy out","transcribe","copying out"],"forms":["afgeschreven","afteschryven","afschryf","afschryven"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive with historical incorporated te","verb, present, first-person singular","verbal noun, neuter, singular"],"note":"Historical afteschryven corresponds to modern af te schrijven.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s69","id":"h8-s69","source":"We zyn thans gewoon aan de ongerymdheid van de uitdrukking: \"sterk als een leeuw\" maar wie in Europa dit beeld het eerst gebruikte, toonde dat hy zyn vergelyking niet had geput uit de zielepoëzie die beelden geeft voor redeneering en niet anders spreken kan, doch zyn aanvullende gemeenplaats eenvoudig had afgeschreven uit een of ander boek--uit den bybel misschien--waarin een leeuw voorkwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s123","id":"h16-s123","source":"Om tevens die straf te doen strekken tot zedelyke verbetering, heb ik haar gelast, het kapittel dat ze niet lezen wilde, tien maal afteschryven, en ik ben tot deze strengheid vooral overgegaan, omdat ik bemerkt heb dat ze in den laatsten tyd--of 't van Stern komt, weet ik niet--begrippen heeft aangenomen, die me gevaarlyk voorkomen voor de zedelykheid, waarop myn vrouw en ik zoo byzonder gesteld zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s76","id":"h19-s76","source":"Den volgenden dag ontving Havelaar een brief van den resident van Bantam, welks inhoud blykt uit het antwoord dat ik hier afschryf: \"N° 93."}]},{"lemma":"afschrijving","count":1,"glosses":["recording"],"forms":["afschryving"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s30","id":"h13-s30","source":"Het verzuim eener afschryving by-voorbeeld van naar Mandhéling gezonden gelden--je weet, Verbrugge, dat de troepen in 't binnenland uit de Natalsche kas worden betaald--of iets dergelyks, dat me hoogstwaarschynlyk terstond zou gebleken zyn als ik onderzoek had kunnen doen op de plaats zelf, had misschien tot die verdrietige fouten aanleiding gegeven."}]},{"lemma":"afschrikken","count":5,"glosses":["scaring off","put off","frightened off","deterred","be put off"],"forms":["afgeschrikt","afteschrikken","afschrikken"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle","verb, past participle"],"note":"Afteschrikken is the older closed spelling of separable af te schrikken.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s233","id":"h11-s233","source":"De zon was onder, en ik voelde my gemüthlich genoeg om nòg niet afgeschrikt te worden door zóóveel domheid. Of liever, ik geloof dat ik begon vermaak te scheppen in 't hooren van myn stem--er zyn weinigen onder ons, die niet gaarne luisteren naar zichzelf--maar na myn mutisme van den heelen dag, meende ik, nu ik eindelyk aan 't spreken geraakt was, iets beters te verdienen dan de al te onnoozele antwoorden van Si Oepi Keteh."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s52","id":"h12-s52","source":"--Ze zal gehoord hebben dat ik histories vertel, zei Havelaar, en dat heeft haar afgeschrikt."}]},{"lemma":"afschuwelijk","count":4,"glosses":["hideous","ghastly ones","abominable","hideously"],"forms":["afschuwelyk","afschuwelyke"],"morphology":["adjective, predicative","substantivized adjective, plural","adjective, inflected","adverb"],"note":"Older spelling of afschuwelijke.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s83","id":"h9-s83","source":"Dáár aanbidden zy God onder aanroeping van een valschen profeet, die een gruwel is voor de oogen des Heeren! En, geliefden, zelfs zyn er die, als ware het niet genoeg een valschen profeet te gehoorzamen, zelfs zyn er die een anderen God, wat zeg ik, die goden aanbidden, goden van hout of steen, die zyzelf gemaakt hebben naar hun beeld, zwart, afschuwelyk, met platte neuzen en duivelachtig! ja, geliefden, byna beletten my de tranen hier voorttegaan, nog dieper is de verdorvenheid van Cham's geslachte!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s45","id":"h11-s45","source":"Hieronder zyn zeer afschuwelyke, en dus, hoe belangryk dit soms wezen moog, men vindt in zyn gewaarwordingen niet altyd voldoening voor schoonheidsgevoel ... onvermengd althans nooit!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s238","id":"h14-s238","source":"Ik ga nu de afschuwelyke huichelary voorby van de menschlievend- luidende bepalingen--en van de eeden!--die den Javaan tegen willekeur beschermen ... op 't papier, en verzoek den lezer zich te herinneren hoe Havelaar by 't naspreken van die eeden iets te kennen gaf dat denken deed aan minachting. Voor 't oogenblik wil ik alleen wyzen op het moeielyke van den toestand des mans die, geheel ànders dan uit kracht, eener uitgesproken formule, zich gebonden achtte aan zyn plicht."}]},{"lemma":"afslaan","count":2,"glosses":["turn down","refused"],"forms":["afteslaan","afgeslagen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle"],"note":"Older joined spelling of af te slaan, here meaning “to reject it.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s121","id":"h11-s121","source":"--Ja ... --Om 't afteslaan?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s17","id":"h14-s17","source":"Sedert lang heerschte er een veete tusschen de familien dezer beide hoofden. Er waren huwelyksvoorstellen afgeslagen, er bestond yverzucht over invloed, trots aan den kant van Jang di Pertoean die van beter geboorte was, en meer andere oorzaken nog liepen samen om Natal en Mandhéling tegen elkander opgezet te houden."}]},{"lemma":"afslager","count":2,"glosses":["auctioneer"],"forms":["afslager","afslagers"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular, genitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s84","id":"h4-s84","source":"Doch zie, daar vertelde Frits dat hy Sjaalman gezien had, die by de verkooping geëmploieerd scheen. Hy had de boeken uit de kasten genomen, en die op de lange tafel voortgeschoven naar den afslager."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s169","id":"h7-s169","source":"Zy vond het zeer schoon in haar Max, dat hy 't klavier liet terugbrengen in de voorkamer van den huisvader, dien hy had hooren zeggen hoe leed het hem deed dat de meisjes verstoken waren van muziek \"na dat bankroet.\" Zy begreep zeer goed dat haar Max de slavenfamilie vrykocht te Menado, die zoo bitter bedroefd was te moeten stygen op de tafel des afslagers."}]},{"lemma":"afsluiten","count":1,"glosses":["closed off"],"forms":["afsloot"],"morphology":["verb, past, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s61","id":"h2-s61","source":"Ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid my een zoo harden stoot in den rug had gegeven, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot."}]},{"lemma":"afsluiting","count":1,"glosses":["closure"],"forms":["afsluiting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s249","id":"h11-s249","source":"Het maken van een haven te Natal streed in principe tegen 't stelsel van afsluiting, en wel verre van schepen daarheen te lokken, was 't zelfs verboden--tenzy in geval van force majeure--raschepen op de reede toetelaten."}]},{"lemma":"afspiegelen","count":1,"glosses":["to mirror"],"forms":["aftespiegelen"],"morphology":["verb, infinitive with incorporated te"],"note":"Aftespiegelen is the older closed spelling of af te spiegelen, ‘to reflect or mirror.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s133","id":"h6-s133","source":"Te dikwyls reeds is er gezegd dat het gelaat de spiegel der ziel is, om nog prys te stellen op de portretwaarde van een onbewegelyk gezicht, dat niets heeft aftespiegelen omdat er geen ziel in weerschynt."}]},{"lemma":"afspraak","count":1,"glosses":["arrangement"],"forms":["afspraak"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s114","id":"h7-s114","source":"...en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen."}]},{"lemma":"afstaan","count":1,"glosses":["turned over"],"forms":["afstond"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s65","id":"h14-s65","source":"De Natallers vermoedden dat de generaal zich verlaagde tot een werktuig van mandhélingschen haat, en 't was in die omstandigheden dat ik van-tyd tot-tyd iets doen kon, wat hy \"kordaat\" vond, vooral daar hy de weinige macht die er uit het fort kon gemist worden, en het detachement mariniers dat hy van boord had meegebracht, niet aan my afstond ter bedekking als ik naar de plekken reed waar men samenschoolde. Ik heb by die gelegenheid opgemerkt dat de generaal Vandamme zeer goed zorgde voor zyn eigen veiligheid, en 't is dáárom dat ik zyn roem van dapperheid niet onderschryven mag voor ik er meer van gezien heb, of iets anders."}]},{"lemma":"afstammeling","count":3,"glosses":["descendants","descendant"],"forms":["afstammelingen","afstammeling"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s54","id":"h5-s54","source":"De afstammelingen zyner vorige vorsten en heeren zyn nederlandsche beambten. Ze worden aangesteld, verplaatst, bevorderd, door den Gouverneur-generaal die in-naam van den Koning regeert."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s134","id":"h5-s134","source":"Dit is ook op Java het geval, en de afstammelingen of verwanten der vroegere vorsten maken gaarne gebruik van de onkunde der bevolking, die niet recht begrypt dat haar Tommongong of Adhipatti of Pangerang thans een bezoldigd ambtenaar is die zyn eigen en hare rechten voor een bepaald inkomen verkocht heeft, en dat dus de schraal beloonde arbeid in koffituin of suikerveld, in de plaats getreden is van de belastingen die vroeger door de heeren des lands van de opgezetenen gevorderd werden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s140","id":"h5-s140","source":"De Javaan is gul, vooral waar het te doen is om een bewys te geven van gehechtheid aan zyn Hoofd, aan den afstammeling van hen wien zyn vaderen gehoorzaamden."}]},{"lemma":"afstammen","count":1,"glosses":["descends"],"forms":["afstamt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"afstand","count":8,"glosses":["distance","renunciation","surrender"],"forms":["afstand","afstands"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, common gender, singular, archaic genitive"],"note":"Afstand doen van is an idiom meaning to renounce or relinquish something.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s73","id":"h5-s73","source":"Een land moet op verren afstand geregeerd worden, en hiertoe zyn beambten noodig, die 't centraaal gezag vertegenwoordigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s135","id":"h5-s135","source":"Niets is dus gewoner dan dat honderde huisgezinnen van verren afstand worden opgeroepen om zonder betaling velden te bewerken, die den Regent toebehooren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s136","id":"h5-s136","source":"Niets is gewoner dan het onbetaald verstrekken van levensmiddelen ten-behoeve der hofhouding van den Regent. En wanneer die Regent een gevallig oog mocht slaan op het paard, den buffel, de dochter, de vrouw, van den geringen man, zou men 't ongehoord vinden, als deze den onvoorwaardelyken afstand van het begeerd voorwerp weigerde."}]},{"lemma":"afstappen","count":1,"glosses":["alighted"],"forms":["afstapte"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s47","id":"h19-s47","source":"Toen de resident Slymering by Havelaar afstapte, was hy bleeker dan gewoonlyk, en zyn woorden stonden verder van elkander dan ooit."}]},{"lemma":"afsteken","count":2,"glosses":["stood out"],"forms":["afstak","afstaken"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s92","id":"h11-s92","source":"En ze boog het hoofd, en blank als zilver was de hals die afstak by 't zwart fluweel. En daar stond een man met een groot zwaard, en hy hield het hoog, en zyn blik staarde op dien blanken hals, en hy zocht den boog dien zyn zwaard beschryven zou, om dáár ... dáár, tusschen die wervels heen, te worden doorgedreven met juistheid en kracht ... en toen viel je, Duclari. je viel omdat je dat alles zag, en dáárom riep je: o god!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s184","id":"h17-s184","source":"Wel verbleekten de sterren daar omhoog, beschaamd dat er spoedig een eind komen zou aan haar heerschappy ... wel vloeiden er vreemde kleuren over de toppen der bergen, die donkerder schenen naarmate ze scherper afstaken op lichteren grond ... wel vloog er hier-en-daar door de wolken in het oosten iets gloeiends--pylen van goud en van vuur die heen-en-weer werden geschoten, evenwydig aan de kim--maar ze verdwenen weer en schenen neertevallen achter de ondoordringbare gordyn die nog altyd den dag bleef verbergen voor de oogen van Saïdjah."}]},{"lemma":"afstropen","count":1,"glosses":["flays"],"forms":["afstroopt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s90","id":"h9-s90","source":"Ziet, hoe men het zwarte vel afstroopt van het ongedoopte kind dat, nauwelyks geboren, werd weggeslingerd van de borst der moeder, in den poel der eeuwige verdoemenis ..."}]},{"lemma":"aftreden","count":5,"glosses":["retire","outgoing","retired"],"forms":["aftreden","afgetreden","aftredende","aftredenden"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","present participle, attributive","present participle, attributive, masculine dative singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s198","id":"h14-s198","source":"Waar de belastingen niet stygen, maakt men zich daarvan een verdienste: de bedoeling is, door lagen aanslag den landbouw aantemoedigen, die zich juist nu gaat ontwikkelen, en weldra--liefst als de berichtgever zal afgetreden zyn--onbegrypelyke vruchten moet afwerpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s224","id":"h14-s224","source":"Wat is er by-voorbeeld te verwachten van een bevolking die, uit den aard zacht en gedwee, sedert jaren, jaren klaagt over onderdrukking, als zy den eenen resident vóór, den anderen nà ziet aftreden met verlof of met pensioen, of wegroepen tot een ander ambt, zonder dat er iets geschied is tot herstel der grieven waaronder ze gebukt gaat!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s106","id":"h20-s106","source":"--En om nòg een reden kan ik niet daarheen gaan, zeide hy. De tegenwoordige Gouverneur-generaal zal spoedig aftreden ... zyn opvolger ken ik, en ik weet dat er van hem niets te wachten valt."}]},{"lemma":"aftrekken","count":2,"glosses":["torn away","to draw away"],"forms":["afgetrokken","aftrekken"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s126","id":"h5-s126","source":"Wel wordt dus de arme Javaan voorgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. Hongersnood?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s106","id":"h16-s106","source":"Als ik nu te sterk party trek voor 't gezond verstand tegen den jongen Stern, laad ik den schyn op my, alsof ik hen van hem wil aftrekken, en dit is volstrekt het geval niet, want ze doen in suiker."}]},{"lemma":"afvallen","count":1,"glosses":["fall away"],"forms":["afvallen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s106","id":"h15-s106","source":"De vrees dat zyn beschermelingen zouden afvallen van hun eigen zaak weerhield hem dus niet."}]},{"lemma":"afvoeren","count":1,"glosses":["carry away"],"forms":["afvoeren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s22","id":"h15-s22","source":"Was 't, niet inderdaad beter dien man te beletten den volgenden dag by den adsistent-resident terugtekeeren--zooals deze hem 's avends zeggen liet--en zyn klachte te smoren in 't gele water van den Tjioedjoeng, dat hem zachtkens zou afvoeren naar hare monding, gewoon als ze was overbrengster te wezen van die broederlyke groetgeschenken der haaien in 't binnenland aan de haaien in zee?"}]},{"lemma":"afvragen","count":6,"glosses":["asked","ask","wonder"],"forms":["afgevraagd","vraag","af","afvragen"],"morphology":["verb, past participle","verb, imperative, singular","separable verb particle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s47","id":"h2-s47","source":"Daar myn oude luî van voornemen waren een predikant van my te maken, leerde ik latyn. Later heb ik myzelf dikwyls afgevraagd, waarom men latyn moet verstaan, om in 't hollandsch te zeggen: \"God is goed?\" Genoeg, ik was op de latynsche school--nu zeggen ze gymnasium--en daar was kermis ... in Amsterdam, meen ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s102","id":"h6-s102","source":"Er zyn weinig omstandigheden in de stoffelyke wereld, die den denkenden mensch geen aanleiding geven tot het maken van opmerkingen op verstandelyk gebied, en zoo heb ik myzelf dikwyls afgevraagd of niet veel dwalingen die onder ons kracht van wet hebben, veel \"scheefheden\" die wy voor \"recht\" houden, hieruit voortvloeien, dat men te lang met hetzelfde gezelschap in denzelfden reiswagen heeft gezeten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s61","id":"h10-s61","source":"Maak dus geen geheim van wat ik je zeg, schryf 't gerust aan je vader dat je hier in een soliede familie bent, en dat ik je zoo op 't goede wys. En vraag jezelf eens af, wat er van je zou geworden zyn, als je by Busselinck & Waterman waart gekomen?"}]},{"lemma":"afwachten","count":4,"glosses":["waited","awaiting","to await","wait for"],"forms":["aftewachten","wachtte","afwachten"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular, split form"],"note":"Old fused spelling of af te wachten.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s34","id":"h6-s34","source":"De Adhipatti zag hem aan, als wachtte hy een aanval af."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s3","id":"h8-s3","source":"Zulk een vergadering had gewoonlyk eens in de maand plaats, doch hetzyd-i aan sommige Hoofden die wat ver van de hoofdplaats woonden--want de Afdeeling Lebak is zeer uitgestrekt--het onnoodig heen-en weerreizen wilde besparen, hetzyd-i wenschte, terstond en zonder den vastgestelden dag aftewachten, hen op plechtige wyze toetespreken, hy had den eersten Sebah-dag op den volgenden morgen bepaald."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s131","id":"h15-s131","source":"Ze is nuttig toetepassen, want men kan voor zeker houden dat de zieke, die door overspanning in de eerste periode stikken zou aan een mug, later--na de buikziekte!--zonder bezwaar kemels zal verdragen. Of, om duidelyker te spreken, dat een beambte die \"geschenken aanneemt, niet met het doel zich te verryken\"--by-voorbeeld een bos pisang ter-waarde van eenige duiten--met smaad en schande zal worden weggejaagd in de eerste periode der ziekte, maar dat iemand die 't geduld heeft het laatste tydperk aftewachten, zeer gerust en zonder eenige vrees voor straf, zich zal kunnen meester maken van den tuin waar de pisang groeide, met de tuinen die daarnaast liggen er by ... van de huizen die in den omtrek staan ... van wat er in die huizen is ... en van nog een-en-ander meer, ad libitum."}]},{"lemma":"afwachting","count":3,"glosses":["awaiting","anticipation","waiting"],"forms":["afwachting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s115","id":"h2-s115","source":"... en als de gaaf van wèl zeggen me niet geheel-en-al ontbreekt, is het gewis niet door gebrek aan indrukken, dat ik niet slagen zou. In afwachting van een vriendelyk antwoord, noem ik my uw ouden schoolmakker ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s47","id":"h6-s47","source":"Verbrugge en hy waren bevriend, en hun gemeenzaamheid was te grooter, daar Duclari sedert eenigen tyd de woning van Verbrugge betrokken had in afwachting der voltooiing van een nieuw fort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s293","id":"h8-s293","source":"Maar in afwachting dat alles te-recht komt, zal ik hem in zyn netelige omstandigheden helpen zooveel ik kan."}]},{"lemma":"afwenden","count":2,"glosses":["avert","parry"],"forms":["aftewenden","afwenden"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical spelling writes af te wenden together.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s18","id":"h16-s18","source":"Zyn bedoeling hiermede was, 't gevaar der wraak van de klagers aftewenden en tevens den Regent de schaamte te besparen van een openlyk onderzoek dat gewis onder hèm niet als vroeger met een intrekking van de klacht zou afgeloopen zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s119","id":"h20-s119","source":"Er was te Buitenzorg tot het verleenen van 't gevraagd ontslag niet zoo langen tyd noodig als er scheen vereischt geweest te zyn voor de beslissing hoe men Havelaars aanklacht kon afwenden."}]},{"lemma":"afwennen","count":1,"glosses":["break the habit"],"forms":["afwennen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s121","id":"h6-s121","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben. Maar al dat afbrokkelen, dat stooterige en hobbelige, maakte het aanhooren lastig."}]},{"lemma":"afweren","count":3,"glosses":["to ward off","warded off","ward off"],"forms":["afteweren","afgeweerd"],"morphology":["verb, te-infinitive","verb, past participle","verb, infinitive"],"note":"This older spelling joins modern af te weren into one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s3","id":"h2-s3","source":"Zy zouden een kwart procent van de courtage laten vallen--onderkruipers zyn het, anders niet!--en zie nu eens wat ik gedaan heb om dien slag afteweren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s100","id":"h4-s100","source":"Dit is een vast principe van me. Neen, ik zag in dat er een gevaar dreigt, dat de heele koffimarkt bederven zou, een gevaar dat alleen door de vereende krachten van alle makelaars kan worden afgeweerd, en zelfs is 't mogelyk dat deze krachten daartoe niet eens voldoende zyn, en dat ook de suikerraffinadeurs--Frits zegt: raffineurs, maar ik schryf nadeurs."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s100","id":"h11-s100","source":"De beul staat er volkomen zóó als hy werkelyk moet gestaan hebben, ja, ik wil zóóver gaan dat je den arm uitstrekt om den slag afteweren!"}]},{"lemma":"afwerken","count":1,"glosses":["finished"],"forms":["afgewerkt"],"morphology":["past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s28","id":"h5-s28","source":"Alleen torentjes, kleine naaldjes op dorpskerken, zyn afgewerkt."}]},{"lemma":"afwerking","count":1,"glosses":["completion"],"forms":["afwerking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s30","id":"h5-s30","source":"Ik spreek nu niet van ondernemingen welker afwerking noodig was om de kosten te dekken. Wie juist weten wil wat ik bedoel, ga den Dom te Keulen zien."}]},{"lemma":"afwerpen","count":5,"glosses":["yield","thrown down","throw off"],"forms":["afwerpen","afgeworpen","aftewerpen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, infinitive, historical closed spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s54","id":"h1-s54","source":"Ze heeft eenige verleiders de trappen afgeworpen, ze roept gedurig: \"o myne moeder, o, myne moeder!\" en stelt dus de deugd voor."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s119","id":"h5-s119","source":"Ze wenschten voordeel te doen met de vruchtbaarheid van den bodem, en gelastten den bewoner een gedeelte van zyn arbeid en van zyn tyd toetewyden aan het voortbrengen van andere zaken, die meer winst zouden afwerpen op de markten van Europa."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."}]},{"lemma":"afweven","count":1,"glosses":["weave to the end"],"forms":["afteweven"],"morphology":["verb, infinitive with te"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s188","id":"h17-s188","source":"Gewis, ze had niet geslapen den ganschen nacht! Zeker had de dorpswacht geklopt aan hare deur, om te vragen waarom de pelitah voortbrandde in haar huisjen, en met lieven lach had ze gezegd dat een gelofte haar wakker hield om den slendang afteweven waaraan ze bezig was, en die gereed moest zyn voor den eersten dag der nieuwe maan ..."}]},{"lemma":"afwezen","count":1,"glosses":["an absence"],"forms":["afwezen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Archaic noun meaning “absence”; modern Dutch normally uses “afwezigheid.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s204","id":"h7-s204","source":"Dit alles overdacht Tine zoo niet--hiertoe toch had zy zich, juister dan zy uit liefde voor Max doen wilde, rekenschap moeten geven van de oorzaken hunner min gunstige omstandigheden--maar er lag in hun nieuwe omgeving iets dat kalmte ademde, en afwezen van alle aanleidingen --met meer of min valsch-romanesken tint dan--die vroeger Havelaar zoo dikwyls hadden doen zeggen: --Niet waar, Tine, dàt is nu toch een geval waaraan ik me niet onttrekken kan?"}]},{"lemma":"afwezig","count":1,"glosses":["absent"],"forms":["afwezig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s17","id":"h16-s17","source":"Zoo bezocht hy in die uitgestrekte afdeeling, dorpen die twintig uren verwyderd waren van Rangkas-Betoeng, zonder dat noch de Regent noch zelfs de kontroleur Verbrugge wisten dat hy afwezig was van de hoofdplaats."}]},{"lemma":"afwijken","count":5,"glosses":["departed","deviates","gives way","straying"],"forms":["afgeweken","afwykt","wyk","afwyken"],"morphology":["verb, past participle","verb, present, singular","verb, infinitive used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s89","id":"h5-s89","source":"Er moeten al zeer gewichtige redenen bestaan, voor er van dezen regel wordt afgeweken, en waar dit het geval wezen mocht, kiest men toch gewoonlyk den opvolger uit de leden van dezelfde familie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s150","id":"h6-s150","source":"Ik zeg: nagenoeg. Want indien reeds alle bepalingen moeyelyk zyn, geldt dit vooral van de beschryving van een persoon die zeer ver van den dagelykschen grondvorm afwykt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s51","id":"h9-s51","source":"Ik heb je altyd het goede voorgehouden, en toch wyk je van den rechten weg af. Je bent pedant en lastig, en maakt verzen, en je hebt Betsy Rosemeyer een zoen gegeven."}]},{"lemma":"afwijking","count":8,"glosses":["digression","digressions","straying","deviation"],"forms":["afwyking","afwykingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s77","id":"h13-s78","source":"Maar men vergete niet dat het oordeel van den lezer over 't al of niet noodzakelyke eener afwyking, dikwyls valsch is, omdat hy vóór de katastrofe niet weten kan wat al of niet vereischt wordt tot geleidelyke ontwikkeling der toestanden. En wanneer hy nà de katastroof 't boek weder opneemt--van boeken die men slechts éénmaal leest, spreek ik niet--en zelfs dan nog meent dat deze of gene afwyking wel had kunnen gemist worden zonder schade voor den indruk van 't geheel, blyft het altyd de vraag of hy van 't geheel denzelfden indruk zou verkregen hebben, wanneer niet de schryver op meer of min kunstige wyze hem daartoe gebracht had, juist door de afwykingen die den oppervlakkig oordeelenden lezer overtollig voorkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s97","id":"h13-s98","source":"Ge veracht de pogingen der grove letterkunde die met zoo ruwe wapenen op uw gevoel meent te moeten instormen, maar ... als de schryver in 't ander uiterste vervalt, als hy zondigt door te veel afwyking van de hoofdzaak, door te veel penseel-gemanierdheid, dan is uw toorn nog sterker, en te-recht. Want dan heeft hy u verveeld, en dit is onvergeeflyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s100","id":"h13-s101","source":"En, zelfs zonder bloem of plant, zoodra ge my ter-zyde roept om me door 't geboomte heen het pad te wyzen, dat we straks zullen betreden, doch dat nu nog verre voor ons ligt in de diepte, en als een nauw merkbaar streepje zich slingert door 't veld daar-beneden ... ook dan neem ik u de afwyking niet euvel."}]},{"lemma":"afwijzen","count":6,"glosses":["refusing","turned back","reject","dismissed","refused"],"forms":["afgewezen","afwyzen"],"morphology":["verb, past participle","verb, participle","verb, infinitive","nominalized infinitive, neuter singular","noun, neuter, singular, nominalized infinitive"],"note":"Afwyzen is a historical spelling of afwijzen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s190","id":"h4-s190","source":"Dat hy daar voor de Indépendance gewerkt had, maar dat hy er niet had kunnen blyven, omdat zyn artikels oorzaak waren dat het blad aan de fransche grenzen zoo dikwyls werd afgewezen. Dat ze sedert eenige dagen in Amsterdam teruggekeerd waren, omdat Sjaalman hier een betrekking zou krygen ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s81","id":"h5-s81","source":"Nog heden-ten-dage zou menige vryheerlyke familie--zonder keizerlyk of koninklyk patent, dat is een zoodanige familie, die haren adel afleidt van het ontstaan des lands, die altyd van adel was omdat ze van adel was--autochthoon--een verheffing tot den gravenstand, als derogeerend afwyzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s142","id":"h5-s142","source":"Zulke geschenken zyn dan ook dikwyls van zoo weinig waarde, dat het afwyzen iets vernederends zou in zich sluiten, en vaak is alzoo deze gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind dat zyn liefde tot den vader tracht te uiten door 't aanbieden van een klein geschenk, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur."}]},{"lemma":"afwisseling","count":4,"glosses":["variety"],"forms":["afwisseling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s1","id":"h9-s1","source":"Duclari, die aan Verbrugge kwam vragen of hy al dan niet dacht thuis te zyn voor 't middagmaal, werd meegenoodigd aan-tafel, en wanneer de lezer gesteld is op wat afwisseling in myn vertelling, wordt hy naar 't volgend hoofdstuk verwezen, waarin ik meedeel wat er zoo-al gesproken werd by dat maal."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s5","id":"h9-s5","source":"Toen ik 't vorig hoofdstuk sloot met een aanwyzing op wat afwisseling in het volgende, was dit eigenlyk meer een oratorische kunstgreep, en om een slot te maken dat goed \"knipte\" dan wel omdat ik inderdaad meende dat het volgend hoofdstuk alleen \"ter afwisseling\" waarde hebben zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s9","id":"h9-s9","source":"Neen, zelfs zulk een hoofdstuk \"ter afwisseling\" komt me door het vergrootglas myner schryvers-ydelheid, hoogst belangryk en zelfs onmisbaar voor, en als ge het oversloegt, en daarna niet naar behooren waart ingenomen met myn boek, zou ik niet aarzelen u dat overslaan te verwyten als oorzaak dat ge myn boek niet kondet beoordeelen, want dat ge juist het essentieele niet gelezen hadt. Zóó zou ik--want ik ben man en schryver--elk hoofdstuk voor essentieel houden, dat gy hadt overgeslagen met onvergeeflyke lezerslichtzinnigheid."}]},{"lemma":"afwissen","count":1,"glosses":["wiped"],"forms":["wischte"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":"Wischte is the older spelling of modern wiste, “wiped.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s175","id":"h4-s175","source":"De vrouw scheen ook niet opgeruimd, want ter-sluik wischte zy haar oog af, terwyl zy 't kleine meisje by haar broertje bracht."}]},{"lemma":"afzenden","count":1,"glosses":["dispatch"],"forms":["aftezenden"],"morphology":["verb, infinitive, historical fused spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s10","id":"h19-s10","source":"Gisteren middag te 12 ure had ik de eer tot u aftezenden myn spoedmissive N° 88, houdende in substantie:"}]},{"lemma":"afzien","count":2,"glosses":["to renounce","give up"],"forms":["aftezien"],"morphology":["verb, infinitive with incorporated te","verb, infinitive"],"note":"Historical fused spelling of af te zien; afzien van means to renounce or refrain from.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s133","id":"h16-s133","source":"Met tranen van gevoel op de wangen, tracht de yverige dienaar des Evangeliums hem te bewegen, aftezien van de wysheid naar den mensch, om te worden ingeleid in de geheimenissen der wysheid Gods."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s68","id":"h19-s68","source":"Met beleefdheid--want beleefd en welopgevoed wàs de heer Slymering--trachtte hy Havelaar te bewegen van zoo verkeerde grondbeginselen aftezien. Maar met even groote beleefdheid bleef deze onverzettelyk."}]},{"lemma":"afzijn","count":1,"glosses":["absence"],"forms":["afzyn"],"morphology":["nominalized infinitive, neuter singular"],"note":"Historical afzyn is modern afzijn, “being away; absence.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s196","id":"h17-s196","source":"De natuur lachte hem toe en scheen hem welkom te heeten als een moeder haar teruggekeerd kind. En even als deze haar vreugde schildert door eigenwillige herinnering aan de voorbygegane smart, by 't vertoonen van wat ze bewaarde als aandenken gedurende het afzyn, liet ook Saïdjah zich vermaken door 't weerzien van zoovele plekken die getuigen waren van zyn kort leven."}]},{"lemma":"afzondering","count":1,"glosses":["withdrawal"],"forms":["afzondering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s138","id":"h13-s139","source":"Tine zou haar zoo goed mogelijk gezelschap gehouden, en veel met haar gesproken hebben over keukenzaken, over sambal-sambal over 't inmaken van ketimon--zonder Liebig, o goden!--maar zoo-iets blyft toch altyd een opoffering, en men vond het dus zeer goed dat de zaken door mevrouw Sloterings vrywillige afzondering geschikt waren op een wyze die aan beide partyen volkomen vryheid liet."}]},{"lemma":"afzonderlijk","count":4,"glosses":["separate","additional","separately"],"forms":["afzonderlyk","afzonderlyke","afzonderlyken"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, attributive, archaic inflection","adjective","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s127","id":"h7-s127","source":"Want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam. Maar de wetgever schynt gemeend te hebben dat overvloed van goed niet schaden kan, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s73","id":"h13-s74","source":"Wel heb ik reeds gezegd dat zy een afzonderlyk huis bewoonde, doch tot juist begrip hiervan en tevens van latere gebeurtenissen, is 't inderdaad noodig dat ik hem Havelaars huis en erf eenigszins doe kennen."}]},{"lemma":"Aglaia","count":5,"glosses":["Aglaia"],"forms":["Aglaia"],"morphology":["proper noun, common gender, singular","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s85","id":"h4-s85","source":"Frits zei dat hy zeer bleek zag, en dat een heer die daar het opzicht scheen te hebben, hem bekeven had, omdat hy een paar jaargangen van de Aglaia had laten vallen, wat ik dan ook zeer onhandig vind, want dit is een allerliefste verzameling van dames handwerken. Marie heeft het samen met de Rosemeyers, die in suiker doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s86","id":"h4-s86","source":"Ze knoopt er uit ... uit de Aglaia meen ik. Maar onder dat kyven had Frits gehoord dat hy vyftien stuivers daags verdiende."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s90","id":"h4-s90","source":"Ik vroeg naar den man die de Aglaia had laten vallen. --Die heeft zyn congé, zei Gaafzuiger."}]},{"lemma":"ah","count":2,"glosses":["ah","Ah"],"forms":["Ah"],"morphology":["interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s28","id":"h12-s28","source":"--Ah!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s104","id":"h20-s104","source":"--Ah, riepen Verbrugge en Duclari tegelyk."}]},{"lemma":"ahnen","count":1,"glosses":["divined"],"forms":["ahnde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":"Archaic ahnde means 'divined' or 'sensed'.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s144","id":"h6-s144","source":"Geen wetenschap was hem geheel vreemd. Hem ahnde wat hy niet wist, en hy bezat in hooge mate de gaaf om 't weinige dat hy wist--ieder weet weinig, en hy, misschien meer wetende dan sommige anderen, maakte op dezen regel geen uitzondering--om dat weinige aantewenden op een wys die de maat zyner kennis vermenigvuldigde."}]},{"lemma":"aiguille","count":1,"glosses":["needle"],"forms":["aiguille"],"morphology":["foreign noun, feminine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s19","id":"h13-s19","source":"Ik drong by sommigen op 't noemen der oorzaken van dit wantrouwen aan, en de fil en aiguille kwam ik eindelyk te weten dat men in myn geldelyk beheer te Natal fouten en verzuimen had ontdekt, die me verdacht maakten van ontrouwe administratie."}]},{"lemma":"ainsi","count":1,"glosses":["Thus"],"forms":["Ainsi"],"morphology":["adverb, French"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s58","id":"h13-s58","source":"Toen ik een paar jaren daarna wat geld had--beste Tine, jy hadt het me gegeven!--betaalde ik eenige duizenden guldens om de Natalsche kasrekeningen van 1842 en 1843 effen te maken, en toen zeide my iemand die geacht kon worden de Regeering van Nederlandsch-Indie voortestellen: \"dat had ik in uw plaats niet gedaan ... ik zou een wissel op de eeuwigheid gegeven hebben.\" Ainsi va le monde!"}]},{"lemma":"akelig","count":5,"glosses":["ghastly","dreadful","horribly","gruesome"],"forms":["akelig","akeligs"],"morphology":["adverb","adjective, partitive form","adjective","adjective, neuter singular, nominalized"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s105","id":"h11-s105","source":"Je neemt een stoel--met vier pooten ditmaal, en liefst een fauteuil--je gaat voor de schildery zitten, om goed en lang te genieten--we genieten nu eenmaal by 't aanschouwen van iets akeligs--en welken indruk meent ge dat zy op je maakt?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s181","id":"h12-s181","source":"Maar neen, hy strafte me beter ... akelig!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s273","id":"h17-s273","source":"Hy sprak niet, en staarde met verdoofden blik rond zonder te zien wat om en by hem was, en berstte eindelyk uit in akelig gelach."}]},{"lemma":"akeligheid","count":2,"glosses":["ghastliness","dreadful business"],"forms":["akeligheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s88","id":"h13-s89","source":"Als ge niet getroffen zyt door de stomme akeligheid van een lyk dat daar ligt, er is plaats in myn verhaal voor een slachtoffer dat nog stuiptrekt en gilt!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s77","id":"h16-s77","source":"Te veel leeds in de nabyheid maakt zich meester van uw gevoel, om u zóó veel gevoels overtelaten voor wat zoo ver is! Worden niet al uw zenuwen in spanning gehouden door de akeligheid der keus van een nieuw Kamerlid?"}]},{"lemma":"akker","count":6,"glosses":["fields","field"],"forms":["akkers","akker"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s45","id":"h8-s45","source":"Want wy hebben in dit land akkers voor velen, schoon de bewoners weinig zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s50","id":"h8-s50","source":"Waar Allah waterstroomen zendt, die de akkers wegnemen ... waar Hy den grond hard maakt als dorre steen ... waar Hy Zyn zon doet gloeien ter verschroejing ... waar Hy oorlog zendt, die de velden omkeert ... waar Hy slaat met ziekten die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt ... daar, Hoofden van Lebak, buigen wy deemoedig het hoofd, en zeggen: \"Hy wil het zoo!\""}]},{"lemma":"akte","count":2,"glosses":["deeds","deed"],"forms":["akten","akte"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s192","id":"h7-s192","source":"Doch alweer was 't eigenaardig dat hy die zoo nauwkeurig en scherp het recht van een ander--hoe diep ook begraven onder stoffige akten en dikwebbige chicanes--zou hebben nagespoord en verdedigd, dat hy hier waar zyn eigen belang in 't spel was, met slordigheid het oogenblik verwaarloosde, waarin misschien de zaak had moeten worden aangevat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s120","id":"h15-s120","source":"En al stellen we voor een oogenblik dat de Koning altyd goed is voorgelicht, als hy zyn hoogen naam teekent onder de akte waarin hy zegt overtuigd te wezen van de \"goede trouw, den yver en de bekwaamheden\" des benoemden Stedehouders, al nemen wy aan dat de nieuwe Onderkoning yverig, trouw en bekwaam is, dan nog blyft het de vraag of die yver, en vooral of die bekwaamheid, by hem bestaat in eene maat, hoog genoeg verheven boven middelmatigheid, om aan de eischen van zyn roeping te voldoen. Want de vraag kan niet zyn of de man die te 's Gravenhage voor 't eerst als Gouverneur-generaal het kabinet des Konings verlaat, op dàt oogenblik de bekwaamheid bezit die noodig zal wezen voor zyn nieuw ambt ... dit is onmogelyk!"}]},{"lemma":"al","count":272,"glosses":["all","even if","already","though","even though","every","quite","indeed","even","whether","all the","yes","ever","however","if","right","All","on","and such","as well","still","whole","a lot of","all those","continually","altogether","albeit","All of them","everyone","everybody","they all","now","while","Even if"],"forms":["al","alle","allen","Al","Alle","àl","Allen"],"morphology":["adverb","determiner","subordinating conjunction","quantifying determiner","predeterminer","pronoun, plural","indefinite pronoun, plural","indefinite determiner","quantifying pronoun, plural","quantifier","concessive adverb","indefinite pronoun, neuter singular","quantifying determiner, plural","concessive particle","concessive conjunction","indefinite pronoun","subordinating conjunction, concessive","pronoun-like quantifier","adverb in idiom","adverbial particle","indefinite adverb","pronoun","degree adverb","indefinite determiner, archaic inflection","adverb, emphatic","quantifying adverb","pronoun, nominative, plural","pronoun, accusative, plural","quantifying pronoun","quantifying determiner, inflected","pronoun, accusative","indefinite determiner, plural","substantivized quantifier, plural","adverb in fixed phrase al of niet","subordinating adverb","determiner, plural"],"note":"Wat niet al is an emphatic idiom meaning ‘and what not.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s9","id":"h1-s9","source":"Ik heb al wat huizen zien vallen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."}]},{"lemma":"alang-alang","count":1,"glosses":["alang-alang"],"forms":["allang-allang"],"morphology":["noun, neuter, collective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s41","id":"h17-s41","source":"En allen ontdeden hun buffels van de ploegjukken, en slingerden zich op de breede ruggen, en galoppeerden weg door sawahs, over galangans, door modder, door kreupelhout en bosch en allang-allang, langs velden en wegen. En toen ze hygend en zweetend binnenrenden in het dorp Badoer, was Saïdjah niet by hen."}]},{"lemma":"aldus","count":9,"glosses":["thus","as follows","so"],"forms":["aldus"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s123","id":"h5-s123","source":"De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s143","id":"h5-s143","source":"Maar ... aldus wordt door een lief gebruik, de afschaffing van misbruik belemmerd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s46","id":"h7-s46","source":"Hoe hoog is de aanslag van dit jaar? ging hy voort, en bemerkende dat Verbrugge eenigszins weifelde, als om zich op 't antwoord te bezinnen, voorkwam hem Havelaar, die in één adem aldus vervolgde:"}]},{"lemma":"Alexander","count":2,"glosses":["Alexander"],"forms":["Alexander"],"morphology":["proper noun, common gender, singular","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s133","id":"h12-s133","source":"Kappelman die zich voedt met zuurkool en scharrebier, zoekt verheffing in de klacht: \"Alexander wàs niet groot ... hy was onmatig\" zonder dat er voor Kappelman de minste kans bestaat ooit met Alexander te konkurreeren in wereldverovering."}]},{"lemma":"Alfoer","count":3,"glosses":["Alfurs","Alfoers","Alfoer"],"forms":["Alfoeren","Alfoer"],"morphology":["proper noun, plural","noun, common gender, plural","noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s29","id":"h4-s29","source":"Over de niet-etende bevolking van het eiland Rotti by Timor. (Het moet daar goedkoop leven zyn.) Over het menschen-eten der Battah's, en het koppensnellen der Alfoeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s170","id":"h7-s170","source":"Zy vond het natuurlyk dat Max paarden weergaf aan de Alfoeren in de Minahassa, wier paarden waren doodgereden door de officieren van de Bayonnaise."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s39","id":"h16-s39","source":"Wie nederlandsch Indie alleen kent van Java, kan zich evenmin een juist denkbeeld vormen van den Maleier, den Amboinees, den Battah, den Alfoer, den Timorees, den Dajak, den Boegie, of den Makassaar, alsof hy nooit Europa verlaten had, en 't is voor iemand die in de gelegenheid was 't onderscheid tusschen deze volkeren waartenemen, dikwyls vermakelyk om de gesprekken aantehooren--grappig en bedroevend tevens, de redevoeringen te lezen!--van personen die hun kennis der indische zaken opdeden te Batavia of te Buitenzorg."}]},{"lemma":"Alfoers","count":1,"glosses":["Alfur"],"forms":["al-foersch"],"morphology":["language name, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s243","id":"h20-s243","source":"Dan zou ik myn boek vertalen in 't maleisch, javaansch, soendasch, al-foersch, boegineesch, battaksch ..."}]},{"lemma":"algemeen","count":22,"glosses":["general","common","generally","whole","General"],"forms":["algemeen","algemeene","Algemeene"],"morphology":["adjective, inflected","substantivized adjective, neuter singular","adjective","adjective used nominally","adjective, nominalized","adjective, attributive, inflected","adjective, uninflected","adverb","adjective used substantively","nominalized adjective","adjective, inflected attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s133","id":"h5-s133","source":"Volgens het algemeen begrip in byna geheel Azie, behoort de onderdaan met al wat hy bezit, aan den vorst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s145","id":"h5-s145","source":"Hiervoor eenige betaling te geven, zou algemeen als een beleediging worden aangemerkt."}]},{"lemma":"alhier","count":1,"glosses":["here"],"forms":["alhier"],"morphology":["adverb"],"note":"Formal or archaic word for hier.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s76","id":"h18-s76","source":"Sedert ik voor een maand myn betrekking alhier aanvaardde, heb ik my hoofdzakelyk beziggehouden met het onderzoek naar de wyze waarop de Inlandsche Hoofden zich kwyten van hun verplichtingen jegens de bevolking op het stuk van heerediensten, poendoetan en dergelyke."}]},{"lemma":"alinea","count":1,"glosses":["paragraph"],"forms":["alinea"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s95","id":"h19-s95","source":"Maar ik kan en wil niet gelooven dat uwe meening door zyne Excellentie den Gouverneur-generaal gedeeld wordt, en ik ben dus verplicht, vóór ik overga tot het bitter uiterste dat ik neerschreef in de vorige alinea, u eerbiedig te verzoeken aan het Gouvernement voortestellen:"}]},{"lemma":"aliquis","count":1,"glosses":["something"],"forms":["aliquid"],"morphology":["Latin indefinite pronoun, accusative neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s79","id":"h3-s79","source":"Daar ik u de geschiedenis van den Griek verteld heb, weet ge reeds dat ik in myn jeugd eenigszins ben gelatinizeerd geworden, en hoezeer ik my in korrespondentie onthoud van alle citaten --wat op een makelaars kantoor ook niet te-pas komen zou--dacht ik echter by het zien van dat alles: multa, non multum. Of: de omnibus aliquid, de toto nihil."}]},{"lemma":"all","count":1,"glosses":["all"],"forms":["all"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s291","id":"h14-s291","source":"--Du darfst es, doch das Flieglein ist so zart, Du wirst gewiss es weh thun, und sobald Du 's mit den Fingern all zu roh berührst, Ist 's Thierchen krank, und stirbt, und glänzt nicht mehr."}]},{"lemma":"Allah","count":9,"glosses":["Allah"],"forms":["Allah"],"morphology":["proper noun","proper noun, common gender, singular","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s26","id":"h8-s26","source":"Want ik weet dat Allah den arme liefheeft, en dat Hy rykdom geeft aan wien hy beproeven wil. Maar tot de armen zendt Hy wie zyn woord spreekt, opdat zy zich oprichten in hun ellende."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s32","id":"h8-s32","source":"Ik heb gezegd tot de vrouw die myne zorgen deelt en myn geluk grooter maakt: \"verheug u, want ik zie dat Allah zegen geeft op het hoofd van ons kind!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s36","id":"h8-s36","source":"En ik zeide tot haar: Allah heeft ons een kind gegeven, dat eenmaal zeggen zal: \"weet ge dat ik zyn zoon ben?\" En dan zullen er wezen in het land, die hem groeten met liefde, en die de hand zullen leggen op zyn hoofd, en zeggen zullen: \"zet u neder aan ons maal, en bewoon ons huis, en neem uw deel aan wat wy hebben, want ik heb uwen vader gekend.\""}]},{"lemma":"alle","count":2,"glosses":["all"],"forms":["alle","allen"],"morphology":["determiner","indefinite pronoun, dative plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s207","id":"h11-s207","source":"Zóó begonnen alle mythologien. Djiwa is: ziel, zooals je weet, ziel, geest of zoo-iets."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s273","id":"h14-s273","source":"--Ja, Menschen haben's... doch nicht allen gleich."}]},{"lemma":"alledaagsheid","count":1,"glosses":["everyday"],"forms":["alledaagsheid"],"morphology":["noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s124","id":"h4-s124","source":"Hy zei dat: \"als de borst hem gloeide van gevoel voor het ware en schoone, geen macht ter-wereld hem beletten kon de tonen aanteslaan, die met zulk een gevoel overeenstemmen, en dat hy veel liever zweeg, dan zyn woorden omklemd te zien door de onteerende kluisters der alledaagsheid.\"--Frits zegt: scheid, maar dit doe ik niet. 't Woord is lang genoeg zoo.--Ik vond dit nu wel heel gek van Stern, maar myn vak gaat me vóór alles, en de Oude is een goed huis."}]},{"lemma":"alleen","count":89,"glosses":["only","alone","solely","merely","Only"],"forms":["alleen","Alleen","alléén"],"morphology":["adverb","adjective","focus adverb","adjective used predicatively","adjective, predicative","predicative adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s36","id":"h1-s36","source":"En niet alleen die verzen lokken de jeugd tot onwaarheid. Ga eens in den schouwburg, en luister dáár wat er voor leugens aan den man worden gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s44","id":"h1-s44","source":"Alleen Zondags zou ik iets meer geven, omdat ik dan myn kantilje ketting draag, en een anderen rok."}]},{"lemma":"alleenspraak","count":1,"glosses":["soliloquy"],"forms":["alleenspraak"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s115","id":"h17-s115","source":"Zoo namen zyn gedachten een loop die veel verschilde van de vorige overspanning, en onwillekeurig uitten ze zich, eerst in halve woorden binnen'smonds, weldra in een alleenspraak, en eindelyk in den weemoedigen zang waarvan ik hier de vertaling laat volgen."}]},{"lemma":"allein","count":1,"glosses":["but"],"forms":["Allein"],"morphology":["conjunction, archaic"],"note":"Allein is used in the older sense “but.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s272","id":"h14-s272","source":"--Allein du hast Gefühl?"}]},{"lemma":"allen","count":2,"glosses":["They all","all"],"forms":["Allen","allen"],"morphology":["indefinite pronoun, plural","quantifying pronoun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s94","id":"h6-s94","source":"Allen stonden op."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s146","id":"h8-s146","source":"Ik groet u allen zeer!"}]},{"lemma":"allengs","count":1,"glosses":["gradually"],"forms":["allengs"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s185","id":"h17-s185","source":"Toch werd het allengs lichter en lichter om hem heen. Hy zag reeds het landschap, en reeds kon hy de kuif onderscheiden van het klappa-boschje waarin Badoer verscholen ligt ... daar sliep Adinda."}]},{"lemma":"aller","count":2,"glosses":["goes"],"forms":["va"],"morphology":["French verb, present, third-person singular","verb, present, third-person singular, French"],"note":"French va et vient literally means “goes and comes,” here the rocking motion.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s66","id":"h11-s66","source":"Ze bewegen zich als een hobbelpaard, minus nog het va et vient. Ze geven geluid, maar spreken niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s58","id":"h13-s58","source":"Toen ik een paar jaren daarna wat geld had--beste Tine, jy hadt het me gegeven!--betaalde ik eenige duizenden guldens om de Natalsche kasrekeningen van 1842 en 1843 effen te maken, en toen zeide my iemand die geacht kon worden de Regeering van Nederlandsch-Indie voortestellen: \"dat had ik in uw plaats niet gedaan ... ik zou een wissel op de eeuwigheid gegeven hebben.\" Ainsi va le monde!"}]},{"lemma":"allerlei","count":9,"glosses":["all manner of","every sort of","all sorts of"],"forms":["allerlei"],"morphology":["determiner","indefinite determiner"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s49","id":"h2-s49","source":"Ze verkochten allerlei reukgoed. Ik was juist oud genoeg om het meisje mooi te vinden, zonder evenwel den moed te hebben haar aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s140","id":"h4-s140","source":"In 't onderhuis woonde een uitdrager die allerlei dingen verkocht, kopjes, schotels, meubels, oude boeken, glaswerk, portretten van Van Speyk, en zoo al meer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s173","id":"h6-s173","source":"Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en \"liefden\" in zyn dagboek staan. Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordelen, godsdienst en gelaatskleur."}]},{"lemma":"allerliefst","count":2,"glosses":["most delightful","most charmingly"],"forms":["allerliefste","allerliefst"],"morphology":["adjective, superlative, attributive","adverb, superlative"],"note":"Allerliefste is an emphatic superlative: “most delightful.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s85","id":"h4-s85","source":"Frits zei dat hy zeer bleek zag, en dat een heer die daar het opzicht scheen te hebben, hem bekeven had, omdat hy een paar jaargangen van de Aglaia had laten vallen, wat ik dan ook zeer onhandig vind, want dit is een allerliefste verzameling van dames handwerken. Marie heeft het samen met de Rosemeyers, die in suiker doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"alles","count":139,"glosses":["everything","all","Everything","All","whole thing","all of it","all things","anything","each","it all","the whole thing","all this","all else"],"forms":["alles","Alles"],"morphology":["pronoun","indefinite pronoun","indefinite pronoun, neuter singular","pronoun, neuter, singular","pronoun, indefinite","indefinite pronoun, singular","pronoun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s15","id":"h1-s15","source":"Alles leugens! Zoo gaat dan de opvoeding voort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s46","id":"h1-s46","source":"Met wat klatergoud en wat kant van uitgeslagen papier, ziet er dat alles zoo aanlokkelyk uit. Voor kinderen, meen ik, en voor menschen die niet in zaken zyn."}]},{"lemma":"alliteratie","count":1,"glosses":["alliteration"],"forms":["allitteratie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern “alliteratie.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s94","id":"h7-s94","source":"Een liplap--om den term te bezigen die voor beleefder wordt gehouden, zou ik moeten zeggen een \"dusgenaamd inlandsch kind\" maar ik vraag vergunning my te houden aan 't spraakgebruik dat uit allitteratie geboren schynt, zonder dat ik met die uitdrukking iets beleedigends bedoel, en wat beteekent het woord dan ook?--een liplap heeft veel goeds."}]},{"lemma":"almachtig","count":6,"glosses":["Almighty"],"forms":["Almachtig","Almachtigen"],"morphology":["adjective, proper-name epithet","adjective, inflected","adjective","adjective, postpositive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s124","id":"h7-s124","source":"Hierop volgde natuurlyk het sakramenteele: \"zoo waarlijk helpe mij God Almachtig.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s128","id":"h7-s128","source":"Havelaar moest dus andermaal \"God Almachtig\" tot getuige nemen by de belofte: dat hy de \"inlandsche bevolking, beschermen zou tegen onderdrukking, mishandeling en knevelarij.\" Voor een fynen opmerker zou 't de moeite waard zyn geweest, het onderscheid gadeteslaan tusschen houding en toon van den resident en van Havelaar by deze gelegenheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s131","id":"h7-s131","source":"Havelaar integendeel, toen hy met opgeheven vinger de eeden nasprak, had iets in gelaat, stem en houding, alsof hy zeggen wilde: \"dat spreekt vanzelf, ook zonder God Almachtig, zou ik dat doen\" en wie menschkunde bezat, zou meer vertrouwd hebben op zyn ongedwongenheid en schynbare onverschilligheid, dan op de ambtelyke deftigheid van den resident."}]},{"lemma":"aloen-aloen","count":2,"glosses":["town square"],"forms":["aloen-aloen"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"A Javanese aloen-aloen is the large public square before a regent’s residence.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s144","id":"h5-s144","source":"Indien de aloen-aloen voor de woning van den Regent in verwilderden staat lag, zou de nabywonende bevolking hierover beschaamd wezen, en er ware veel gezags noodig om haar te beletten dat plein van onkruid te reinigen, en het te brengen in een staat die met den rang des Regents overeenstemt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s146","id":"h5-s146","source":"Maar naast dien aloen-aloen, of elders, liggen Sawah's die op den ploeg wachten, of op een leiding die het water daarheen moet voeren, dikwyls van mylen ver ... deze Sawah's behooren den Regent."}]},{"lemma":"alom","count":3,"glosses":["everywhere"],"forms":["alom","Alom"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s272","id":"h11-s272","source":"En hy zond zyn stralen naar boven, en naar beneden, naar de rechterzyde en naar de linkerzyde, en alom."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s145","id":"h14-s145","source":"Maar 't erf van Havelaar was niet zindelyk, en ik wensch de reden hiervan te ontwikkelen, daar ze een blik te meer doet slaan op de misbruiken die byna alom in de nederlandsch-indische bezittingen heerschen."}]},{"lemma":"aloud","count":1,"glosses":["ancient"],"forms":["alouden"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s69","id":"h5-s69","source":"Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend."}]},{"lemma":"Alphen","count":2,"glosses":["Alphen"],"forms":["Alphen"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s13","id":"h1-s13","source":"Maar ik heb Van Alphen nooit gezien."}]},{"lemma":"als","count":724,"glosses":["as","if","when","like","If","as though","as if","When","whenever","what if","such as","while","and","once","As","than","whether","so long as","that","as long as","as with","as a","Like","suppose","As if","by way of"],"forms":["als","Als","àls"],"morphology":["subordinating conjunction","preposition","comparative conjunction","preposition of comparison","conjunction","conjunction of comparison","correlative conjunction","coordinating conjunction","preposition/comparison marker","relative adverb","subordinating conjunction, emphatic","complementizer","predicative conjunction","subordinating conjunction, conditional","subordinating conjunction of comparison","relative conjunction","subordinating conjunction, emphatically accented"],"note":"Als ... maar means “provided that” or “as long as.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."}]},{"lemma":"als het ware","count":1,"glosses":["as it were"],"forms":["als-het-ware"],"morphology":["adverb"],"note":"Historical hyphenation of the fixed phrase als het ware.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s78","id":"h18-s78","source":"Ik weifelde tusschen de keus om terstond officieel te rapporteeren, en de zucht om door zachtheid, of later zelfs door bedreigingen, dien Inlandschen Hoofdambtenaar daarvan terug te brengen, ten-einde het tweeledig doel te bereiken om dat misbruik te doen ophouden en te-gelyker-tyd dien ouden dienaar van het Gouvernement niet terstond al te streng te behandelen, vooral uit aanmerking van de slechte voorbeelden die, naar ik geloof, hem dikwyls gegeven zyn, en in-verband met de byzondere omstandigheid dat hy bezoek verwachtte van twee verwanten, de Regenten van Bandoeng en van Tjanjor, althans van den laatsten--die, naar ik meen, reeds met groot gevolg op weg is--en hy dus meer dan anders in de verzoeking was--en met het oog op den benarden staat zyner geldmiddelen, als-het-ware in de noodzakelijkheid--om door onwettige middelen te voorzien in de noodige toebereidselen voor dat bezoek."}]},{"lemma":"alsmede","count":1,"glosses":["as well as"],"forms":["alsmede"],"morphology":["conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s104","id":"h9-s104","source":"a) Slechts zulke gouverneurs, officieren en beambten te benoemen, die geacht kunnen worden vasttestaan, in het ware geloof. b) Den Javaan te doen vergunnen de kazernes, alsmede de op de reeden liggende oorlogs- en koopvaardyschepen te bezoeken, om door 't verkeer met nederlandsche soldaten en matrozen te worden opgeleid tot het Godsryk."}]},{"lemma":"alsnog","count":1,"glosses":["after all"],"forms":["alsnog"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s96","id":"h19-s96","source":"den resident van Bantam aanteschryven, alsnog goedtekeuren de handelingen van den adsistent-resident van Lebak, betrekking hebbende op diens missieves van 24 en 25 dezer, Nis 88 en 91."}]},{"lemma":"alsnu","count":1,"glosses":["now"],"forms":["alsnu"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s71","id":"h15-s71","source":"Ik stelde natuurlyk dien brief in uwe handen, en gelastte u mondeling, alsnu uwe opgave te justificeeren, hetgeen u te minder moeielyk moest vallen, daar ge u kondet beroepen op de voorschriften u in myn schryven van den 5en dezer gegeven, en die we mondeling meermalen uitvoerig bespraken."}]},{"lemma":"alsof","count":31,"glosses":["as though","as if","As though"],"forms":["alsof","Alsof"],"morphology":["subordinating conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s29","id":"h2-s29","source":"In-plaats van een behoorlyken winterjas, hing hem een soort van sjaal over den schouder--Frits zegt \"shawl\" maar dit doe ik niet--alsof hy zoo van de reis kwam. Ik meende een klant te zien, en gaf hem een adreskaartje: Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s35","id":"h2-s35","source":"Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s159","id":"h4-s159","source":"--Wien heb ik de eer te spreken? zeide zy, en wel op een toon waarin iets lag, alsof ook ik wat eer had moeten brengen in myn vraag."}]},{"lemma":"altaar","count":1,"glosses":["altar"],"forms":["altaar"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s75","id":"h8-s75","source":"Veel meer dan ginds rijst hier het hart naar boven: Men is zijn God op bergen meer nabij! Hier schiep Hijzelf altaar en tempelkoren, Nog door geen tred van 's menschen voet ontwijd, Hier doet Hij zich in 't raat'lend onweer hooren..."}]},{"lemma":"althans","count":27,"glosses":["at least","at any rate","At any rate"],"forms":["althans","Althans"],"morphology":["adverb","sentence adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s48","id":"h2-s48","source":"Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s68","id":"h3-s68","source":"Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal \"uitwendig wist\" zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou --althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen--en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s84","id":"h5-s84","source":"Dit geschiedde dan ook gewoonlyk, schoon ik niet geloof dat ooit het recht op deze opvolging organisch is erkend geworden, althans wat deze beambten in de Nederlanden aangaat, by-voorbeeld, de graven van Holland, Zeeland, Henegouwen of Vlaanderen, de hertogen van Brabant, Gelderland, enz."}]},{"lemma":"altijd","count":125,"glosses":["always","forever","all along","all the while"],"forms":["altyd"],"morphology":["adverb","adverb, historical spelling","adverb, archaic spelling"],"note":"Historical spelling of altijd.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s7","id":"h1-s7","source":"Ik heb dan ook altyd opgemerkt dat menschen die zich met zoo-iets inlaten, gewoonlyk slecht wegkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s47","id":"h1-s47","source":"Zelfs als die tooneelmenschen armoede willen voorstellen, is hun voorstelling altyd leugenachtig."}]},{"lemma":"Alva","count":1,"glosses":["Alva"],"forms":["Alva"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s18","id":"h1-s18","source":"De hertog van Alva was een ondier."}]},{"lemma":"alweder","count":2,"glosses":["once again","again"],"forms":["alweder"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s199","id":"h20-s199","source":"En alweder vraag ik dit niet voor my, maar voor de zaak die ik voorsta, de zaak van rechtvaardigheid en menschelykheid, die tevens de zaak is van welbegrepen politiek."}]},{"lemma":"alweer","count":7,"glosses":["again","once again","yet another"],"forms":["alweer","Alweer"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s33","id":"h4-s33","source":"Over den liefdeloozen geest onzer voorouders, blykbaar uit hun begrippen omtrent God. (Alweer een goddeloos stuk!) Over den samenhang der zintuigen. ('t Is waar, toen ik hem zag, rook ik rozenolie.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s54","id":"h4-s54","source":"Over het JUS TALIONIS. (Alweer een infaam stuk! Daarin kwam een gedicht voor, dat ik zeker allerschandelykst zou gevonden hebben, als ik 't uitgelezen had.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s41","id":"h7-s41","source":"--En zyn er Medjiets in aanbouw in de afdeeling? ging Havelaar voort, alweer op een toon die, geheel in tegenspraak met de woorden zelf, scheen aanteduiden dat er verband bestond tusschen die moskeën en de \"groote familie\" van den Regent."}]},{"lemma":"alzo","count":13,"glosses":["thus","therefore","then","so"],"forms":["alzoo"],"morphology":["adverb","adverb, historical spelling"],"note":"Archaic alzoo means “thus.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s57","id":"h5-s57","source":"Van dit gedeelte slechts der nederlandsche bezittingen, dat alzoo inderdaad deel uitmaakt van het Koningryk der Nederlanden, zal in deze bladen hoofdzakelyk sprake zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s69","id":"h5-s69","source":"Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s142","id":"h5-s142","source":"Zulke geschenken zyn dan ook dikwyls van zoo weinig waarde, dat het afwyzen iets vernederends zou in zich sluiten, en vaak is alzoo deze gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind dat zyn liefde tot den vader tracht te uiten door 't aanbieden van een klein geschenk, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur."}]},{"lemma":"amandelmelk","count":1,"glosses":["almond milk"],"forms":["amandelmelk"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s166","id":"h7-s166","source":"Ja, zy had het goed gevonden, toen hy die beide arme vrouwen uit de Nieuwstraat, die nooit Amsterdam hadden verlaten, en nooit waren \"uitgeweest\" rondleidde op de Haarlemmer kermis, onder 't koddig voorwendsel dat de Koning hem belast had met: \"het amuzeeren van oude vrouwtjes die zich zoo goed gedragen hadden\". Zy vond het goed dat hy de weeskinderen uit alle gestichten te Amsterdam op koek en amandelmelk onthaalde, en ze overlaadde met speelgoed."}]},{"lemma":"ambacht","count":1,"glosses":["trade"],"forms":["ambacht"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s28","id":"h1-s28","source":"Gekheid! Ik had dit toch even goed kunnen doen als ieder ander, want verzenmaken is een ambacht, zeker minder moeielyk dan ivoordraaien."}]},{"lemma":"Amboina","count":6,"glosses":["Amboina"],"forms":["Amboina"],"morphology":["proper noun, neuter, singular","proper noun, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s142","id":"h7-s142","source":"Vóór hun reis naar Europa, was Havelaar adsistent-resident van Amboina geweest, waar hy met veel moeielykheden had te stryden gehad, omdat de bevolking van dat eiland in een gistenden en oproerigen toestand verkeerde ten-gevolge van de vele verkeerde maatregelen die in den laatsten tyd genomen waren. Niet zonder veerkracht had hy dezen geest van verzet weten te onderdrukken, doch uit verdriet over de weinige hulp die men hem hierin van-hoogerhand verleende, en uit ergernis over 't ellendig bestuur dat sedert eeuwen de heerlyke streken der Molukken ontvolkt en bederft ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s144","id":"h7-s144","source":"Hoe dit zy, Havelaar deed te Amboina wat hy mocht en kon, maar uit ergernis over gebrek aan medewerking van hen die in de eerste plaats geroepen waren zyn pogingen te steunen, was hy ziek geworden, en dit had hem bewogen naar Europa te vertrekken. Strikt genomen had hy by wederplaatsing aanspraak gehad op beter keuze dan de arme geenszins welvarende afdeeling Lebak, daar zyn werkkring te Amboina van grooter gewicht was, en hy dáár, zonder resident boven zich, geheel op zichzelf gestaan had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s145","id":"h7-s145","source":"Bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten."}]},{"lemma":"Amboinees","count":1,"glosses":["Amboinese"],"forms":["Amboinees"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s39","id":"h16-s39","source":"Wie nederlandsch Indie alleen kent van Java, kan zich evenmin een juist denkbeeld vormen van den Maleier, den Amboinees, den Battah, den Alfoer, den Timorees, den Dajak, den Boegie, of den Makassaar, alsof hy nooit Europa verlaten had, en 't is voor iemand die in de gelegenheid was 't onderscheid tusschen deze volkeren waartenemen, dikwyls vermakelyk om de gesprekken aantehooren--grappig en bedroevend tevens, de redevoeringen te lezen!--van personen die hun kennis der indische zaken opdeden te Batavia of te Buitenzorg."}]},{"lemma":"ambt","count":18,"glosses":["office","posts","offices","post"],"forms":["ambt","ambten"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s77","id":"h5-s77","source":"Zoo werden de eerste Graven gekozen uit de Baronnen des lands, en strikt genomen is dus 't woord graaf geen adellyke titel, doch slechts de benaming van een met zeker ambt belasten persoon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s102","id":"h5-s102","source":"De Europeaan, als hy geroepen wordt tot het besturen eener provincie die in oppervlakte met vele duitsche hertogdommen gelyk staat, is gewoonlyk iemand van middelbaren of meer dan middelbaren leeftyd, gehuwd en vader. Hy bekleedt een ambt om den broode."}]},{"lemma":"ambtelijk","count":3,"glosses":["official"],"forms":["ambtelyke","ambtelyken"],"morphology":["adjective, attributive, inflected","adjective, attributive masculine singular, oblique","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s131","id":"h7-s131","source":"Havelaar integendeel, toen hy met opgeheven vinger de eeden nasprak, had iets in gelaat, stem en houding, alsof hy zeggen wilde: \"dat spreekt vanzelf, ook zonder God Almachtig, zou ik dat doen\" en wie menschkunde bezat, zou meer vertrouwd hebben op zyn ongedwongenheid en schynbare onverschilligheid, dan op de ambtelyke deftigheid van den resident."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s147","id":"h14-s147","source":"Genoeg, dat die erven niet toebehooren aan den ambtelyken bewoner zelf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s64","id":"h15-s64","source":"Wanneer de lezer klagen mocht dat ik hem ophoud met een korrespondentie over de pryzen van houtwerken, waarmee hy schynbaar niet te maken heeft, moet ik hem verzoeken niet onopgemerkt te laten dat hier eigenlyk spraak is van geheel iets anders, van den toestand namelyk der ambtelyke Indische huishouding, en dat de brief dien ik meedeel niet alleen een straal van licht te meer werpt op 't kunstmatig optimismus waarvan ik gesproken heb, maar tevens de moeielykheden schetst, waarmee iemand te kampen had die zooals Havelaar rechtuit en zonder omzien zyn weg wilde gaan."}]},{"lemma":"ambtenaar","count":35,"glosses":["official","officials","an official","administrator","officer","Official"],"forms":["ambtenaar","ambtenaren","Ambtenaar"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, masculine, singular","noun, masculine, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s48","id":"h4-s48","source":"Over de verhouding der europesche ambtenaren tot de Regenten op Java. (Hiervan komt een-en-ander in myn boek.) Over het wonen in kelders, te Amsterdam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s86","id":"h5-s86","source":"Nagenoeg op gelyke wyze--wat de keus der personen aangaat, daar hier geen spraak is van gelykheid in werkkring, hoewel ook in dit opzicht zekere overeenstemming in 't oog valt--staat aan het hoofd eener afdeeling op Java, een inlandsch beambte die den hem door het gouvernement gegeven rang met zijn autochthoonen invloed verbindt, om aan den europeschen ambtenaar die 't nederlandsch gezag vertegenwoordigt, het bestuur gemakkelyk te maken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s90","id":"h5-s90","source":"De verhouding tusschen europesche ambtenaren, en dusdanige hooggeplaatste javaansche grooten, is van zeer kieschen aard."}]},{"lemma":"ambtenarij","count":1,"glosses":["officialdom"],"forms":["ambtenary"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Ambtenary is an older spelling of ambtenarij, the body of officials.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s90","id":"h20-s90","source":"--'t Is niets, zei Havelaar, de Gouverneur-generaal is een eerlyk man: hy moet bedrogen zyn ... hoewel hy zich tegen dat bedrog had kunnen hoeden door my eerst te hooren. Hy is verstrikt in 't web van de buitenzorgsche ambtenary."}]},{"lemma":"ambtsbetrekking","count":1,"glosses":["office"],"forms":["ambtsbetrekking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s139","id":"h12-s139","source":"De Padangsche praatjes duurden voort: men sprak nog altyd over 't verdwenen kind. De adsistent-resident voelde zich op-nieuw geroepen die zaak optevatten, maar voor hy iets tot helderheid had kunnen brengen, ontving hy een besluit waarby hy door den Gouverneur van Sumatra's Westkust werd gesuspendeerd \"wegens oneerlykheid in ambtsbetrekking.\" Het heette dat hy uit vriendschap of medelyden de zaak van dien kontroleur, tegen beter weten aan, in een valsch daglicht had gesteld."}]},{"lemma":"ambtsbrief","count":1,"glosses":["official letters"],"forms":["ambtsbrieven"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s79","id":"h19-s79","source":"dat gy gronden hadt, niet te treden in de voorstellen, gedaan by myne ambtsbrieven van 24 en 25 dezer, Nrs 88 en 91;"}]},{"lemma":"ambtseed","count":2,"glosses":["oath of office"],"forms":["ambtseed"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s82","id":"h18-s82","source":"My is echter gebleken dat hy met brutale onbeschaamdheid alles in den wind slaat, en ik gevoel my krachtens myn ambtseed verplicht u meetedeelen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s11","id":"h19-s11","source":"dat ik na lang onderzoek, en na vergeefs getracht te hebben den betrokkene door zachtheid terugtebrengen van zyn verkeerdheid, my krachtens myn ambtseed verplicht gevoelde den Regent van Lebak te BESCHULDIGEN van misbruik van gezag, en dat ik, hem VERDACHT hield van knevelary."}]},{"lemma":"ambtshalve","count":2,"glosses":["by virtue of office","officially"],"forms":["ambtshalve"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s82","id":"h15-s82","source":"Gedurende den loop eener zeer belangryke zaak, die thans by 't Gouvernement in overweging is, en waarin gy eigenlyk ambtshalve behoorde betrokken te zyn, heb ik u stilzwygend als het ware neutraal gelaten, en slechts lachend van-tyd tot-tyd daarop gezinspeeld."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s186","id":"h20-s186","source":"Excellentie! Myn ambtshalve by missive van 28 Februari gedaan verzoek om aangaande de Lebaksche zaken te worden gehoord, is zonder gevolg gebleven."}]},{"lemma":"amen","count":1,"glosses":["amen"],"forms":["amen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s120","id":"h6-s120","source":"Hy sprak namelyk op een toon, alsof achter elk woord een punt stond, of zelfs een lang rustteeken, en ik kan de ruimte tusschen zyn woorden niet beter vergelyken dan by de stilte die er volgt op het \"amen\" na een lang gebed in de kerk, hetwelk zooals ieder weet, een sein is dat men den tyd heeft tot verzitten, hoesten of neussnuiten."}]},{"lemma":"Amerika","count":2,"glosses":["America"],"forms":["Amerika"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s46","id":"h4-s46","source":"Over de denkbeelden van MALTHUS omtrent het cyfer der bevolking, in verband met de onderhoudsmiddelen. Over de oorspronkelyke bevolking van Amerika."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s90","id":"h7-s90","source":"Ter-eere der begrippen van menschelykheid in Indie, haast ik me hier bytevoegen dat, hoe scherp ook de lyn zy, die in 't maatschappelyk verkeer wordt getrokken tusschen de twee soorten van individuën, welke tegenover den inlander gelykelyk den naam van Hollander dragen, deze afscheiding evenwel geenszins 't barbaarsch karakter vertoont, dat in Amerika by de standsplitsing wordt waargenomen."}]},{"lemma":"Amerikaans","count":3,"glosses":["American"],"forms":["amerikaansche","amerikaansch","Amerikaansche"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s171","id":"h7-s171","source":"Zy had er niet tegen dat hy te Menado en te Amboina de schipbreukelingen der amerikaansche whalers by zich riep en verzorgde, en zich te grand seigneur achtte om een herbergiersrekening voorteleggen aan 't amerikaansch Gouvernement."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s250","id":"h11-s250","source":"Als er nu toch een schip kwam--'t waren meestal Amerikaansche walvischvangers, of Franschen die peper hadden geladen in de onafhankelyke rykjes op den noordhoek--liet ik my altyd door den kapitein een brief schryven, waarin hy verlof vroeg om drinkwater intenemen."}]},{"lemma":"amfioenkit","count":1,"glosses":["opium den"],"forms":["amfioenkit"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Amfioen is an archaic word for opium.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s106","id":"h9-s106","source":"d) Te doen opnemen in de voorwaarden der amfioenpacht op Java, de bepaling: dat er in elke amfioenkit een voorraad bybels moet aanwezig zyn, in verhouding met vermoedelyk getal bezoekers van zoodanig gesticht, en dat de pachter zich verbinde geen opium te verkoopen, zonder dat de kooper een godsdienstig traktaatje daarby neme."}]},{"lemma":"amfioenpacht","count":1,"glosses":["opium lease"],"forms":["amfioenpacht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Amfioen is an archaic word for opium.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s106","id":"h9-s106","source":"d) Te doen opnemen in de voorwaarden der amfioenpacht op Java, de bepaling: dat er in elke amfioenkit een voorraad bybels moet aanwezig zyn, in verhouding met vermoedelyk getal bezoekers van zoodanig gesticht, en dat de pachter zich verbinde geen opium te verkoopen, zonder dat de kooper een godsdienstig traktaatje daarby neme."}]},{"lemma":"amok","count":1,"glosses":["amok"],"forms":["amokh"],"morphology":["noun"],"note":"Historical spelling of amok in the expression amok maken, ‘run amok’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s61","id":"h17-s61","source":"Hier werd hy in de gevangenis geworpen omdat men hem voor krankzinnig hield, wat zoo onverklaarbaar niet zou geweest zyn, en omdat men vreesde dat hy in een oogenblik van matah-glap, misschien amokh maken of andere verkeerdheden begaan zou."}]},{"lemma":"ampun","count":1,"glosses":["pardon"],"forms":["ampong"],"morphology":["noun, Malay"],"note":"Malay minta ampun, spelled mintah ampong here, is a formula meaning ‘I beg pardon.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s155","id":"h8-s155","source":"--Mintah ampong mynheer de adsistent-resident, ik bezag zyn hoofd omdat mynheer gesproken had."}]},{"lemma":"Amstelkerk","count":1,"glosses":["Amstel Church"],"forms":["Amstelkerk"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s124","id":"h9-s124","source":"En als ik zoo zwaar moet arbeiden, ik die gedoopt ben--in de Amstelkerk--zou men dan van den javaan niet mogen vorderen dat hy die zyn zaligheid nog verdienen moet, de handen uitsteekt?"}]},{"lemma":"Amsterdam","count":12,"glosses":["Amsterdam"],"forms":["Amsterdam"],"morphology":["proper noun, neuter, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s11","id":"h2-s11","source":"Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s45","id":"h2-s45","source":"Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s46","id":"h2-s46","source":"Het was in drie of vier en dertig, geloof ik, en in September, want er was kermis te Amsterdam."}]},{"lemma":"Amsterdammer","count":2,"glosses":["Amsterdammer"],"forms":["Amsterdammer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s48","id":"h2-s48","source":"Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s7","id":"h9-s7","source":"Spreek kwaad van zyn moeder of van de kleur zyner haren, zeg dat hy een amsterdamsch accent heeft--wat nooit een Amsterdammer toestemt--wellicht vergeeft hy u die dingen. Maar ... roer nooit aan de buitenzy van 't kleinste onderdeel eener byzaak van iets dat er lag naast zyn geschryf ... want dàt vergeeft hy u niet!"}]},{"lemma":"Amsterdams","count":2,"glosses":["Amsterdam"],"forms":["amsterdamsch","amsterdamschen"],"morphology":["adjective","adjective, attributive"],"note":"The ending -schen is an older attributive form of modern Amsterdamse.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s7","id":"h9-s7","source":"Spreek kwaad van zyn moeder of van de kleur zyner haren, zeg dat hy een amsterdamsch accent heeft--wat nooit een Amsterdammer toestemt--wellicht vergeeft hy u die dingen. Maar ... roer nooit aan de buitenzy van 't kleinste onderdeel eener byzaak van iets dat er lag naast zyn geschryf ... want dàt vergeeft hy u niet!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s20","id":"h12-s20","source":"Maar dit viel in die dagen zoo dikwyls voor! De omstandigheden in de Noord van Sumatra waren kort na 't innemen van Baroes, Tapoes en Singkel zóó verward, alles was zóó onrustig, dat men het een jong mensch, die liever te-paard zat dan dat hy geld telde of kasboeken byhield, niet kwalyk nemen kon dat alles niet zoo ordelyk en geregeld ging als men zou kunnen vorderen van een amsterdamschen boekhouder die niet anders te doen heeft."}]},{"lemma":"amuseren","count":1,"glosses":["amusing"],"forms":["amuzeeren"],"morphology":["nominalized infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s166","id":"h7-s166","source":"Ja, zy had het goed gevonden, toen hy die beide arme vrouwen uit de Nieuwstraat, die nooit Amsterdam hadden verlaten, en nooit waren \"uitgeweest\" rondleidde op de Haarlemmer kermis, onder 't koddig voorwendsel dat de Koning hem belast had met: \"het amuzeeren van oude vrouwtjes die zich zoo goed gedragen hadden\". Zy vond het goed dat hy de weeskinderen uit alle gestichten te Amsterdam op koek en amandelmelk onthaalde, en ze overlaadde met speelgoed."}]},{"lemma":"Amy","count":1,"glosses":["Amy"],"forms":["Amy"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s78","id":"h13-s79","source":"Meent ge dat Amy Robsart's dood U zoo treffen zou, als ge vreemdeling waart geweest in de hallen van Kenilworth?"}]},{"lemma":"an","count":2,"glosses":["against","of"],"forms":["an"],"morphology":["preposition, dative","preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s277","id":"h14-s277","source":"--Gewis! Erinn're dich Wie du, gestrauchelt einst, an einem Stein Dein Händchen hast verwundet, und geweint."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s315","id":"h14-s315","source":"Doch träumte Auch sie, und dacht' an den der fern war..."}]},{"lemma":"Analaboe","count":1,"glosses":["Analaboe"],"forms":["Analaboe"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s5","id":"h14-s5","source":"Ik moet aan 't bestaan van dat geheim artikel wel gelooven, omdat het me anders bevreemden zou dat de Radjahs van Troeman en Analaboe, wier provincien niet zonder gewicht zyn door den peperhandel die daar gedreven wordt, niet sedert lang onder nederlandsche souvereiniteit zyn gebracht."}]},{"lemma":"analogisch","count":1,"glosses":["analogous"],"forms":["analogische"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s156","id":"h15-s156","source":"Havelaar had de Gouverneurs-ziekte reeds zoo dikwyls waargenomen by zoo véél lyders--en vaak in animâ vili, want er zyn analogische residents-, kontroleurs- en surnumerairsziekten, die tot de eerste in verhouding staan als mazelen tot pokken, en eindelyk: hyzelf had aan die ziekte geleden! --reeds zóó dikwyls had hy dat alles waargenomen, dat hy de verschynselen daarvan vry-wel kende."}]},{"lemma":"ananas","count":1,"glosses":["pineapple"],"forms":["ananas"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s2","id":"h11-s2","source":"Lieve meid, doe nooit plantenzuur by vruchten! Komkommers met zout, ananas met zout, pompelmoes met zout, al wat uit den grond komt, met zout."}]},{"lemma":"anciënniteit","count":1,"glosses":["seniority"],"forms":["ancienneteit"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Ancienneteit is an older spelling of anciënniteit, “seniority.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s50","id":"h7-s50","source":"Verbrugge bemerkte dat hy den nieuwen adsistent-resident weinig zou te leeren hebben, en dat er geen kwestie was van overwicht door \"lokale ancienneteit\" wat de goede jongen dan ook niet begeerd had."}]},{"lemma":"ander","count":177,"glosses":["other","others","different","another","else","other man","other person","other things","other thing","Others","different one","other one","any other"],"forms":["andere","anderen","ander","anders","Anderen","Andere","andren","àndere"],"morphology":["adjective","substantivized adjective, plural","adjective, inflected","nominalized adjective, plural","substantivized adjective, singular","indefinite pronoun","adjective, attributive, inflected","adjective, attributive","adjective, attributive, plural","indefinite pronoun, plural","adjective, inflected, plural","pronoun, plural","nominalized adjective, common gender singular","substantivized adjective","adjective, substantivized, historical masculine accusative","adjective, nominalized plural","substantivized adjective, plural, inflected","attributive adjective, plural, inflected","adjective, nominalized, plural","substantivized adjective, plural, genitive","adverb","adjective used as noun, singular","nominalized adjective, singular","nominalized adjective, common gender, singular","adjective, substantivized singular","substantivized adjective, neuter, singular","adjective, uninflected","nominalized adjective","indefinite pronoun, singular","nominalized adjective, masculine singular, archaic inflection","adjective, dative masculine plural","adjective used as noun, plural","adjective, plural, oblique","adjective, substantivized","indefinite pronoun, plural, substantivized","adjective, substantivized, plural","pronoun, singular","adjective, partitive form","pronoun, indefinite","adjective, attributive, masculine singular, archaic inflection"],"note":"Het een of ander means “some … or other.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s6","id":"h1-s6","source":"Ik pas er dus wel op, dat ik geen romans schryf, of andere valsche opgaven doe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s21","id":"h1-s21","source":"En dan komen later weer andere leugens. Een meisjen is een engel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s23","id":"h1-s23","source":"Men vlucht met het een of ander voorwerp naar het einde der aarde. De aarde heeft geen einden, en die liefde is ook gekheid."}]},{"lemma":"anderhalf","count":1,"glosses":["one and a half"],"forms":["Anderhalf"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s247","id":"h11-s247","source":"Anderhalf millioen menschen in 't binnenland wisten geen weg met hun produkt, omdat de Natalsche ree--en terecht!--in zulk een slecht blaadje stond."}]},{"lemma":"andermaal","count":4,"glosses":["other time","once again","another time","once more"],"forms":["andermaal"],"morphology":["adverb","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s62","id":"h1-s62","source":"En verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt, voorzien wat de ander te antwoorden heeft, om hem 't rym gemakkelyk te maken? Als de veldheer tot de prinses Zegt: \"mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten\" hoe kan hy dan vooruit weten, dat zy zeggen wil: \"welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten?\" Want als zy nu eens, hoorende dat de poort toe was, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd, of dat zy een andermaal eens terug zou komen, waar bleef dan maat en rym?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s128","id":"h7-s128","source":"Havelaar moest dus andermaal \"God Almachtig\" tot getuige nemen by de belofte: dat hy de \"inlandsche bevolking, beschermen zou tegen onderdrukking, mishandeling en knevelarij.\" Voor een fynen opmerker zou 't de moeite waard zyn geweest, het onderscheid gadeteslaan tusschen houding en toon van den resident en van Havelaar by deze gelegenheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s112","id":"h8-s112","source":"Doch andermaal zal de voorbyganger stilstaan voor een huis, en vragen, \"wat is dit, dat de gamlang zwygt, en het gezang der meisjes?\" En wederom zal men zeggen: er is een man gestorven.\""}]},{"lemma":"anders","count":65,"glosses":["otherwise","else","different","differently","anything else","usually","Otherwise"],"forms":["anders","ànders","Anders"],"morphology":["adverb","adjective, predicative","adjective, postpositive","adjective, indefinite","adverb used predicatively","adjective","adjective used pronominally","adverb used postpositively","adverb, emphatic","adverbial adjective"],"note":"The grave accent adds emphatic stress: “differently.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s29","id":"h1-s29","source":"Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen?--Frits zegt: \"Uhlefeldjes\" ik weet niet, waarom?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s3","id":"h2-s3","source":"Zy zouden een kwart procent van de courtage laten vallen--onderkruipers zyn het, anders niet!--en zie nu eens wat ik gedaan heb om dien slag afteweren."}]},{"lemma":"andersom","count":1,"glosses":["the reverse"],"forms":["andersom"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s245","id":"h11-s245","source":"Myn verstoordheid van dien dag stond in verband met het gevaarlyke der Natalsche ree ... je weet, Verbrugge, dat geen oorlogschip die reede mag aandoen, vooral niet in Juli ... ja, Duclari, de westmousson is daar in Juli 't sterkst, juist andersom dan hier."}]},{"lemma":"angst","count":7,"glosses":["terror","dread","fright","anguish","fear"],"forms":["angst"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s63","id":"h2-s63","source":"Ik schreide, en bad om genade, want ik zat vreeselyk in angst. Maar het baatte niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s20","id":"h5-s20","source":"Er behoort koelbloedigheid toe, de oogen niet te sluiten, en wie voor 't eerst op Java reist, schryft aan zyn familie in Europa, dat hy in levensgevaar verkeerd heeft. Maar wie er te-huis behoort, lacht om dien angst."}]},{"lemma":"angstig","count":4,"glosses":["anxious","fearfully","anxiously"],"forms":["angstig"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s141","id":"h14-s141","source":"In-weerwil van deze voorzorg was Tine toch altyd angstig, en vooral 's avends, daar men weet hoe slangen dikwyls in de huizen kruipen en zich, om warmte te zoeken, in de slaapkamers verbergen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s19","id":"h15-s19","source":"De man wiens lyk 's morgens de rivier afdreef, nadat hy den vorigen avend, in 't geheim, schoorvoetend, angstig, verzocht had om gehoor by den adsistent-resident ... hy had geen behoefte meer aan vlucht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s27","id":"h18-s27","source":"Ik had dit alles voor u willen verbergen om u en mevrouw niet angstig te maken, en bepaalde my dus tot het bewaken van tuin en erf, opdat geen vreemden toegang zouden hebben tot de keuken."}]},{"lemma":"anima","count":1,"glosses":["living subject"],"forms":["animâ"],"morphology":["Latin noun, ablative singular"],"note":"Latin in animâ vili means experimentation on a cheap or insignificant living subject.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s156","id":"h15-s156","source":"Havelaar had de Gouverneurs-ziekte reeds zoo dikwyls waargenomen by zoo véél lyders--en vaak in animâ vili, want er zyn analogische residents-, kontroleurs- en surnumerairsziekten, die tot de eerste in verhouding staan als mazelen tot pokken, en eindelyk: hyzelf had aan die ziekte geleden! --reeds zóó dikwyls had hy dat alles waargenomen, dat hy de verschynselen daarvan vry-wel kende."}]},{"lemma":"anker","count":1,"glosses":["cask"],"forms":["anker"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"An anker was a liquid measure or cask of roughly forty-five litres.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s80","id":"h12-s80","source":"Hy had, moet ge weten, zyn vrouw getrouwd om een weddingschap te winnen, en daarmee een anker wyn."}]},{"lemma":"Ankola","count":1,"glosses":["Ankola"],"forms":["Ankola"],"morphology":["proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s10","id":"h14-s10","source":"De landstreken Mandhéling en Ankola--dit was de naam der adsistent-residentie die gevormd was uit de pas tot rust gebrachte Battahlanden--waren wel nog niet gezuiverd van atjineschen invloed--want waar dweepzucht eens wortel schiet, is 't uitroeien moeielyk--maar de Atjinezen zelf waren er toch niet meer. Dit was evenwel den Gouverneur niet genoeg."}]},{"lemma":"anomalie","count":1,"glosses":["anomaly"],"forms":["anomalie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s128","id":"h20-s128","source":"Misschien ware ik in myn recht geweest, na de ontvangst van die beschikking myn betrekking van adsistent-resident terstond neerteleggen, daar het een anomalie schynt een funktie te vervullen zonder ambtenaar te wezen."}]},{"lemma":"anspruchslos","count":1,"glosses":["unassuming"],"forms":["anspruchlose"],"morphology":["German adjective, inflected"],"note":"This German adjective means unassuming or undemanding.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s4","id":"h9-s4","source":"Wees echter voorloopig gerust: Havelaars huis had geen verdieping, en de heldin van myn boek--goede hemel, de lieve trouwe anspruchlose Tine, een heldin!--is nooit uit een venster gesprongen."}]},{"lemma":"antwoord","count":23,"glosses":["answer","reply","answers","an answer","for answer"],"forms":["antwoord","antwoorden","ten-antwoord"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter, plural","noun, neuter, singular, fossilized dative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s24","id":"h2-s24","source":"Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord. Om nu terug te komen op myn boek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s115","id":"h2-s115","source":"... en als de gaaf van wèl zeggen me niet geheel-en-al ontbreekt, is het gewis niet door gebrek aan indrukken, dat ik niet slagen zou. In afwachting van een vriendelyk antwoord, noem ik my uw ouden schoolmakker ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s194","id":"h4-s194","source":"Hy had de Aglaia laten vallen, en was lui, pedant en ziekelyk ... precies, dáárom was hy weggejaagd. --En, ging ze voort, dat hy zeker dezer dagen by my komen zou, en misschien wel juist naar my toe was, om antwoord te vragen op 't verzoek dat hy my gedaan had."}]},{"lemma":"antwoorden","count":43,"glosses":["answered","answer","answers","were to answer","answering","Answer","replied"],"forms":["antwoordde","antwoorden","geantwoord","antwoordt","antwoord","Antwoord"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, past, third person singular","verb, past participle","verb, present, singular","nominalized infinitive, neuter singular","verb, past, third-person singular","verb, present, third person singular","verb, imperative, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s62","id":"h1-s62","source":"En verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt, voorzien wat de ander te antwoorden heeft, om hem 't rym gemakkelyk te maken? Als de veldheer tot de prinses Zegt: \"mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten\" hoe kan hy dan vooruit weten, dat zy zeggen wil: \"welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten?\" Want als zy nu eens, hoorende dat de poort toe was, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd, of dat zy een andermaal eens terug zou komen, waar bleef dan maat en rym?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s41","id":"h2-s41","source":"Maar door dat vragen en antwoorden werd het hoe langer hoe moeielyker--Frits zegt: hoe langs zoo moeielyker, maar dit doe ik niet--hoe moeielyker dus, om van hem verlost te worden. Aan den anderen kant moet ik ook weer erkennen dat ge dan dit boek niet hadt te lezen gekregen, want het is een gevolg van die ontmoeting."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s86","id":"h2-s86","source":"Hy wist niet hoe laat het was, en wilde my iets vragen! Natuurlyk antwoordde ik dat ik geen tyd had, en naar de beurs moest, schoon het avend was."}]},{"lemma":"aoristus","count":1,"glosses":["aorist"],"forms":["aoristus"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s58","id":"h2-s58","source":"Alles werd me groen en geel voor de oogen. Ik stamelde een aoristus primus van ik weet niet welk werkwoord ..."}]},{"lemma":"apa","count":1,"glosses":["what"],"forms":["apa"],"morphology":["Malay interrogative pronoun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s93","id":"h6-s93","source":"--Ienie apa toewan-toewan datang! riep op-eenmaal de oppasser Dongso. Ik zie een mantrie die met zyn toedoeng wuift."}]},{"lemma":"apanage","count":1,"glosses":["appanage"],"forms":["apanage"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s187","id":"h7-s187","source":"Wat haar afkomst van moederszyde aangaat, herinnerde zy zich dat haar grootvader op zeer aanzienlyken voet geleefd had, en uit sommige papieren bleek dat deze in het bezit was geweest van de posteryen in Zwitserland, op de wyze zooals thans nog in een groot gedeelte van Duitschland en Italie, die tak van inkomst de apanage uitmaakt der vorsten van Turn en Taxis."}]},{"lemma":"apathisch","count":1,"glosses":["apathetic"],"forms":["apathische"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s56","id":"h16-s56","source":"Op den voorgrond stellende dat al de personen die daarvoor worden in aanmerking gebracht, rechtschapen zyn, en in 't bezit van een bevattingsvermogen dat hen eenigermate zal in-staat stellen te leeren wat ze zullen moeten weten, houd ik 't voor hoofdzaak dat men met eenig gegrond vertrouwen van hen de vermyding kunne verwachten van die aanmatigende betwetery in 't begin, en vooral van die apathische slaperigheid in de laatste jaren van hun bestuur."}]},{"lemma":"apocrief","count":2,"glosses":["apocryphal"],"forms":["apokriefe"],"morphology":["adjective","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s1","id":"h4-s1","source":"Over het begrip van eer. Over de apokriefe boeken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s116","id":"h18-s117","source":"Een paar deelen van Byron, Horatius, Bastiat, Béranger, en ... raad eens? Een bybel, een kompleete bybel, met de apokriefe boeken er in!"}]},{"lemma":"apostel","count":2,"glosses":["apostle"],"forms":["apostel"],"morphology":["noun, masculine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s9","id":"h8-s9","source":"Het is waar dat hyzelf, die by zulke gelegenheid sprak als een apostel, als een ziener, later niet juist wist hoe hy gesproken had, en zyn welsprekendheid had dan ook meer de eigenschap van te verbazen en te treffen, dan door bondigheid van redeneering te overtuigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s242","id":"h8-s242","source":"Ieder kan geen profeet of apostel wezen ... hm, 't hout zou duur worden van 't kruisigen!"}]},{"lemma":"apotheker","count":1,"glosses":["apothecary"],"forms":["apteker"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s82","id":"h1-s82","source":"Als myn zaken goed gaan--en dit doen ze--als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker ... als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag ... als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga ... zie, dan ben ik heel tevreden. Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas."}]},{"lemma":"après","count":1,"glosses":["after"],"forms":["après"],"morphology":["French preposition"],"note":"The French phrase après tout means “after all.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s90","id":"h12-s90","source":"De meesten kenden hem slechts één goede hoedanigheid toe, die van onverschrokkenheid in 't gevaar, en indien ik, die hem in gevaar gezien heb, van meening ware dat hy après tout een dapper man was, zou dit alleen my bewegen u deze geschiedenis niet te vertellen. 't Is waar, hy had op Sumatra veel laten \"sabreeren\" doch wie sommige gebeurtenissen van naby gezien had voelde neiging om wat aftedingen op zyn dapperheid, en, hoe vreemd het schyne, ik geloof dat hy zyn krygsmansroem grootendeels te danken had aan de zucht tot tegenstelling, die ons allen min of meer bezielt."}]},{"lemma":"april","count":1,"glosses":["April"],"forms":["April"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s125","id":"h20-s125","source":"\"N° 153 Rangkas-Betoeng, 15 April 1856."}]},{"lemma":"Arabisch","count":2,"glosses":["Arabic","Arab"],"forms":["arabisch","Arabisch"],"morphology":["noun, neuter, singular","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s135","id":"h14-s135","source":"Had niet die arme vrouw maanden doorgebracht aan-boord van een Arabisch vaartuig, zonder andere legerstede dan 't scheepsdek zonder andere beschutting tegen zonnehitte en westmoessonsbuien, dan een tafeltje tusschen welks pooten ze zich moest vastklemmen?"}]},{"lemma":"arbeid","count":49,"glosses":["labor","labour","work","hard work"],"forms":["arbeid","arbeids","Arbeid"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, common gender, singular, archaic genitive","noun, common gender, singular, genitive","noun, common gender, singular, archaic partitive genitive","noun, masculine singular","noun, common gender singular"],"note":"The final -s is an old genitive form: modern Dutch has “weinig arbeid.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s52","id":"h1-s52","source":"De familie die van dezen arbeid leven kan, heeft weinig noodig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s111","id":"h2-s111","source":"... wat my op die oogenblik niet gelegen komt. Daar ik evenwel overtuigd ben dat myn arbeid de kosten dekken zou, en gerust daarop myn woord durf verpanden, ben ik, aangemoedigd door onze ontmoeting van voorgisteren...."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s115","id":"h5-s115","source":"En eindelyk, de willekeurige beschikking over den arbeid en de eigendommen hunner onderhoorigen. De beide laatste bronnen van inkomsten vorderen eenige opheldering."}]},{"lemma":"arbeiden","count":12,"glosses":["labor","laboured","labour","worked","labor at","labored","work"],"forms":["arbeiden","gearbeid","arbeidde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, past, singular","verb, infinitive used nominally","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s94","id":"h5-s94","source":"De adsistent-resident gelast den Regent, hem opgaven te doen. Hy gelast hem, volk te zenden tot het arbeiden aan bruggen en wegen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s157","id":"h5-s157","source":"Als honderden arbeiden op de velden van een Hoofd, zonder daarvoor betaling te ontvangen, volgt hieruit geenszins dat hy dit liet geschieden ten zynen behoeve."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s42","id":"h7-s42","source":"Verbrugge antwoordde dat er werkelyk veel aan moskeën gearbeid werd."}]},{"lemma":"arbeider","count":3,"glosses":["laborer","labourers","laborers"],"forms":["arbeiders","arbeider"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s115","id":"h8-s115","source":"Hy mestte zyn akker met het zweet van den arbeider dien hy had afgeroepen van den akker des arbeids."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s188","id":"h8-s188","source":"Dáár liggen de maandstaten van de distrikten--en hy toonde 't pak geschryf dat hy ontvangen had in de vergadering--zie, ik heb niets geopend. Daarin zyn, onder andere zaken, de opgaven van op de hoofdplaats geleverde arbeiders tot heeredienst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s154","id":"h14-s154","source":"Er moeten dus andere middelen gevonden worden, en de oproeping van arbeiders tot het verrichten van heeredienst ligt voor-de-hand."}]},{"lemma":"arbeidsloon","count":3,"glosses":["labour-wages","labour wages"],"forms":["arbeidsloon","arbeidsloonen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, neuter, plural","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s50","id":"h15-s50","source":"Zeer moeielyk! Wanneer ik nu zeg dat die brief eenvoudig Havelaars last inhield, om optehelderen waarom er een verandering was gekomen in de pryzen van houtwerken en arbeidsloon, zal de lezer vinden dat de kontroleur Verbrugge al zeer spoedig iets moeielyk vond."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s59","id":"h15-s59","source":"Nu moesten er te Rangkas-Betoeng nog veel andere gebouwen worden opgericht, en de ingenieurs die met het ontwerpen van de plannen daartoe belast waren, hadden opgaven gevraagd van de plaatselyke pryzen der arbeidsloonen en materialen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s95","id":"h15-s95","source":"Ik ben in 't meedeelen van dezen brief den tyd vooruitgeloopen, om reeds nu te doen in 't oog vallen, hoe weinig hulp Havelaar van den kontroleur te verwachten had, zoodra geheel andere, meer belangryke, zaken zouden moeten genoemd worden by den rechten naam, wanneer reeds deze ambtenaar die zonder twyfel een braaf mensch was, zóó moest worden toegesproken om de waarheid te zeggen waar het slechts de opgaven der pryzen van hout, steen, kalk en arbeidsloon gold. Men beseft alzoo dat hy niet alleen te stryden had met de macht der personen die voordeel genoten van misdryf, maar tevens met de beschroomdheid dergenen die--hoezeer dat misdryf evenzeer afkeurende als hy--zich niet geroepen of geschikt achtten daartegen met den vereischten moed optetreden."}]},{"lemma":"archief","count":8,"glosses":["archive","files"],"forms":["archief"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s14","id":"h6-s14","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk lang overdacht--een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is--en wanneer men met hem in gesprek was, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had, om zoo noodig daarop te verwyzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s8","id":"h11-s8","source":"Had hy niet den ganschen nacht doorgebracht met lezen in 't archief, en was er niet reeds te veel door zyn ziel gegaan, dat in-verband stond met Lebak, dan dat hy zoo terstond weten kon dat hy eerst sedert gisteren dáár was?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s36","id":"h13-s36","source":"Voor ik nog al die aanmerkingen, zoo goed me zonder archief of mondelinge inlichtingen mogelyk was, beantwoord had, vernam ik zydelings dat de Generaal zoo verstoord op me was: \"omdat ik hem te Natal zoo gekontrarieerd had, waaraan ik dan ook, voegde men er by, zeer verkeerd had gedaan.\""}]},{"lemma":"archipel","count":1,"glosses":["Archipelago"],"forms":["Archipel"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s11","id":"h4-s11","source":"Over de skandinavische EDDA. Over den plicht van Frankryk, om in den indischen Archipel zich een tegenwicht tegen Engeland te verschaffen. (Dit was in 't fransch, ik weet niet waarom?)"}]},{"lemma":"architectuur","count":1,"glosses":["architecture"],"forms":["architektuur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."}]},{"lemma":"arena","count":1,"glosses":["arena"],"forms":["arena"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s37","id":"h11-s37","source":"Havelaar, waarschynlyk in zyn verbeelding op den toren staande, die door de Saracenen gebouwd is op den omgang van de arena te Arles, had zich eenigszins intespannen, voor hy de oorzaak van dien lach begreep, en toen ging hy voort:"}]},{"lemma":"argument","count":1,"glosses":["argument"],"forms":["argument"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s197","id":"h7-s197","source":"En men antwoordde hem met eene oude rekening-courant ... een argument, zooals men weet, waartegen niets valt intebrengen."}]},{"lemma":"aristocratie","count":1,"glosses":["aristocracy"],"forms":["aristokratie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s104","id":"h5-s104","source":"De Regent is: Tommongong, Adhipatti, ja zelfs Pangerang, d.i. javaansch prins. De vraag is voor hem niet dat hy leve, hy moet zóó leven als 't volk gewoon is dit te zien van zyn aristokratie."}]},{"lemma":"Arles","count":11,"glosses":["Arles"],"forms":["Arles"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s110","id":"h3-s110","source":"Over prozodie. Over de schoonheid der vrouwen te Nîmes en te Arles, met een onderzoek naar het stelsel van kolonisatie der Phoeniciërs."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s33","id":"h11-s33","source":"Nooit heb ik zoo-iets gezien ... ja toch, te Arles ... dáár moet je eens heen gaan!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s35","id":"h11-s35","source":"Er bestaat niets, dunkt me, wat je zoo klaar de schoonheid in 't afgetrokkene voorstelt, als zichtbaar beeld van het ware, van 't onstoffelyk-reine, als een schoone vrouw. Gelooft me, gaat eens naar Arles en Nîmes ..."}]},{"lemma":"arm","count":92,"glosses":["poor","arm","poor man","poor person","poor people","Poor","arms"],"forms":["arme","arm","armen","Arme","Armen","ARME"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","noun, common gender, singular","adjective, attributive, inflected","substantivized adjective, masculine singular","adjective, predicative","substantivized adjective, plural","adjective, attributive","nominalized adjective, plural","adjective used substantively, singular","adjective, uninflected","adjective, singular, substantivized","adjective, plural, substantivized","adjective, inflected, masculine singular, archaic case form","adjective, feminine accusative singular","adjective, attributive, plural","adjective, attributive, masculine singular, archaic inflection","noun, plural","adjective, attributive, archaic masculine singular accusative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s77","id":"h1-s77","source":"Hy is arm, en blyft arm, en dit moet ook zoo wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s39","id":"h2-s39","source":"En toen vroeg ik hoe het hèm ging, wat me later speet, want hy scheen niet in goede omstandigheden te verkeeren, en ik houd niet van arme menschen, omdat er gewoonlyk eigen schuld onder loopt, daar de Heer niet iemand verlaten zou, die hem trouw gediend had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s64","id":"h2-s64","source":"De Griek hield me by den arm, en schopte my. Ik zocht naar myn makkers--we hadden juist dien morgen veel over Scaevola te doen gehad, die zyn hand in 't vuur stak, en in hun latynsche opstellen hadden ze dit zoo heel mooi gevonden--jawel!"}]},{"lemma":"armbestuur","count":1,"glosses":["poor-relief boards"],"forms":["armbesturen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s104","id":"h4-s104","source":"En de zeilenmakers ook, en de minister van finantien, en de armbesturen, en de andere ministers, en de pasteibakkers, en de galanteriekramers, en de vrouwen, en de scheepsbouwmeesters, en de groothandelaars, en die in 't klein verkoopen, en de huisbewaarders, en de tuinluî."}]},{"lemma":"arme","count":1,"glosses":["arms"],"forms":["armes"],"morphology":["French noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s59","id":"h11-s59","source":"Ze geeft het als de pointe van 't epigram, als 't aux armes! van de marseillaise die zy zong met haar voeten, als 't ruischen van de wilgen op het graf der zoo-even besprongene liefde. O, misselyk!"}]},{"lemma":"armoede","count":17,"glosses":["poverty"],"forms":["armoede","armoed"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s47","id":"h1-s47","source":"Zelfs als die tooneelmenschen armoede willen voorstellen, is hun voorstelling altyd leugenachtig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s101","id":"h3-s101","source":"Over zeker soort van geest der Franschen, een gevolg der armoede van hun taal. (Dit laat ik gelden. Geestigheid en armoede ... hy kan het weten.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s105","id":"h3-s105","source":"Over de rekenkunde by de Romeinen. Over armoede aan poëzie by toonzetters."}]},{"lemma":"armoedig","count":4,"glosses":["shabby","impoverished","poorly","poverty-stricken"],"forms":["armoedig"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s76","id":"h4-s76","source":"Bovendien, hy zag er armoedig uit, en wist niet hoe laat het was ... hoe zou 't wezen, dacht ik, als ik hem de plaats van Bastiaans gaf?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s54","id":"h7-s54","source":"Ik ben zeer bly dat hier alles zoo achterlyk en armoedig is, en ... hoop hier lang te blyven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s168","id":"h16-s168","source":"Ook zy was zeer armoedig gekleed, en ze scheen weer geschreid te hebben. Nu, ik had terstond bemerkt dat zy ontevreden van natuur is, want ik behoef iemand maar eenmaal te zien om hem te beoordeelen."}]},{"lemma":"arrest","count":2,"glosses":["confinement","arrest"],"forms":["arrest"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s159","id":"h17-s159","source":"Dat het distriktshoofd van Parang-Koedjang wegens roof op den publieken weg was veroordeeld tot veertien dagen arrest ten-huize van zyn schoonvader? Dat de hoofdplaats was verlegd naar Rangkas-Betoeng?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s86","id":"h18-s86","source":"2° den Dhemang van Parang-Koedjang voorloopig, in arrest te nemen;"}]},{"lemma":"arriveren","count":1,"glosses":["arrive"],"forms":["arriveeren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s129","id":"h20-s129","source":"Ik ontving evenwel geen aanschryving om myn betrekking overtegeven, en gedeeltelyk uit besef van de verplichting myn post niet te verlaten zonder behoorlyk afgelost te zyn, gedeeltelyk uit oorzaken van ondergeschikt belang, wachtte ik de komst van myn opvolger af, in de meening dat die ambtenaar spoedig--althans deze maand--zou arriveeren."}]},{"lemma":"artikel","count":6,"glosses":["article","articles"],"forms":["artikel","artikels"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, masculine plural","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s190","id":"h4-s190","source":"Dat hy daar voor de Indépendance gewerkt had, maar dat hy er niet had kunnen blyven, omdat zyn artikels oorzaak waren dat het blad aan de fransche grenzen zoo dikwyls werd afgewezen. Dat ze sedert eenige dagen in Amsterdam teruggekeerd waren, omdat Sjaalman hier een betrekking zou krygen ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s203","id":"h4-s203","source":"Maar ik moet me houden aan artikel twee, en de Rosemeyers hebben 't goed gevonden. Ik geloof, dat ze Stern in de hoogte steken, omdat hy een oom heeft te Hamburg die in suiker doet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s54","id":"h9-s54","source":"Hy heeft verkeerde artikels in de Indépendance geschreven en de Aglaia laten vallen."}]},{"lemma":"Artis","count":4,"glosses":["Artis"],"forms":["Artis"],"morphology":["proper noun","proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s25","id":"h1-s25","source":"Ik ben lid van Artis, zy heeft een sjaallong van twee-en-negentig gulden, en van zulk een malle liefde die volstrekt aan het einde der aarde wil wonen, is toch tusschen ons nooit spraak geweest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s110","id":"h4-s110","source":"Ik heb 't vandaag nog aan den jongen Stern gezegd, toen ik hem in Artis introduceerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s50","id":"h10-s50","source":"Kan je niet naar Artis gaan--je hebt immers aan je vader geschreven dat ik lid ben?--zeg, kan je niet in Artis terecht, als je dan volstrekt vreemde dieren zien wilt?"}]},{"lemma":"arts","count":2,"glosses":["physician"],"forms":["arts"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s32","id":"h18-s32","source":"Volgens den arts was Slotering gestorven aan een \"abcès in de lever.\" Het is me niet gebleken of zoodanige kwaal zich zoo kan openbaren op-eenmaal, en den dood veroorzaken in weinige uren?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s34","id":"h18-s34","source":"De arts die Slotering behandelde kan een bekwaam geneesheer geweest zyn, en zich niettemin vergist hebben in 't beoordeelen van de verschynselen der ziekte, onvoorbereid als hy was op 't vermoeden van misdaad."}]},{"lemma":"as","count":1,"glosses":["axles"],"forms":["assen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s4","id":"h5-s4","source":"De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen \"palfreniers\" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder."}]},{"lemma":"assimilatie","count":2,"glosses":["assimilation"],"forms":["assimilatie"],"morphology":["noun, feminine singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s100","id":"h6-s100","source":"Nagenoeg als de arme Sauriers uit de voorwereld, die door lang wachten ten-laatste een integreerend deel uitmaken van de klei, waarin ze aanvankelyk niet gekomen waren met het plan om er te blyven, heeft er ook by reizigers die wat nauw op-één gedrukt en in gedwongen houding, te lang in een reiswagen gezeten hebben, iets plaats, wat ik u voorstel assimilatie te noemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s109","id":"h6-s109","source":"Daar wy hem later zullen weerzien, wil ik u maar terstond zeggen dat zyn onbewegelykheid niet uitsluitend moest geweten worden aan de assimilatie met den reiswagen, want dat hy, ook als er op mylen afstands geen voertuig in de buurt was, een kalmte, een langzaamheid en een voorzichtigheid aan den dag leî, die menigen Saurier jaloersch maken zou, en die in de oogen van velen de kenmerken zyn van deftigheid, bezadigdheid en wysheid."}]},{"lemma":"assistent","count":1,"glosses":["assistant"],"forms":["adsistent"],"morphology":["noun used attributively"],"note":"Adsistent is an older spelling of assistent.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s71","id":"h20-s71","source":"Ja, 't was de post! De post, die den volgenden brief meebracht van den Gouverneur-generaal van Nederlandsch Indie aan den gewezen adsistent- resident van Lebak, Havelaar."}]},{"lemma":"assistent-resident","count":78,"glosses":["assistant-resident","Assistant Resident","assistant resident","Assistant-Resident","assistant residents","Assistant-Residents","the assistant-resident","assistant-residents","Assistant-resident"],"forms":["adsistent-resident","Adsistent-resident","adsistent-residenten","Adsistent-Residenten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, historical spelling","noun, plural","noun, masculine, singular","noun, common gender, plural","noun, masculine singular","compound noun, common gender, singular"],"note":"Adsistent is a historical spelling of assistent.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s41","id":"h5-s41","source":"Er werd een nieuwe adsistent-resident verwacht, en het gebruik, dat in Indie meer dan ergens kracht van wet heeft, wil dat de beambte die met het bestuur eener afdeeling belast is, feestelyk worde ingehaald by zyn aankomst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s42","id":"h5-s42","source":"Ook de kontroleur, een man van middelbaren leeftyd, die sedert eenige maanden na den dood van den vorigen adsistent-resident, als eerstopvolgende in rang het bestuur had waargenomen, was daar tegenwoordig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s43","id":"h5-s43","source":"Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af."}]},{"lemma":"assistent-residentie","count":4,"glosses":["assistant-residency"],"forms":["adsistent-residentie"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":"Adsistent-residentie is the historical spelling of assistent-residentie, a colonial administrative division.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s6","id":"h6-s6","source":"Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s115","id":"h6-s115","source":"Het was de resident van Bantam, de groote landstreek waarvan Lebak een afdeeling, een regentschap, of, zooals men officieel zegt, een adsistent-residentie is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s4","id":"h8-s4","source":"Links voor zyn woning, doch op 'tzelfde \"erf\" en tegenover 't huis dat mevrouw Slotering bewoonde, stond een gebouw dat gedeeltelyk de bureaux der adsistent-residentie bevatte, waartoe tevens de landskas behoorde, en gedeeltelyk bestond in een vry ruime open galery, die een zeer goede gelegenheid tot zulk een vergadering aanbood."}]},{"lemma":"assistent-residentswoning","count":4,"glosses":["Assistant Resident's residence","assistant resident's house"],"forms":["adsistent-residents-woning","adsistent-residentswoning"],"morphology":["noun, common gender, singular","compound noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling and hyphenation of assistent-residentswoning, the official residence of an assistant resident.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s85","id":"h7-s85","source":"Er ware anders ruimte genoeg geweest, want behalve de vry groote adsistent-residentswoning zelf, stond daarneven op 'tzelfde \"erf\" nog een ander huis dat vroeger daartoe gediend had, en in-weerwil van den eenigszins bouwvalligen staat, nog altyd zeer geschikt was ter bewoning."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s109","id":"h7-s109","source":"We zullen haar later te zien krygen, als we met Havelaar, Tine en kleinen Max thee-drinken in de voorgalery der adsistent-residents-woning te Rangkas-Betoeng, waar ons reisgezelschap, na lang hotsen en stooten, eindelyk behouden aankwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s124","id":"h13-s125","source":"Het viel moeielyk te bepalen waar 't erf van de adsistent-residents-woning ophield, en waar de gemeentegrond aanving, daar 't groot verval van water in den Tjioedjoeng die dan eens zyn oevers een gezichtsverheid terugtrok, en dan weer den ravyn vulde tot zeer naby Havelaars huis, gedurig de grenzen veranderde."}]},{"lemma":"atap","count":2,"glosses":["atap"],"forms":["atap"],"morphology":["noun, common gender, singular","loan noun, mass"],"note":"Atap is palm-leaf thatch used for roofing.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s64","id":"h17-s64","source":"Het huisje dat zy bewoonden te Badoer, stond eenigen tyd ledig, en spoedig viel het in, daar 't slechts van bamboe gebouwd was, en gedekt met atap."}]},{"lemma":"Athener","count":1,"glosses":["Athenians"],"forms":["Atheners"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s10","id":"h8-s10","source":"Hy zou den krygslust der Atheners, zoodra tot den oorlog tegen Philippus besloten was, tot dolzinnigheid hebben kunnen aanvuren, maar minder goed waarschynlyk zou hy geslaagd zyn, als zyn taak geweest ware hen door redeneering tot dien oorlog te bewegen."}]},{"lemma":"Atjeh","count":2,"glosses":["Atjeh"],"forms":["Atjeh"],"morphology":["proper noun, neuter, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s11","id":"h13-s11","source":"Ik deed de reis met een fransch schip, de Baobab van Marseille, dat te Atjeh peper had ingeladen, en ... natuurlyk te Natal \"gebrek had aan drinkwater.\" Zoodra ik te Padang aankwam, met het doel vandaar terstond naar de binnenlanden te vertrekken, wilde ik volgens gebruik en plicht den Gouverneur bezoeken, maar hy liet me zeggen dat hy me niet ontvangen kon, en tevens dat ik myn vertrek naar myn nieuwe standplaats moest uitstellen tot nader bevel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s2","id":"h14-s2","source":"Ge weet, begon Havelaar, hoe de nederlandsche bezittingen ter Westkust van Sumatra aan de onafhankelyke ryken in den noordhoek grenzen, waarvan Atjeh het aanzienlykste is."}]},{"lemma":"Atjeher","count":1,"glosses":["Atjehnese"],"forms":["Atjinezen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s26","id":"h13-s26","source":"Als er door slordigheid of verzuim eenige duizenden te-kort waren in myn beheer, noem ik dit op-zichzelf geen kleinigheid. Maar als deze duizenden ontbraken ten-gevolge van myn gelukte pogingen om den opstand te voorkomen, die de landstreek van Mandhéling dreigde in vuur en vlam te zetten, en de Atjinezen te doen terugkeeren in de oorden waaruit wy hen pas met veel opoffering van geld en volk hadden verjaagd, dan vervalt het gewicht van zoodanig te-kort, en 't werd zelfs reeds eenigszins onbillyk de terugbetaling daarvan opteleggen aan iemand die oneindig grooter belangen gered had."}]},{"lemma":"Atjinees","count":2,"glosses":["Atjinese"],"forms":["atjineschen","Atjinezen"],"morphology":["adjective, inflected","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s10","id":"h14-s10","source":"De landstreken Mandhéling en Ankola--dit was de naam der adsistent-residentie die gevormd was uit de pas tot rust gebrachte Battahlanden--waren wel nog niet gezuiverd van atjineschen invloed--want waar dweepzucht eens wortel schiet, is 't uitroeien moeielyk--maar de Atjinezen zelf waren er toch niet meer. Dit was evenwel den Gouverneur niet genoeg."}]},{"lemma":"atmosfeer","count":1,"glosses":["atmosphere"],"forms":["atmosfeer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s73","id":"h8-s73","source":"Wanneer misschien iemand de opmerking maken mocht, dat het oorspronkelyke in Havelaars wyze van spreken niet zoo onbetwistbaar is, daar zyn taal denken doet aan den styl der profeten van 't Oude-Testament, moet ik herinneren reeds gezegd te hebben dat hy in oogenblikken van vervoering werkelyk iets had van een ziener. Gevoed door de indrukken die 't leven in wouden en op bergen hem had meegedeeld, omgeven door de poëzie-ademende atmosfeer van het oosten, en alzoo scheppende uit gelyksoortige bron als de Vermaners der Oudheid waarmee men soms zich genoopt voelde hem te vergelyken, gissen wy dat hy niet ànders zou gesproken hebben, ook wanneer hy nooit de heerlyke dichtstukken van het Oude-Testament gelezen had."}]},{"lemma":"atmosferisch","count":1,"glosses":["atmospheric"],"forms":["atmospherische"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s85","id":"h3-s85","source":"Over proteïne in de atmospherische lucht. Over de staatkunde van Rusland."}]},{"lemma":"attentie","count":1,"glosses":["attention"],"forms":["attentie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s178","id":"h18-s179","source":"Maar 't was niet gemakkelyk een keus te doen, want ik kon niet besluiten een der partyen te krenken, door 't afwyzen van een zoo lieve attentie."}]},{"lemma":"atténuant","count":1,"glosses":["extenuating"],"forms":["atténuante"],"morphology":["adjective, feminine singular, French"],"note":"Circonstance atténuante is a French expression meaning an extenuating circumstance.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s90","id":"h15-s90","source":"Deze circonstance atténuante zou echter vervallen wanneer ge, langer met my omgaande en 't Gouvernement onder myn leiding dienende, voortgingt den slender te volgen waartegen ik my verzet."}]},{"lemma":"auch","count":13,"glosses":["too","either","even","also"],"forms":["auch","Auch"],"morphology":["adverb","focus adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s267","id":"h14-s267","source":"--Doch eine Blume, fühlt die auch nicht?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s270","id":"h14-s270","source":"--Doch, Mutter, bist du auch schön?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s278","id":"h14-s278","source":"Auch weintest du, als Saudien dir erzählte Dass auf den Hügeln dort, ein Schäflein tief In eine Schlucht hinunter fiel, und starb. Da hast du lang geweint... das war Gefühl."}]},{"lemma":"audiëntie","count":2,"glosses":["audience","an audience"],"forms":["audientie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling without the modern diaeresis.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s168","id":"h20-s168","source":"Zyn Excellentie \"had het zoo druk dat zy zelfs aan den Direkteur-generaal van financien een audientie had moeten weigeren\" en kon dus ook Havelaar niet ontvangen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s187","id":"h20-s187","source":"Evenzoo heeft Uwe Excellentie niet gelieven te voldoen aan myn herhaalde verzoeken om audientie."}]},{"lemma":"audio","count":1,"glosses":["to hear"],"forms":["auditu"],"morphology":["Latin verb, supine, ablative"],"note":"Horribile auditu is Latin for “horrible to hear.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s10","id":"h9-s10","source":"Ik verbeeld me dat uwe vrouw vraagt: \"is er nogal wat aan dat boek?\" En ge zegt by-voorbeeld--horribile auditu voor my--met de woordenrykheid die eigen is aan gehuwde mannen:"}]},{"lemma":"auf","count":4,"glosses":["on","upon","On"],"forms":["auf","Auf"],"morphology":["preposition, German","preposition governing dative","preposition, dative","preposition with dative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s4","id":"h10-s4","source":"Ik had hem hooren zeggen: auf Ehrenwort, en vroeg wat hy daarmee bedoelde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s18","id":"h10-s18","source":"Auf Flügeln des Gesanges, Herzliebchen, trag ich dich fort,"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s262","id":"h14-s262","source":"--Ach, Mutter, lass mich noch 'nen Augenblick! Es is so sanft zu ruhen hier... und dort, Da drin auf meiner Matte, schlaf' ich gleich, Und weiss nicht einmal was ich träume!"}]},{"lemma":"Augenblick","count":1,"glosses":["moment"],"forms":["Augenblick"],"morphology":["noun, masculine singular, accusative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s262","id":"h14-s262","source":"--Ach, Mutter, lass mich noch 'nen Augenblick! Es is so sanft zu ruhen hier... und dort, Da drin auf meiner Matte, schlaf' ich gleich, Und weiss nicht einmal was ich träume!"}]},{"lemma":"augurk","count":1,"glosses":["gherkins"],"forms":["augurken"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s13","id":"h11-s13","source":"--Dat is iemand die veel geschreven heeft over 't inleggen van augurken."}]},{"lemma":"August","count":1,"glosses":["August"],"forms":["AUGUST"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s102","id":"h3-s102","source":"Over het verband tusschen de romans van AUGUST LAFONTAINE en de tering. (Dit wil ik eens lezen, omdat er van dien Lafontaine boeken op zolder liggen."}]},{"lemma":"auteur","count":1,"glosses":["author"],"forms":["auteur"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s179","id":"h11-s179","source":"Men verrast den auteur en négligé, en dit is dikwyls aardig."}]},{"lemma":"autochtoon","count":2,"glosses":["autochthonous"],"forms":["autochthoon","autochthoonen"],"morphology":["adjective, predicative","adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s81","id":"h5-s81","source":"Nog heden-ten-dage zou menige vryheerlyke familie--zonder keizerlyk of koninklyk patent, dat is een zoodanige familie, die haren adel afleidt van het ontstaan des lands, die altyd van adel was omdat ze van adel was--autochthoon--een verheffing tot den gravenstand, als derogeerend afwyzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s86","id":"h5-s86","source":"Nagenoeg op gelyke wyze--wat de keus der personen aangaat, daar hier geen spraak is van gelykheid in werkkring, hoewel ook in dit opzicht zekere overeenstemming in 't oog valt--staat aan het hoofd eener afdeeling op Java, een inlandsch beambte die den hem door het gouvernement gegeven rang met zijn autochthoonen invloed verbindt, om aan den europeschen ambtenaar die 't nederlandsch gezag vertegenwoordigt, het bestuur gemakkelyk te maken."}]},{"lemma":"autoriteit","count":2,"glosses":["authority"],"forms":["autoriteit"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s32","id":"h14-s32","source":"Hy verwachtte dus--schuldig of niet, dit doet niets tot de zaak, daar hy in wettigen vorm en door bevoegde autoriteit was beschuldigd van hoogverraad--ook te Padang, als een gevangene te zullen aankomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s77","id":"h18-s77","source":"Zeer spoedig ontdekte ik dat de Regent op eigen autoriteit, en ten zynen-behoeve, menschen liet opkomen, vèr boven het hem wettig toekomend aantal pantjens en kemits."}]},{"lemma":"aux","count":1,"glosses":["to the"],"forms":["aux"],"morphology":["French preposition-determiner contraction"],"note":"French aux armes means “to arms.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s59","id":"h11-s59","source":"Ze geeft het als de pointe van 't epigram, als 't aux armes! van de marseillaise die zy zong met haar voeten, als 't ruischen van de wilgen op het graf der zoo-even besprongene liefde. O, misselyk!"}]},{"lemma":"avanceren","count":1,"glosses":["advanced"],"forms":["avanceerde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s31","id":"h19-s31","source":"Ik heb de eer my thans nog letterlyk te gedragen aan myne missive van gister, doch neem de vryheid daarby optemerken dat die missive óók het voorstel inhield: om vóór het onderzoek den Regent te verwyderen, en zyn afhangelingen voorloopig, onschadelyk te maken. Ik vermeen niet verder verantwoordelyk te zyn voor wat ik avanceerde, dan voor-zoover gy mocht gelieven intestemmen met myn voorstel betreffende de wyze van onderzoek, dat is: onpartydig, openlyk, en vooral vry."}]},{"lemma":"avant","count":1,"glosses":["above"],"forms":["avant"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s174","id":"h12-s174","source":"Il faut vivre avant tout, soit vie de misère: Le crime fait la honte, et non la pauvreté!"}]},{"lemma":"avond","count":45,"glosses":["evening","evenings"],"forms":["avend","avends","Avends"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, genitive","noun, masculine singular","noun, masculine, singular","noun, masculine singular, genitive","noun, genitive singular","noun, masculine, genitive singular","noun, common gender, singular, fossilized genitive","noun, common gender, singular, archaic adverbial genitive","noun, singular, fossilized genitive","noun, common gender, singular, historical spelling","noun, masculine, singular, genitive","noun, common gender, genitive singular, historical spelling","noun, common gender, singular, historical genitive","noun, masculine, singular, adverbial genitive","noun, masculine, singular, archaic adverbial genitive","noun, genitive singular used adverbially","noun, masculine, singular, archaic genitive","noun, masculine singular, fossilized genitive","noun, masculine singular, genitive used adverbially","noun, masculine, singular, old genitive form"],"note":"Avend is a colloquial spelling of modern avond.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s25","id":"h2-s25","source":"Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribonaard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s40","id":"h2-s40","source":"Had ik eenvoudig gezegd, \"we zyn met ons dertienen, en ... goeien avend verder!\" dan was ik van hem af geweest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s51","id":"h2-s51","source":"Toch kwamen wy, jongens van quarta, altyd 's avends op de Westermarkt om dat meisje te zien. Nu was hy die daar voor me stond met zyn sjaal, eens daarby, schoon hy een paar jaren jonger was dan de anderen, en dus nog te kinderachtig om naar de Griekin te kyken."}]},{"lemma":"avondgedachte","count":1,"glosses":["evening thoughts"],"forms":["avendgedachten"],"morphology":["noun, plural"],"note":"Avend is a historical spelling variant of avond.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s210","id":"h11-s210","source":"Het was zes uur, en daar onder de evennachtslyn--Natal ligt op weinige minuten noord: als ik over-land naar Ayer-Bangie ging, stapte ik te paard over de linie heen, of nagenoeg ...'t was om er over te struikelen, waarachtig!--dáár was zes uur 't sein tot avendgedachten."}]},{"lemma":"Ayer","count":1,"glosses":["Ayer"],"forms":["Ayer"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s88","id":"h14-s88","source":"De resident van Ayer Bangie die op 't vonnis fiat exekutie verleend had, werd ..."}]},{"lemma":"Ayer-Bangie","count":1,"glosses":["Ayer-Bangie"],"forms":["Ayer-Bangie"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s210","id":"h11-s210","source":"Het was zes uur, en daar onder de evennachtslyn--Natal ligt op weinige minuten noord: als ik over-land naar Ayer-Bangie ging, stapte ik te paard over de linie heen, of nagenoeg ...'t was om er over te struikelen, waarachtig!--dáár was zes uur 't sein tot avendgedachten."}]},{"lemma":"Aziatisch","count":2,"glosses":["Asiatic"],"forms":["aziatische","aziatischen"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s45","id":"h4-s45","source":"Over het standhouden van aziatische gewoonten (Hy beweert dat Jezus een tulband droeg.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s159","id":"h14-s159","source":"De vertelling over zekeren koning die niet wilde dat men de betaling verzuimde van één korrel zout die hy by zyn eenvoudig maal gebruikt had, toen hy aan 't hoofd zyns legers het land doortrok--omdat, naar hy zeide, dit het begin was van een onrecht dat ten-laatste zyn geheel ryk zou vernietigen--hy moge dan Timoerleng, Noereddien of Djengis-Khan geheeten hebben, zeker is òf die fabel, òf als 't geen fabel is, het voorval zelf, van aziatischen oorsprong. En even als 't aanschouwen van zeedyken aan de mogelykheid van hoog water doet gelooven, mag men aannemen dat er neiging bestaat tot zulke misbruiken in een land waar zulke lessen worden gegeven."}]},{"lemma":"Azië","count":2,"glosses":["Asia"],"forms":["Azie"],"morphology":["proper noun"],"note":"Historical spelling omits the modern diaeresis.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s69","id":"h5-s69","source":"Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s133","id":"h5-s133","source":"Volgens het algemeen begrip in byna geheel Azie, behoort de onderdaan met al wat hy bezit, aan den vorst."}]},{"lemma":"azijn","count":2,"glosses":["vinegar"],"forms":["azyn","Azyn"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s12","id":"h4-s12","source":"Over het azyn maken. Over de vereering van SCHILLER en GÖTHE in den duitschen middenstand."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s3","id":"h11-s3","source":"Azyn by visch en by vleesch ... er staat iets van in Liebig ..."}]},{"lemma":"azuur","count":1,"glosses":["azure"],"forms":["azuur"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s192","id":"h17-s192","source":"Daar kwam een streep van blauwig rood die zich vastklemde aan de wolken, en de randen werden licht en gloeiend, en 't begon te bliksemen, en weer schoten er pylen van vuur door het luchtruim, maar ze vielen niet neder ditmaal, ze hechtten zich vast op den donkeren grond, en deelden hun gloed mede in grooter en grootere kringen, en ontmoetten elkander, kruisend, slingerend, wendend, dwalend, en ze vereenigden zich tot vuurbundels, en weerlichtten in gouden glans op een grond van paarlemoer, en er was rood, en blauw, en geel, en zilver, en purper, en azuur in dat alles ... o God, dat was de dageraad: dat was het weerzien van Adinda!"}]},{"lemma":"à","count":4,"glosses":["on","in","of the"],"forms":["à","aux"],"morphology":["preposition, French","French preposition plus article"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s130","id":"h6-s130","source":"Overigens, de haren à la chinoise, en een kransje melatti in den kondeh ... ziedaar al haar toilet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s191","id":"h7-s191","source":"Hoe 't nu wezen moog met het bestaan van dien roman, en of er al dan niet spoliatie had plaats gehad, zeker is 't dat er in Havelaars verbeelding iets geboren werd, wat men een rêve aux millions zou kunnen noemen."}]}]}