{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"b","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/b","headwords":[{"lemma":"B","count":2,"glosses":["B"],"forms":["B"],"morphology":["proper noun, initial","proper-name label"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s77","id":"h8-s77","source":"Die Sjaalman schijnt dan niet eens verzen te maken, die deugen. 't Is waar, 't was in zijn jeugd. B."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s78","id":"h16-s78","source":"Dobbert niet uw verscheurde ziel tusschen de wereldberoemde verdiensten van Nietigheid A en Onbeduidendheid B?"}]},{"lemma":"b","count":2,"glosses":["b"],"forms":["b"],"morphology":["letter suffix","list label"],"note":"The tokenizer omits the digits 33 from this citation token.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s72","id":"h9-s72","source":"XV: 33b."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s104","id":"h9-s104","source":"a) Slechts zulke gouverneurs, officieren en beambten te benoemen, die geacht kunnen worden vasttestaan, in het ware geloof. b) Den Javaan te doen vergunnen de kazernes, alsmede de op de reeden liggende oorlogs- en koopvaardyschepen te bezoeken, om door 't verkeer met nederlandsche soldaten en matrozen te worden opgeleid tot het Godsryk."}]},{"lemma":"B-straat","count":1,"glosses":["B-street"],"forms":["B-straat"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s158","id":"h6-s158","source":"Er zyn lieden die vyftig of zestig jaren lang meedreven met het stroompje, waarin ze beweren te zwemmen, en die van al dien tyd weinig anders zouden kunnen verhalen dan dat ze verhuisd zyn van de A-gracht naar de B-straat. Niets is gewoner dan op ervaring te hooren bogen, juist door hen die hun gryze haren zoo gemakkelyk verkregen."}]},{"lemma":"baanderheer","count":1,"glosses":["banneret"],"forms":["baanderheer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"A baanderheer was a noble entitled to lead troops under his own banner.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s79","id":"h5-s79","source":"Een baron beschouwde zich als baron \"door de genade Gods.\" De graven vertegenwoordigden den Keizer, en voerden als zoodanig diens banier, d.i. den Standaard van het Ryk. Een baron bracht volk op de been onder zyn eigen vaan, als baanderheer."}]},{"lemma":"baat","count":1,"glosses":["avail"],"forms":["baat"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s55","id":"h13-s55","source":"Ik had herhaaldelyk, doch telkens zonder baat, aan den Generaal geschreven dat hy myn vertrek van Padang niet beletten mòcht, want dat, al ware ik schuldig aan 't allerergste, geen misdaad mocht gestraft worden met hongerlyden."}]},{"lemma":"baboe","count":5,"glosses":["baboe","nursemaid","baboes"],"forms":["baboe","baboes"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, feminine, singular"],"note":"Baboe is a colonial-era term for an Indonesian nursemaid or female domestic servant.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s112","id":"h6-s112","source":"Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s124","id":"h6-s124","source":"Ik heb van Max Havelaar en zyn vrouw--want dit waren de beide personen die na den resident met hun kind en de baboe uit den wagen gekomen waren--nog niets gezegd, en misschien ware het voldoende, de kenschetsing van hun voorkomen en karakter aan den loop der gebeurtenissen en des lezers eigen verbeelding overtelaten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s180","id":"h6-s180","source":"De baboe die hy uit den wagen had geholpen, geleek op alle baboes in Indie, als ze oud zyn."}]},{"lemma":"baden","count":1,"glosses":["bathed"],"forms":["baadde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s94","id":"h17-s94","source":"Te Tangerang baadde hy zich in de rivier naby de overvaart, en hy rustte uit in 't huis van een bekende zyns vaders, die hem wees hoe men stroohoeden vlecht, even als die van Manilla komen."}]},{"lemma":"badjing","count":2,"glosses":["squirrel"],"forms":["badjing"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Malay “badjing” denotes a squirrel.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s213","id":"h17-s213","source":"Veel geluk, myn badjing, ik wensch u heil!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s215","id":"h17-s215","source":"Maar ik zit alleen by het djati-bosch, Wachtende op levensonderhoud van myn hart. Reeds lang is het buikje van myn badjing verzadigd..."}]},{"lemma":"badjoe","count":1,"glosses":["loose jacket"],"forms":["baadjoe"],"morphology":["noun, common gender singular"],"note":"A baadjoe is a loose Southeast Asian jacket or blouse.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s128","id":"h6-s128","source":"Een wit baadjoe van moesselien, met blauwe cordelière--ik geloof dat men in Europa zulk een kleedingstuk peignoir noemen zou--was haar reiskleed."}]},{"lemma":"Badoer","count":31,"glosses":["Badoer","of Badoer"],"forms":["Badoer"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s21","id":"h16-s21","source":"We zullen hem nu eenigen tyd aan die droefheid en zyn moeielyken arbeid overlaten, om den lezer de geschiedenis te verhalen van den Javaan Saïdjah in de dessah Badoer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s41","id":"h17-s41","source":"En allen ontdeden hun buffels van de ploegjukken, en slingerden zich op de breede ruggen, en galoppeerden weg door sawahs, over galangans, door modder, door kreupelhout en bosch en allang-allang, langs velden en wegen. En toen ze hygend en zweetend binnenrenden in het dorp Badoer, was Saïdjah niet by hen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s60","id":"h17-s60","source":"Hy werd met rottingslagen gestraft omdat hy Lebak verlaten had zonder pas, en door de policie teruggebracht naar Badoer."}]},{"lemma":"Bagelen","count":1,"glosses":["Baglen"],"forms":["Baglen"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s95","id":"h20-s95","source":"Ik ken Ngawi, want ik was twee jaar lang in de Baglen, dat in de buurt is. Ik zou te Ngawi hetzelfde moeten doen wat ik hier gedaan heb: dat zou nutteloos heen-en-weer reizen zyn."}]},{"lemma":"bah","count":1,"glosses":["bah"],"forms":["bah"],"morphology":["interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s50","id":"h4-s50","source":"Over het zoutmonopolie op Java. Over de wormen in den sagopalm. (Die worden, zegt hy, gegeten ... bah!)"}]},{"lemma":"bajing","count":2,"glosses":["squirrel"],"forms":["badjing"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Badjing is a Malay-derived word for a squirrel.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s206","id":"h17-s206","source":"Saïdjah zag een badjing die met dartele vlugheid heen-en-weersprong tegen den stam van een klappa-boom."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s211","id":"h17-s211","source":"\"Zie hoe de badjing zyn levensonderhoud zoekt Op den klappa-boom."}]},{"lemma":"bajonet","count":1,"glosses":["bayonets"],"forms":["bajonetten"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s308","id":"h17-s308","source":"Niet of hy naar Batavia ging. Niet of hy in de Lampongs werd vermoord met nederlandsche bajonetten."}]},{"lemma":"bakken","count":1,"glosses":["baked"],"forms":["gebakken"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s130","id":"h14-s130","source":"Daar er op de plaats geen brood werd gebakken, at men geen brood."}]},{"lemma":"baldadigheid","count":1,"glosses":["mischief"],"forms":["baldadigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s61","id":"h2-s61","source":"Ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid my een zoo harden stoot in den rug had gegeven, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot."}]},{"lemma":"baleh-baleh","count":5,"glosses":["baleh-baleh"],"forms":["baleh-baleh"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, neuter, singular"],"note":"A baleh-baleh is a raised bamboo sleeping or resting platform.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s257","id":"h11-s257","source":"En hy riep: och, dat ik ryk ware, om te rusten op een baleh-baleh met klamboe van roode zyde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s260","id":"h11-s260","source":"En hy rustte op een baleh-baleh, en de klamboe was van roode zyde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s278","id":"h17-s278","source":"Want eens by nacht, toen de maan helder lichtte, stond hy op van de baleh-baleh, en verliet zachtkens het huis, en zocht naar de plek waar Adinda gewoond had."}]},{"lemma":"balkon","count":1,"glosses":["balcony"],"forms":["balkon"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."}]},{"lemma":"balling","count":1,"glosses":["an exile"],"forms":["balling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s97","id":"h14-s97","source":"--De generaal voerde hem gevankelyk mede naar Padang, en vandaar werd hy als balling naar Java gezonden."}]},{"lemma":"bamboe","count":4,"glosses":["bamboo","lengths of bamboo"],"forms":["bamboe","bamboes"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, neuter, mass"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s194","id":"h16-s194","source":"Integendeel, ze zegt dat haar neef daar op een buiten woont, dat hy lid is van den kerkeraad, en dat hy haar een pauwenveeren sigaarkoker heeft gezonden, dien hy zelf gemaakt had van bamboe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s64","id":"h17-s64","source":"Het huisje dat zy bewoonden te Badoer, stond eenigen tyd ledig, en spoedig viel het in, daar 't slechts van bamboe gebouwd was, en gedekt met atap."}]},{"lemma":"bamboezen","count":4,"glosses":["bamboo"],"forms":["bamboezen"],"morphology":["material adjective, uninflected","adjective, indeclinable material adjective","adjective, attributive","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s96","id":"h6-s96","source":"De Adhipatti en Verbrugge stelden zich aan den ingang van de pendoppo, en zagen een door vier paarden getrokken reiswagen naderen, die weldra vry bemodderd by 't bamboezen gebouwtje stilhield."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s143","id":"h17-s143","source":"In een bamboezen rol had hy zyn pas en 't getuigschrift van goed gedrag."}]},{"lemma":"banaal","count":1,"glosses":["banal"],"forms":["banale"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s19","id":"h6-s19","source":"Hoe dit zy, Verbrugge begon met een banale opmerking over 't weêr en den regen."}]},{"lemma":"band","count":6,"glosses":["bond","bonds","bands","girdle"],"forms":["band","banden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s33","id":"h3-s33","source":"Schynbaar scheurde 't lot de banden Die ons bonden, wreed van-een.. 'k Sta hier wel aan vreemde stranden Met myzelf en God, alleen..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s48","id":"h3-s48","source":"Neen, geen band die vaster bindt, Vaster harten houdt omsloten, Dan de band, door God gesloten Tusschen 't moederhart en 't kind!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s259","id":"h14-s259","source":"Ziehier die regels, die te-gelyker-tyd de innigheid schetsen van den band die hem aan de zynen hechtte."}]},{"lemma":"Banda","count":1,"glosses":["Banda"],"forms":["Banda"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s21","id":"h4-s21","source":"Over de melkzee. (Ik heb daarvan nooit gehoord. Het schynt iets in de nabyheid van Banda te zyn.)"}]},{"lemma":"Bandoeng","count":1,"glosses":["Bandoeng"],"forms":["Bandoeng"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s42","id":"h8-s42","source":"Is er niet schaamte in uwe zielen, als de bewoner van Bandoeng dat daar ten-oosten ligt, uwe streken bezoekt, en vraagt: \"waar zyn de dorpen, en waar de landbouwers? En waarom hoor ik den gamlang niet, die blydschap spreekt met koperen mond, noch het gestamp der padie uwer dochters?\""}]},{"lemma":"Bandung","count":1,"glosses":["Bandoeng"],"forms":["Bandoeng"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s78","id":"h18-s78","source":"Ik weifelde tusschen de keus om terstond officieel te rapporteeren, en de zucht om door zachtheid, of later zelfs door bedreigingen, dien Inlandschen Hoofdambtenaar daarvan terug te brengen, ten-einde het tweeledig doel te bereiken om dat misbruik te doen ophouden en te-gelyker-tyd dien ouden dienaar van het Gouvernement niet terstond al te streng te behandelen, vooral uit aanmerking van de slechte voorbeelden die, naar ik geloof, hem dikwyls gegeven zyn, en in-verband met de byzondere omstandigheid dat hy bezoek verwachtte van twee verwanten, de Regenten van Bandoeng en van Tjanjor, althans van den laatsten--die, naar ik meen, reeds met groot gevolg op weg is--en hy dus meer dan anders in de verzoeking was--en met het oog op den benarden staat zyner geldmiddelen, als-het-ware in de noodzakelijkheid--om door onwettige middelen te voorzien in de noodige toebereidselen voor dat bezoek."}]},{"lemma":"banen","count":2,"glosses":["cut","forced"],"forms":["baande"],"morphology":["verb, past, third-person singular","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s36","id":"h3-s36","source":"Toen, door alle stoornis heen Die zich opdeed voor myn schreên, 't Hart zich koen een uitweg baande, En zich droomend zalig waande..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s281","id":"h17-s281","source":"Struikelend over halfvergane bamboe en over stukken van 't neergevallen dak, baande hy zich een weg naar 't heiligdom dat hy zocht."}]},{"lemma":"bang","count":2,"glosses":["afraid"],"forms":["bang"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s141","id":"h4-s141","source":"Ik was zeer bang iets te breken, want in zoo'n geval vorderen de menschen altyd meer geld voor de zaken, dan ze waard zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."}]},{"lemma":"Bangie","count":1,"glosses":["Bangie"],"forms":["Bangie"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s88","id":"h14-s88","source":"De resident van Ayer Bangie die op 't vonnis fiat exekutie verleend had, werd ..."}]},{"lemma":"banier","count":2,"glosses":["banner"],"forms":["banier"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s79","id":"h5-s79","source":"Een baron beschouwde zich als baron \"door de genade Gods.\" De graven vertegenwoordigden den Keizer, en voerden als zoodanig diens banier, d.i. den Standaard van het Ryk. Een baron bracht volk op de been onder zyn eigen vaan, als baanderheer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s299","id":"h17-s299","source":"En waarschynlyk stegen er in zondagskerk of bidstond uit de harten der vromen dankgebeden ten-hemel, by 't vernemen dat \"de Heer der heirscharen\" weer had meegestreden onder de banier van Nederland ..."}]},{"lemma":"banjir","count":2,"glosses":["floods"],"forms":["banjirs"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":"A banjir is a sudden tropical flood.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s49","id":"h8-s49","source":"Noch zyn er zonnestralen, heeter dan noodig is om het graan te doen rypen dat u en uw kinderen voeden moet, noch banjirs die u doen jammeren: \"wys my de plaats waar ik gezaaid heb!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s279","id":"h11-s279","source":"En de wolk regende in groote druppen op het aardryk, en deed de rivieren zwellen, en banjirs voerden de kudden weg."}]},{"lemma":"bank","count":3,"glosses":["Bank","pew","bench"],"forms":["bank","Bank"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s72","id":"h1-s72","source":"Eens heeft hy aan de Bank zeventien gulden te veel ontvangen, en, hy bracht ze terug."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s60","id":"h9-s60","source":"Luister toch goed in de kerk, en zit daar niet zoo heen-en-weer te draaien op je bank, alsof 't je verveelde, jongen, want ... wat moet God daarvan denken? De kerk is Zyn heiligdom, zie je?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s59","id":"h13-s60","source":"Juist wilde Havelaar een aanvang maken met het verhaal dat zyn gasten van hem wachtten, en dat ophelderen zou waarin en waarom hy den Generaal Vandamme te Natal zoo \"gekontrarieerd\" had, toen mevrouw Slotering zich in de voorgalery van haar woning vertoonde, en den politie-oppasser wenkte, die naast Havelaars huis op een bank zat."}]},{"lemma":"bankbriefje","count":1,"glosses":["banknotes"],"forms":["bankbriefjes"],"morphology":["noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s45","id":"h19-s45","source":"Op de eerste vraag antwoordde de Regent: \"niets, dat kan ik bezweren!\" Op de tweede antwoordde hy toestemmend, waarop de resident hem een paar bankbriefjes gaf, die hy--voor de gelegenheid meegebracht!--uit zyn vestzak haalde."}]},{"lemma":"banket","count":1,"glosses":["confectionery"],"forms":["banket"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Banket here means pastry or confectionery, not a banquet.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."}]},{"lemma":"bankroet","count":3,"glosses":["bankruptcy","bankrupt"],"forms":["bankroet"],"morphology":["noun, neuter, singular","adjective"],"note":"The older expression `bankroet maken` means “to go bankrupt.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s37","id":"h1-s37","source":"De held van 't stuk wordt uit het water gehaald door iemand die op 't punt staat bankroet te maken. Dan geeft hy hem zyn halve vermogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s48","id":"h1-s48","source":"Een meisje wier vader bankroet maakte, werkt om de familie te onderhouden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s169","id":"h7-s169","source":"Zy vond het zeer schoon in haar Max, dat hy 't klavier liet terugbrengen in de voorkamer van den huisvader, dien hy had hooren zeggen hoe leed het hem deed dat de meisjes verstoken waren van muziek \"na dat bankroet.\" Zy begreep zeer goed dat haar Max de slavenfamilie vrykocht te Menado, die zoo bitter bedroefd was te moeten stygen op de tafel des afslagers."}]},{"lemma":"Bantam","count":25,"glosses":["Bantam"],"forms":["Bantam"],"morphology":["proper noun","proper noun, neuter, singular","proper noun, singular","proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s115","id":"h6-s115","source":"Het was de resident van Bantam, de groote landstreek waarvan Lebak een afdeeling, een regentschap, of, zooals men officieel zegt, een adsistent-residentie is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s119","id":"h6-s119","source":"Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren--ik zal 't zoo weinig mogelyk doen--die inderdaad een manier van spreken had, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken, dat het me moeielyk valt dat weertegeven, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic."}]},{"lemma":"Bantammer","count":4,"glosses":["Bantammers","Bantam men","of Bantammers"],"forms":["Bantammers"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s83","id":"h8-s83","source":"En zelfs weet hy dat er zooveel Bantammers zyn onder de benden die in de Lampongs de vaan des opstands hebben ontrold tegen 't nederlandsch gezag? Wat wil hy?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s15","id":"h15-s15","source":"Dáárom zwierven er zooveel Bantammers in de naburige provincien!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s290","id":"h17-s290","source":"Hy sloot zich aan by een bende Bantammers, niet om te stryden zoozeer als om Adinda te zoeken. Want hy was zacht van aard, en meer ontvankelyk voor droefenis dan voor bitterheid."}]},{"lemma":"Bantams","count":3,"glosses":["Bantam","Bantam district","Bantam country"],"forms":["Bantamsche"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular","adjective, inflected"],"note":"Historical -sch spelling of modern -s.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s90","id":"h6-s90","source":"Niet dat ik me verwonder over de zaak zelf. Ik ben lang genoeg in 't Bantamsche om te weten wat hier voorvalt, maar dat de geringe Javaan, gewoonlyk zoo omzichtig en terughoudend waar 't zyn hoofden geldt, zoo-iets vraagt aan iemand die er niets mee te maken heeft, dit bevreemdt my!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s62","id":"h20-s62","source":"Ik ben reeds lang in 't Bantamsche, en weet er veel van, meer nog dan uzelf, m'nheer Havelaar!"}]},{"lemma":"Bantan","count":1,"glosses":["Bantan"],"forms":["Bantan"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s17","id":"h15-s17","source":"Dáárom had Havelaar in zyn toespraak aan de Hoofden gevraagd: \"wat is dit, dat er zooveel huizen ledig staan in de dorpen, en waarom verkiezen velen de schaduw der bosschen elders, boven de koelte der wouden van Bantan Kidoel?\""}]},{"lemma":"Bantan-Kidoel","count":13,"glosses":["Bantan-Kidoel"],"forms":["Bantan-Kidoel"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular","proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s122","id":"h7-s122","source":"De resident stond op, en las het besluit van den Gouverneur-generaal voor, waarby Max Havelaar was aangesteld tot adsistent-resident van de afdeeling Bantan-Kidoel of Zuid-Bantam, zooals Lebak door de inlanders genoemd wordt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s14","id":"h8-s14","source":"Mynheer de Radhen Adhipatti, Regent van Bantan-Kidoel, en gy, Radhens Dhemang die Hoofden zyt der distrikten in deze Afdeeling, en gy, Radhen Djaksa die de justitie tot uw ambt hebt, en ook gy, Radhen Kliwon die gezag voert op de hoofdplaats, en gy Radhens, Mantries, en allen die Hoofden zyt in de afdeeling Bantan-Kidoel, ik groet u!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s20","id":"h8-s20","source":"Het kan u bekend zyn dat ik nooit Bantan-Kidoel had betreden. Ik liet my dus geschriften geven, die over uwe afdeeling handelen, en heb gezien dat er veel goeds is in Bantan-Kidoel."}]},{"lemma":"Baobab","count":1,"glosses":["Baobab"],"forms":["Baobab"],"morphology":["proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s11","id":"h13-s11","source":"Ik deed de reis met een fransch schip, de Baobab van Marseille, dat te Atjeh peper had ingeladen, en ... natuurlyk te Natal \"gebrek had aan drinkwater.\" Zoodra ik te Padang aankwam, met het doel vandaar terstond naar de binnenlanden te vertrekken, wilde ik volgens gebruik en plicht den Gouverneur bezoeken, maar hy liet me zeggen dat hy me niet ontvangen kon, en tevens dat ik myn vertrek naar myn nieuwe standplaats moest uitstellen tot nader bevel."}]},{"lemma":"barbaar","count":1,"glosses":["barbarian"],"forms":["barbaar"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s12","id":"h9-s12","source":"Welnu, barbaar, lees verder! Het belangryke staat juist voor de deur."}]},{"lemma":"barbaars","count":1,"glosses":["barbarous"],"forms":["barbaarsch"],"morphology":["adjective, attributive, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s90","id":"h7-s90","source":"Ter-eere der begrippen van menschelykheid in Indie, haast ik me hier bytevoegen dat, hoe scherp ook de lyn zy, die in 't maatschappelyk verkeer wordt getrokken tusschen de twee soorten van individuën, welke tegenover den inlander gelykelyk den naam van Hollander dragen, deze afscheiding evenwel geenszins 't barbaarsch karakter vertoont, dat in Amerika by de standsplitsing wordt waargenomen."}]},{"lemma":"baren","count":2,"glosses":["bore","brings"],"forms":["baarde","baart"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s81","id":"h15-s81","source":"Want, afgescheiden van de ontevredenheid met zichzelf die een gevolg is van plichtverzuim of lauwheid, baart het zoeken naar gemakkelyker omwegen, de zucht om altyd en overal botsing te ontgaan, de begeerte om te \"schipperen\" meer zorg, en inderdaad meer gevaar, dan men op den rechten weg ontmoeten zal."}]},{"lemma":"barmhartig","count":1,"glosses":["good"],"forms":["barmhartigen"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s319","id":"h17-s319","source":"Is er logen in de gelykenis van den barmhartigen Samaritaan, omdat er misschien nooit een geplunderd reiziger is opgenomen in een samaritaansch huis?"}]},{"lemma":"baron","count":10,"glosses":["baron","Barons","barons","Baron"],"forms":["baron","Baronnen","baronnen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, masculine plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s71","id":"h5-s71","source":"Werden niet de Ryks-, Mark-, Gau-, en Burggraven van het duitsche Ryk evenzoo door den Keizer aangesteld, en meestal gekozen uit de Baronnen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s77","id":"h5-s77","source":"Zoo werden de eerste Graven gekozen uit de Baronnen des lands, en strikt genomen is dus 't woord graaf geen adellyke titel, doch slechts de benaming van een met zeker ambt belasten persoon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."}]},{"lemma":"barouchet","count":1,"glosses":["barouche"],"forms":["barouchet"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s173","id":"h18-s174","source":"\"Ja, riep hy uit, het hart bloedt me als ik zulke edele menschen hoor lasteren! Als hy er niet geweest was, liep ik nu te-voet met vrouw en kinderen.\" Toen liet hy zyn barouchet voorkomen, en die zag er zóó keurig uit, en de paarden staken zóó goed in 't vleesch, dat ik best begrypen kan, hoe men gloeit van dankbaarheid voor zulk een Gouverneur-generaal."}]},{"lemma":"barsten","count":4,"glosses":["burst"],"forms":["berstte"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past, third-person singular"],"note":"Historical form corresponding to modern “barstte,” from “barsten.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s140","id":"h16-s140","source":"Daar berstte de deugniet uit in gelach--Frits meen ik--en ook Marie begon te lachen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s273","id":"h17-s273","source":"Hy sprak niet, en staarde met verdoofden blik rond zonder te zien wat om en by hem was, en berstte eindelyk uit in akelig gelach."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s57","id":"h20-s57","source":"En hy berstte in tranen uit, die Tine afkuste."}]},{"lemma":"Barus","count":1,"glosses":["Baros"],"forms":["Baroes"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s20","id":"h12-s20","source":"Maar dit viel in die dagen zoo dikwyls voor! De omstandigheden in de Noord van Sumatra waren kort na 't innemen van Baroes, Tapoes en Singkel zóó verward, alles was zóó onrustig, dat men het een jong mensch, die liever te-paard zat dan dat hy geld telde of kasboeken byhield, niet kwalyk nemen kon dat alles niet zoo ordelyk en geregeld ging als men zou kunnen vorderen van een amsterdamschen boekhouder die niet anders te doen heeft."}]},{"lemma":"bas","count":1,"glosses":["bass"],"forms":["bas"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s167","id":"h7-s167","source":"Zy begreep volkomen dat hy de logementsrekening van de familie arme zangers betaalde, die terug wilden naar hun land, maar niet gaarne de have achterlieten, waartoe de harp behoorde, en de viool, en de bas, die zy zoo noodig hadden voor hun schamel bedryf."}]},{"lemma":"baseren","count":2,"glosses":["bases","based"],"forms":["bazeert","gebazeerd"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past participle"],"note":"Historical spelling of modern gebaseerd.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s191","id":"h20-s191","source":"De gronden waarop gebazeerd is de afkeuring in Uwer Excellentie's kabinetsmissive van 23 Maart, zyn geheel-en-al verdicht en logenachtig."}]},{"lemma":"basis","count":1,"glosses":["base"],"forms":["bazis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Bazis is an obsolete spelling of basis.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s27","id":"h5-s27","source":"De geestdryvery die torens meende te moeten zetten op de gebouwen die opgericht werden ter-eere van dezen of genen heilige, duurde niet lang genoeg om ze te voleinden, en de spits die de geloovigen naar den hemel moet wyzen, rust, gewoonlyk een paar omgangen te laag, op de massieve bazis, 'tgeen denken doet aan den man zonder dyen op de kermis."}]},{"lemma":"bastaard-Arabier","count":1,"glosses":["half-Arab horse"],"forms":["bastert-arabier"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Bastert is an older spelling of bastaard; here the compound denotes a partly Arabian horse.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s38","id":"h5-s38","source":"Hier zag men de hoofden der dorpen, en de distriktshoofden uit het Lebaksche, allen met hun gevolg, en te oordeelen naar den schoonen bastert-arabier die in zyn ryk tuig op den zilveren watertrens knabbelde, was ook een hoofd van hoogeren rang op deze plaats aanwezig."}]},{"lemma":"Bastiaans","count":10,"glosses":["Bastiaans"],"forms":["Bastiaans"],"morphology":["proper noun, singular","proper noun","proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s70","id":"h4-s70","source":"Bastiaans--dit is de derde bediende die zoo oud en stuntelig wordt--was den laatsten tyd, van de dertig dagen zeker geen vyf-en-twintig binnen geweest, en àls hy aan 't kantoor komt, doet hy nog dikwyls zyn werk slecht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s72","id":"h4-s72","source":"Ik geef liever dien Bastiaans uit myn eigen zak een driegulden, dan dat ik voortga hem de zevenhonderd gulden 's jaars uittebetalen die hy niet meer verdient."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s76","id":"h4-s76","source":"Bovendien, hy zag er armoedig uit, en wist niet hoe laat het was ... hoe zou 't wezen, dacht ik, als ik hem de plaats van Bastiaans gaf?"}]},{"lemma":"Bastiat","count":1,"glosses":["Bastiat"],"forms":["Bastiat"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s116","id":"h18-s117","source":"Een paar deelen van Byron, Horatius, Bastiat, Béranger, en ... raad eens? Een bybel, een kompleete bybel, met de apokriefe boeken er in!"}]},{"lemma":"Batakland","count":2,"glosses":["Battah lands"],"forms":["Battahlanden"],"morphology":["proper noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s12","id":"h14-s12","source":"En wat voorts het gedeeltelyk ontblooten van andere plaatsen aanging, voornamelyk in 't Mandhélingsche, meende hy genoeg te kunnen rekenen op de trouw en de aanhankelykheid van Jang di Pertoean, 't voornaamste hoofd in de Battahlanden, om hierin geen bezwaar te zien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s14","id":"h14-s14","source":"Nu was de kontroleur die vóór my de afdeeling Natal bestuurde, de schoonzoon van den adsistent-resident in de Battahlanden, welke ambtenaar met Jang di Pertoean in onmin leefde."}]},{"lemma":"Bataks","count":4,"glosses":["Battah","Battak"],"forms":["battaksche","battakschen","battaksch"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, masculine singular","language name, neuter, singular"],"note":"Battakschen is the older inflected spelling of modern Batakse.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s16","id":"h14-s16","source":"Hoe dit zy, de gezaghebber van Natal omhelsde de party van zyn schoonvader tegen Jang di Pertoean, en dit te vuriger misschien omdat die kontroleur zeer bevriend was met zekeren Soetan Salim, een natalsch Hoofd dat ook zeer op den battakschen chef gebeten was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s24","id":"h14-s24","source":"Volgens door den kontroleur van Natal afgenomen verklaringen van getuigen, zou hy gezamenlyk met zyn broeder Soetan Adam de battaksche Hoofden hebben doen verzamelen in een heilig bosch waarin zy zouden gezworen hebben niet te rusten voor 't gezag der \"christenhonden\" in Mandhéling vernietigd was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s28","id":"h14-s28","source":"Hy was, met de geheele battaksche bevolking, eerst kort te voren door de Padries overgehaald tot het ware geloof, en nieuwbekeerden zyn gewoonlyk fanatiek."}]},{"lemma":"Batavia","count":33,"glosses":["Batavia"],"forms":["Batavia"],"morphology":["proper noun","proper noun, neuter, singular","proper noun, singular","proper noun, place name"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s47","id":"h4-s47","source":"Over de havenhoofden te Batavia, Samarang en Soerabaja. Over bouwkunde, als uitdrukking van denkbeelden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s59","id":"h5-s59","source":"Te Batavia zyn de onderscheidene bestuurstakken verdeeld in \"departementen\" aan welker hoofd Direkteuren geplaatst zyn, die den schakel uitmaken tusschen het opperbestuur van den Gouverneur-generaal en de Residenten in de provincien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s64","id":"h5-s64","source":"Het zyn deze residenten, die eigenlyk het nederlandsch gezag tegenover de javaansche bevolking vertegenwoordigen. Het volk kent noch den Gouverneur-generaal, noch de Raden van Indie, noch, de Direkteuren te Batavia."}]},{"lemma":"Batavias","count":2,"glosses":["Batavian"],"forms":["Bataviasche"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s22","id":"h14-s22","source":"Ook ben ik bekend met sommige eigenaren van partikuliere landen in 't Buitenzorgsche en in de Bataviasche ommelanden, en ik weet hoe van-oudsher die landheeren verheugd zyn over den slechten toestand dezer Afdeeling, omdat dit hun landeryen bevolkt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s266","id":"h17-s266","source":"En daarom was Adinda's vader niet gegaan naar Buitenzorg, noch naar Krawang, noch naar de Preanger, noch naar de Bataviasche Ommelanden ... hy was gegaan naar Tjilang-kahan, het distrikt van Lebak, dat aan de zee grenst."}]},{"lemma":"Batavier","count":1,"glosses":["Batavians"],"forms":["Batavieren"],"morphology":["proper noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s17","id":"h1-s17","source":"De Romeinen waren bly dat de Batavieren hen lieten leven. De Bey van Tunis kreeg een kolyk als hy het wapperen hoorde van de nederlandsche vlag."}]},{"lemma":"Batavierstraat","count":1,"glosses":["Batavierstraat"],"forms":["Batavierstraat"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."}]},{"lemma":"Batavus","count":5,"glosses":["Batavus"],"forms":["Batavus"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s33","id":"h2-s33","source":"--Pardon, zei ik--want ik ben altyd beleefd--ik ben m'nheer Droogstoppel, Batavus Droogstoppel. Last en Co is de firma, makelaars in koffi, Lauriergr ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s205","id":"h4-s205","source":"Die Stern niet begreep, meen ik. Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi: Last & Co, Lauriergracht, N° 37."}]},{"lemma":"baten","count":9,"glosses":["done","availed","done good","was any use","benefited","did good"],"forms":["gebaat","baatte"],"morphology":["verb, participle","verb, past, singular","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s50","id":"h2-s50","source":"Dit zou my ook weinig gebaat hebben, want meisjes van achttien jaren beschouwen een jongen van zestien, als een kind. En hierin hebben ze groot gelyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s63","id":"h2-s63","source":"Ik schreide, en bad om genade, want ik zat vreeselyk in angst. Maar het baatte niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s176","id":"h14-s176","source":"We hebben gezien hoe die voorganger meermalen met den resident over de heerschende misbruiken had gesproken--geaboucheerd, zei Verbrugge--en hoe weinig hem dit gebaat had."}]},{"lemma":"batikken","count":3,"glosses":["patterned","batik","batiked"],"forms":["batikte","batikken","gebatikt"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s51","id":"h17-s51","source":"... toen deze buffel geslacht was, telde Saïdjah twaalf jaar, en Adinda weefde sarongs, en batikte die met puntige kapala."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s74","id":"h17-s74","source":"Ik zal spinnen, en sarongs en slendangs weven, en batikken, en heel vlytig zyn al dien tyd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s177","id":"h17-s177","source":"Het zou hem zoo smarten wanneer zy een maan had overgeslagen, alsof 't niet genoeg ware ... zes-en-dertig! En of ze schoone sarongs en slendangs zou gebatikt hebben?"}]},{"lemma":"Batta","count":1,"glosses":["Battas"],"forms":["Battah's"],"morphology":["proper noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s29","id":"h4-s29","source":"Over de niet-etende bevolking van het eiland Rotti by Timor. (Het moet daar goedkoop leven zyn.) Over het menschen-eten der Battah's, en het koppensnellen der Alfoeren."}]},{"lemma":"Battah","count":1,"glosses":["Battah"],"forms":["Battah"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s39","id":"h16-s39","source":"Wie nederlandsch Indie alleen kent van Java, kan zich evenmin een juist denkbeeld vormen van den Maleier, den Amboinees, den Battah, den Alfoer, den Timorees, den Dajak, den Boegie, of den Makassaar, alsof hy nooit Europa verlaten had, en 't is voor iemand die in de gelegenheid was 't onderscheid tusschen deze volkeren waartenemen, dikwyls vermakelyk om de gesprekken aantehooren--grappig en bedroevend tevens, de redevoeringen te lezen!--van personen die hun kennis der indische zaken opdeden te Batavia of te Buitenzorg."}]},{"lemma":"Battahland","count":2,"glosses":["Battah lands"],"forms":["Battahlanden"],"morphology":["proper noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s246","id":"h11-s246","source":"Welnu, 't gevaarlyke van die reede schakelde zich vast aan myn gekrenkte eerzucht, en die eerzucht hangt weer samen met dat liedjen over Djiwa. Ik had den resident herhaaldelyk voorgesteld te Natal een zeewering te maken, of althans een kunsthaven in de monding van de rivier, met het doel om handel te brengen in de Afdeeling Natal, die de zoo belangryke Battahlanden met de zee verbindt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s10","id":"h14-s10","source":"De landstreken Mandhéling en Ankola--dit was de naam der adsistent-residentie die gevormd was uit de pas tot rust gebrachte Battahlanden--waren wel nog niet gezuiverd van atjineschen invloed--want waar dweepzucht eens wortel schiet, is 't uitroeien moeielyk--maar de Atjinezen zelf waren er toch niet meer. Dit was evenwel den Gouverneur niet genoeg."}]},{"lemma":"Battak","count":1,"glosses":["Battaks"],"forms":["Battahs"],"morphology":["proper noun, plural"],"note":"Historical designation for the Batak people.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s21","id":"h12-s21","source":"De Battahlanden waren in roering, en je weet, Verbrugge, hoe altyd alles wat in de Battahs gebeurt, terugwerkt op 't Natalsche."}]},{"lemma":"Battakland","count":1,"glosses":["Battak lands"],"forms":["Battahlanden"],"morphology":["proper noun, plural"],"note":"Battah is a historical spelling of the ethnonym now usually written Batak.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s21","id":"h12-s21","source":"De Battahlanden waren in roering, en je weet, Verbrugge, hoe altyd alles wat in de Battahs gebeurt, terugwerkt op 't Natalsche."}]},{"lemma":"Bayonnaise","count":1,"glosses":["Bayonnaise"],"forms":["Bayonnaise"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s170","id":"h7-s170","source":"Zy vond het natuurlyk dat Max paarden weergaf aan de Alfoeren in de Minahassa, wier paarden waren doodgereden door de officieren van de Bayonnaise."}]},{"lemma":"bazuin","count":1,"glosses":["trumpet"],"forms":["bazuine"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s86","id":"h9-s86","source":"Yst ge niet by dit tafereel? Krimpt uw hart niet in-een by het bedenken wat het lot wezen zal van al die dwazen, zoodra de bazuine schallen zal, die de dooden oproept ter scheiding van rechtvaardigen en onrechtvaardigen?"}]},{"lemma":"beambte","count":32,"glosses":["officials","official","officers","officer"],"forms":["beambten","beambte"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, common gender plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s41","id":"h5-s41","source":"Er werd een nieuwe adsistent-resident verwacht, en het gebruik, dat in Indie meer dan ergens kracht van wet heeft, wil dat de beambte die met het bestuur eener afdeeling belast is, feestelyk worde ingehaald by zyn aankomst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s54","id":"h5-s54","source":"De afstammelingen zyner vorige vorsten en heeren zyn nederlandsche beambten. Ze worden aangesteld, verplaatst, bevorderd, door den Gouverneur-generaal die in-naam van den Koning regeert."}]},{"lemma":"beamen","count":1,"glosses":["confirm"],"forms":["beamen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s87","id":"h8-s87","source":"Hy sprong weg, en liep den grooten kring rond, en vermaakte de Hoofden door zyn gekeuvel, en speelde met de gevesten van hun krissen. Toen hy by den Djaksa kwam, die de aandacht van 't kind trok omdat hy sierlyker dan de anderen gekleed was scheen deze iets op 't hoofd van kleinen Max te wyzen aan den Kliwon die naast hem zat en een gefluisterde opmerking daarover scheen te beamen."}]},{"lemma":"beantwoorden","count":9,"glosses":["answered","answer","answers","returned","answering"],"forms":["beantwoord","beantwoorden","beantwoordt","beantwoordde","beantwoorde"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive","verb, participle","verb, present, singular","verb, past, singular","adjective, inflected past participle","verbal noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s133","id":"h4-s133","source":"Ik nam met alles genoegen, want er was groote haast by myn boek. Stern had den volgenden dag zyn eerste hoofdstuk gereed, en ziedaar, lezer, de vraag beantwoord, hoe 't komt dat een makelaar in koffi--Last & Co, Lauriergracht N° 37--een boek schryft, dat op een roman gelykt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s48","id":"h11-s48","source":"--Neen, die anderen. Nu zou men zeggen, houd dan je gids in den zak, als hy gedrukt is, en laat hem buiten staan of zwygen in 't andere geval, maar behalve dat men werkelyk tot eenigszins juist oordeelen, dikwyls inlichting noodig heeft, zoude men, ook al kon men die inlichting altyd missen, toch te-vergeefs in eenig gebouw iets zoeken, dat langer dan een zeer kort oogenblik beantwoordt aan ons verlangen naar het schoone, omdat het niet beweegt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s36","id":"h13-s36","source":"Voor ik nog al die aanmerkingen, zoo goed me zonder archief of mondelinge inlichtingen mogelyk was, beantwoord had, vernam ik zydelings dat de Generaal zoo verstoord op me was: \"omdat ik hem te Natal zoo gekontrarieerd had, waaraan ik dan ook, voegde men er by, zeer verkeerd had gedaan.\""}]},{"lemma":"beantwoording","count":1,"glosses":["reply"],"forms":["beantwoording"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s77","id":"h14-s77","source":"Ge begrypt nu ook waarop de woorden doelen, waarmee ik de beantwoording sloot van de aanmerkingen die er op myn geldelyk beheer gemaakt waren, de woorden waarin ik verzocht van alle welwillende konsideratien verschoond te blyven."}]},{"lemma":"bearbeiding","count":1,"glosses":["tending"],"forms":["bearbeiding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s147","id":"h5-s147","source":"Hy roept, om zyn velden te bewerken of te besproeien, de bevolking van gansche dorpen op, wier eigen Sawah's evenzeer behoefte hebben aan bearbeiding ... ziedaar het misbruik."}]},{"lemma":"beau","count":1,"glosses":["free"],"forms":["beau"],"morphology":["adjective, French"],"note":"French beau jeu, literally “fine game,” means a favorable opportunity or free rein.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s101","id":"h11-s101","source":"Zóó ver dat je roept: \"laat die vrouw leven, misschien betert zy zich!\" je ziet, ik geef je beau jeu wat de uitvoering van 't schilderstuk aangaat ..."}]},{"lemma":"beauty","count":1,"glosses":["beauty"],"forms":["beauty"],"morphology":["English noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s4","id":"h20-s4","source":"Kyk, ik heb dien palm wat grooter gemaakt ... 't is nu juist the line of beauty van Hogarth, niet waar?"}]},{"lemma":"bebouwen","count":1,"glosses":["cultivating"],"forms":["bebouwen"],"morphology":["verbal noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s116","id":"h5-s116","source":"De Javaan is uit den aard der zaak landbouwer. De grond waarop hy geboren werd, die veel belooft voor weinig arbeids, lokt hem hiertoe uit, en vooral is hy met hart en ziel overgegeven aan het bebouwen zyner rystvelden, waarin hy dan ook zeer bedreven is."}]},{"lemma":"bed","count":1,"glosses":["bed"],"forms":["bed"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s22","id":"h11-s22","source":"Tine doet ook mee, als Max naar bed is."}]},{"lemma":"bedaard","count":2,"glosses":["composed","calmly"],"forms":["bedaard"],"morphology":["adjective","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s91","id":"h16-s91","source":"Het is een vast principe van me, altyd bedaard te blyven--want ik houd dit voor nuttig in de zaken--maar ik moet erkennen, dat het me dikwyls veel moeite kostte, by 't aanhooren van al de gekheid die Stern voorleest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s99","id":"h19-s99","source":"Ik heb de eer u ten-slotte de dankbare verzekering te geven, dat wanneer iets me kon terugbrengen van myn lang doordachte, en bedaard maar vurig aangekleefde principes ten dezen ... waarlyk, het zou geweest zyn de heusche innemende wyze waarop gy in de konferentie van eergister die principes hebt bestreden. De Adsistent-resident van Lebak,"}]},{"lemma":"bedaardheid","count":1,"glosses":["composure"],"forms":["bedaardheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s71","id":"h10-s71","source":"Geef hem een goed voorbeeld, omdat je zooveel ouder bent, en tracht hem bedaardheid en deftigheid inteprenten, want hy moet makelaar worden."}]},{"lemma":"bedacht","count":1,"glosses":["prepared"],"forms":["bedacht"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s98","id":"h6-s98","source":"Leeuwen of tygers nu waren er in den wagen niet. Men had alles maar zoo zorgvuldig gesloten omdat het westmoesson was, en men dus op regen moest bedacht zyn."}]},{"lemma":"bedanken","count":3,"glosses":["thanked","decline"],"forms":["bedanken","bedankte","bedankt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s51","id":"h12-s51","source":"--Ik gis dat ze bedanken zal, Max! je weet dat ze ook liever niet met ons eet, en ik kan haar geen ongelyk geven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s96","id":"h17-s96","source":"Den volgenden dag tegen den avend toen 't koel werd, bedankte hy zyn gastheer zeer, en ging verder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s22","id":"h19-s22","source":"De Patteh heeft my namens hem--het was op den 12den dezer--expresselyk voor die diskretie bedankt. Doch later toen ik begon te wanhopen aan den goeden uitslag myner pogingen, of beter, toen de maat myner verontwaardiging door een pas gehoord voorval overliep toen langer zwygen medeplichtigheid worden zou, toen moest die geheimhouding strekken ten-mynen-behoeve, want ook omtrent myzelf en de mynen heb ik plichten te vervullen."}]},{"lemma":"bede","count":2,"glosses":["prayer","plea"],"forms":["beê","bede"],"morphology":["noun, common gender, singular, poetic contraction","noun, common gender, singular"],"note":"Beê is a poetic contraction of bede, prayer.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s55","id":"h3-s55","source":"Maar, bestervend op myn lippen, Steeg de beê niet tot den Heer... 'k Boog wel beî myn knieën neer, 'k Voelde wel een zucht me ontglippen, Maar het was: \"nog niet, o Heer! \"Geef my eerst myn moeder weer!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s43","id":"h19-s43","source":"Deze bede om de schuldigen niet in bescherming te nemen, ontving de Resident onderwege."}]},{"lemma":"bedekken","count":5,"glosses":["covered","cover","hid"],"forms":["bedekt","bedekten","bedekken","bedekte"],"morphology":["verb, past, plural","past participle used adjectivally","verb, past participle","verb, infinitive","verb, past, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s37","id":"h5-s37","source":"Honderden gezadelde paarden bedekten den weg, en duizend menschen voor 't minst--wat veel was voor die plek--liepen in bedryvig wachten heen-en-weer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s5","id":"h6-s5","source":"Hy zat in 't midden van de pendoppo by de tafel die met een wit kleed bedekt, en met spyzen beladen was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s120","id":"h13-s121","source":"Het is de grond die tot het huis behoort, voor zoo-ver die niet door dat huis bedekt is, zoodat in Indie de uitdrukking: \"tuin en erve\" zou doorgaan voor een pleonasmus. Er zyn daar geen of weinige huizen zonder zoodanig erf."}]},{"lemma":"bedekking","count":2,"glosses":["protection","cover"],"forms":["bedekking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s65","id":"h14-s65","source":"De Natallers vermoedden dat de generaal zich verlaagde tot een werktuig van mandhélingschen haat, en 't was in die omstandigheden dat ik van-tyd tot-tyd iets doen kon, wat hy \"kordaat\" vond, vooral daar hy de weinige macht die er uit het fort kon gemist worden, en het detachement mariniers dat hy van boord had meegebracht, niet aan my afstond ter bedekking als ik naar de plekken reed waar men samenschoolde. Ik heb by die gelegenheid opgemerkt dat de generaal Vandamme zeer goed zorgde voor zyn eigen veiligheid, en 't is dáárom dat ik zyn roem van dapperheid niet onderschryven mag voor ik er meer van gezien heb, of iets anders."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s145","id":"h15-s145","source":"Weg met al wat herinnert aan Horatius' justum ac tenacem! Trompetten hier, en scherp gekletter van bekkenslag, en gesis van vuurpylen, en gekras van valsche snaren, en hier-en-daar een waar woord, dat het mee insluipe als verboden waar, onder bedekking van zooveel getrommel en zooveel gefluit?"}]},{"lemma":"bedelaarster","count":1,"glosses":["beggar-woman"],"forms":["bedelaarster"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s124","id":"h16-s124","source":"Ik heb haar onder anderen een fransch liedje hooren zingen--van Béranger, geloof ik--waarin een arme oude bedelaarster beklaagd wordt, die in haar jeugd op een theater zong, en gister was zy aan 't ontbyt zonder korset --Marie, meen ik--dat toch niet fatsoenlyk is."}]},{"lemma":"bedelen","count":1,"glosses":["beg"],"forms":["bedelen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s146","id":"h7-s146","source":"Hyzelf echter beklaagde zich hierover volstrekt niet, want zyn eerzucht was geenszins van dien aard, dat hy bedelen zou om hoogeren rang of meer gewin. En dit laatste ware hem toch goed te-stade gekomen!"}]},{"lemma":"bedelstaf","count":1,"glosses":["beggar’s staff"],"forms":["bedelstaf"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s193","id":"h20-s193","source":"Dit is zoo niet geweest! Een deftig gezin is daardoor tot den bedelstaf gebracht ..."}]},{"lemma":"bedelvolk","count":1,"glosses":["beggarly lot"],"forms":["bedelvolk"],"morphology":["noun, neuter, collective singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s108","id":"h18-s109","source":"\"Ze kon niet den heelen dag trappen klimmen voor dat bedelvolk, zeide zy, ik moest maar zelf gaan zien.\" En daar volgde weer een beschryving van de trappen en portalen, die ik volstrekt niet noodig had, want ik herken altyd een plaats waar ik eens geweest ben, omdat ik altyd zoo op alles acht geef."}]},{"lemma":"bedenken","count":15,"glosses":["thought","considered","Remember","kept reflecting","consider","let him consider","considers","should remember","reckoned","remember"],"forms":["bedacht","bedenken","bedenke","Bedenk","bedenkt","bedenk"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present subjunctive, singular","verb, imperative, singular","noun, neuter, singular","verb, present, singular","verb, past, first person singular","verb, infinitive","substantivized infinitive, neuter singular","verb, present subjunctive, third person singular"],"note":"The present subjunctive bedenke gives an exhortation: “let one consider.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s79","id":"h2-s79","source":"Maar ik bedacht gedurig dat hy niet wist hoe laat het was, en bespeurde bovendien dat zyn jasje tot aan de kin was dichtgeknoopt--dat een zeer slecht merk is--zoodat ik den toon van ons onderhoud wat flauw blyven liet. Hy verhaalde my dat hy in Indie was geweest, dat hy getrouwd was, dat hy kinderen had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s26","id":"h6-s26","source":"--In 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet, antwoordde Verbrugge die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf. Want hy had moeten bedenken dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s12","id":"h8-s12","source":"Men bedenke bovendien, dat het meerendeel zyner hoorders uit eenvoudige, doch geenszins domme menschen bestond, en tevens dat het Oosterlingen waren, wier indrukken zeer verschillen van de onze."}]},{"lemma":"bedenking","count":1,"glosses":["considerations"],"forms":["bedenkingen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s325","id":"h17-s325","source":"Doch al ware hun aanmerking gegrond, wie zùlke bedenkingen aanvoert als bewys tegen de hoofdstrekking van myn boek, geeft my een groote zegepraal. Want ze luiden, vertaald, \"het kwaad dat gy bestrydt, bestaat niet, of niet in zoo hooge maat, omdat de inlander niet is als uw Saïdjah ... er ligt in de mishandeling der Javanen geen zoo groot kwaad als daarin liggen zou wanneer ge uwen Saïdjah juister geteekend hadt."}]},{"lemma":"bederf","count":2,"glosses":["corruption"],"forms":["bederf"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s23","id":"h4-s23","source":"Over ebbe en vloed der beschaving. Over epidemisch bederf in staathuishoudingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s119","id":"h15-s119","source":"Indien alzoo reeds in zichzelf de benoeming tot Gouverneur-generaal veelal de oorzaken van bederf meedraagt, ook van denzulken die uitstekend was in verstand en gemoed, wat is er dan te verwachten van personen die reeds vóór die benoeming leden aan veel gebreken?"}]},{"lemma":"bederven","count":10,"glosses":["spoiled","corrupts","ruin","ruins","spoil"],"forms":["bederft","bederven","bedorven","bedierf"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past participle","verb, present, third person singular","verb, past, singular","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s45","id":"h1-s45","source":"Ja, dat tooneel bederft velen, meer nog dan de romans. Het is zoo aanschouwelyk!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s100","id":"h4-s100","source":"Dit is een vast principe van me. Neen, ik zag in dat er een gevaar dreigt, dat de heele koffimarkt bederven zou, een gevaar dat alleen door de vereende krachten van alle makelaars kan worden afgeweerd, en zelfs is 't mogelyk dat deze krachten daartoe niet eens voldoende zyn, en dat ook de suikerraffinadeurs--Frits zegt: raffineurs, maar ik schryf nadeurs."}]},{"lemma":"bedervend","count":1,"glosses":["corrupting"],"forms":["bedervenden"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s12","id":"h19-s12","source":"Ik was zoo vry in dien brief u voortestellen dat Inlandsch Hoofd naar Serang opteroepen, ten-einde na zyn vertrek en na neutralisatie van den bedervenden invloed zyner uitgestrekte familie een onderzoek te doen instellen naar de gegrondheid myner beschuldiging en van myn vermoeden."}]},{"lemma":"bederver","count":1,"glosses":["corrupter"],"forms":["bederver"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s166","id":"h6-s166","source":"Men stelle zich Sokrates voor--niet als hy den gifbeker ledigt, want ik bedoel hier de ondervinding van 't gemoed, en niet die welke rechtstreeks door uiterlyke omstandigheden veroorzaakt wordt--hoe bitter bedroefd zyn ziel moet geweest zyn, toen hy die 't goede en ware zocht, zich hoorde noemen \"een bederver der jeugd en een verachter der goden.\""}]},{"lemma":"bedeuten","count":1,"glosses":["means"],"forms":["bedeutet"],"morphology":["verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s264","id":"h14-s264","source":"Und fragen was mein Traum bedeutet... hör, Was war das?"}]},{"lemma":"bedevaart","count":1,"glosses":["pilgrimages"],"forms":["bedevaarten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s31","id":"h15-s31","source":"Bovendien meende de man, door dweepzucht beheerscht, by 't klimmen zyner jaren het heil van zyn ziel voor bezoldigde bedevaarten naar Mekka en voor aalmoezen aan gebedzingende leegloopers te kunnen inkoopen."}]},{"lemma":"bediende","count":19,"glosses":["servants","clerk","servant"],"forms":["bedienden","bediende"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s70","id":"h4-s70","source":"Bastiaans--dit is de derde bediende die zoo oud en stuntelig wordt--was den laatsten tyd, van de dertig dagen zeker geen vyf-en-twintig binnen geweest, en àls hy aan 't kantoor komt, doet hy nog dikwyls zyn werk slecht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s77","id":"h4-s77","source":"Ik zou hem in dat geval zeggen dat hy my \"m'nheer\" moest noemen, maar dit zou hyzelf wel begrypen, want een bediende kan toch zyn patroon niet by den naam aanspreken, en hy ware misschien voor zyn leven geholpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."}]},{"lemma":"bedienen","count":4,"glosses":["served","avail","serve"],"forms":["bediend","bedienen"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s1","id":"h2-s1","source":"Daar ik niet weet of gy aan de beurs bekend zyt, wil ik u even zeggen dat Stern een eerst huis is in koffi te Hamburg, dat altyd door Last & Co is bediend geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s92","id":"h7-s92","source":"Het is waar dat de liplap niet dan by-uitzondering in gezelschappen wordt toegelaten, en dat hy gewoonlyk, als ik me hier van een zeer gemeenzame uitdrukking bedienen mag: \"niet voor vol wordt aangezien\" maar zelden zal men zulke uitsluiting of geringschatting hooren voorstellen en verdedigen als een grondbeginsel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s39","id":"h9-s39","source":"Niet omdat hy gelyk heeft, maar omdat ik aan de firma Last & Co verplicht ben zorgtedragen dat de oude Stern niet vervalle in Busselinck & Waterman, die hem slecht zouden bedienen omdat het knoeiers zyn. By u, lezer, stort ik myn hart uit, en opdat ge na het lezen van Stern's geschryf--heb ge 't werkelyk gelezen?--uwen toorn niet zoudt uitstorten over een onschuldig hoofd want ik vraag u, wie zal een makelaar nemen, die hem voor menscheneter uitscheldt?--hecht ik er aan, dat ge overtuigd zyt van myn onschuld."}]},{"lemma":"bediening","count":4,"glosses":["public offices","post","office","employment"],"forms":["bediening","bedieningen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s123","id":"h7-s123","source":"Hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is, en houdende: \"dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal; dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden; gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten; dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen, die gegeven zijn of gegeven zullen worden, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed ... (hier: adsistent-resident) betaamt.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s145","id":"h7-s145","source":"Bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s116","id":"h15-s116","source":"* * * * * Zeer weinig europesche lezers kunnen zich een juist denkbeeld vormen van de hoogte waarop een Gouverneur-generaal staan moet als mensch, om niet beneden de hoogte zyner bediening te blyven, en 't gelde dan ook niet als een te streng oordeel wanneer ik de meening aankleef dat zeer weinigen, geenen misschien, aan zóó zwaren eisch hebben kunnen beantwoorden."}]},{"lemma":"bedje","count":1,"glosses":["bed"],"forms":["bedjen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Bedjen is an older spelling of the diminutive bedje.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s58","id":"h20-s58","source":"Zy bracht daarop kleinen Max naar zyn bedjen--een stroomat--en toen ze terugkwam, vond ze Havelaar in gesprek met Verbrugge en Duclari die zoo-even waren binnen getreden."}]},{"lemma":"bedoeld","count":2,"glosses":["aforementioned","aforesaid"],"forms":["bedoelde"],"morphology":["adjective, past participial","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s69","id":"h19-s69","source":"Het slot was dat de resident moest toegeven, en als bedreiging zei, wat voor Havelaar een zegepraal was: dat hy zich dan genoodzaakt vond de bedoelde brieven te brengen onder de aandacht van de Regeering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s76","id":"h20-s76","source":"In uwe bedoelde handelingen worden evenzeer gemist bezadigd overleg, beleid en voorzichtigheid, zoo zeer vereischt in eenen ambtenaar met uitvoering van gezag in de binnenlanden bekleed (sic) als begrippen van ondergeschiktheid aan uwen onmiddelijken superieur."}]},{"lemma":"bedoelen","count":22,"glosses":["meant","mean","means","in question","intend","does mean","did mean","referred to"],"forms":["bedoelde","bedoel","bedoelt","bedoeld"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, present, third person singular","adjective, past-participial, inflected","verb, present, third-person singular","verb, present, first person singular","verb, past participle, adjectival","past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s13","id":"h2-s13","source":"...dat zulk een huis--ik bedoel Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht N°. 37--niet omzichtig genoeg wezen kon met het engageeren van sujetten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s4","id":"h4-s4","source":"Over de slaverny in Europa. (Wat hy hiermee bedoelt, begryp ik niet. Nu, zoo is er meer!)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s20","id":"h4-s20","source":"Over boschgeluiden. Over brandbaarheid van water. (Ik denk dat hy sterk water bedoelt.)"}]},{"lemma":"bedoeling","count":9,"glosses":["intention","purpose"],"forms":["bedoeling"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s79","id":"h1-s79","source":"Dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden, en iedereen, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s158","id":"h5-s158","source":"Had niet zyn bedoeling kunnen zyn, hun den oogst overtelaten uit de menschlievende berekening dat zyn grond beter gelegen was, vruchtbaarder dan de hunne, en dus hun arbeid milder beloonen zou?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s60","id":"h6-s60","source":"Hetzy Duclari gevoelde dat er iets onbeleefds in lag, hem hierdoor van 't onderhoud uittesluiten, hetzyd-i hiermee een andere bedoeling had, op-eenmaal ging hy, zich tot den Regent wendende, in 't maleisch voort:"}]},{"lemma":"bedragen","count":1,"glosses":["amounts to"],"forms":["bedraagt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s213","id":"h14-s213","source":"Wanneer men nu let op de hoeveelheid ryst welke volgens die opgaven is overgevoerd uit residentien op Java naar residentien op Java, zal men bevinden dat deze hoeveelheid vele duizende pikols meer bedraagt dan de ryst die, volgens dezelfde opgaven, in residentien op Java uit residentien op Java is ingevoerd."}]},{"lemma":"bedreiging","count":6,"glosses":["threat","threats","a threat"],"forms":["bedreiging","bedreigingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s173","id":"h14-s173","source":"De korrespondentie met de Hoofden bevatte verwyt op verwyt, bedreiging op bedreiging, en deden zeer goed begrypen hoe die ambtenaar ten laatste zou gezegd hebben, zich rechtstreeks tot de Regeering te zullen wenden indien niet aan dien stand van zaken een einde werd gemaakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s78","id":"h18-s78","source":"Ik weifelde tusschen de keus om terstond officieel te rapporteeren, en de zucht om door zachtheid, of later zelfs door bedreigingen, dien Inlandschen Hoofdambtenaar daarvan terug te brengen, ten-einde het tweeledig doel te bereiken om dat misbruik te doen ophouden en te-gelyker-tyd dien ouden dienaar van het Gouvernement niet terstond al te streng te behandelen, vooral uit aanmerking van de slechte voorbeelden die, naar ik geloof, hem dikwyls gegeven zyn, en in-verband met de byzondere omstandigheid dat hy bezoek verwachtte van twee verwanten, de Regenten van Bandoeng en van Tjanjor, althans van den laatsten--die, naar ik meen, reeds met groot gevolg op weg is--en hy dus meer dan anders in de verzoeking was--en met het oog op den benarden staat zyner geldmiddelen, als-het-ware in de noodzakelijkheid--om door onwettige middelen te voorzien in de noodige toebereidselen voor dat bezoek."}]},{"lemma":"bedreven","count":1,"glosses":["skilled"],"forms":["bedreven"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s116","id":"h5-s116","source":"De Javaan is uit den aard der zaak landbouwer. De grond waarop hy geboren werd, die veel belooft voor weinig arbeids, lokt hem hiertoe uit, en vooral is hy met hart en ziel overgegeven aan het bebouwen zyner rystvelden, waarin hy dan ook zeer bedreven is."}]},{"lemma":"bedriegen","count":4,"glosses":["deceived","is mistaken","deceive"],"forms":["bedrogen","bedriegt","bedriegen"],"morphology":["verb, present, singular, reflexive","verb, infinitive","verb, participle","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s148","id":"h11-s148","source":"--Goed, kind! Maar weet je wel, heeren, dat men zich dikwyls bedriegt in 't beoordeelen der aanspraken van sommige menschen op stoffelyke onvolkomenheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s315","id":"h17-s315","source":"Daarom heb ik, in-plaats van dorre namen van personen en plaatsen, met de dagteekening er by, in-plaats van een afschrift der lyst van diefstallen en afpersingen, die voor me ligt getracht een schets te geven van wat er kàn omgaan in de harten der arme lieden die men berooft van wat dienen moet tot onderhoud van hun leven, of zelfs: ik heb dit slechts laten gissen, vreezende my te zeer te bedriegen in het teekenen der omtrekken van aandoeningen die ik nooit ondervond."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s90","id":"h20-s90","source":"--'t Is niets, zei Havelaar, de Gouverneur-generaal is een eerlyk man: hy moet bedrogen zyn ... hoewel hy zich tegen dat bedrog had kunnen hoeden door my eerst te hooren. Hy is verstrikt in 't web van de buitenzorgsche ambtenary."}]},{"lemma":"bedrijf","count":2,"glosses":["act","trade"],"forms":["bedryf"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s50","id":"h1-s50","source":"Maar tel nu eens de steken die ze doet gedurende het heele bedryf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s167","id":"h7-s167","source":"Zy begreep volkomen dat hy de logementsrekening van de familie arme zangers betaalde, die terug wilden naar hun land, maar niet gaarne de have achterlieten, waartoe de harp behoorde, en de viool, en de bas, die zy zoo noodig hadden voor hun schamel bedryf."}]},{"lemma":"bedrijvig","count":2,"glosses":["busy","busily"],"forms":["bedryvig"],"morphology":["adjective, uninflected","adverb"],"note":"Old spelling of modern bedrijvig.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s37","id":"h5-s37","source":"Honderden gezadelde paarden bedekten den weg, en duizend menschen voor 't minst--wat veel was voor die plek--liepen in bedryvig wachten heen-en-weer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s118","id":"h7-s118","source":"De policie- en bureau-oppassers liepen bedryvig heen-en-weer. Kortom, alles toonde aan dat de eentonigheid op dat vergeten plekje gronds in den javaschen Westhoek, voor een oogenblik werd afgebroken door wat leven."}]},{"lemma":"bedrijvigheid","count":1,"glosses":["activity"],"forms":["bedryvigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern Dutch ‘bedrijvigheid’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s194","id":"h14-s194","source":"De resident roemt den handel die daar bloeit, en beweert dat in de geheele landstreek de grootste welvaart en bedryvigheid worden waargenomen."}]},{"lemma":"bedroefd","count":15,"glosses":["grieved","sad","distressed","grieving"],"forms":["bedroefd","bedroefde"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s166","id":"h6-s166","source":"Men stelle zich Sokrates voor--niet als hy den gifbeker ledigt, want ik bedoel hier de ondervinding van 't gemoed, en niet die welke rechtstreeks door uiterlyke omstandigheden veroorzaakt wordt--hoe bitter bedroefd zyn ziel moet geweest zyn, toen hy die 't goede en ware zocht, zich hoorde noemen \"een bederver der jeugd en een verachter der goden.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s169","id":"h7-s169","source":"Zy vond het zeer schoon in haar Max, dat hy 't klavier liet terugbrengen in de voorkamer van den huisvader, dien hy had hooren zeggen hoe leed het hem deed dat de meisjes verstoken waren van muziek \"na dat bankroet.\" Zy begreep zeer goed dat haar Max de slavenfamilie vrykocht te Menado, die zoo bitter bedroefd was te moeten stygen op de tafel des afslagers."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s44","id":"h8-s44","source":"Ja, ja, ik zeg u dat uw en myn ziel daarover bedroefd is! En daarom juist zyn wy Allah dankbaar dat hy ons macht heeft gegeven om hier te arbeiden."}]},{"lemma":"bedroeven","count":1,"glosses":["saddened"],"forms":["bedroefde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s181","id":"h17-s181","source":"Het bedroefde hem dat ze 't niet was vooruitgeloopen, het schoone oogenblik dat hem drie jaren lang de ziel had voorgelicht met onbeschryfelyken glans."}]},{"lemma":"bedroevend","count":2,"glosses":["saddening"],"forms":["bedroevend"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s39","id":"h16-s39","source":"Wie nederlandsch Indie alleen kent van Java, kan zich evenmin een juist denkbeeld vormen van den Maleier, den Amboinees, den Battah, den Alfoer, den Timorees, den Dajak, den Boegie, of den Makassaar, alsof hy nooit Europa verlaten had, en 't is voor iemand die in de gelegenheid was 't onderscheid tusschen deze volkeren waartenemen, dikwyls vermakelyk om de gesprekken aantehooren--grappig en bedroevend tevens, de redevoeringen te lezen!--van personen die hun kennis der indische zaken opdeden te Batavia of te Buitenzorg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s51","id":"h16-s51","source":"Er zyn personen die byna even zooveel tyd in Nederlandsch-Indie doorbrachten, zonder ooit in aanraking gekomen te zyn, noch met de bevolking, noch met inlandsche Hoofden, en 't is bedroevend, dat de Raad van Indie zeer dikwyls geheel of grootendeels uit zoodanige personen is samengesteld, ja dat men zelfs middel heeft gevonden, den Koning benoemingen te laten teekenen tot Gouverneur-generaal, van iemand die tot deze soort van specialiteiten behoorde."}]},{"lemma":"bedrog","count":1,"glosses":["deception"],"forms":["bedrog"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s90","id":"h20-s90","source":"--'t Is niets, zei Havelaar, de Gouverneur-generaal is een eerlyk man: hy moet bedrogen zyn ... hoewel hy zich tegen dat bedrog had kunnen hoeden door my eerst te hooren. Hy is verstrikt in 't web van de buitenzorgsche ambtenary."}]},{"lemma":"bedtijd","count":1,"glosses":["Bedtime"],"forms":["Bedtyd"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s16","id":"h20-s16","source":"--Bedtyd! Maar ... ik heb nog niet gegeten."}]},{"lemma":"beducht","count":1,"glosses":["afraid"],"forms":["beducht"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s90","id":"h18-s90","source":"Ten-slotte heb ik de eer--ten-overvloede voor u, die de Afdeeling Lebak beter kent dan my nog mogelyk is--de verzekering te geven dat uit een politiek oogpunt de streng rechtvaardige behandeling dezer zaak geen het minste bezwaar heeft, en dat ik eer voor gevaar zou beducht zyn als ze niet tot klaarheid gebracht werd. Want ik ben geïnformeerd dat de geringe man die, naar een getuige my zeide, poessing is van de vexatie, reeds lang naar redding uitziet."}]},{"lemma":"beduiden","count":10,"glosses":["means","signify","does mean","does amount to","amounts to","meant"],"forms":["beduidt","beduiden","beduidde"],"morphology":["verb, present, singular","verb, present, third person singular","verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s262","id":"h8-s262","source":"Dit beduidt dat er veel meer landrenten worden opgebracht, dan er in 'slands kas vloeien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s74","id":"h9-s74","source":"Ik zeide reeds dat er in het pak van Sjaalman, onder veel vodden, toch ook een en-ander was, dat in 't oog viel door degelykheid van redeneering. Maar, och, hoe weinig heeft toch zoo-iets te beduiden, als men 't vergelykt by een taal als van dominee Wawelaar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s23","id":"h10-s23","source":"Wat beduidt dat: voortdragen op je vleugels? Je hebt geen vleugels, en je gezang ook niet."}]},{"lemma":"beeld","count":10,"glosses":["image","images"],"forms":["beeld","beelden"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s45","id":"h3-s45","source":"En dàt beeld, my 't schoonste op aarde, Dat ik omdroeg in 't gemoed Als een onwaardeerbaar goed, En zoo trouw in 't hart bewaarde... Vreemd was 't eenmaal aan myn zinnen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s8","id":"h8-s8","source":"Ieder verwachtte hierop een toespraak als die welke de resident op den vorigen dag had gehouden, en het is niet geheel-en-al zeker dat Havelaar zelf van voornemen was iets anders te zeggen, doch men moest hem by zulke gelegenheden gehoord en gezien hebben om zich voortestellen hoe hy, by toespraken als deze, zich opwond en door zyn eigenaardige wyze van spreken aan de bekendste zaken een nieuwe kleur meedeelde, hoe zich dan zyn houding oprichtte, hoe zyn blik vuur schoot, hoe zyn stem van 't vleiend zachte in 't vlymend scherpe overging, hoe de beelden van zyn lippen vloeiden als strooide hy iets kostbaars om zich heen dat toch hèm niets kostte, en hoe, als hy ophield, ieder hem aanstaarde met open mond als om te vragen: \"myn God, wie zyt ge?\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s68","id":"h8-s68","source":"Zyn beelden, die altyd genomen waren uit het leven dat hem omringde, waren voor hem werkelyk hulpmiddelen tot begrypelyk maken van wat hy bedoelde, en niet, zooals vaak geschiedt, lastige aanhangsels die de zinsneden der redenaars bezwaren, zonder eenige duidelykheid toetevoegen aan 't begrip der zaak die men voorgeeft toetelichten."}]},{"lemma":"beeldhouwwerk","count":1,"glosses":["sculpture"],"forms":["beeldhouwwerk"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s49","id":"h11-s49","source":"Dit geldt, geloof ik, ook voor beeldhouwwerk en schilderstukken."}]},{"lemma":"beeldig","count":1,"glosses":["lovely"],"forms":["beeldig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s299","id":"h11-s299","source":"--Is dat niet beeldig? vroeg Tine aan haar gasten, die 't misschien heel gek vonden ..."}]},{"lemma":"been","count":5,"glosses":["leg","bone","bones"],"forms":["been","beenderen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":"Op de been brengen means to muster or call people to arms.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s79","id":"h5-s79","source":"Een baron beschouwde zich als baron \"door de genade Gods.\" De graven vertegenwoordigden den Keizer, en voerden als zoodanig diens banier, d.i. den Standaard van het Ryk. Een baron bracht volk op de been onder zyn eigen vaan, als baanderheer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s20","id":"h9-s20","source":"Met knagen en kauwen op vleesch en been van uw geslacht?"}]},{"lemma":"beentje","count":2,"glosses":["little legs"],"forms":["beentjes"],"morphology":["noun, neuter, plural, diminutive","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s167","id":"h4-s167","source":"Zyn wyd broekje reikte ter-nauwernood tot de helft van de dy, en de beentjes waren bloot van daar tot aan den enkel. Heel indecent, vind ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s105","id":"h6-s105","source":"Men kan dan zyn hals eens anders wenden, men beweegt nu-en-dan zyn knie, en misschien zit er eens een juffrouw naast ons met dansschoenen, of een jongetje wiens beentjes den grond niet raken."}]},{"lemma":"beest","count":3,"glosses":["bird","little creature","beast"],"forms":["beest","beestje"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s65","id":"h12-s65","source":"--Die heb ik je reeds gegeven, zei Havelaar. Ik had het beest gestolen van den generaal Vandamme, en heb 't opgegeten ... met iemand."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s112","id":"h14-s112","source":"Ge begrypt echter dat ik nu zoo-iets niet meer doen zou, ook al ware daartoe zooveel aanleiding als in die dagen ... kom eens hier, Max--neen, vang dat beestje niet--kom hier?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s21","id":"h15-s21","source":"Hem bleef de mishandeling gespaard die hem wachtte by terugkeer in zyn dorp, en de rottingslagen die de straffe zyn voor al wie een oogenblik meenen kon geen beest te wezen, geen onbezield stuk hout of steen. De straffe van wie in een aanval van dwaasheid geloofd had dat er Recht in 't land was, en dat de adsistent-resident den wil had, en de macht, om dat Recht te handhaven ..."}]},{"lemma":"beetje","count":3,"glosses":["little"],"forms":["beetje"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, singular used adverbially"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s143","id":"h11-s143","source":"2° Wie gelooft dat een in schoone lynen geteekende neus niet mag gesnoten worden, doet verkeerd dit geloof toetepassen op mevrouw Havelaar, wier neus een beetje en pomme de terre is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s121","id":"h12-s121","source":"Neen, Verbrugge, je krygt la pièce niet, voor ik nog een beetje heb rondgereden op myn stokpaardje over de tegenstellingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s180","id":"h12-s180","source":"Wanneer hy my voor die zaken had laten terechtstaan als schuldig aan oneerbiedigheid jegens den Gouverneur van Sumatra's Westkust, hetgeen in die dagen met een beetje goeden wil had kunnen worden uitgelegd als \"pooging, tot ondermyning van 't nederlandsch gezag, en aanhitsing, tot opstand\" of aan \"diefstal op den publieken weg\" zou hy getoond hebben een goedhartig mensch te zyn."}]},{"lemma":"begaan","count":8,"glosses":["committed","moved","perpetrated","commit"],"forms":["begaan","beging","begingen"],"morphology":["verb, past participle","verb, past, singular","verb, past, plural","past participle","verb, infinitive","adjective, past-participial","adjective"],"note":"Met iemand of iets begaan zijn means to be concerned or moved by them.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s27","id":"h6-s27","source":"De Adhipatti beging de fout van een te snel antwoord niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s54","id":"h8-s54","source":"Hoofden van Lebak, we hebben dikwyls misslagen begaan, en ons land is arm omdat we zooveel misslagen begingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s79","id":"h8-s79","source":"Maar hy hield niet van verzen. \"Het was een leelyk ryglyf\" zeide hy, en als hy er toe gebracht werd iets te lezen van wat hy \"begaan\" had, zooals hy zich uitdrukte, schiep hy er vermaak in, zyn eigen werk te bederven, òf door 't voortedragen op een toon die 't belachelyk maken moest, òf door op-eenmaal, vooral by een hoogst-ernstigen passus, aftebreken, en er een kwinkslag tusschen te werpen, die de toehoorders pynlyk aandeed, maar die by hem niets anders was dan een bloedige satire op de onevenredigheid tusschen dat keurslyf en zyn ziel die zich daarin zoo benauwd voelde."}]},{"lemma":"begeerte","count":2,"glosses":["longing","desire"],"forms":["begeerte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s88","id":"h3-s88","source":"Over de oorzaken van den opstand der Nederlanders tegen Spanje, NIET liggende in de begeerte naar godsdienstige of staatkundige vryheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s81","id":"h15-s81","source":"Want, afgescheiden van de ontevredenheid met zichzelf die een gevolg is van plichtverzuim of lauwheid, baart het zoeken naar gemakkelyker omwegen, de zucht om altyd en overal botsing te ontgaan, de begeerte om te \"schipperen\" meer zorg, en inderdaad meer gevaar, dan men op den rechten weg ontmoeten zal."}]},{"lemma":"begeleiden","count":1,"glosses":["escorted"],"forms":["begeleid"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s117","id":"h7-s117","source":"Rondom het huis stonden honderden menschen, die of te-paard den wagen van den resident hadden begeleid, of tot het gevolg der saamgeroepen Hoofden behoorden."}]},{"lemma":"begeren","count":9,"glosses":["coveted","desired","crave","covets","desire","craves"],"forms":["begeert","begeerde","begeerd","begeeren"],"morphology":["verb, present, singular","adjective, past participial","verb, infinitive","adjective, inflected participial","verb, past tense, third person singular","verb, participle","verb, past, singular"],"note":"Begeert means covets or desires here, not merely asks for.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s136","id":"h5-s136","source":"Niets is gewoner dan het onbetaald verstrekken van levensmiddelen ten-behoeve der hofhouding van den Regent. En wanneer die Regent een gevallig oog mocht slaan op het paard, den buffel, de dochter, de vrouw, van den geringen man, zou men 't ongehoord vinden, als deze den onvoorwaardelyken afstand van het begeerd voorwerp weigerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s151","id":"h5-s151","source":"Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers ... zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s156","id":"h5-s156","source":"Als een mantrie hem zegt dat de Regent zyn paard begeert, met dit gevolg dat het begeerde dier weldra plaats heeft gekregen in de stallen van den Regent, bewyst zulks nog volstrekt niet dat deze niet van voornemen was--o, zeker!--daarvoor een hoogen prys te betalen ... te-eeniger-tyd."}]},{"lemma":"begerig","count":1,"glosses":["eager"],"forms":["begeerigen"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s189","id":"h17-s189","source":"Of ze had den nacht doorgebracht in 't donker, zittend op haar rystblok, en tellende met begeerigen vinger dat er wel waarlyk daarin zes-en-dertig diepe strepen stonden gekorven naast elkander."}]},{"lemma":"begeven","count":10,"glosses":["betook","go","make one's way","betake","went","make his way","gone"],"forms":["begeven","begaf","begaven"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past, plural","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s119","id":"h7-s119","source":"Weldra reed de fraaie wagen van den Adhipatti 't voorplein op. De resident en Havelaar, schitterend van goud en zilver, maar ietwat struikelend over hun degens, stapten er in, en begaven zich naar de woning van den Regent, waar ze met muziek van gongs en gamlangs ontvangen werden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s210","id":"h7-s210","source":"Havelaar begaf zich naar zyn kantoor, en bleef daar den nacht door, tot den volgenden morgen."}]},{"lemma":"begin","count":6,"glosses":["beginning","outset"],"forms":["begin","beginne"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, dative singular, archaic"],"note":"In den beginne is an archaic fixed expression meaning “in the beginning.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s85","id":"h5-s85","source":"Het was in den beginne een gunst, weldra een gewoonte, en ten-slotte een noodzakelykheid, maar nooit werd deze erfelykheid wet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s54","id":"h11-s54","source":"By 't mooiste tableau vivant verlangt men al gauw naar een volgend nummer, hoe heerlyk ook de indruk was in 't begin."}]},{"lemma":"beginnen","count":38,"glosses":["began","begins","begun","begin","beginning"],"forms":["begon","begint","begonnen","beginnen","begin","beginnende"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past, third-person singular","verb, present, singular","verb, past participle","verb, infinitive","verb, present, third-person singular","verb, participle","verb, past, plural","verb, present participle","verb, past, first person singular","verb, past, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s20","id":"h3-s20","source":"Kom, Frits!\" Zoo ging het, en Frits begon. Daar ik niet houd van dat bestudeerd spannen van des lezers nieuwsgierigheid, zal ik maar terstond zeggen dat ze te-huis het pak van Sjaalman hadden opengemaakt, en daaruit hadden Frits en Marie een neuswysheid en een sentimentaliteit geput, die me later veel last in huis gehaald hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s46","id":"h3-s46","source":"En al houdt die liefde stand Tot de laatste snik van 't leven Me in een beter vaderland Eind'lyk haar zal wedergeven... 'k Had begonnen haar te minnen! Wat is min die eens begon, By de liefde mèt het leven 't Kind door God in 't hart gedreven Toen het nog niet staam'len kon?"}]},{"lemma":"beginsel","count":1,"glosses":["beginning"],"forms":["beginsel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s52","id":"h9-s52","source":"De vreeze des Heeren is 't beginsel van alle wysheid, je moet dus de Rosemeyers niet zoenen, en niet zoo pedant wezen. Zedeloosheid brengt ten verderve, jongen."}]},{"lemma":"begrafenis","count":1,"glosses":["burial"],"forms":["begrafenis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s124","id":"h8-s124","source":"En wàt door de voorbygangers die de begrafenis aanschouwen?"}]},{"lemma":"begraven","count":5,"glosses":["buried","bury"],"forms":["begraven","begroeven","begroef","begraaft"],"morphology":["verb, past participle","verb, past, plural","verb, past, singular","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s192","id":"h7-s192","source":"Doch alweer was 't eigenaardig dat hy die zoo nauwkeurig en scherp het recht van een ander--hoe diep ook begraven onder stoffige akten en dikwebbige chicanes--zou hebben nagespoord en verdedigd, dat hy hier waar zyn eigen belang in 't spel was, met slordigheid het oogenblik verwaarloosde, waarin misschien de zaak had moeten worden aangevat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s56","id":"h8-s56","source":"Waarom zoeken zy arbeid, ver van de plaats waar ze hun ouders begroeven?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s61","id":"h8-s61","source":"Ik vraag u, Hoofden van Bantan-Kidoel, waarom zyn er zoovelen die weggingen, om niet begraven te worden waar ze geboren zyn?"}]},{"lemma":"begrijpelijk","count":2,"glosses":["intelligible","understandable"],"forms":["begrypelyk"],"morphology":["adjective","adjective used predicatively"],"note":"Historical spelling of modern begrijpelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s68","id":"h8-s68","source":"Zyn beelden, die altyd genomen waren uit het leven dat hem omringde, waren voor hem werkelyk hulpmiddelen tot begrypelyk maken van wat hy bedoelde, en niet, zooals vaak geschiedt, lastige aanhangsels die de zinsneden der redenaars bezwaren, zonder eenige duidelykheid toetevoegen aan 't begrip der zaak die men voorgeeft toetelichten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s125","id":"h13-s126","source":"Deze ravyn was dan ook altyd een doorn geweest in de oogen van mevrouw Slotering, wat zeer begrypelyk is."}]},{"lemma":"begrijpen","count":80,"glosses":["understood","understand","grasped","grasp","understands","understanding","will understand","can imagine","grasps","included","grasping","stands to reason","judged"],"forms":["begreep","begrypt","begryp","begrepen","begrypen"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, participle","verb, present, second person singular","verb, past, plural","verb, present, first-person singular","verb, past participle","verb, present, first person singular","verb, present, third-person singular","verbal noun, infinitive","verb, past, third-person singular","verb, present, second-person singular, historical spelling","verb, past participle, adjectival","verb, present, second person singular formal","verb, present, second-person singular","verb, past, first person singular"],"note":"Begryp is the historical spelling of modern begrijp.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s23","id":"h2-s23","source":"En ik verzond myn brief. Ge begrypt dat de oude Stern niet goedschiks by Busselinck & Waterman kan overgaan, als de jonge by ons aan 't kantoor is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s62","id":"h2-s62","source":"Ik voelde een greep in myn nek ... een tweeden greep veel lager ... ik zweefde een oogenblik ... en vóór ik recht begreep hoe de zaken stonden, was ik in de kraam van den Griek, die in verstaanbaar fransch zei dat ik een gamin was, en dat hy de policie roepen zou. Nu was ik wel dicht by het meisje, maar genoegen deed het me niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s1","id":"h3-s1","source":"Waarde lezer, ge begrypt hoe gek ik stond te kyken, toen men my daar zoo op-eens wilde verheffen tot makelaar in verzen."}]},{"lemma":"begrip","count":22,"glosses":["notions","understanding","notion","convictions","concepts","grasp","conceptions","standards","concept"],"forms":["begrippen","begrip"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s83","id":"h3-s83","source":"Over den oorsprong van den adel. Over het verschil tusschen de begrippen: ONEINDIGE TYD en: EEUWIGHEID."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s1","id":"h4-s1","source":"Over het begrip van eer. Over de apokriefe boeken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s26","id":"h4-s26","source":"Over persoonlyke begrippen als maatstaf der verantwoordelykheid in de zedelyke wereld. (Bespottelyk! Hy zegt dat ieder zyn eigen rechter moet wezen."}]},{"lemma":"begroeten","count":3,"glosses":["greet","greeted"],"forms":["begroeten","begroette"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s3","id":"h7-s3","source":"Havelaar begroette beide beambten hoffelyk. Den kontroleur--er is altyd iets pynlyks in de ontmoeting van een nieuwen chef--zette hy door eenige vriendelyke woorden op zyn gemak, als wilde hy terstond reeds een soort van gemeenzaamheid invoeren, die 't verkeer zou gemakkelyk maken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s159","id":"h20-s159","source":"Ook Max was aangedaan, vooral toen hy op de eerste wisselplaats eene talryke menigte vond, die weggeslopen was uit Rangkas-Betoeng om hem daar te begroeten voor het laatst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s162","id":"h20-s162","source":"Men zeide zoo beteekenisvol mogelyk, gekomen te zyn om Havelaar te begroeten, en Max ontving menig welsprekenden handdruk ..."}]},{"lemma":"begroeting","count":1,"glosses":["greeting"],"forms":["begroeting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s6","id":"h18-s6","source":"\"Ik wil toch eindelyk eens weten wat dit beduidt!\" zei Havelaar, en toen de begroeting voorby was, vroeg hy op schertsenden toon, om haar niet te doen meenen dat hy haar een weinigje gezag misgunde, op een erf dat vroeger 't hare was:"}]},{"lemma":"begroting","count":2,"glosses":["budget"],"forms":["begrooting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s11","id":"h14-s11","source":"Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s57","id":"h15-s57","source":"Of ze worden nagekomen, is hier de vraag niet. Evenmin of de Regeering zelf wil dat ze nagekomen worden met een stiptheid die bezwarend werken zou op de begrooting van 't bouwdepartement?"}]},{"lemma":"behaaglijk","count":1,"glosses":["becoming"],"forms":["behagelyken"],"morphology":["adjective"],"note":"Historical spelling of modern Dutch ‘behaaglijk’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"behagen","count":2,"glosses":["pleases","pleased"],"forms":["behaagt","behaagde"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s123","id":"h5-s123","source":"De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."}]},{"lemma":"behalve","count":2,"glosses":["besides","apart from"],"forms":["behalve"],"morphology":["preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s85","id":"h7-s85","source":"Er ware anders ruimte genoeg geweest, want behalve de vry groote adsistent-residentswoning zelf, stond daarneven op 'tzelfde \"erf\" nog een ander huis dat vroeger daartoe gediend had, en in-weerwil van den eenigszins bouwvalligen staat, nog altyd zeer geschikt was ter bewoning."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s48","id":"h11-s48","source":"--Neen, die anderen. Nu zou men zeggen, houd dan je gids in den zak, als hy gedrukt is, en laat hem buiten staan of zwygen in 't andere geval, maar behalve dat men werkelyk tot eenigszins juist oordeelen, dikwyls inlichting noodig heeft, zoude men, ook al kon men die inlichting altyd missen, toch te-vergeefs in eenig gebouw iets zoeken, dat langer dan een zeer kort oogenblik beantwoordt aan ons verlangen naar het schoone, omdat het niet beweegt."}]},{"lemma":"behandelen","count":16,"glosses":["treated","treat","handle","handled","dealt with","deals with","was treating","is treating"],"forms":["behandeld","behandelde","behandelen","behandelt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, participle","verb, past participle","verb, present, singular","past participle used as adjective","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s77","id":"h3-s77","source":"Het is waar, er waren veel verzen onder, maar ik vond veel nuttigs ook, en ik stond verbaasd over de verscheidenheid der behandelde onderwerpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s97","id":"h5-s97","source":"Maar hy vergete niet dat deze jonger broeder by de ouders zeer bemind --of gevreesd--is, en dat, by voorkomend geschil, zyn meerdere jaren zouden worden in rekening gebracht als beweegreden om hem euvel te nemen dat hy zyn jonger broeder niet met meer inschikkelykheid of takt behandelde."}]},{"lemma":"behandeling","count":5,"glosses":["handling","treatment"],"forms":["behandeling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s60","id":"h5-s60","source":"By behandeling evenwel der zaken van politieken aard, wenden zich deze beambten rechtstreeks tot den Gouverneur-generaal."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s39","id":"h14-s39","source":"Het was hem niet euvel te duiden dat hy zich zeer beklaagde over de zyns inziens onrechtvaardige behandeling die zyn schoonvader ten-deel viel, en over de onbegrypelyke bescherming die Jang di Pertoean van den generaal bleek te genieten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s189","id":"h14-s189","source":"Hieruit wordt in de officieele en schriftelyke behandeling der zaken een gekunsteld optimismus geboren, in tegenspraak niet alleen met de waarheid, maar ook met de eigen meening van die optimisten zelf, zoodra zy dezelfde zaken mondeling behandelen, en--nog vreemder!--dikwyls zelfs in tegenspraak met hun eigen geschreven berichten."}]},{"lemma":"behartigen","count":1,"glosses":["tend"],"forms":["behartigen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s223","id":"h20-s223","source":"Ik wil gelezen worden door staatslieden, die verplicht zyn te letten op de teekenen des tyds.. door letterkundigen, die toch ook eens 't boek moeten inzien waarvan men zooveel kwaads spreekt ... door handelaren, die belang hebben by de koffiveilingen ... door kameniers, die me huren voor weinige centen ... door Gouverneurs-generaal in-ruste ... door Ministers in bezigheid ... door de lakeien van die Excellentien ... door bidpredikers, die more majorum zullen zeggen dat ik den Almachtigen God aantast, waar ik slechts opsta tegen 't godje dat zy maakten naar hun beeld ... door duizenden en tienduizenden van exemplaren uit het droogstoppelras, die--voortgaande hun zaakjes op de bekende wys te behartigen--'t hardst zullen meeschreeuwen over de mooijigheid van m'n geschryf ... door de leden der Volksvertegenwoordiging, die weten moeten wat er omgaat in 't groote Ryk over zee, dat behoort tot het Ryk van Nederland ..."}]},{"lemma":"beheer","count":7,"glosses":["management","administration"],"forms":["beheer"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s23","id":"h12-s23","source":"Daarby heeft het gevaar--eenigen tyd voor myn komst was er een komplot ontdekt, om myn voorganger te vermoorden en opstand te maken--het gevaar heeft iets aantrekkelyks, vooral wanneer men slechts twee-en-twintig jaren oud is. Dit aantrekkelyke maakt dan iemand wel eens ongeschikt voor bureauwerk of voor de styve nauwkeurigheid die noodig is tot goed beheer van geldzaken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s86","id":"h12-s86","source":"Doch zie, den volgenden dag ontvangt hy den last zich naar zekere Afdeeling te begeven, welker gezagvoerende kontroleur wegens ware of veronderstelde oneerlykheid geschorst was in zyn beheer, om in loco zekere zaken te onderzoeken en daarvan \"te dienen van bericht.\" Wèl was de adsistent-resident verwonderd dat hem iets werd opgedragen dat zyn Afdeeling in 't geheel niet aanging, doch daar hy strikt genomen deze opdracht kon beschouwen als een vereerende onderscheiding, en dewyl hy met den generaal op zeer vriendschappelyken voet stond zoodat hy geen oorzaak had aan een valstrik te denken, berustte hy in deze zending, en begaf zich naar ik wil vergeten hebben waarheen, om te doen wat hem bevolen was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s19","id":"h13-s19","source":"Ik drong by sommigen op 't noemen der oorzaken van dit wantrouwen aan, en de fil en aiguille kwam ik eindelyk te weten dat men in myn geldelyk beheer te Natal fouten en verzuimen had ontdekt, die me verdacht maakten van ontrouwe administratie."}]},{"lemma":"beheersen","count":6,"glosses":["ruled","rules","governed","possessed","governs"],"forms":["beheerscht","beheerschte"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","past participle","verb, past participle","verb, present, third-person singular"],"note":"Beheerscht is the older spelling of modern beheerst.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s85","id":"h1-s85","source":"Een tweede neiging, die my even sterk als waarheidsliefde beheerscht, is de hartstocht voor myn vak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s61","id":"h5-s61","source":"De benaming Resident is herkomstig uit den tyd toen Nederland nog slechts middelyk als leenheer de bevolking beheerschte, en zich aan de hoven der nog regeerende Vorsten door Residenten liet vertegenwoordigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s136","id":"h6-s136","source":"Hy was slank, en vlug in zyn bewegingen. Buiten zyn korte en bewegelyke bovenlip, en zyn groote flauw-blauwe oogen die, als hy in kalme stemming was, iets droomerigs hadden, maar vuur schoten als een groot denkbeeld hem beheerschte, viel er in zyn voorkomen niets byzonders optemerken."}]},{"lemma":"behoeden","count":2,"glosses":["preserve","guarded"],"forms":["behoeden","behoedde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s120","id":"h9-s120","source":"Zelfzucht zou het wezen, schandelyke zelfzucht, als we niet alle pogingen aanwendden om die arme verdoolde menschen te behoeden voor de verschrikkelyke toekomst die dominee Wawelaar zoo welsprekend geschetst heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s126","id":"h18-s127","source":"Ik dacht er aan, hoe toch de Heer altyd naby de Zynen is, daar Hy me hier onverwachts in de gelegenheid stelde, iets meer van dien man te weten te komen, en me dus behoedde voor 't gevaar een weldaad te bewyzen aan een onzedelyk persoon."}]},{"lemma":"behoefte","count":19,"glosses":["need","needs","the need"],"forms":["behoefte","behoeften"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, feminine, singular","noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s10","id":"h2-s10","source":"Dat vooral zich de behoefte deed gevoelen aan fatsoenlyke, welopgevoede jongelieden, voor de korrespondentie in het duitsch."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s104","id":"h2-s104","source":"Daar op my de verplichting rust, in de behoeften der mynen te voorzien, heb ik besloten een talent aantewenden, dat, naar ik geloof, my gegeven is. Ik ben dichter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."}]},{"lemma":"behoeve","count":1,"glosses":["benefit"],"forms":["behoeve"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s157","id":"h5-s157","source":"Als honderden arbeiden op de velden van een Hoofd, zonder daarvoor betaling te ontvangen, volgt hieruit geenszins dat hy dit liet geschieden ten zynen behoeve."}]},{"lemma":"behoeven","count":19,"glosses":["need","needed","had to","needs"],"forms":["behoeft","behoefde","behoeven","behoef","behoefden","behoefte"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, infinitive","modal verb, present, second-person singular","verb, present, third-person singular","verb, present, third-person plural","verb, past, third-person plural","modal verb, present, singular","verb, present, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."}]},{"lemma":"behoorlijk","count":9,"glosses":["proper","properly","duly"],"forms":["behoorlyk","behoorlyke","behoorlyken"],"morphology":["adverb","adjective, attributive, masculine accusative, archaic spelling","adjective, inflected, historical spelling","adjective, attributive","adjective, inflected"],"note":"Historical spelling of modern Dutch ‘behoorlijk’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s29","id":"h2-s29","source":"In-plaats van een behoorlyken winterjas, hing hem een soort van sjaal over den schouder--Frits zegt \"shawl\" maar dit doe ik niet--alsof hy zoo van de reis kwam. Ik meende een klant te zien, en gaf hem een adreskaartje: Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s21","id":"h3-s21","source":"Toch moet ik erkennen, lezer, dat dit boek ook uit dat pak komt, en ik zal me naderhand hierop behoorlyk verantwoorden, want ik hecht er aan, dat men my beschouwe als iemand die de waarheid lief heeft, en die goed voor zyn zaken is. Onze firma is Last & Co, Makelaars in koffi, Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s96","id":"h4-s96","source":"De vraag was maar, hoe ik handelen moest om die bouwstoffen behoorlyk te schiften en by-een te brengen. Ieder makelaar weet van hoeveel gewicht een goede sorteering der kavelingen is."}]},{"lemma":"behoren","count":42,"glosses":["belonged","belongs","belong","ought","belonging","ought to be","takes","was","befitted","properly","falls"],"forms":["behoort","behoorde","behooren","behoorden","behoorende","behoor"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, present, third-person singular","verb, present, third person singular","verb, infinitive","verb, past, plural","verb, present, third person plural","verb, present participle","verb, past, third-person singular","verb, present, plural","verb, past tense, third person plural","verb, past, third person singular","verb, infinitive used nominally","verb, past, second-person singular","modal verb, present, singular"],"note":"Naar behooren is an older spelling of naar behoren, meaning “properly” or “as one should.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s153","id":"h4-s153","source":"Er was geen spoor van plooien, wydte of omvang, zooals dit by een vrouw toch behoort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s20","id":"h5-s20","source":"Er behoort koelbloedigheid toe, de oogen niet te sluiten, en wie voor 't eerst op Java reist, schryft aan zyn familie in Europa, dat hy in levensgevaar verkeerd heeft. Maar wie er te-huis behoort, lacht om dien angst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s50","id":"h5-s50","source":"Een ander gedeelte, waartoe--met een zeer kleine, wellicht maar schynbare, uitzondering--geheel Java behoort, is rechtstreeks onderworpen aan Nederland."}]},{"lemma":"behouden","count":5,"glosses":["preserve","keep","safe and sound"],"forms":["behouden"],"morphology":["verb, infinitive","adjective used adverbially"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s109","id":"h7-s109","source":"We zullen haar later te zien krygen, als we met Havelaar, Tine en kleinen Max thee-drinken in de voorgalery der adsistent-residents-woning te Rangkas-Betoeng, waar ons reisgezelschap, na lang hotsen en stooten, eindelyk behouden aankwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s129","id":"h9-s129","source":"In myn huis zal de Heere gediend worden, daarvoor zal ik zorgen. En dit met te meer yver, omdat ik hoe langer hoe meer inzie hoe wys alles geregeld is, hoe liefderyk de wegen zyn waarlangs wij worden geleid aan Gods hand, en hoe Hy ons behouden wil voor het eeuwige en voor het tydelyke leven, want die grond te Lebak kan zeer goed geschikt worden gemaakt voor de koffikultuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s219","id":"h11-s219","source":"Dit is 't oogenblik waarop ik hoop te sterven, om ginder aantekomen met een inofficieel gezicht. Dit is 't oogenblik waarop je vrouw iets weervindt in je gelaat, van wat haar ving toen ze je dien zakdoek behouden liet met een gekroonde E op de punt ..."}]},{"lemma":"behoudens","count":2,"glosses":["save for","save"],"forms":["behoudens"],"morphology":["preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s91","id":"h19-s91","source":"Al ware het zelfs dat een hooger macht dan de uwe iets afkeurde in wat ik deed--behoudens misschien het eigenaardige van myn styl die een deel uitmaakt van myzelf, een gebrek waarover ik zoomin verantwoordelyk ben als een stamelaar voor het zyne--al ware het dat ... doch neen, dit kàn niet zyn, maar al ware het zoo: ik heb myn plicht gedaan!"}]},{"lemma":"behulpzaam","count":2,"glosses":["helpful"],"forms":["behulpzaam"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s112","id":"h6-s112","source":"Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe."}]},{"lemma":"bei","count":2,"glosses":["Bey","among"],"forms":["Bey","Bei"],"morphology":["noun, common gender, singular, title","preposition with dative"],"note":"Historical spelling of the title now written bei in Dutch.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s17","id":"h1-s17","source":"De Romeinen waren bly dat de Batavieren hen lieten leven. De Bey van Tunis kreeg een kolyk als hy het wapperen hoorde van de nederlandsche vlag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s284","id":"h14-s284","source":"--Ein Hirsch Der sich verspätet im Gebüsch, und jetzt Mit Eile heimwärts kehrt, und Ruhe sucht Bei andren Hirschen die ihm lieb sind."}]},{"lemma":"beide","count":25,"glosses":["both","two","Both"],"forms":["beide","beiden","Beiden","beî"],"morphology":["determiner","pronoun, plural","quantifying pronoun, plural","quantifying determiner","quantifying determiner, poetic contraction","quantifying adjective, attributive","quantifier","quantifying determiner, plural"],"note":"Beî is a poetic contraction of beide.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s35","id":"h1-s35","source":"Of het weêr moet veranderd, òf de tyd. Eén van beiden is dan gelogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s55","id":"h3-s55","source":"Maar, bestervend op myn lippen, Steeg de beê niet tot den Heer... 'k Boog wel beî myn knieën neer, 'k Voelde wel een zucht me ontglippen, Maar het was: \"nog niet, o Heer! \"Geef my eerst myn moeder weer!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s121","id":"h4-s121","source":"Ik heb toen de beide jongens over myn plan gesproken, en ze vonden het goed."}]},{"lemma":"beiden","count":2,"glosses":["both of them","Both"],"forms":["Beiden"],"morphology":["indefinite pronoun, plural","pronoun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s34","id":"h9-s34","source":"Beiden zyn ze zoo pedant, dat ik waarlyk met de zaak verlegen word."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s176","id":"h18-s177","source":"Beiden tegelyk vroegen zy met welken trein we dachten aantekomen te Amsterdam? Wy begrepen niet wat dit beteekenen moest, maar later werd het ons duidelyk, want toen we maandagmorgen daar aankwamen, waren er aan de station twee bedienden, één met een rood vest, en één met een geel vest, die tegelyk ons zeiden met den telegraaf last te hebben bekomen, ons aftehalen met rytuig."}]},{"lemma":"beitel","count":1,"glosses":["chisel"],"forms":["bytel"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s288","id":"h11-s288","source":"En daar kwam een man met houweel, en met puntigen bytel, en met zwaren hamer, die steenen hieuw uit de rots."}]},{"lemma":"bejegening","count":1,"glosses":["treatment"],"forms":["bejegening"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s78","id":"h20-s78","source":"In die onderzoekingen hebt gij aanleiding gevonden, zonder zelfs uwe beschuldigingen tegen dat Hoofd door feiten, veel minder bewijzen te staven, tot het doen van voorstellen, die de strekking hadden een Inlandsch Ambtenaar van de stempel van den Regent van Lebak, een zestigjarigen doch nog ijverigen Landsdienaar, aan naburige aanzienlijke Regentengeslachten vermaagschapt, en omtrent wien steeds gunstige getuigenissen waren uitgebracht, aan eene hem moreel geheel vernietigende bejegening te onderwerpen."}]},{"lemma":"bekend","count":28,"glosses":["known","acquainted","familiar","most familiar","in repute","well-known"],"forms":["bekend","bekende","bekendste"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","adjective, superlative, attributive, plural","adjective, attributive","separable verbal particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s1","id":"h2-s1","source":"Daar ik niet weet of gy aan de beurs bekend zyt, wil ik u even zeggen dat Stern een eerst huis is in koffi te Hamburg, dat altyd door Last & Co is bediend geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s25","id":"h2-s25","source":"Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribonaard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s43","id":"h5-s43","source":"Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af."}]},{"lemma":"bekende","count":2,"glosses":["acquaintance"],"forms":["bekende"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s94","id":"h17-s94","source":"Te Tangerang baadde hy zich in de rivier naby de overvaart, en hy rustte uit in 't huis van een bekende zyns vaders, die hem wees hoe men stroohoeden vlecht, even als die van Manilla komen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s155","id":"h17-s155","source":"Was 't wonder dat hy te Tangerang zich niet langer ophield dan noodig was tot het bezoeken van den bekende zyns vaders, die zoo fyne stroohoeden vlocht?"}]},{"lemma":"bekendheid","count":2,"glosses":["knowledge"],"forms":["bekendheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s53","id":"h15-s53","source":"Nu is 't van algemeene bekendheid dat de beambten in de binnenlanden van Java de kunst verstaan gebouwen opterichten die duizenden waard zyn, zonder meer dan even zooveel honderden daarvoor uittegeven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s18","id":"h18-s18","source":"--Hy sprak telkens met den resident, vervolgde de weduw, maar altyd vergeefs. Want daar 't van algemeene bekendheid was dat de knevelary plaats had ten-behoeve en onder bescherming van den Regent, wien de resident niet by de Regeering wilde aanklagen, leidden al die gesprekken tot niets dan tot mishandeling van de klagers."}]},{"lemma":"bekendstaan","count":1,"glosses":["stood"],"forms":["stond"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s188","id":"h20-s188","source":"Uwe Exellentie heeft dus een ambtenaar die gunstig by het Gouvernement bekend stond--dit zyn uwer Excellentie's eigen woorden!--iemand die zeventien jaren het Land in deze gewesten diende, iemand die niet alleen niets misdeed, maar zelfs met ongekende zelfverloochening het goede beoogde en voor eer en plicht alles veil had ... zóó iemand heeft Uwe Excellentie gesteld beneden den misdadiger. Want dien hoort men ten-minste."}]},{"lemma":"bekennen","count":3,"glosses":["be discerned","admit","confess"],"forms":["bekennen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"In te bekennen zijn, bekennen means ‘be discernible’ rather than ‘confess’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s58","id":"h7-s58","source":"Door 't hotsen en stooten viel 't spreken moeielyk. Kleine Max werd rustig gehouden met pisang en zyn moeder die hem op den schoot had, wilde volstrekt niet bekennen dat ze vermoeid was, als Havelaar aanbood haar van den zwaren jongen te ontlasten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s153","id":"h20-s153","source":"Ik kan hem niet beschermen ... ik mag hem myn onmacht niet bekennen ... ik wil 't aangeklaagd dorpshoofd niet vervolgen, daar zulks den schyn zou meebrengen alsof deze zaak pour le besoin de ma cause door my was opgerakeld: ik weet niet meer wat te doen ..."}]},{"lemma":"bekentenis","count":3,"glosses":["confession"],"forms":["bekentenis"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s47","id":"h14-s47","source":"Volgens verklaringen van getuigen en \"de bekentenis van den beklaagde\" was Si Pamaga omgekocht om te Natal den Toeankoe, diens pleegvader Soetan Salim en den gezaghebbenden kontroleur te vermoorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s306","id":"h17-s306","source":"Toch had ik dit kùnnen doen, want ik heb stukken voor my liggen ... doch neen: liever een bekentenis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s307","id":"h17-s307","source":"Ja, een bekentenis, lezer! Ik weet niet of Saïdjah Adinda lief had."}]},{"lemma":"bekeren","count":1,"glosses":["conversion"],"forms":["bekeeren"],"morphology":["verb, infinitive, nominalized"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s47","id":"h9-s47","source":"Ik zeg nooit iets wat ik niet goed overwogen heb, en durf beweren dat ik hier met kennis van zaken spreek, daar ik over dit stuk rypelyk heb nagedacht, vooral sedert het hooren der preek van dominee Wawelaar in den bidstond voor 't bekeeren der heidenen."}]},{"lemma":"bekering","count":1,"glosses":["conversion"],"forms":["bekeering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s78","id":"h9-s78","source":"Hy had kortelyk Gods liefde uit de aangehaalde tekstwoorden bewezen, en was al zeer spoedig overgegaan tot het punt, waarop 't hier eigenlyk aankwam, de bekeering namelyk van Javanen, Maleiers, en hoe al dat volk heeten moge."}]},{"lemma":"bekijken","count":1,"glosses":["looked over"],"forms":["bekeek"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s165","id":"h4-s165","source":"De kleine jongen dien ik had hooren zingen, zag me strak aan, en bekeek me van 't hoofd tot de voeten."}]},{"lemma":"bekijven","count":1,"glosses":["scolded"],"forms":["bekeven"],"morphology":["verb, past participle"],"note":"Bekeven is an archaic past participle of bekijven, “to scold.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s85","id":"h4-s85","source":"Frits zei dat hy zeer bleek zag, en dat een heer die daar het opzicht scheen te hebben, hem bekeven had, omdat hy een paar jaargangen van de Aglaia had laten vallen, wat ik dan ook zeer onhandig vind, want dit is een allerliefste verzameling van dames handwerken. Marie heeft het samen met de Rosemeyers, die in suiker doen."}]},{"lemma":"bekkenslag","count":1,"glosses":["clashing cymbals"],"forms":["bekkenslag"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s145","id":"h15-s145","source":"Weg met al wat herinnert aan Horatius' justum ac tenacem! Trompetten hier, en scherp gekletter van bekkenslag, en gesis van vuurpylen, en gekras van valsche snaren, en hier-en-daar een waar woord, dat het mee insluipe als verboden waar, onder bedekking van zooveel getrommel en zooveel gefluit?"}]},{"lemma":"beklaagde","count":1,"glosses":["accused"],"forms":["beklaagde"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s47","id":"h14-s47","source":"Volgens verklaringen van getuigen en \"de bekentenis van den beklaagde\" was Si Pamaga omgekocht om te Natal den Toeankoe, diens pleegvader Soetan Salim en den gezaghebbenden kontroleur te vermoorden."}]},{"lemma":"bekladden","count":1,"glosses":["smearing people"],"forms":["bekladden"],"morphology":["verbal noun, neuter, singular"],"note":"Literally ‘smearing’; here it means maligning people.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s17","id":"h2-s17","source":"Hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman. Niet om iemand zwart te maken ... neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier!"}]},{"lemma":"beklagen","count":14,"glosses":["complained","complain","lamented","complains","laments"],"forms":["beklaagde","beklaagt","beklagen","beklaagd"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past, third person singular","verb, infinitive, reflexive","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s167","id":"h6-s167","source":"Of beter nog: men denke aan Jezus, waar hy zoo treurig staart op Jeruzalem, en zich beklaagt \"dat het niet gewild heeft.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s146","id":"h7-s146","source":"Hyzelf echter beklaagde zich hierover volstrekt niet, want zyn eerzucht was geenszins van dien aard, dat hy bedelen zou om hoogeren rang of meer gewin. En dit laatste ware hem toch goed te-stade gekomen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s186","id":"h7-s186","source":"Aandoenlyk was het, de brieven te lezen van haar vader--toen een jongeling van achttien jaren, die als luitenant by dat korps in dezelfde charge een sabelhouw op 't hoofd bekwam, aan welks gevolgen hy acht jaren later krankzinnig sterven zou--brieven aan zyn moeder, waarin hy zich beklaagde hoe hy vruchteloos op het slagveld naar 't lyk zyns vaders had gezocht."}]},{"lemma":"bekleden","count":7,"glosses":["held","holds","vested","invested","holding"],"forms":["bekleed","bekleedde","bekleedt","bekleeden"],"morphology":["verb, participle","verb, past participle","verb, past, singular","verb, present, third person singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s102","id":"h5-s102","source":"De Europeaan, als hy geroepen wordt tot het besturen eener provincie die in oppervlakte met vele duitsche hertogdommen gelyk staat, is gewoonlyk iemand van middelbaren of meer dan middelbaren leeftyd, gehuwd en vader. Hy bekleedt een ambt om den broode."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."}]},{"lemma":"beklimmen","count":2,"glosses":["climbs","climb"],"forms":["beklimt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s29","id":"h8-s29","source":"Zou ik niet verheugd wezen de hand te mogen reiken aan wie in de groeve viel, en een staf te geven aan wien de bergen beklimt?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s81","id":"h11-s81","source":"Ge beklimt waggelend dien stoel ... bereikt uw oogmerk ... slaat een blik door de opening, en roept: o, god!"}]},{"lemma":"beknorren","count":1,"glosses":["scold"],"forms":["beknorren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s120","id":"h16-s120","source":"Toen moest ik als vader met groote strengheid haar beknorren, omdat ze door haar hardnekkigheid de stichting van 't ontbyt bedierf, wat altyd slecht werkt op den heelen dag."}]},{"lemma":"bekomen","count":8,"glosses":["received","obtain","get","acquire","took on","obtained"],"forms":["bekomen","bekwam"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, third person singular","verb, present, plural","verb, participle","verb, past, singular","verb, past participle"],"note":"Bekomen here means “acquire” or “take on,” not “recover.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s34","id":"h5-s34","source":"Ik geloof het niet. Geld zal wel te bekomen zyn, en hiervoor is steen en kalk te-koop."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."}]},{"lemma":"bekommerd","count":1,"glosses":["anxious"],"forms":["bekommerd"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s6","id":"h17-s6","source":"Saïdjah's vader nu was zeer bekommerd."}]},{"lemma":"bekommeren","count":2,"glosses":["concerned","troubles"],"forms":["bekommerd","bekommert"],"morphology":["verb, past participle","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s250","id":"h14-s250","source":"Maar ge zyt weggevlogen, en hebt u niet bekommerd om Havelaar, gy die niet weten kondet dat hy eenmaal behoefte hebben zou aan uw getuigenis!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s227","id":"h20-s227","source":"En, even als iemand die roept: \"houdt den dief!\" zich weinig bekommert over den styl zyner geïmprovizeerde toespraak aan 't publiek, is 't ook my geheel om 't even hoe men de wyze zal beoordeelen waarop ik myn \"houdt den dief\" heb uitgeschreeuwd."}]},{"lemma":"bekorting","count":1,"glosses":["brevity"],"forms":["bekorting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s74","id":"h15-s74","source":"Ik ontwaarde by u wederom zekeren schroom om sommige zaken by den waren naam te noemen, iets waarop ik u reeds meermalen opmerkzaam maakte, onder anderen onlangs in tegenwoordigheid van den resident, iets wat ik ter bekorting halfheid noem, en waartegen ik u reeds dikwyls vriendschappelyk waarschuwde."}]},{"lemma":"bekrimpen","count":1,"glosses":["stint"],"forms":["bekrimpen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s35","id":"h15-s35","source":"Met een edelmoedigheid die aan de fouten herinnerde waardoor hy zoo arm gemaakt was, schoot hy den Regent gedurig op eigen verantwoordelykheid geld voor, opdat niet behoefte al te sterk zou dringen tot vergryp, en hy vergat als gewoonlyk zich zelf zóó ver dat hy aanbood zich en de zynen tot het strikt noodige te bekrimpen, om den Regent ter-hulpe te komen met het weinige dat hy nog van zyn inkomsten zou kunnen uitsparen."}]},{"lemma":"bekwaam","count":5,"glosses":["capable","able"],"forms":["bekwaam"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s57","id":"h3-s57","source":"Het is een aardig ventje. Hy schynt vlug en bekwaam, maar ik geloof dat hy schwärmt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s249","id":"h8-s249","source":"M'nheer Slotering was een bekwaam en eerlyk man: hy wist wat er omging, hy keurde het af en verzette zich er tegen ... ziehier!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s120","id":"h15-s120","source":"En al stellen we voor een oogenblik dat de Koning altyd goed is voorgelicht, als hy zyn hoogen naam teekent onder de akte waarin hy zegt overtuigd te wezen van de \"goede trouw, den yver en de bekwaamheden\" des benoemden Stedehouders, al nemen wy aan dat de nieuwe Onderkoning yverig, trouw en bekwaam is, dan nog blyft het de vraag of die yver, en vooral of die bekwaamheid, by hem bestaat in eene maat, hoog genoeg verheven boven middelmatigheid, om aan de eischen van zyn roeping te voldoen. Want de vraag kan niet zyn of de man die te 's Gravenhage voor 't eerst als Gouverneur-generaal het kabinet des Konings verlaat, op dàt oogenblik de bekwaamheid bezit die noodig zal wezen voor zyn nieuw ambt ... dit is onmogelyk!"}]},{"lemma":"bekwaamheid","count":9,"glosses":["ability","competence","qualifications","abilities","skill"],"forms":["bekwaamheid","bekwaamheden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s11","id":"h2-s11","source":"Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s54","id":"h15-s54","source":"Men verkrygt daardoor den roep van bekwaamheid en yver voor 's lands dienst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s120","id":"h15-s120","source":"En al stellen we voor een oogenblik dat de Koning altyd goed is voorgelicht, als hy zyn hoogen naam teekent onder de akte waarin hy zegt overtuigd te wezen van de \"goede trouw, den yver en de bekwaamheden\" des benoemden Stedehouders, al nemen wy aan dat de nieuwe Onderkoning yverig, trouw en bekwaam is, dan nog blyft het de vraag of die yver, en vooral of die bekwaamheid, by hem bestaat in eene maat, hoog genoeg verheven boven middelmatigheid, om aan de eischen van zyn roeping te voldoen. Want de vraag kan niet zyn of de man die te 's Gravenhage voor 't eerst als Gouverneur-generaal het kabinet des Konings verlaat, op dàt oogenblik de bekwaamheid bezit die noodig zal wezen voor zyn nieuw ambt ... dit is onmogelyk!"}]},{"lemma":"belachelijk","count":7,"glosses":["ridiculous","ludicrous side","Ridiculous"],"forms":["belachelyke","belachelyk","Belachelyk"],"morphology":["adjective","substantivized adjective, singular","adjective, attributive, inflected","adjective, predicative","nominalized adjective, neuter singular"],"note":"Historical spelling of modern “belachelijk.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s156","id":"h6-s156","source":"Ik bemerk nu reeds dat ik verzuimd heb als een zyner hoofdtrekken optegeven, dat hy de belachelyke en de ernstige zyde der dingen met dezelfde snelheid en te-gelykertyd opvatte, aan welke eigenschap zyn wyze van spreken, zonder dat hyzelf dit wist, een soort van humor ontleende, die zyn toehoorders gedurig in twyfel bracht, of ze getroffen waren door 't diep gevoel dat in zyn woorden heerschte, of dat ze te lachen hadden over de koddigheid die op-eenmaal den ernst daarvan afbrak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s157","id":"h6-s157","source":"Opmerkelyk was 't dat zyn voorkomen, en zelfs zyn aandoeningen, zoo weinig sporen droegen van zyn doorgebracht leven. Het roemen op ondervinding is een belachelyke gemeenplaats geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s79","id":"h8-s79","source":"Maar hy hield niet van verzen. \"Het was een leelyk ryglyf\" zeide hy, en als hy er toe gebracht werd iets te lezen van wat hy \"begaan\" had, zooals hy zich uitdrukte, schiep hy er vermaak in, zyn eigen werk te bederven, òf door 't voortedragen op een toon die 't belachelyk maken moest, òf door op-eenmaal, vooral by een hoogst-ernstigen passus, aftebreken, en er een kwinkslag tusschen te werpen, die de toehoorders pynlyk aandeed, maar die by hem niets anders was dan een bloedige satire op de onevenredigheid tusschen dat keurslyf en zyn ziel die zich daarin zoo benauwd voelde."}]},{"lemma":"beladen","count":2,"glosses":["loaded","laden"],"forms":["beladen"],"morphology":["verb, past participle","past participle used adjectivally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s126","id":"h5-s126","source":"Wel wordt dus de arme Javaan voorgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. Hongersnood?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s5","id":"h6-s5","source":"Hy zat in 't midden van de pendoppo by de tafel die met een wit kleed bedekt, en met spyzen beladen was."}]},{"lemma":"belang","count":25,"glosses":["interest","importance","an interest","interests","welfare"],"forms":["belang","belangen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular","noun, plural"],"note":"Van belang intensifies deftig here: ‘of considerable standing’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s76","id":"h3-s76","source":"Ik wilde voor Frits niet weten dat ik eenig belang begon te stellen in den inhoud van dat pak, en stuurde hem daarom weg. 't Werd my inderdaad duizelig, toen ik zoo den eenen bundel vóór, den anderen na, opnam, en de opschriften las."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s61","id":"h4-s61","source":"Bovendien mag ik niet ontveinzen dat eenige stukken die over koffi handelden, my belang inboezemden, en dat ik gaarne daarvan gebruik maken zou. Ik las dagelyks hier-en-daar eenige bladzyden, en ik kwam hoe langer hoe meer--Frits zegt: \"hoe langs zoo meer\" maar dit doe ik niet--hoe meer, zeg ik, tot de overtuiging dat men makelaar in koffi moet wezen, om zóó juist te weten te komen wat er in de wereld omgaat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s67","id":"h4-s67","source":"Want als hy terugkwam, zou ik het moeten leveren, en hy, ziende dat ik belang stelde in een paar stukken van zyn hand, zou zeker te veel daarvoor vorderen."}]},{"lemma":"belangrijk","count":15,"glosses":["important","more important","of importance","momentous","important part","significant","most important","serious"],"forms":["belangryke","belangryk","belangryker","belangryks","belangrykste"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","adjective, predicative","nominalized adjective, neuter singular, partitive -s","adjective, comparative, historical spelling","adjective, attributive, uninflected","substantivized adjective, neuter singular","adjective, attributive","adjective, comparative","adjective, superlative"],"note":"Belangryks is the nineteenth-century spelling of belangrijks.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s80","id":"h2-s80","source":"Ik had daar niets tegen, maar vond er niets belangryks in. By de Kapelsteeg--ik ga anders nooit door die steeg, omdat het voor een fatsoenlyk man niet staat, vind ik--maar ditmaal wilde ik by de Kapelsteeg rechts-af-slaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s95","id":"h4-s95","source":"Ik peinsde gedurig over myn boek, maar daar ik van waarheid houd, moet ik ronduit zeggen dat ik niet wist, hoe ik 't daarmee zou aanleggen. Eén ding staat vast: de bouwstoffen die ik in Sjaalman's pak gevonden had, waren belangryk voor de makelaars in koffi."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."}]},{"lemma":"belangstellend","count":1,"glosses":["interested"],"forms":["belangstellende"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s143","id":"h7-s143","source":"De belangstellende lezer trachte te lezen te krygen wat over dit onderwerp reeds in 1825 door den baron Van der Capellen geschreven werd, en kan de Publikatien van dezen menschenvriend vinden in het Indische Staatsblad van dat jaar. De toestand is er sedert dien tyd niet beter op geworden!"}]},{"lemma":"belangstelling","count":2,"glosses":["interest","concern"],"forms":["belangstelling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s120","id":"h14-s120","source":"Ik hoop echter dat het meegedeelde voldoende wezen zal om eenigermate de beschryving te rechtvaardigen, die ik van Havelaars inborst en hoedanigheden gegeven heb, en dat de lezer niet geheel zonder belangstelling de lotgevallen zal gadeslaan, die hem en de zynen wachtten te Rangkas-Betoeng."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s314","id":"h17-s314","source":"Het is myn doel niet, in dit werk mededeelingen te geven als voegen zouden voor een vierschaar die uitspraak te doen had over de wyze waarop 't nederlandsch gezag in Indie wordt uitgeoefend, mededeelingen die slechts kracht van bewys zouden hebben voor wien het geduld had die met aandacht en belangstelling doortelezen, zooals niet verwacht kan worden van een publiek dat verstroojing zoekt in zyn lektuur."}]},{"lemma":"belangwekkend","count":2,"glosses":["of interest","interesting"],"forms":["belangwekkend"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s203","id":"h7-s203","source":"Het getal Europeanen in die Afdeeling was zoo gering dat het niet in aanmerking komen kon, en de javaan te Lebak te arm om--by welke lotwisseling ook--belangwekkend te worden door nog grooter armoede."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s184","id":"h12-s184","source":"Hy gunde me niet het minste martelaars-air, ik werd niet belangwekkend door vervolging, en mocht niet ongelukkig wezen door verregaande geestigheid! O, Duclari ... o, Verbrugge ...'t was om eens-voor-al te walgen van puntdichten en kalkoenen!"}]},{"lemma":"belast","count":1,"glosses":["charged"],"forms":["belast"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s59","id":"h15-s59","source":"Nu moesten er te Rangkas-Betoeng nog veel andere gebouwen worden opgericht, en de ingenieurs die met het ontwerpen van de plannen daartoe belast waren, hadden opgaven gevraagd van de plaatselyke pryzen der arbeidsloonen en materialen."}]},{"lemma":"belasten","count":11,"glosses":["charged","charge","entrusted"],"forms":["belast","belasten"],"morphology":["verb, past participle","past participle","verb, participle","verb, infinitive","verb, past participle, inflected","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s18","id":"h2-s18","source":"Maar ... het kan nooit kwaad dat ze 't weten, dunkt me. ...dat ik met het oog dáárop, niets liever wenschte dan den heer Ernest Stern belast te zien met de duitsche korrespondentie van ons huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s41","id":"h5-s41","source":"Er werd een nieuwe adsistent-resident verwacht, en het gebruik, dat in Indie meer dan ergens kracht van wet heeft, wil dat de beambte die met het bestuur eener afdeeling belast is, feestelyk worde ingehaald by zyn aankomst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."}]},{"lemma":"belasting","count":7,"glosses":["taxes","tax"],"forms":["belastingen","belasting"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s99","id":"h3-s99","source":"Over successierecht, een der beste belastingen. Over de uitvinding der kuisheid. (Dit begryp ik niet.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s15","id":"h4-s15","source":"Over eenige punten in de krimineele rechtsvordering. Over het recht van een volk, te eischen dat de opgebrachte belasting ten-zynen-behoeve worde aangewend. (Dat was weer in 't javaansch.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s56","id":"h5-s56","source":"De belasting die de Javaan opbrengt, vloeit in de schatkist van Nederland."}]},{"lemma":"belastingcollecteur","count":3,"glosses":["tax collector"],"forms":["belasting-kollekteur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of belastingcollecteur.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s114","id":"h7-s114","source":"...en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s163","id":"h8-s163","source":"Daar de etikette niet toeliet den Djaksa een plaats aantebieden in tegenwoordigheid van den Regent, nam hy afscheid, en men was eenigen tyd by-een zonder iets aanteroeren dat betrekking had op den \"dienst.\" Maar op-eenmaal--en dus in stryd met den zoo uitermate hoffelyken volksaard --vroeg de Regent of zekere gelden die de belasting-kollekteur te-goed had, niet konden worden uitbetaald?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s173","id":"h8-s173","source":"Verbrugge begreep maar niet waaruit deze groote inschikkelykheid voor den belasting-kollekteur geboren werd."}]},{"lemma":"beledigen","count":2,"glosses":["insulted"],"forms":["beleedigd"],"morphology":["verb, past participle","adjective, past participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s241","id":"h14-s241","source":"Hy kon niet zonder lyden leed zien, en 't zou my te ver leiden als ik de voorbeelden wilde aanvoeren hoe hy immer, ook waar hy gekrenkt en beleedigd was, de party van een tegenstander beschermde tegen zichzelf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s5","id":"h16-s5","source":"Gaarne alzoo had hy dit bezoek verhinderd, doch hy peinsde vruchteloos op middelen die 't konden voorkomen zonder den Regent van Rangkas-Betoeng te kwetsen, daar deze zeer trotsch was en zich diep beleedigd zou gevoeld hebben wanneer men zyn betrekkelyke armoede had opgegeven als beweegreden om hem niet te bezoeken."}]},{"lemma":"beledigend","count":1,"glosses":["insulting"],"forms":["beleedigends"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular"],"note":"Historical spelling of modern “beledigends.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s94","id":"h7-s94","source":"Een liplap--om den term te bezigen die voor beleefder wordt gehouden, zou ik moeten zeggen een \"dusgenaamd inlandsch kind\" maar ik vraag vergunning my te houden aan 't spraakgebruik dat uit allitteratie geboren schynt, zonder dat ik met die uitdrukking iets beleedigends bedoel, en wat beteekent het woord dan ook?--een liplap heeft veel goeds."}]},{"lemma":"belediging","count":4,"glosses":["insult","affront"],"forms":["beleediging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of belediging.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s145","id":"h5-s145","source":"Hiervoor eenige betaling te geven, zou algemeen als een beleediging worden aangemerkt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s33","id":"h17-s33","source":"Saïdjah, verstoord over zoo groote en vooral zoo ongewone weerspannigheid, kon zich niet weerhouden een beleediging te uiten. Hy riep: a.s."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s305","id":"h17-s305","source":"Gaande-weg echter gevoelde ik dat het een beleediging voor myn publiek wezen zou, te gelooven dat ik meer bloed had moeten brengen in myn schildery."}]},{"lemma":"beleefd","count":14,"glosses":["polite","politely","courteous","more polite"],"forms":["beleefd","beleefde","beleefder"],"morphology":["adjective","adverb","adjective, attributive","adjective, comparative","adjective, predicative","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s33","id":"h2-s33","source":"--Pardon, zei ik--want ik ben altyd beleefd--ik ben m'nheer Droogstoppel, Batavus Droogstoppel. Last en Co is de firma, makelaars in koffi, Lauriergr ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s81","id":"h2-s81","source":"Ik wachtte tot wy dat straatje byna voorby waren, om goed te doen blyken dat zyn weg rechtuit leidde, en toen zei ik zeer beleefd ... want beleefd ben ik altyd, men kan nooit weten hoe men later iemand noodig heeft:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s87","id":"h2-s87","source":"Maar als men zoo'n twintig jaren de beurs heeft bezocht ... en iemand wil u iets vragen, zonder te weten hoe laat het is ... Ik maakte myn knoop los, groette heel beleefd--want beleefd ben ik altyd --en ging de Kapelsteeg in, wat ik anders nooit doe, omdat het niet fatsoenlyk is, en fatsoen gaat my boven alles."}]},{"lemma":"beleefdheid","count":6,"glosses":["courtesy","refinement"],"forms":["beleefdheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s67","id":"h6-s67","source":"--Over 't geheel genomen is dit misschien waar, ging nu Duclari in 't hollandsch voort--hetzy omdat deze taal hem gemeenzamer was en hy meende genoeg gedaan te hebben voor de beleefdheid, hetzy omdat hy alleen door Verbrugge verstaan wilde worden--dit moge in 't algemeen waar zyn, maar omtrent Havelaar heeft men waarachtig geen persoonlyke kennismaking noodig ... hy is een gek!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s112","id":"h6-s112","source":"Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe."}]},{"lemma":"belegeren","count":1,"glosses":["besieged"],"forms":["belegerde"],"morphology":["adjective, past-participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s91","id":"h13-s92","source":"Zyt ge verstokt genoeg om niet te yzen by 't zien van den soldaat die in een belegerde vesting uit honger zyn linkerarm verslindt ..."}]},{"lemma":"beleggen","count":1,"glosses":["convene"],"forms":["beleggen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s2","id":"h8-s2","source":"Havelaar had den kontroleur verzocht, de hoofden die te Rangkas-Betoeng, aanwezig waren, uittenoodigen daar tot den volgenden dag te vertoeven om de Sebah bytewonen, die hy beleggen wilde."}]},{"lemma":"beleid","count":2,"glosses":["judgment","prudence"],"forms":["beleid"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s76","id":"h20-s76","source":"In uwe bedoelde handelingen worden evenzeer gemist bezadigd overleg, beleid en voorzichtigheid, zoo zeer vereischt in eenen ambtenaar met uitvoering van gezag in de binnenlanden bekleed (sic) als begrippen van ondergeschiktheid aan uwen onmiddelijken superieur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s190","id":"h20-s190","source":"Morgen gaat uwe Excellentie van hier, en ik mag haar niet laten vertrekken zonder nog eenmaal gezegd te hebben dat ik myn PLICHT heb gedaan, GEHEEL-EN-AL MYN PLICHT, met beleid, met bezadigdheid, met menschlievendheid, met zachtheid en met moed."}]},{"lemma":"belemmeren","count":3,"glosses":["hindered","hamper","hampered"],"forms":["belemmerd","belemmeren"],"morphology":["verb, past participle","verb, present, plural","past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s143","id":"h5-s143","source":"Maar ... aldus wordt door een lief gebruik, de afschaffing van misbruik belemmerd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s154","id":"h6-s154","source":"De bouwstoffen die voor me liggen, zyn van zoo uiteenloopenden aard, dat ze my door overmaat van rykdom in myn oordeel belemmeren, en ik zal dus wellicht daarop, onder het ontwikkelen der gebeurtenissen die ik wensch meetedeelen, ter-aanvulling terugkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s98","id":"h7-s98","source":"De vraag is nu niet hoe de Europeaan wezen zou, als hy zoo van der jeugd af ware belemmerd geworden in zyn ontwikkeling, maar zeker is het dat de geringe wetenschappelyke ontwikkeling van den liplap in 't algemeen zyn gelykstelling met den Europeaan in den weg staat, ook dáár waar hy als individu in beschaving, wetenschap of kunst, misschien den voorrang boven een bepaalden europeschen persoon verdienen zou."}]},{"lemma":"beletsel","count":1,"glosses":["obstacles"],"forms":["beletselen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s33","id":"h16-s33","source":"Ik zal tevens daaruit aanleiding nemen tot het wyzen op een der beletselen die 't juist beoordeelen van indische zaken aan niet-indische personen zoo byzonder moeielyk maken."}]},{"lemma":"beletten","count":15,"glosses":["prevent","prevents","prevented","keep from","bar","kept","keep"],"forms":["beletten","belette","belet"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, present, plural","verb, past, third person singular","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s124","id":"h4-s124","source":"Hy zei dat: \"als de borst hem gloeide van gevoel voor het ware en schoone, geen macht ter-wereld hem beletten kon de tonen aanteslaan, die met zulk een gevoel overeenstemmen, en dat hy veel liever zweeg, dan zyn woorden omklemd te zien door de onteerende kluisters der alledaagsheid.\"--Frits zegt: scheid, maar dit doe ik niet. 't Woord is lang genoeg zoo.--Ik vond dit nu wel heel gek van Stern, maar myn vak gaat me vóór alles, en de Oude is een goed huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s92","id":"h5-s92","source":"Dit belet echter niet dat de Regent, door plaatselyke kennis, door geboorte, door invloed op de bevolking, door geldelyke inkomsten en hiermede overeenstemmende levenswyze, ver boven hem verheven is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s144","id":"h5-s144","source":"Indien de aloen-aloen voor de woning van den Regent in verwilderden staat lag, zou de nabywonende bevolking hierover beschaamd wezen, en er ware veel gezags noodig om haar te beletten dat plein van onkruid te reinigen, en het te brengen in een staat die met den rang des Regents overeenstemt."}]},{"lemma":"beleven","count":1,"glosses":["known"],"forms":["beleefd"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s134","id":"h14-s134","source":"Ze hadden wel andere ontberingen beleefd!"}]},{"lemma":"believen","count":1,"glosses":["pleases"],"forms":["belieft"],"morphology":["verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s108","id":"h6-s108","source":"Er scheen een stryd van hoffelykheid gevoerd te worden. Men vernam de woorden: \"als 't u belieft, mevrouw!\" en \"resident!\" Hoe dit zy, eindelyk stapte er een heer uit, die in houding en voorkomen wel iets vertoonde dat denken deed aan de Sauriers waarvan ik zoo-even gesproken heb."}]},{"lemma":"belijdenis","count":1,"glosses":["confirmation"],"forms":["belydenis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Belydenis is the older spelling of belijdenis; here it refers to a profession of faith preceding church confirmation.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s25","id":"h10-s25","source":"Maar al had je vleugels, mag je dan zulke dingen voorstellen aan een meisje dat haar belydenis nog niet gedaan heeft? En al wàs 't kind aangenomen, wat beduidt dat aanbod van wegvliegen samen?"}]},{"lemma":"belofte","count":5,"glosses":["promise","promises"],"forms":["belofte","beloften"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s126","id":"h7-s126","source":"Als in dezen eed begrepen, had eigenlyk moeten worden beschouwd de belofte: de inlandsche bevolking, te zullen beschermen tegen uitzuiging, en onderdrukking."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s128","id":"h7-s128","source":"Havelaar moest dus andermaal \"God Almachtig\" tot getuige nemen by de belofte: dat hy de \"inlandsche bevolking, beschermen zou tegen onderdrukking, mishandeling en knevelarij.\" Voor een fynen opmerker zou 't de moeite waard zyn geweest, het onderscheid gadeteslaan tusschen houding en toon van den resident en van Havelaar by deze gelegenheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s139","id":"h14-s139","source":"Toen ze dit bemerkte en hierover zich by Havelaar beklaagde, loofde deze aan de bedienden een prys uit voor elke slang die ze vangen zouden, doch reeds de eerste dagen betaalde hy zóóveel aan premien dat hy zyn belofte moest intrekken voor 't vervolg, want ook in gewone omstandigheden en dus zonder de voor hem zoo noodzakelyke zuinigheid, zou die betaling spoedig zyn middelen zyn te-boven gegaan."}]},{"lemma":"belonen","count":11,"glosses":["rewarded","paid","reward","rewards"],"forms":["beloond","beloonde","Beloonde","beloonen","beloont"],"morphology":["verb, past participle","adjective, past-participial","verb, participle","adjective, past participial, inflected","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past, singular"],"note":"Beloonen is the historical spelling of belonen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s64","id":"h1-s64","source":"Alles leugens! En dan die beloonde deugd!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s66","id":"h1-s66","source":"Beloonde deugd? Is 't niet om van de deugd een handelsartikel te maken?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s67","id":"h1-s67","source":"Het is zoo niet in de wereld, en 't is goed dat het niet zoo is. Want waar bleef de verdienste, als de deugd beloond werd?"}]},{"lemma":"beloning","count":10,"glosses":["reward","any reward","pay"],"forms":["belooning"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular; historical spelling","noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s79","id":"h1-s79","source":"Dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden, en iedereen, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s81","id":"h1-s81","source":"Ik ben ook deugdzaam, maar vraag ik hiervoor belooning?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s88","id":"h5-s88","source":"Reeds by het leven van den Regent is deze zaak meestal geregeld, en 't geldt als een belooning voor dienstyver en trouw, indien men hem de toezegging geeft dat hy in zijn betrekking door zyn zoon zal worden opgevolgd."}]},{"lemma":"beloven","count":15,"glosses":["promised","promise","promises","sworn"],"forms":["beloofd","beloofde","beloven","beloof","belooft","Beloof"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past participle","verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past, third-person singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s68","id":"h3-s68","source":"Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal \"uitwendig wist\" zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou --althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen--en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s205","id":"h4-s205","source":"Die Stern niet begreep, meen ik. Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi: Last & Co, Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s116","id":"h5-s116","source":"De Javaan is uit den aard der zaak landbouwer. De grond waarop hy geboren werd, die veel belooft voor weinig arbeids, lokt hem hiertoe uit, en vooral is hy met hart en ziel overgegeven aan het bebouwen zyner rystvelden, waarin hy dan ook zeer bedreven is."}]},{"lemma":"bemerken","count":18,"glosses":["noticed","perceived","can tell","noticing","notice","perceive"],"forms":["bemerkte","bemerkt","bemerk","bemerken","bemerkende","bemerkten"],"morphology":["verb, past, singular","verb, participle","verb, present, singular","verb, past, first person singular","verb, present, first person singular","verb, infinitive","verb, present participle","verbal noun, neuter singular","verb, past, plural","verb, past participle"],"note":"Bemerkende is an old-fashioned present participle meaning “noticing.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s75","id":"h2-s75","source":"Ik bemerkte terstond dat het geen soliede konnexie was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s63","id":"h3-s63","source":"Welnu, den vorigen avend, juist toen ik myn eerste peer had geschild, las ik op het gelaat van een der meisjes, dat er iets in dat vers voorkwam, dat niet pluis was. Ikzelf had niet naar 't ding geluisterd, maar ik had bemerkt dat Betsy haar broodje verkruimelde, en dit was my genoeg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."}]},{"lemma":"bemiddeling","count":2,"glosses":["intermediation","mediation"],"forms":["bemiddeling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s97","id":"h3-s97","source":"Over kinderboekjes, fabels en sprookjes. (Dit wil ik wel eens lezen, omdat hy op waarheid aandringt.) Over bemiddeling, in den handel. (Dit bevalt me volstrekt niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."}]},{"lemma":"bemind","count":1,"glosses":["beloved"],"forms":["bemind"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s63","id":"h14-s63","source":"Daar de jonge Toeankoe by de bevolking zeer bemind was, en we slechts weinig garnizoen in 't fort hadden, verzocht ik den generaal hem op vrye voeten te mogen laten, hetgeen me werd toegestaan. Doch voor Soetan Salim, den byzonderen vyand van Jang di Pertoean, was geen genade."}]},{"lemma":"beminnen","count":8,"glosses":["love","beloved","loves","well liked"],"forms":["bemind","beminnen","bemint"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, present, plural","past participle used as adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s97","id":"h5-s97","source":"Maar hy vergete niet dat deze jonger broeder by de ouders zeer bemind --of gevreesd--is, en dat, by voorkomend geschil, zyn meerdere jaren zouden worden in rekening gebracht als beweegreden om hem euvel te nemen dat hy zyn jonger broeder niet met meer inschikkelykheid of takt behandelde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s245","id":"h14-s245","source":"Ontkend weder door ieder--buiten Tine--die hem daarna hoorde schimpen op die \"domme dieren\" en op de \"domme natuur\" die zulke dieren schiep. Maar nog een andere wyze bestond er om hem neertehalen van 't voetstuk waarop zyn omgeving--men mocht hem beminnen of niet--wel gedwongen was hem te plaatsen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s135","id":"h17-s135","source":"Hy was bemind in den stal, en zou zeker niet afgewezen zyn als hy de dochter van den koetsier ten-huwelyk gevraagd had."}]},{"lemma":"bemodderen","count":2,"glosses":["bemired","mud-spattered"],"forms":["bemodderd"],"morphology":["past participle used adjectivally","past participle used as adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s96","id":"h6-s96","source":"De Adhipatti en Verbrugge stelden zich aan den ingang van de pendoppo, en zagen een door vier paarden getrokken reiswagen naderen, die weldra vry bemodderd by 't bamboezen gebouwtje stilhield."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s120","id":"h7-s120","source":"Ook Verbrugge, die zich van zyn bemodderd kostuum had ontdaan, was reeds daar aangekomen."}]},{"lemma":"bemoeien","count":5,"glosses":["meddle","meddled","concerned","concern"],"forms":["bemoeien","bemoeide","bemoeid"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, third person singular","verb, past participle","reflexive verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s45","id":"h2-s45","source":"Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s67","id":"h2-s67","source":"Nog zie 'k zyn oogen flikkeren--anders zagen ze flauw--hy gaf den Griek een vuistslag, en ik was gered. Later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft, maar omdat ik een vast principe heb, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan, ben ik terstond weggeloopen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s129","id":"h5-s129","source":"Moeders hebben hun kinderen gegeten ... Maar toen heeft zich 't moederland met die zaak bemoeid."}]},{"lemma":"bemoeilijken","count":3,"glosses":["troubles","trouble","troubling"],"forms":["bemoeielyken","bemoeielykt"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive","verb, infinitive used as noun"],"note":"Bemoeielyken is the nineteenth-century spelling of modern bemoeilijken.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s196","id":"h14-s196","source":"Er wordt in myn residentie weinig of niets ingevoerd ter-sluik, want ... er gaat in deze streken zóó weinig om, dat niemand hier zyn kapitaal in den handel wagen zou.\" Ik heb een dergelyk verslag gelezen dat aanving met de woorden: \"in 't afgeloopen jaar is de rust rustig gebleven.\" Zulke zinsneden getuigen wel van een zeer rustige gerustheid op de inschikkelykheid van de Regeering voor ieder die haar onaangename tydingen spaart, of die, zooals de term luidt: \"haar niet bemoeielykt\" met verdrietige berichten!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s7","id":"h15-s7","source":"Dan wist de resident wel wat hy over die intrekking der aanklacht te denken had, maar dat intrekken gaf hem niettemin een schoone gelegenheid om den Regent te handhaven in ambt en eer, en hemzelf was de onaangename taak bespaard de Regeering te \"bemoeielyken\" met een ongunstig bericht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s48","id":"h19-s48","source":"Het was dan ook geen geringe zaak voor iemand die zóó uitmuntte in \"schipperen\" en jaarlyksche rustverslagen, zoo op-eenmaal brieven te ontvangen waarin geen spoor was, noch van 't gebruikelyk officieel optimismus, noch van kunstige omwending der zaak, noch van vrees voor ontevredenheid van de Regeering over 't \"bemoeielyken\" met ongunstige berichten."}]},{"lemma":"benaming","count":3,"glosses":["title","designation","term"],"forms":["benaming"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s61","id":"h5-s61","source":"De benaming Resident is herkomstig uit den tyd toen Nederland nog slechts middelyk als leenheer de bevolking beheerschte, en zich aan de hoven der nog regeerende Vorsten door Residenten liet vertegenwoordigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s77","id":"h5-s77","source":"Zoo werden de eerste Graven gekozen uit de Baronnen des lands, en strikt genomen is dus 't woord graaf geen adellyke titel, doch slechts de benaming van een met zeker ambt belasten persoon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s34","id":"h16-s34","source":"Herhaaldelyk heb ik van Javanen gesproken, en hoe natuurlyk dit den europeschen lezer moge toeschynen, toch zal deze benaming als een fout hebben geklonken in de ooren van wien op Java bekend is."}]},{"lemma":"benard","count":1,"glosses":["strained"],"forms":["benarden"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s78","id":"h18-s78","source":"Ik weifelde tusschen de keus om terstond officieel te rapporteeren, en de zucht om door zachtheid, of later zelfs door bedreigingen, dien Inlandschen Hoofdambtenaar daarvan terug te brengen, ten-einde het tweeledig doel te bereiken om dat misbruik te doen ophouden en te-gelyker-tyd dien ouden dienaar van het Gouvernement niet terstond al te streng te behandelen, vooral uit aanmerking van de slechte voorbeelden die, naar ik geloof, hem dikwyls gegeven zyn, en in-verband met de byzondere omstandigheid dat hy bezoek verwachtte van twee verwanten, de Regenten van Bandoeng en van Tjanjor, althans van den laatsten--die, naar ik meen, reeds met groot gevolg op weg is--en hy dus meer dan anders in de verzoeking was--en met het oog op den benarden staat zyner geldmiddelen, als-het-ware in de noodzakelijkheid--om door onwettige middelen te voorzien in de noodige toebereidselen voor dat bezoek."}]},{"lemma":"benauwd","count":1,"glosses":["cramped"],"forms":["benauwd"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s79","id":"h8-s79","source":"Maar hy hield niet van verzen. \"Het was een leelyk ryglyf\" zeide hy, en als hy er toe gebracht werd iets te lezen van wat hy \"begaan\" had, zooals hy zich uitdrukte, schiep hy er vermaak in, zyn eigen werk te bederven, òf door 't voortedragen op een toon die 't belachelyk maken moest, òf door op-eenmaal, vooral by een hoogst-ernstigen passus, aftebreken, en er een kwinkslag tusschen te werpen, die de toehoorders pynlyk aandeed, maar die by hem niets anders was dan een bloedige satire op de onevenredigheid tusschen dat keurslyf en zyn ziel die zich daarin zoo benauwd voelde."}]},{"lemma":"bende","count":3,"glosses":["band","bands"],"forms":["bende","benden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s83","id":"h8-s83","source":"En zelfs weet hy dat er zooveel Bantammers zyn onder de benden die in de Lampongs de vaan des opstands hebben ontrold tegen 't nederlandsch gezag? Wat wil hy?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s290","id":"h17-s290","source":"Hy sloot zich aan by een bende Bantammers, niet om te stryden zoozeer als om Adinda te zoeken. Want hy was zacht van aard, en meer ontvankelyk voor droefenis dan voor bitterheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s292","id":"h17-s292","source":"Saïdjah wist dat de bende die daar vernietigd was geworden, grootendeels uit Bantammers had bestaan."}]},{"lemma":"bendi","count":1,"glosses":["bendies"],"forms":["bendies"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s68","id":"h17-s68","source":"Men had hem gezegd dat er te Batavia zooveel heeren waren die in bendies reden, en dat er dus misschien voor hem een dienst zou te vinden zyn als bendie-jongen, waartoe men gewoonlyk iemand kiest, die nog jong is en onvolwassen, om niet door te veel zwaarte achter op het tweewielig rytuig, 't evenwicht te breken."}]},{"lemma":"bendi-jongen","count":1,"glosses":["bendie-boy"],"forms":["bendie-jongen"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s68","id":"h17-s68","source":"Men had hem gezegd dat er te Batavia zooveel heeren waren die in bendies reden, en dat er dus misschien voor hem een dienst zou te vinden zyn als bendie-jongen, waartoe men gewoonlyk iemand kiest, die nog jong is en onvolwassen, om niet door te veel zwaarte achter op het tweewielig rytuig, 't evenwicht te breken."}]},{"lemma":"beneden","count":9,"glosses":["below","beneath","downstairs","downward"],"forms":["beneden"],"morphology":["preposition","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s183","id":"h4-s183","source":"--Wel ... zooals andere menschen! De juffrouw is beneden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s65","id":"h10-s65","source":"Schryf dat alles aan je vader, en zeg hem dat je zoo dankbaar bent dat je by ons zyt gekomen, en dat ik zoo goed voor je zorg, en dat de dochter van Busselinck & Waterman is weggeloopen, en groet hem zeer van my, en schryf dat ik nog 1/16 procent courtage zal laten vallen beneden hun bod, omdat ik geen onderkruipers lyden kan, die een konkurrent het brood uit den mond stelen door gunstiger voorwaarden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s80","id":"h11-s80","source":"Ge zet uw tafel er voor, en daarop een stoel met drie pooten, waarvan één wat zwak, je zag eens op de kermis een akrobaat die zeven stoelen op elkaar zette, en zich zelf daarop met het hoofd naar beneden. Eigenliefde en verveling dringen u iets dergelyks te doen."}]},{"lemma":"benemen","count":3,"glosses":["rob","taken away","deprive"],"forms":["benemen","benomen"],"morphology":["verb, present, plural","verb, past participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s16","id":"h8-s16","source":"Ik weet dat er onder u lieden zyn, die uitsteken in kennis en in braafheid van hart: ik hoop myn kennis door de uwe te vermeerderen, want zy is niet zoo groot als ik wenschte. En ik heb wel de braafheid lief, maar dikwyls bespeur ik dat er in myn gemoed fouten zyn, die de braafheid overschaduwen en daaraan den groei benemen ... gy allen weet hoe de groote boom den kleinen verdringt en doodt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s42","id":"h17-s42","source":"Want toen deze zyn buffel, bevryd van het juk, had bestegen als de anderen om te vluchten als zy, had een onverwachtte sprong van het dier hem 't evenwicht benomen en ter-aarde geworpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s82","id":"h20-s82","source":"Uit aanmerking evenwel van gunstige rapporten, vroeger omtrent u ontvangen, heb ik in het voorgevallene geen reden willen vinden, om u het uitzicht op eene wederplaatsing bij het Binnenlandsch Bestuur te benemen."}]},{"lemma":"benieuwd","count":2,"glosses":["curious"],"forms":["benieuwd"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s24","id":"h2-s24","source":"Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord. Om nu terug te komen op myn boek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s59","id":"h3-s59","source":"Ik heb hem aan 't kopyboek gezet, om zich te oefenen in den hollandschen styl. Ik ben benieuwd of er spoedig orders van Ludwig Stern zullen komen."}]},{"lemma":"benijder","count":1,"glosses":["enviers"],"forms":["benyders"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."}]},{"lemma":"benoemen","count":7,"glosses":["appointed","appointing","appoint"],"forms":["benoemen","benoemd","benoemden"],"morphology":["verb, infinitive","nominalized infinitive","verb, past participle","adjective, past-participial, genitive singular","verbal noun, neuter singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s69","id":"h5-s69","source":"Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s123","id":"h7-s123","source":"Hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is, en houdende: \"dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal; dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden; gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten; dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen, die gegeven zijn of gegeven zullen worden, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed ... (hier: adsistent-resident) betaamt.\""}]},{"lemma":"benoeming","count":5,"glosses":["appointment","appointments"],"forms":["benoeming","benoemingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s148","id":"h7-s148","source":"Doch nooit had hy zyn ambt beschouwd als een geldwinning, en by zyn benoeming naar Lebak nam hy zich met tevredenheid voor, het achterstallige door zuinigheid intehalen, in welk voornemen zyn vrouw die zoo eenvoudig was in smaak en behoeften, hem met groot genoegen ondersteunen zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s119","id":"h15-s119","source":"Indien alzoo reeds in zichzelf de benoeming tot Gouverneur-generaal veelal de oorzaken van bederf meedraagt, ook van denzulken die uitstekend was in verstand en gemoed, wat is er dan te verwachten van personen die reeds vóór die benoeming leden aan veel gebreken?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s51","id":"h16-s51","source":"Er zyn personen die byna even zooveel tyd in Nederlandsch-Indie doorbrachten, zonder ooit in aanraking gekomen te zyn, noch met de bevolking, noch met inlandsche Hoofden, en 't is bedroevend, dat de Raad van Indie zeer dikwyls geheel of grootendeels uit zoodanige personen is samengesteld, ja dat men zelfs middel heeft gevonden, den Koning benoemingen te laten teekenen tot Gouverneur-generaal, van iemand die tot deze soort van specialiteiten behoorde."}]},{"lemma":"benoorden","count":1,"glosses":["north of"],"forms":["benoorden"],"morphology":["preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s159","id":"h11-s159","source":"De pepertuinen liggen te Taloh-Baleh, benoorden Natal, aan de kust."}]},{"lemma":"beogen","count":1,"glosses":["aimed at"],"forms":["beoogde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s188","id":"h20-s188","source":"Uwe Exellentie heeft dus een ambtenaar die gunstig by het Gouvernement bekend stond--dit zyn uwer Excellentie's eigen woorden!--iemand die zeventien jaren het Land in deze gewesten diende, iemand die niet alleen niets misdeed, maar zelfs met ongekende zelfverloochening het goede beoogde en voor eer en plicht alles veil had ... zóó iemand heeft Uwe Excellentie gesteld beneden den misdadiger. Want dien hoort men ten-minste."}]},{"lemma":"beoordelen","count":19,"glosses":["judge","judging","judged"],"forms":["beoordeelen","beoordeeld","beoordeel"],"morphology":["verb, infinitive","verbal noun, neuter, singular","verb, participle","verb, present, third-person plural","verb, past participle","verb, nominalized infinitive","verb, present, first-person singular","verb, imperative, singular","verb, infinitive, nominalized","verb, infinitive, historical spelling"],"note":"Old spelling of modern beoordelen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s108","id":"h2-s108","source":"Het publiek kent my niet, en de uitgevers beoordeelen de werken meer naar den gevestigden naam van den schryver, dan naar den inhoud. Juist zooals wy de koffi naar de renommee van de merken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s78","id":"h3-s78","source":"Ik erken--want ik houd van de waarheid--dat ik, die altyd in koffi gedaan heb, niet in staat ben de waarde van alles te beoordeelen, maar, ook zonder deze beoordeeling, de lyst der opschriften alleen was reeds kurieus."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s153","id":"h5-s153","source":"Vooreerst hebbe men juist te beoordeelen, waar het gebruik heeft opgehouden om voor misbruik plaats te maken? En ... waar het misbruik bestaat, waar inderdaad roof of willekeur gepleegd is, zyn veelal de slachtoffers zelf hieraan medeplichtig, hetzy uit te ver gedreven onderwerping, hetzy uit vrees, hetzy uit wantrouwen op den wil of de macht der persoon die hen beschermen moet."}]},{"lemma":"beoordeling","count":3,"glosses":["judgment","judging","verdict"],"forms":["beoordeeling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Old spelling of modern beoordeling.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s78","id":"h3-s78","source":"Ik erken--want ik houd van de waarheid--dat ik, die altyd in koffi gedaan heb, niet in staat ben de waarde van alles te beoordeelen, maar, ook zonder deze beoordeeling, de lyst der opschriften alleen was reeds kurieus."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s109","id":"h15-s109","source":"Want al wist hy hoe ongaarne in 't algemeen de Regeering een Regent ziet aanklagen, en hoeveel gemakkelyker 't sommigen valt den europeschen beambte broodeloos te maken dan een Inlandsch Hoofd te straffen, hy had een byzondere reden om te gelooven dat er juist op dit oogenblik by de beoordeeling van zulke zaak andere grondstellingen dan de gewone zouden voorheerschen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s180","id":"h16-s180","source":"De lezer weet reeds, welke gezonde begrippen ik over liefde heb ... men denke slechts aan myn beoordeeling van dat uitstapje naar den Ganges."}]},{"lemma":"bepaald","count":6,"glosses":["fixed","particular","definitely","certain"],"forms":["bepaald","bepaalden","bepaalde"],"morphology":["adjective","adjective, uninflected","adjective, inflected, historical masculine form","adverb","adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s113","id":"h5-s113","source":"De inkomsten der javaansche Hoofden zou men in vier deelen kunnen splitsen. Vooreerst, het bepaald maandgeld."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s134","id":"h5-s134","source":"Dit is ook op Java het geval, en de afstammelingen of verwanten der vroegere vorsten maken gaarne gebruik van de onkunde der bevolking, die niet recht begrypt dat haar Tommongong of Adhipatti of Pangerang thans een bezoldigd ambtenaar is die zyn eigen en hare rechten voor een bepaald inkomen verkocht heeft, en dat dus de schraal beloonde arbeid in koffituin of suikerveld, in de plaats getreden is van de belastingen die vroeger door de heeren des lands van de opgezetenen gevorderd werden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s16","id":"h6-s16","source":"Wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken, en hy kan verzekerd zyn dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad."}]},{"lemma":"bepakken","count":1,"glosses":["laden"],"forms":["bepakte"],"morphology":["past participle, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s12","id":"h5-s12","source":"Over hooge bergruggen, langs diepten die u doen yzen, vliegt de zwaar bepakte reiswagen in één galop voort."}]},{"lemma":"bepalen","count":15,"glosses":["confine","confined","fixed","say for certain","fixes","determine","confines","fixing","make","ordain"],"forms":["bepalen","bepaald","bepaalt","bepaalde","bepaal"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past, singular","past participle","verb, past participle","past participle used adjectivally","verb, nominalized infinitive","verb, imperative, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s179","id":"h4-s179","source":"--Ik kan 't niet bepalen, antwoordde zy."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s123","id":"h5-s123","source":"De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s150","id":"h7-s150","source":"Hy voor zichzelf kon zich tot het strikt-noodige bepalen. Ja, zonder de minste inspanning kon hy binnen de grens daarvan blyven, doch waar anderen hulp behoefden, was hem 't helpen, het geven, een ware hartstocht."}]},{"lemma":"bepaling","count":12,"glosses":["regulations","definitions","stipulation"],"forms":["bepalingen","bepaling"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s8","id":"h4-s8","source":"Over de bepalingen omtrent het verkopen van gif. Over het doorgraven der landengten van Suez, en de gevolgen daarvan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s150","id":"h6-s150","source":"Ik zeg: nagenoeg. Want indien reeds alle bepalingen moeyelyk zyn, geldt dit vooral van de beschryving van een persoon die zeer ver van den dagelykschen grondvorm afwykt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s123","id":"h7-s123","source":"Hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is, en houdende: \"dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal; dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden; gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten; dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen, die gegeven zijn of gegeven zullen worden, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed ... (hier: adsistent-resident) betaamt.\""}]},{"lemma":"bepeinzen","count":1,"glosses":["pondered"],"forms":["bepeinsde"],"morphology":["verb, past, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s178","id":"h17-s178","source":"En ook vroeg hy zich, wie er toch wel wonen zou in zyns vaders huis? En zyn jeugd kwam hem voor den geest, en zyne moeder, en hoe die buffel hem had gered van den tyger, en hy bepeinsde wat er toch zou geworden zyn van Adinda als die buffel minder trouw ware geweest?"}]},{"lemma":"beproeven","count":9,"glosses":["try","tried","test","Try"],"forms":["beproeven","beproefde","Beproef","beproefd"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, imperative, singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s7","id":"h6-s7","source":"Dan stond hy eens op, beproefde vergeefs zyn sporen te doen kletteren op den gestampten kleivloer van de pendoppo, stak voor de twintigste maal zyn sigaar aan, en ging, als te-leurgesteld, weer zitten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s26","id":"h8-s26","source":"Want ik weet dat Allah den arme liefheeft, en dat Hy rykdom geeft aan wien hy beproeven wil. Maar tot de armen zendt Hy wie zyn woord spreekt, opdat zy zich oprichten in hun ellende."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s53","id":"h11-s53","source":"Beproef eens daar te zitten zonder u te verroeren, ge zult zien hoe spoedig je een spook-achtigen indruk maakt op ieder ander, en zelfs op je eigen verbeelding."}]},{"lemma":"beraad","count":2,"glosses":["deliberation"],"forms":["beraad"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s139","id":"h18-s140","source":"Ik sprak er over met onzen boekhouder, die een man is van veel ondervinding, en me na ryp beraad in overweging gaf, my op myn plan te beslapen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s15","id":"h19-s15","source":"Doch ik zag aan den anderen kant de sedert jaren uitgezogene, diep gedrukte bevolking, ik dacht aan de noodzakelykheid van een voorbeeld--want vele andere vexatien zal ik u te rapporteeren hebben, als niet ten-minste deze zaak door terugwerking daaraan een eind maakt--en, ik herhaal het, na ryp beraad heb ik gedaan wat ik voor plicht hield."}]},{"lemma":"beraadslagen","count":1,"glosses":["debated"],"forms":["beraadslaagden"],"morphology":["verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s53","id":"h2-s53","source":"Terwyl we dus--we waren wel met ons tienen--vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. Maar toen was de goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken."}]},{"lemma":"beredderen","count":1,"glosses":["seen to"],"forms":["beredderd"],"morphology":["predicative participial adjective"],"note":"Beredderen means to put something in order or see to it.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s150","id":"h4-s150","source":"Haar trekken droegen sporen van vermoeidheid, en deden me denken aan myn vrouw als de wasch beredderd is."}]},{"lemma":"beredderingszucht","count":1,"glosses":["meddlesome fussiness"],"forms":["beredderingzucht"],"morphology":["noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s4","id":"h6-s4","source":"Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was ... eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden ... mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry ... welgemanierd zonder styfheid ... vatbaar voor goede indrukken ... eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden ... in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde."}]},{"lemma":"beredeneren","count":1,"glosses":["reasoned"],"forms":["beredeneerde"],"morphology":["verb, past, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s151","id":"h7-s151","source":"Hyzelf zag dit zwak in, beredeneerde met al 't gezond verstand dat hem gegeven was, hoe onrecht hy deed, iemand te ondersteunen, waar hyzelf meer aanspraak zou gehad hebben op zyn eigen hulp ... gevoelde dit onrecht nog levendiger, wanneer ook \"zyn Tine\" en Max, die hy beiden zoo lief had, te lyden hadden onder de gevolgen zyner vrygevigheid ... hy verweet zich zyn goedhartigheid als zwakte, als ydelheid, als zucht om voor een verkleeden prins doortegaan ... hy beloofde zich beterschap, en toch ... telkens als deze of gene zich aan hem wist voortedoen als 't slachtoffer van tegenspoed, vergat hy alles om te helpen."}]},{"lemma":"bereid","count":2,"glosses":["ready"],"forms":["bereid"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s20","id":"h2-s20","source":"Maar ik voegde er by: Dat, indien de heer Ernest Stern het verblyf ten onzen huize --Lauriergracht N° 37--wilde voor lief nemen, myn vrouw zich bereid verklaarde als een moeder voor hem te zorgen, en dat zyn linnengoed in huis zou versteld worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s111","id":"h7-s111","source":"Hy. Havelaar betuigde insgelyks bereid te zyn tot allen spoed ..."}]},{"lemma":"bereiden","count":1,"glosses":["prepared"],"forms":["bereid"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s134","id":"h16-s134","source":"Met zachtheid en teederheid smeekt hy hem, toch niet te verwerpen het brood des eeuwigen levens, en dusdoende te vervallen in de klauwen van Satan, die met zyn engelen het vuur bewoont, dat hem bereid is tot in eeuwigheid."}]},{"lemma":"bereik","count":1,"glosses":["reach"],"forms":["bereik"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s182","id":"h14-s182","source":"En wie hierover nadenkt, moet het al zeer vreemd vinden dat men zoo koelbloedig 't bestaan van die misbruiken erkent, als ware er spraak van iets dat buiten bereik of bevoegdheid lag."}]},{"lemma":"bereiken","count":9,"glosses":["reach","attained","achieved","attain","achieve"],"forms":["bereiken","bereikt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, present, singular","verb, present, plural","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s81","id":"h11-s81","source":"Ge beklimt waggelend dien stoel ... bereikt uw oogmerk ... slaat een blik door de opening, en roept: o, god!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s116","id":"h12-s116","source":"En nog geloof ik dat velen dien honderdsten graad slechts niet bereiken uit gemis aan goede eigenschappen, aan moed by-voorbeeld om geheel te zyn wat men is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s137","id":"h12-s137","source":"Doch--zie je wel dat ik weer terstond de tegenstelling by-de-hand heb?--doch in de keuze der middelen was hy dan ook wat ... vry, en, zooals van der Palm--naar ik geloof, ten-onrechte--van Napoléon zeide: \"hinderpalen der zedelykheid stonden hem nooit in den weg!\" Nu, dan is 't zeker gemakkelyker zyn doel te bereiken, dan wanneer men zich door zoo-iets wèl gebonden acht."}]},{"lemma":"bereiking","count":1,"glosses":["attainment"],"forms":["bereiking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s218","id":"h20-s218","source":"Ik vraag geen verschooning voor den vorm van myn boek. Die vorm kwam my geschikt voor ter bereiking van myn doel."}]},{"lemma":"berekenen","count":5,"glosses":["reckon","calculate","reckoned"],"forms":["berekenen","berekende"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s14","id":"h5-s14","source":"Hy weet juist te berekenen waar en hoeveel hy de hollende paarden moet inhouden, om na vliegend dalen van een berghelling, ginds aan dien hoek ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s248","id":"h11-s248","source":"Welnu, die voorstellen waren door den resident niet goedgekeurd, of althans hy beweerde dat de Regeering ze niet zou goedkeuren, en je weet dat behoorlyke residenten nooit iets voorstellen, dan wat ze vooruit kunnen berekenen dat aan 't Gouvernement bevallen zal."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s30","id":"h16-s30","source":"Het is gemakkelyker de bevolking diets te maken dat de Regeering behoefte heeft aan haren arbeid zonder dien te willen betalen, dan dat ze haar buffels eischen zou om-niet. En al durfde de vreesachtige Javaan nasporen of de zoogenaamde heeredienst dien men van hem vordert, overeenstemt met de bepalingen daaromtrent, dan nog zou hem dit onmogelyk wezen daar de een niet weet van den ander, en hy dus niet berekenen kan of 't vastgesteld getal personen tien-ja vyftigvoud overschreden is?"}]},{"lemma":"berekening","count":5,"glosses":["calculation","calculations","reckoning"],"forms":["berekening","berekeningen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, feminine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s75","id":"h4-s75","source":"Ik ben op deze berekening gekomen door dat stuk van Sjaalman over de multiplikatie. Die Sjaalman schryft een goede hand, dacht ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s158","id":"h5-s158","source":"Had niet zyn bedoeling kunnen zyn, hun den oogst overtelaten uit de menschlievende berekening dat zyn grond beter gelegen was, vruchtbaarder dan de hunne, en dus hun arbeid milder beloonen zou?"}]},{"lemma":"berg","count":13,"glosses":["mountains","mountain"],"forms":["bergen","berg"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, masculine plural","noun, common gender, singular, first conjunct of compound"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s54","id":"h6-s54","source":"Zie eens de koelies die zware vrachten over de bergen dragen: zy houden zich vlug en lenig door heet water te drinken, of koppi dahoen. Maar gemberthee is nog beter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s21","id":"h8-s21","source":"Uw volk bezit rystvelden in de dalen, en er zyn rystvelden op de bergen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s29","id":"h8-s29","source":"Zou ik niet verheugd wezen de hand te mogen reiken aan wie in de groeve viel, en een staf te geven aan wien de bergen beklimt?"}]},{"lemma":"bergachtig","count":1,"glosses":["mountainous"],"forms":["bergachtige"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s33","id":"h18-s33","source":"Ik geloof hier te moeten achtslaan op de verklaring van mevrouw Slotering dat haar echtgenoot vroeger altyd gezond geweest was. Doch als men geen waarde hecht aan zoodanige verklaring--omdat de opvatting van 't begrip: gezondheid, vooral in de oogen van niet-geneeskundigen, zeer onderwerpelyk is--blyft toch de gewichtige vraag bestaan, of iemand die heden sterft aan een \"abcès in de lever\" zich gister kon te-paard zetten met het doel om een bergachtige landstreek te inspekteeren die in sommige richtingen twintig uren breed is?"}]},{"lemma":"bergen","count":2,"glosses":["put away","store"],"forms":["borg","bergen"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s68","id":"h3-s68","source":"Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal \"uitwendig wist\" zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou --althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen--en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s4","id":"h17-s4","source":"Want de tyd van ploegen was naby, en 't was te vreezen, als men de sawah niet tydig bewerkte, dat ook de tyd van zaaien zou voorbygaan, en eindelyk dat er geen padie zou te snyden zyn, om die te bergen in den lombong van het huis."}]},{"lemma":"berghelling","count":1,"glosses":["mountain slope"],"forms":["berghelling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s14","id":"h5-s14","source":"Hy weet juist te berekenen waar en hoeveel hy de hollende paarden moet inhouden, om na vliegend dalen van een berghelling, ginds aan dien hoek ..."}]},{"lemma":"berghoogte","count":1,"glosses":["mountain height"],"forms":["berghoogte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s18","id":"h5-s18","source":"Ze vliegen de berghoogte op, die ge een oogenblik vroeger niet zaagt, en ... de afgrond ligt achter u."}]},{"lemma":"bergloon","count":1,"glosses":["salvage fee"],"forms":["bergloon"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s42","id":"h1-s42","source":"Ik, die van waarheid houd, waarschuw ieder dat ik voor 't opvisschen van myn persoon geen zoo hoog bergloon betalen wil."}]},{"lemma":"bergpunt","count":1,"glosses":["mountain peaks"],"forms":["bergpunten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s279","id":"h17-s279","source":"Het was niet gemakkelyk die te vinden, omdat er zoovéél huizen waren ingestort. Doch hy scheen de plaats te herkennen aan de wydte van den hoek dien sommige lichtlynen door 't geboomte vormden by haar ontmoeting in zyn oog, zooals de zeeman peiling neemt op vuurtorens of uitstekende bergpunten."}]},{"lemma":"bergrug","count":1,"glosses":["mountain ridges"],"forms":["bergruggen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s12","id":"h5-s12","source":"Over hooge bergruggen, langs diepten die u doen yzen, vliegt de zwaar bepakte reiswagen in één galop voort."}]},{"lemma":"bericht","count":22,"glosses":["reports","report","news","notice"],"forms":["berichten","bericht"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s7","id":"h8-s7","source":"Hy ontving de geschreven maandelyksche berichten over landbouw, veestapel, politie, en justitie, en legde die tot nader onderzoek ter-zyde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s142","id":"h8-s142","source":"Ik zal u de ontvangen berichten over Landbouw, Veeteelt, Politie en justitie met myn beschikkingen doen teruggeworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s111","id":"h9-s111","source":"Dominee Wawelaar heeft de berichten der zendelingen voorgelezen, niemand kan hem dus een grondige kennis der zaken betwisten."}]},{"lemma":"berichten","count":1,"glosses":["to inform"],"forms":["berichten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s57","id":"h7-s57","source":"Havelaar en Verbrugge namen plaats by de tafel, en onder 't gebruiken van thee over onbeduidende dingen sprekende, wachtte men tot Dongso den resident kwam berichten dat de versche paarden waren voorgespannen. Men pakte zich zoo goed mogelyk in den wagen, en reed heen."}]},{"lemma":"berichtgever","count":1,"glosses":["reporter"],"forms":["berichtgever"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s198","id":"h14-s198","source":"Waar de belastingen niet stygen, maakt men zich daarvan een verdienste: de bedoeling is, door lagen aanslag den landbouw aantemoedigen, die zich juist nu gaat ontwikkelen, en weldra--liefst als de berichtgever zal afgetreden zyn--onbegrypelyke vruchten moet afwerpen."}]},{"lemma":"berispen","count":2,"glosses":["reprimands","chided"],"forms":["berispt","berispte"],"morphology":["verb, present, third-person singular","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s5","id":"h7-s5","source":"Met deftige minzaamheid berispte hy hem over zyn te vurigen dienstyver, die in zùlk een weder hem tot aan de grenzen zyner afdeeling gevoerd had, 'tgeen dan ook de Regent, strikt genomen volgens de regelen der etikette, niet had behoeven te doen."}]},{"lemma":"berisping","count":2,"glosses":["rebuke","a reprimand"],"forms":["berisping"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s71","id":"h9-s71","source":"Zóó heb ik gesproken, en ik ben overtuigd dat ik indruk op hem gemaakt heb, vooral daar dominee Wawelaar tot onderwerp van zyn rede had gekozen: de liefde Gods, blykbaar uit Zyn toorn tegen ongeloovigen, naar aanleiding van Samuels berisping aan Saul: Sam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s131","id":"h20-s131","source":"Want ik behoef u niet te verzekeren dat ik, die verklaard heb niet anders te kunnen dienen dan ik hier deed ... ik die voor deze wyze van dienen ben gestraft met berisping, met een ruïneuze en deshonorante overplaatsing ... met den last om de arme lieden te verraden die op myn loyauteit vertrouwden --met de keus alzoo tusschen oneer en broodsgebrek!--dat ik na dit alles met moeite en zorg elk voorkomend geval te toetsen had aan myn plicht, en dat de eenvoudigste zaak my zwaar viel, geplaatst als ik was tusschen myn geweten en de principes van 't Gouvernement waaraan ik trouw schuldig ben zoolang ik niet ontheven ben van myn ambt. Deze moeielykheid openbaarde zich vooral by 't antwoord dat ik geven moest aan klagers."}]},{"lemma":"Berlijn","count":1,"glosses":["Berlin"],"forms":["Berlyn"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":"Berlyn is the historical Dutch spelling of Berlijn.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s32","id":"h10-s32","source":"Als de eerste regel geëindigd was op koek, wyn, kina, zou je aan Marie gevraagd hebben of ze meeging naar Broek, Berlyn, China, en zoo voort."}]},{"lemma":"Bern","count":1,"glosses":["Bern"],"forms":["Bern"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s82","id":"h4-s82","source":"Een paar dagen daarna, waren de jonge Stern en Frits te zamen op een boekverkooping geweest in het Wapen van Bern."}]},{"lemma":"beroep","count":1,"glosses":["trades"],"forms":["beroepen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s201","id":"h7-s201","source":"Er zwerven daar zoo geen menschen rond, die van problematische beroepen leven."}]},{"lemma":"beroepen","count":4,"glosses":["appealed","appeals","rely"],"forms":["beroepen","beriep","beroept"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s100","id":"h7-s100","source":"Het lag ook, byv. in de staatkunde van Willem den Veroveraar, om den minstbeduidenden Normandier te verheffen boven den beschaafdsten Sakser, en elke Normandier beriep zich gaarne op 't overwicht der Normandiers in het algemeen, om zyn persoon ook dáár te doen gelden, waar hy de minste zou geweest zyn zonder den invloed zyner stamgenooten als bovenliggende party."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s30","id":"h9-s30","source":"Als ik een aanmerking maak, beroept hy zich op Louise. \"Háár goedkeuring, zegt hy, weegt hem zwaarder dan alle koffi van de wereld, en bovendien: \"als 't hart me gloeit ... enz.--Zie deze tirade op bladzy zooveel, of liever, zie ze niet.--Daar sta ik dan, en weet niet wat te doen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s71","id":"h15-s71","source":"Ik stelde natuurlyk dien brief in uwe handen, en gelastte u mondeling, alsnu uwe opgave te justificeeren, hetgeen u te minder moeielyk moest vallen, daar ge u kondet beroepen op de voorschriften u in myn schryven van den 5en dezer gegeven, en die we mondeling meermalen uitvoerig bespraken."}]},{"lemma":"beroering","count":1,"glosses":["unrest"],"forms":["beroering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."}]},{"lemma":"berokkenen","count":2,"glosses":["caused","brought about"],"forms":["berokkende","berokkend"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s138","id":"h14-s138","source":"Eén omstandigheid echter was er te Lebak, die haar verdriet berokkende: kleine Max kon niet in den tuin spelen omdat daar zooveel slangen waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s58","id":"h16-s58","source":"We zullen zien wat deze neiging tot slaap berokkend heeft aan de Lebaksche Afdeeling, aan Havelaar, en aan den Javaan Saïdjah, tot wiens eentonige geschiedenis--één onder zeer velen!--ik thans overga."}]},{"lemma":"beroofde","count":2,"glosses":["despoiled"],"forms":["beroofden"],"morphology":["nominalized adjective, plural","substantivized adjective, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s19","id":"h16-s19","source":"Zoo hoopte hy nog altyd dat de Hoofden zouden terugkeeren van den gevaarlyken weg dien zy reeds zoolang betraden, en hy zou in dat geval zich vergenoegd hebben met het vorderen van schadeloosstelling aan de beroofden ... voor-zoo-ver 't vergoeden der geleden schade mogelyk wezen zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s74","id":"h16-s74","source":"Ik vraag geen traan by de tranen die er vloeien op zoo donkere gezichten, noch edelen toorn als ik zal spreken van de vertwyfeling der beroofden."}]},{"lemma":"berouw","count":2,"glosses":["remorse"],"forms":["berouw"],"morphology":["noun, neuter singular","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s45","id":"h15-s45","source":"En nooit ook was er spraak van berouw over zoodanige schynbare hardheid, of van vergiffenis aan de andere zyde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s38","id":"h19-s38","source":"Ik heb berouw over de dagen die ik heb laten verloopen voor ik u officieel rapporteerde, en ik vraag verschooning voor dat verzuim."}]},{"lemma":"berouwen","count":1,"glosses":["regretted"],"forms":["berouwd"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s81","id":"h14-s81","source":"O neen, Verbrugge, ik zie wat je zeggen wilt, berouwd heeft het me nooit."}]},{"lemma":"beroven","count":2,"glosses":["robbed","robs"],"forms":["beroofd","berooft"],"morphology":["verb, participle","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s267","id":"h17-s267","source":"Daar had hy zich verscholen in de bosschen, en gewacht op de komst van Pa-Ento, Pa-Lontah, Si-Oeniah, Pa-Ansioe, Abdoel-Isma en nog eenige anderen die door het distriktshoofd van Parang-Koedjang beroofd waren van hun buffels, en die allen vreesden voor straf als ze hun landrenten niet betaalden. Daar hadden ze zich by-nacht meester gemaakt van een visschersprauw, en waren in zee gestoken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s315","id":"h17-s315","source":"Daarom heb ik, in-plaats van dorre namen van personen en plaatsen, met de dagteekening er by, in-plaats van een afschrift der lyst van diefstallen en afpersingen, die voor me ligt getracht een schets te geven van wat er kàn omgaan in de harten der arme lieden die men berooft van wat dienen moet tot onderhoud van hun leven, of zelfs: ik heb dit slechts laten gissen, vreezende my te zeer te bedriegen in het teekenen der omtrekken van aandoeningen die ik nooit ondervond."}]},{"lemma":"berusten","count":4,"glosses":["acquiesced","acquiesce"],"forms":["berustte","berust","berusten"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s239","id":"h8-s239","source":"Maar je zoudt me zeggen waarom je tot-nog-toe zoo berust hebt in alles wat er verkeerds was in Lebak. --Ik heb nooit zoo den indruk gehad van een initiatief."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s86","id":"h12-s86","source":"Doch zie, den volgenden dag ontvangt hy den last zich naar zekere Afdeeling te begeven, welker gezagvoerende kontroleur wegens ware of veronderstelde oneerlykheid geschorst was in zyn beheer, om in loco zekere zaken te onderzoeken en daarvan \"te dienen van bericht.\" Wèl was de adsistent-resident verwonderd dat hem iets werd opgedragen dat zyn Afdeeling in 't geheel niet aanging, doch daar hy strikt genomen deze opdracht kon beschouwen als een vereerende onderscheiding, en dewyl hy met den generaal op zeer vriendschappelyken voet stond zoodat hy geen oorzaak had aan een valstrik te denken, berustte hy in deze zending, en begaf zich naar ik wil vergeten hebben waarheen, om te doen wat hem bevolen was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s134","id":"h13-s135","source":"Ze had haar verlangen te kennen gegeven haar eigen huishouding te blyven voeren, waarin Tine gaarne berustte."}]},{"lemma":"berusting","count":1,"glosses":["acquiescence"],"forms":["berusting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s135","id":"h13-s136","source":"En niet uit ongastvryheid kwam deze berusting voort, doch voornamelyk uit de vrees dat zy, pas te Lebak aangekomen, en dus nog niet \"op orde\" mevrouw Slotering niet zoo goed zou kunnen ontvangen als wenschelyk gemaakt werd door de byzondere omstandigheden waarin deze dame verkeerde."}]},{"lemma":"berühren","count":2,"glosses":["touch","touched"],"forms":["berührst","Berührte"],"morphology":["verb, present, second-person singular","verb, subjunctive II, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s291","id":"h14-s291","source":"--Du darfst es, doch das Flieglein ist so zart, Du wirst gewiss es weh thun, und sobald Du 's mit den Fingern all zu roh berührst, Ist 's Thierchen krank, und stirbt, und glänzt nicht mehr."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s305","id":"h14-s305","source":"Und würden sie, wenn ich sie mit der Hand Berührte, gleich erkranken, und den Glanz Verlieren, wie das Flieglein?--Seh', noch schwebt es!"}]},{"lemma":"beschaafd","count":8,"glosses":["cultivated","most cultivated","refined","well-bred"],"forms":["beschaafd","beschaafden","beschaafdsten","beschaafdste"],"morphology":["adjective, predicative","adjective","adjective, superlative, inflected","adjective, uninflected","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s12","id":"h6-s12","source":"De Regent van Lebak was een beschaafd oud man, die over veel wist te spreken met verstand en oordeel. Men had hem slechts aantezien om overtuigd te wezen dat het meerendeel der Europeanen die met hem in aanraking kwamen, meer van hem, dan hy van hen te leeren had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s14","id":"h6-s14","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk lang overdacht--een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is--en wanneer men met hem in gesprek was, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had, om zoo noodig daarop te verwyzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"}]},{"lemma":"beschaamd","count":4,"glosses":["ashamed"],"forms":["beschaamd"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s144","id":"h5-s144","source":"Indien de aloen-aloen voor de woning van den Regent in verwilderden staat lag, zou de nabywonende bevolking hierover beschaamd wezen, en er ware veel gezags noodig om haar te beletten dat plein van onkruid te reinigen, en het te brengen in een staat die met den rang des Regents overeenstemt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s40","id":"h10-s40","source":"Wil je dat ik beschaamd moet staan, evenals Busselinck & Waterman, met wie geen fatsoenlyk handelshuis iets te doen wil hebben, omdat hun dochter weggeloopen is, en omdat het knoeiers zyn?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s184","id":"h17-s184","source":"Wel verbleekten de sterren daar omhoog, beschaamd dat er spoedig een eind komen zou aan haar heerschappy ... wel vloeiden er vreemde kleuren over de toppen der bergen, die donkerder schenen naarmate ze scherper afstaken op lichteren grond ... wel vloog er hier-en-daar door de wolken in het oosten iets gloeiends--pylen van goud en van vuur die heen-en-weer werden geschoten, evenwydig aan de kim--maar ze verdwenen weer en schenen neertevallen achter de ondoordringbare gordyn die nog altyd den dag bleef verbergen voor de oogen van Saïdjah."}]},{"lemma":"beschaven","count":1,"glosses":["refines"],"forms":["beschaaft"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s137","id":"h13-s138","source":"Of nu overigens, wanneer de omstandigheden anders waren geweest, de omgang met iemand die slechts één taal sprak, waarin niets gedrukt is dat den geest beschaaft, geleid zou hebben tot wederzydsch genoegen, blyft twyfelachtig."}]},{"lemma":"beschaving","count":15,"glosses":["civilization"],"forms":["beschaving"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s90","id":"h3-s90","source":"Over den achteruitgang der beschaving sedert het ontstaan des Christendoms. (Hè?) Over de yslandsche Mythologie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s96","id":"h3-s96","source":"Over het schynbaar overwicht der westersche beschaving. Over kadaster, registratie en zegel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s23","id":"h4-s23","source":"Over ebbe en vloed der beschaving. Over epidemisch bederf in staathuishoudingen."}]},{"lemma":"bescheiden","count":1,"glosses":["humble"],"forms":["bescheiden"],"morphology":["adjective, attributive, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s32","id":"h19-s32","source":"Die vryheid bestaat niet voor de Regent verwyderd is, en naar myn bescheiden meening ligt hierin niets gevaarlyks. Hem kan immers gezegd worden dat ik hem beschuldig en verdenk, dat ik gevaar loop, en niet hy, wanneer hy onschuldig is."}]},{"lemma":"bescheidenheid","count":1,"glosses":["modesty"],"forms":["bescheidenheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s139","id":"h13-s140","source":"Zonderling echter was het, dat die dame niet alleen geweigerd had deeltenemen aan de gemeenschappelyke maaltyden, maar dat zy zelfs geen gebruik maakte van 't aanbod om haar spyzen te doen gereed maken in de keuken van Havelaars huis. \"Deze bescheidenheid, zei Tine, was wat ver gedreven, want de keuken was ruim genoeg.\""}]},{"lemma":"beschermeling","count":1,"glosses":["protégés"],"forms":["beschermelingen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s106","id":"h15-s106","source":"De vrees dat zyn beschermelingen zouden afvallen van hun eigen zaak weerhield hem dus niet."}]},{"lemma":"beschermen","count":16,"glosses":["protect","protected","sheltered","protection","defended"],"forms":["beschermen","beschermd","beschermde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","nominalized infinitive","verb, present, third person plural","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s19","id":"h1-s19","source":"De eb, in 1672 geloof ik, duurde wat langer dan gewoonlyk, expres om Nederland te beschermen. Leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s151","id":"h5-s151","source":"Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers ... zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren."}]},{"lemma":"beschermer","count":1,"glosses":["protector"],"forms":["beschermer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s136","id":"h20-s136","source":"Het was grievend, na de ontvangst der kabinetsmissive van 23 Maart, dáár te zitten als vermeende toevlucht, als machtelooze beschermer."}]},{"lemma":"bescherming","count":9,"glosses":["protection","patronage"],"forms":["bescherming"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s167","id":"h12-s167","source":"Het stond onder de bescherming van de Regeering--de redakteur was ambtenaar by de algemeene Sekretarie--en hierom werden de inteekeningsgelden in 's lands kas gestort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s39","id":"h14-s39","source":"Het was hem niet euvel te duiden dat hy zich zeer beklaagde over de zyns inziens onrechtvaardige behandeling die zyn schoonvader ten-deel viel, en over de onbegrypelyke bescherming die Jang di Pertoean van den generaal bleek te genieten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s61","id":"h14-s61","source":"Want de oorzaken van den stryd over Jang di Pertoean waren my toen nog onbekend, en 't kon dus niet in myn gedachten opkomen, evenmin dat myn voorganger willens en wetens een onschuldige zou veroordeeld hebben tot zóó zware straf, als dat de generaal een misdadiger zou in bescherming nemen tegen een rechtvaardig vonnis."}]},{"lemma":"beschikken","count":7,"glosses":["disposal","disposing","have at disposal","dispose"],"forms":["beschikken","beschikkende"],"morphology":["verb, infinitive","nominalized verb, infinitive","verb, infinitive used as noun","verb, present participle","verb, infinitive, nominalized","verb, nominalized infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s132","id":"h5-s132","source":"My blyft over te spreken van de laatste en voornaamste soort der inkomsten van inlandsche hoofden: het willekeurig beschikken over personen en eigendommen hunner onderhoorigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s163","id":"h5-s163","source":"Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt ... dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en ... dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s92","id":"h8-s92","source":"De Groote-Heer te Buitenzorg is rechtvaardig, en wil dat ieder zyn plicht doe. Maar ook deze, machtig als hy is, en gebiedende over al wat gezag heeft in de steden en over allen die in de dorpen de oudsten zyn, en beschikkende over de macht des legers en over de schepen die op zee varen ook hy kan niet zien waar onrecht gepleegd is, want het onrecht blyft verre van hem."}]},{"lemma":"beschikking","count":6,"glosses":["disposal","dispositions","rulings","decision"],"forms":["beschikking","beschikkingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, feminine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s115","id":"h5-s115","source":"En eindelyk, de willekeurige beschikking over den arbeid en de eigendommen hunner onderhoorigen. De beide laatste bronnen van inkomsten vorderen eenige opheldering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s137","id":"h5-s137","source":"Er zyn Regenten, die van zoodanige willekeurige beschikkingen een matig gebruik maken, en niet meer van den geringen man vorderen, dan tot het ophouden van hun rang volstrekt noodig is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s142","id":"h8-s142","source":"Ik zal u de ontvangen berichten over Landbouw, Veeteelt, Politie en justitie met myn beschikkingen doen teruggeworden."}]},{"lemma":"beschouwen","count":22,"glosses":["regard","regarded","considered","viewed","understood","consideration","treated","be considered"],"forms":["beschouwen","beschouwd","beschouwe","beschouwde","beschouw"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, present, plural","verb, present subjunctive, third person singular","verb, past, singular","nominalized infinitive, neuter, singular","verb, present, singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s50","id":"h2-s50","source":"Dit zou my ook weinig gebaat hebben, want meisjes van achttien jaren beschouwen een jongen van zestien, als een kind. En hierin hebben ze groot gelyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s21","id":"h3-s21","source":"Toch moet ik erkennen, lezer, dat dit boek ook uit dat pak komt, en ik zal me naderhand hierop behoorlyk verantwoorden, want ik hecht er aan, dat men my beschouwe als iemand die de waarheid lief heeft, en die goed voor zyn zaken is. Onze firma is Last & Co, Makelaars in koffi, Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s79","id":"h4-s79","source":"Ja, met driehonderd gulden zou hy wel kunnen beginnen, want daar hy nooit in zaken geweest is, zou hy de eerste jaren als leertyd kunnen beschouwen, wat dan ook billyk is, want hy kan zich niet gelyk-stellen met menschen die veel gewerkt hebben."}]},{"lemma":"beschouwer","count":1,"glosses":["onlooker"],"forms":["beschouwer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s130","id":"h7-s130","source":"De resident sprak wel iets sneller dan gewoonlyk, daar hy 't besluit en de eeden slechts behoefde vóórtelezen, 'tgeen hem de moeite bespaarde naar zyn slotwoorden te zoeken, maar toch geschiedde van zyn kant alles, met een deftigheid en een ernst, die den oppervlakkigen beschouwer een zeer hoog denkbeeld moesten inboezemen van 't gewicht dat hy aan de zaak hechtte."}]},{"lemma":"beschouwing","count":1,"glosses":["Reflections"],"forms":["Beschouwingen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s17","id":"h10-s17","source":"Beschouwingen omtrent de waarheidsliefde van iemand die het volgend prul van Heine vóórzegt aan een jong meisje dat in de suite zit te breien."}]},{"lemma":"beschrijven","count":9,"glosses":["describing","describe","are describing","trace","describes"],"forms":["beschryven","beschryft"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, second person singular","verbal noun, neuter singular","verbal noun, infinitive","verb, present, singular","nominalized infinitive","verb, nominalized infinitive"],"note":"Beschryven is the nineteenth-century spelling of beschrijven.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s19","id":"h5-s19","source":"Er zyn, by zulke gelegenheid, oogenblikken dat de wagen alleen rust op de raderen aan de buitenzyde van den boog dien ge beschryft: de middelpuntvliedende kracht heeft de binnenwielen van den grond geheven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s125","id":"h6-s125","source":"Daar ik evenwel nu eenmaal aan 't beschryven ben, wil ik u zeggen dat mevrouw Havelaar niet schoon was, dat zy echter in blik en spraak iets zeer lieftalligs bezat, en door de gemakkelyke ongedwongenheid van haar manieren het onmiskenbaar teeken gaf, dat zy in de wereld was geweest, en in de hoogere klassen der maatschappy te-huis behoorde."}]},{"lemma":"beschrijving","count":11,"glosses":["description"],"forms":["beschryving"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":"Historical spelling of modern beschrijving.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s90","id":"h2-s90","source":"Naar de beschryving was het de Sjaalman. Hoe hy me gevonden had ... nu ja, 't adreskaartje!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s150","id":"h6-s150","source":"Ik zeg: nagenoeg. Want indien reeds alle bepalingen moeyelyk zyn, geldt dit vooral van de beschryving van een persoon die zeer ver van den dagelykschen grondvorm afwykt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s2","id":"h9-s2","source":"NEGENDE HOOFDSTUK Ik gaf er veel voor, met juistheid te weten, lezer, hoe lang ik nu een heldin in de lucht zou kunnen laten zweven, voor ge, by de beschryving van een kasteel, myn boek moedeloos uit de hand zoudt leggen, zonder te wachten tot het mensch op den grond kwam?"}]},{"lemma":"beschroomd","count":3,"glosses":["timid","bashful"],"forms":["beschroomd","beschroomde"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s297","id":"h8-s297","source":"Je bent een eerlyk man, dit weet ik, maar je bent beschroomd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s121","id":"h19-s121","source":"Het was zeer treffend optemerken hoe de beschroomde Verbrugge--vóór de verwyten van Duclari--op Havelaars woord durfde bouwen in een zaak die zoo noopte tot woordbreuk!"}]},{"lemma":"beschroomdheid","count":1,"glosses":["timidity"],"forms":["beschroomdheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s95","id":"h15-s95","source":"Ik ben in 't meedeelen van dezen brief den tyd vooruitgeloopen, om reeds nu te doen in 't oog vallen, hoe weinig hulp Havelaar van den kontroleur te verwachten had, zoodra geheel andere, meer belangryke, zaken zouden moeten genoemd worden by den rechten naam, wanneer reeds deze ambtenaar die zonder twyfel een braaf mensch was, zóó moest worden toegesproken om de waarheid te zeggen waar het slechts de opgaven der pryzen van hout, steen, kalk en arbeidsloon gold. Men beseft alzoo dat hy niet alleen te stryden had met de macht der personen die voordeel genoten van misdryf, maar tevens met de beschroomdheid dergenen die--hoezeer dat misdryf evenzeer afkeurende als hy--zich niet geroepen of geschikt achtten daartegen met den vereischten moed optetreden."}]},{"lemma":"beschuit","count":1,"glosses":["rusk"],"forms":["beschuit"],"morphology":["noun, common gender, mass"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s20","id":"h20-s20","source":"--O wees gerust, Max: 't is beschuit uit een blik van Batavia!"}]},{"lemma":"beschuldigde","count":1,"glosses":["accused"],"forms":["beschuldigde"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s51","id":"h14-s51","source":"\"Aan den beschuldigde gevraagd: wat hem tot dezen aanslag en den voorgenomen moord op Soetan Salim en den kontroleur van Natal had bewogen?\" antwoordt hy: \"DAARTOE TE ZYN OMGEKOCHT DOOR SOETAN ADAM, UIT NAAM VAN DIENS BROEDER JANG DI PERTOEAN VAN MANDHÉLING.\""}]},{"lemma":"beschuldigen","count":6,"glosses":["accused","ACCUSE","accuse"],"forms":["beschuldigd","beschuldigde","BESCHULDIG","BESCHULDIGEN","beschuldig","beschuldigen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","adjective, past participial, nominalized, singular","verb, present, first person singular","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s32","id":"h14-s32","source":"Hy verwachtte dus--schuldig of niet, dit doet niets tot de zaak, daar hy in wettigen vorm en door bevoegde autoriteit was beschuldigd van hoogverraad--ook te Padang, als een gevangene te zullen aankomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s33","id":"h14-s33","source":"Wèl moet hy dus zeer verwonderd hebben gestaan, by de ontscheping te vernemen dat hy vry was niet alleen, maar dat de generaal, wiens rytuig hem by 't aan wal stappen opwachtte, het zich tot een eer rekenen zou hem by zich aan huis te ontvangen en te herbergen. Zeker is nooit een van hoogverraad beschuldigde aangenamer verrast geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s83","id":"h18-s83","source":"dat ik den Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, BESCHULDIG van misbruik van gezag, door het onwettig beschikken over den arbeid zyner onderhoorigen, en VERDENK van knevelary, door het vorderen van opbrengsten in naturâ, zonder, of tegen willekeurig vastgestelde, onvoldoende, betaling; dat ik voorts den Dhemang, van Parang-Koedjang zyn schoonzoon--verdenk van medeplichtigheid aan de genoemde feiten."}]},{"lemma":"beschuldiger","count":1,"glosses":["accuser"],"forms":["beschuldiger"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s15","id":"h14-s15","source":"Later heb ik veel hooren spreken van klachten die tegen dien adsistent-resident waren ingebracht, doch men moest voorzichtig wezen met geloof-slaan aan deze beschuldigingen, omdat ze grootendeels uit den mond kwamen van Jang di Pertoean, en wel op een oogenblik toen deze zelf van veel zwaarder vergrypen was aangeklaagd, hetgeen hem misschien noopte zyn verdediging te zoeken in de fouten van zyn beschuldiger ... wat meer gebeurt."}]},{"lemma":"beschuldiging","count":20,"glosses":["accusation","accusations","charge","reproach"],"forms":["beschuldiging","beschuldigingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s160","id":"h5-s160","source":"En, waagde hy een beschuldiging, zonder die te kunnen bewyzen, waar blyft dan de verhouding van ouder broeder, die in zulk geval zyn jongeren broeder zonder grond zou hebben gekrenkt in zyn eer?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s119","id":"h12-s119","source":"--Ik reklameer, riep Verbrugge--neen, mevrouw, niet tegen uwe nabyheid aan de nul!--neen, maar er zyn ambtenaren gesuspendeerd, er is een kind zoek, een generaal in staat van beschuldiging ... ik vraag: la pièce!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s32","id":"h13-s32","source":"Deze weigering deed my te meer letten op 't vreemde der wyze waarop die beschuldiging van ontrouw tegen my was ingebracht."}]},{"lemma":"beschutten","count":1,"glosses":["shield"],"forms":["beschutten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s151","id":"h5-s151","source":"Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers ... zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren."}]},{"lemma":"beschutting","count":1,"glosses":["shelter"],"forms":["beschutting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s135","id":"h14-s135","source":"Had niet die arme vrouw maanden doorgebracht aan-boord van een Arabisch vaartuig, zonder andere legerstede dan 't scheepsdek zonder andere beschutting tegen zonnehitte en westmoessonsbuien, dan een tafeltje tusschen welks pooten ze zich moest vastklemmen?"}]},{"lemma":"besef","count":2,"glosses":["sense","a sense"],"forms":["besef"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s321","id":"h17-s321","source":"Zal men tot de schryfster van dat onsterfelyk pleidooi--onsterfelyk, niet om kunst of talent, maar door strekking, en indruk--zal men tot haar zeggen: \"ge hebt gelogen, de slaven worden niet mishandeld, want ... er is onwaarheid in uw boek: het is een roman!\" Moest niet ook zy, in-plaats eener optelling van dorre daadzaken, een verhaal geven dat die daadzaken inkleedde, om 't besef der behoefte aan verbetering te doen doordringen in de harten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s129","id":"h20-s129","source":"Ik ontving evenwel geen aanschryving om myn betrekking overtegeven, en gedeeltelyk uit besef van de verplichting myn post niet te verlaten zonder behoorlyk afgelost te zyn, gedeeltelyk uit oorzaken van ondergeschikt belang, wachtte ik de komst van myn opvolger af, in de meening dat die ambtenaar spoedig--althans deze maand--zou arriveeren."}]},{"lemma":"beseffen","count":3,"glosses":["appreciate","senses","perceives"],"forms":["beseft","beseffen"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s70","id":"h8-s70","source":"Want niemand zyner hoorders had ooit de sterkte des leeuws ondervonden, en 't ware dus veeleer noodig geweest hun die sterkte te doen beseffen door vergelyking van den leeuw met iets waarvan de kracht hun by ervaring bekend was, dan omgekeerd. Men erkenne dat Havelaar werkelyk dichter was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s71","id":"h8-s71","source":"Ieder gevoelt dat hy, sprekende van de rystvelden die er waren op de bergen, de oogen daarheen richtte door de open zyde der zaal, en dat hy die velden inderdaad zag. Men beseft, als hy den boom liet vragen waar de man was die als kind aan zyn voet gespeeld had, dat die boom daar stond en voor de verbeelding van Havelaars toehoorders in werkelykheid vragend rondstaarde naar de heengegane bewoners van Lebak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s95","id":"h15-s95","source":"Ik ben in 't meedeelen van dezen brief den tyd vooruitgeloopen, om reeds nu te doen in 't oog vallen, hoe weinig hulp Havelaar van den kontroleur te verwachten had, zoodra geheel andere, meer belangryke, zaken zouden moeten genoemd worden by den rechten naam, wanneer reeds deze ambtenaar die zonder twyfel een braaf mensch was, zóó moest worden toegesproken om de waarheid te zeggen waar het slechts de opgaven der pryzen van hout, steen, kalk en arbeidsloon gold. Men beseft alzoo dat hy niet alleen te stryden had met de macht der personen die voordeel genoten van misdryf, maar tevens met de beschroomdheid dergenen die--hoezeer dat misdryf evenzeer afkeurende als hy--zich niet geroepen of geschikt achtten daartegen met den vereischten moed optetreden."}]},{"lemma":"beslaan","count":1,"glosses":["mounted"],"forms":["beslagen"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s148","id":"h17-s148","source":"Op zyn rug zag men de met zilver beslagen scheede van een kris dien hy in den gordel droeg."}]},{"lemma":"beslapen","count":1,"glosses":["sleep"],"forms":["beslapen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s139","id":"h18-s140","source":"Ik sprak er over met onzen boekhouder, die een man is van veel ondervinding, en me na ryp beraad in overweging gaf, my op myn plan te beslapen."}]},{"lemma":"beslissend","count":1,"glosses":["decisive"],"forms":["beslissenden"],"morphology":["adjective, attributive, masculine singular, accusative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s58","id":"h5-s58","source":"Den Gouverneur-generaal staat een Raad ter-zyde, die echter op zyn besluiten geen beslissenden invloed heeft."}]},{"lemma":"beslissing","count":4,"glosses":["decision"],"forms":["beslissing"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s141","id":"h18-s142","source":"Den volgenden dag reeds zag ik in, hoe wys die raad geweest was, want de nacht had my op het denkbeeld gebracht, dat ik niet beter kon doen dan de beslissing uittestellen tot vrydag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s59","id":"h20-s59","source":"Het gesprek liep over de verwachte beslissing van de Regeering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s68","id":"h20-s68","source":"Als nu de resident my aantast, kan daarop in gewone billykheid geen beslissing worden genomen zonder dat men my vooraf heeft gehoord."}]},{"lemma":"besluit","count":10,"glosses":["decree","decisions","decision","Decree"],"forms":["besluit","besluiten","Besluit"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter plural","noun, plural","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s113","id":"h2-s113","source":"... tot het besluit gekomen u te vragen of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan voor de kosten eener eerste uitgave, al ware het slechts van een klein boekdeeltje. Ik laat de keus van die eerste proeve geheel aan u over."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s89","id":"h4-s89","source":"Ik ben snel in myn besluiten--als men zoo lang in zaken is, weet men altyd terstond wat men te doen heeft--en den volgenden morgen vroeg was ik by Gaafzuiger. Zoo heet de boekhandelaar die de verkooping gehouden had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s58","id":"h5-s58","source":"Den Gouverneur-generaal staat een Raad ter-zyde, die echter op zyn besluiten geen beslissenden invloed heeft."}]},{"lemma":"besluiten","count":12,"glosses":["resolved","resolve","decided","bring himself","concluded","bring myself"],"forms":["besloot","besluiten","besloten"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, participle","verb, past, first person singular","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s53","id":"h2-s53","source":"Terwyl we dus--we waren wel met ons tienen--vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. Maar toen was de goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s104","id":"h2-s104","source":"Daar op my de verplichting rust, in de behoeften der mynen te voorzien, heb ik besloten een talent aantewenden, dat, naar ik geloof, my gegeven is. Ik ben dichter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s91","id":"h4-s91","source":"Hy was lui, pedant en ziekelyk. Ik kocht een doosjen ouwels, en besloot terstond het met onzen Bastiaans nog wat aantezien."}]},{"lemma":"besmettelijk","count":1,"glosses":["contagious"],"forms":["besmettelyke"],"morphology":["adjective, attributive, plural"],"note":"Besmettelyke is the historical spelling of modern besmettelijke.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s106","id":"h3-s106","source":"Over pietistery, biologie en tafeldans. Over besmettelyke ziekten."}]},{"lemma":"besnijdenis","count":1,"glosses":["circumcision"],"forms":["besnydenis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s57","id":"h8-s57","source":"Waarom vlieden zy de dessah waar zy de besnydenis ontvingen?"}]},{"lemma":"besoin","count":1,"glosses":["need"],"forms":["besoin"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s153","id":"h20-s153","source":"Ik kan hem niet beschermen ... ik mag hem myn onmacht niet bekennen ... ik wil 't aangeklaagd dorpshoofd niet vervolgen, daar zulks den schyn zou meebrengen alsof deze zaak pour le besoin de ma cause door my was opgerakeld: ik weet niet meer wat te doen ..."}]},{"lemma":"besparen","count":4,"glosses":["spared","to spare","spare"],"forms":["besparen","bespaarde","bespaard"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s130","id":"h7-s130","source":"De resident sprak wel iets sneller dan gewoonlyk, daar hy 't besluit en de eeden slechts behoefde vóórtelezen, 'tgeen hem de moeite bespaarde naar zyn slotwoorden te zoeken, maar toch geschiedde van zyn kant alles, met een deftigheid en een ernst, die den oppervlakkigen beschouwer een zeer hoog denkbeeld moesten inboezemen van 't gewicht dat hy aan de zaak hechtte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s3","id":"h8-s3","source":"Zulk een vergadering had gewoonlyk eens in de maand plaats, doch hetzyd-i aan sommige Hoofden die wat ver van de hoofdplaats woonden--want de Afdeeling Lebak is zeer uitgestrekt--het onnoodig heen-en weerreizen wilde besparen, hetzyd-i wenschte, terstond en zonder den vastgestelden dag aftewachten, hen op plechtige wyze toetespreken, hy had den eersten Sebah-dag op den volgenden morgen bepaald."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s7","id":"h15-s7","source":"Dan wist de resident wel wat hy over die intrekking der aanklacht te denken had, maar dat intrekken gaf hem niettemin een schoone gelegenheid om den Regent te handhaven in ambt en eer, en hemzelf was de onaangename taak bespaard de Regeering te \"bemoeielyken\" met een ongunstig bericht."}]},{"lemma":"bespatten","count":1,"glosses":["spattered"],"forms":["bespat"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s253","id":"h20-s253","source":"Aan U durf ik met vertrouwen vragen of 't uw keizerlyke wil is: Dat Havelaar wordt bespat met den modder van Slymeringen en Droogstoppels?"}]},{"lemma":"bespeuren","count":5,"glosses":["noticed","perceived","perceive","detect","detected"],"forms":["bespeuren","bespeurde","bespeur","bespeurd"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, first person singular","verb, present, singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s79","id":"h2-s79","source":"Maar ik bedacht gedurig dat hy niet wist hoe laat het was, en bespeurde bovendien dat zyn jasje tot aan de kin was dichtgeknoopt--dat een zeer slecht merk is--zoodat ik den toon van ons onderhoud wat flauw blyven liet. Hy verhaalde my dat hy in Indie was geweest, dat hy getrouwd was, dat hy kinderen had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s114","id":"h6-s114","source":"De heer die het eerst was uitgestegen, had den Regent en den kontroleur Verbrugge de hand geboden, die zy met eerbied aannamen, en in hun geheele houding was te bespeuren dat zy gevoelden zich in de tegenwoordigheid te bevinden van een gewicht persoon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s16","id":"h8-s16","source":"Ik weet dat er onder u lieden zyn, die uitsteken in kennis en in braafheid van hart: ik hoop myn kennis door de uwe te vermeerderen, want zy is niet zoo groot als ik wenschte. En ik heb wel de braafheid lief, maar dikwyls bespeur ik dat er in myn gemoed fouten zyn, die de braafheid overschaduwen en daaraan den groei benemen ... gy allen weet hoe de groote boom den kleinen verdringt en doodt."}]},{"lemma":"bespoelen","count":1,"glosses":["washes"],"forms":["bespoelt"],"morphology":["verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s192","id":"h11-s192","source":"Ge vraagt waarom toch de O Die Natals ree bespoelt, Schoon elders minzaam en gedwee, Ontstuimig slechts op Natals ree, Gedurig kookt en woelt?"}]},{"lemma":"bespottelijk","count":4,"glosses":["ridiculous","absurd"],"forms":["bespottelyk","bespottelyke","Bespottelyk"],"morphology":["adjective, attributive, inflected","adjective, exclamatory","adjective, predicative","adjective"],"note":"Old spelling of modern bespottelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s26","id":"h4-s26","source":"Over persoonlyke begrippen als maatstaf der verantwoordelykheid in de zedelyke wereld. (Bespottelyk! Hy zegt dat ieder zyn eigen rechter moet wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s132","id":"h7-s132","source":"Is 't niet inderdaad bespottelyk, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart? Wy gelooven van Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben, al had hy by \"God Almachtig\" het tegendeel beloofd."}]},{"lemma":"bespraakt","count":1,"glosses":["articulate"],"forms":["bespraakt"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"}]},{"lemma":"bespreken","count":1,"glosses":["discussed"],"forms":["bespraken"],"morphology":["verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s71","id":"h15-s71","source":"Ik stelde natuurlyk dien brief in uwe handen, en gelastte u mondeling, alsnu uwe opgave te justificeeren, hetgeen u te minder moeielyk moest vallen, daar ge u kondet beroepen op de voorschriften u in myn schryven van den 5en dezer gegeven, en die we mondeling meermalen uitvoerig bespraken."}]},{"lemma":"bespringen","count":1,"glosses":["assailed"],"forms":["besprongene"],"morphology":["past participle used as adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s59","id":"h11-s59","source":"Ze geeft het als de pointe van 't epigram, als 't aux armes! van de marseillaise die zy zong met haar voeten, als 't ruischen van de wilgen op het graf der zoo-even besprongene liefde. O, misselyk!"}]},{"lemma":"besproeien","count":1,"glosses":["irrigate"],"forms":["besproeien"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s147","id":"h5-s147","source":"Hy roept, om zyn velden te bewerken of te besproeien, de bevolking van gansche dorpen op, wier eigen Sawah's evenzeer behoefte hebben aan bearbeiding ... ziedaar het misbruik."}]},{"lemma":"besproeiing","count":1,"glosses":["irrigation"],"forms":["besproejing"],"morphology":["noun, common gender, singular, archaic spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s43","id":"h4-s43","source":"Over besproejing van gemeene velden. Over den invloed van de vermenging, van rassen op den geest."}]},{"lemma":"bessenboompje","count":1,"glosses":["berry bushes"],"forms":["bessenboompjes"],"morphology":["noun, neuter, diminutive, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s104","id":"h13-s105","source":"Men zou verkeerd doen, zich van een huis in Indie een voorstelling te maken naar europesche begrippen, en zich daarby een steenmassa te denken van op-elkander gestapelde kamers en kamertjes, met de straat er voor, rechts en links buren wier huisgoden tegen de onzen aanleunen, en een tuintje met drie bessenboompjes er achter."}]},{"lemma":"best","count":6,"glosses":["dearest","dear","Dearest","fine","well"],"forms":["Beste","beste","best"],"morphology":["adjective, superlative, inflected","adjective, inflected","adjective, attributive","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s85","id":"h2-s85","source":"--Beste Droogstoppel, zeide hy, ik heb u iets te vragen. Er ging my een rilling door de leden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s136","id":"h11-s136","source":"--Beste Max, wil je er niet boos om worden? vroeg ze met teruggehouden lach."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s146","id":"h11-s146","source":"--Beste Max! zeide zy smeekend. Dit beteekende: \"vertel toch niet aan die heeren waarom ik in uw schatting verheven moest zyn boven verkoudheid!\""}]},{"lemma":"bestaan","count":51,"glosses":["existed","exists","exist","existence","consisted","to stand","consists","existing ones","existing","is","stand","continue to exist","have existed","consisting"],"forms":["bestaan","bestaat","bestond","bestaande","bestonden"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, infinitive","noun, neuter, singular","verb, present, plural","verb, past participle","verb, past, plural","verb, participle","adjective, substantivized present participle","verb, present participle used adjectivally","verb, present, third-person singular","present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s17","id":"h4-s17","source":"Over het bestaan van een onpersoonlyken God in de harten der menschen. (Een infame leugen!) Over den styl."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s4","id":"h5-s4","source":"De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen \"palfreniers\" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder."}]},{"lemma":"bestand","count":1,"glosses":["proof"],"forms":["bestand"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."}]},{"lemma":"bestanddeel","count":1,"glosses":["components"],"forms":["bestanddeelen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s6","id":"h4-s6","source":"Over de chemische bestanddeelen der ceylonsche kaneel. Over de tucht op koopvaardyschepen."}]},{"lemma":"besteden","count":1,"glosses":["spent"],"forms":["besteed"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s70","id":"h15-s70","source":"Daarop volgde eene missive van dien hoofdambtenaar, van 11 dezer, N° 326, waarby inlichting wordt verzocht omtrent de oorzaak van het verschil tusschen de door my opgegeven pryzen, en die welke in 1853 en 1854 by het opbouwen eener gevangenis besteed werden?"}]},{"lemma":"bestellen","count":2,"glosses":["order","ordered"],"forms":["bestellen","besteld"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s155","id":"h7-s155","source":"Met vroolyke kalmte hadden zy bezit genomen van het huis: \"waar ze nu toch eenigen tyd hoopten te blyven.\" Met een eigenaardig genot hadden zy te Batavia de meubelen besteld, die alles zoo comfortable en gezellig maken zouden."}]},{"lemma":"bestemd","count":1,"glosses":["destined"],"forms":["bestemd"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s174","id":"h7-s174","source":"En bovendien, al mocht er dan soms voor 't oogenblik iets onevenredigs wezen tusschen inkomsten en uitgaven, was Max, háár Max, niet bestemd voor een schitterende loopbaan? Moest hy niet weldra in omstandigheden verkeeren, die hem zouden in-staat stellen zonder overschryding zyner inkomsten den vryen loop te laten aan zyn groothartige neigingen?"}]},{"lemma":"bestemmen","count":2,"glosses":["destined","allotted"],"forms":["bestemd","bestemde"],"morphology":["past participle used predicatively","past participle, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s162","id":"h8-s162","source":"De Adhipatti bezag 't hoofd van den kleine, en inderdaad, ook hy zag op de kruin den dubbelen haarwervel die, naar 't bygeloof op Java, bestemd is een kroon te dragen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s157","id":"h14-s157","source":"De bevolking zelf toch zou 't--misschien uit ongewoonte--zeer vreemd vinden als hy altyd en in alle gevallen zich stipt hield aan de bepalingen die 't getal der voor zyn erf bestemde heeredienstplichtigen voorschryven, daar er omstandigheden kunnen voorkomen die by deze bepalingen niet waren voorzien."}]},{"lemma":"besterven","count":1,"glosses":["dying"],"forms":["bestervend"],"morphology":["verb, present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s55","id":"h3-s55","source":"Maar, bestervend op myn lippen, Steeg de beê niet tot den Heer... 'k Boog wel beî myn knieën neer, 'k Voelde wel een zucht me ontglippen, Maar het was: \"nog niet, o Heer! \"Geef my eerst myn moeder weer!\""}]},{"lemma":"bestieren","count":1,"glosses":["orders"],"forms":["bestiert"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s147","id":"h16-s147","source":"Want Wawelaar zelf heeft gezegd, dat God alles zóó bestiert, dat rechtzinnigheid tot rykdom voert."}]},{"lemma":"bestijgen","count":2,"glosses":["mounted"],"forms":["bestegen"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s132","id":"h12-s132","source":"Hoe meer mutatie onder de inhabers der voetstukken, hoe grooter de kans voor anderen om óók eens aan de beurt te komen, en dit is zóó waar dat wy uit gewoonte en tot oefening--even als een jager die op kraaien schiet, welke hy toch liggen laat--ook die standbeelden gaarne neerhalen, welker piedestal nooit door ons kan bestegen worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s42","id":"h17-s42","source":"Want toen deze zyn buffel, bevryd van het juk, had bestegen als de anderen om te vluchten als zy, had een onverwachtte sprong van het dier hem 't evenwicht benomen en ter-aarde geworpen."}]},{"lemma":"bestraffen","count":1,"glosses":["punish"],"forms":["bestraffen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s155","id":"h14-s155","source":"De Regent of de Dhemang die zoodanige oproeping ontvangt, haast zich daaraan te voldoen, want hy weet zeer goed dat het den gezaghebbenden ambtenaar die van dat gezag misbruik maakt, later moeielyk vallen zou een inlandsch Hoofd te bestraffen over een gelyke fout. En alzoo strekt het vergryp van den een tot vrybrief voor den ander."}]},{"lemma":"bestralen","count":1,"glosses":["shines upon"],"forms":["bestraalt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s80","id":"h9-s80","source":"Neen, er zal niet gezegd worden dat het licht dat ons bestraalt, wordt weggezet onder de korenmaat, en niet ook dat wy gierig zyn in het meedeelen van het brood des eeuwigen levens!"}]},{"lemma":"bestrijden","count":6,"glosses":["opposed","fights","combat","fight","contested"],"forms":["bestreden","bestrydt","bestryden"],"morphology":["verb, present, singular","verb, participle","verb, infinitive","verb, past participle"],"note":"Older spelling of modern Dutch “bestrijdt.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s245","id":"h8-s245","source":"Maar niet ieder zou dit zoo streng vorderen of zelfs goed opvatten, en dan komt men zoo ligt in de pozitie van iemand die windmolens bestrydt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s191","id":"h14-s191","source":"Deze voorbeelden zouden, als niet de zaak om de eindelyke gevolgen te ernstig ware, aanleiding geven tot lach en spot, en men staat verbaasd over de naïveteit waarmee vaak in zoodanig geval de grofste onwaarheden worden staande gehouden en aangenomen, al biedt dan ook de schryver zelf weinig zinsneden verder de wapens aan waarmee die onwaarheden te bestryden zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s45","id":"h16-s45","source":"Telkens hoort men dan ook klachten over onbevoegde inmenging. Telkens wordt deze of gene richting in de koloniale staatkunde bestreden door 't loochenen der bevoegdheid van hem die zulke richting vertegenwoordigt, en misschien ware het niet onbelangryk een gezet onderzoek intestellen naar de eigenschappen die iemand bevoegd maken om ... bevoegdheid te beoordeelen."}]},{"lemma":"bestrijding","count":1,"glosses":["meeting"],"forms":["bestryding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s110","id":"h5-s110","source":"Het nederlandsch bestuur dat zich op den invloed van die Regenten gegrondvest heeft, weet dit, en niets is dus natuurlyker dan dat het hun inkomsten heeft opgevoerd tot een hoogte die den niet-Indier overdreven zou voorkomen, maar inderdaad zelden voldoende is ter bestryding van de uitgaven welke aan de levenswyze van zoodanig inlandsch Hoofd verbonden zyn."}]},{"lemma":"bestrijken","count":1,"glosses":["coated"],"forms":["bestreek"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s25","id":"h6-s25","source":"--De weg zal moeielyk zyn na zooveel regen, zei de Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek."}]},{"lemma":"bestudeerd","count":1,"glosses":["studied"],"forms":["bestudeerd"],"morphology":["adjective, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s20","id":"h3-s20","source":"Kom, Frits!\" Zoo ging het, en Frits begon. Daar ik niet houd van dat bestudeerd spannen van des lezers nieuwsgierigheid, zal ik maar terstond zeggen dat ze te-huis het pak van Sjaalman hadden opengemaakt, en daaruit hadden Frits en Marie een neuswysheid en een sentimentaliteit geput, die me later veel last in huis gehaald hebben."}]},{"lemma":"bestuderen","count":2,"glosses":["studying","studied"],"forms":["bestudeeren","bestudeerd"],"morphology":["nominalized infinitive","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s155","id":"h6-s155","source":"Dit is zeker, hy was een ongewoon mensch, en wel de moeite van 't bestudeeren waardig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s119","id":"h18-s120","source":"Vooral 't boek van Job scheen hy yverig bestudeerd te hebben, want daar gaapten de bladen."}]},{"lemma":"besturen","count":4,"glosses":["governed","govern","governing"],"forms":["besturen","bestuurde","bestuurd"],"morphology":["verb, present, plural","verb, infinitive used as noun","verb, past, singular","past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s65","id":"h5-s65","source":"Het kent slechts den Resident, en de beambten die onder hem het besturen. Een dusdanige residentie--er zyn er, die byna een millioen zielen bevatten--is verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s102","id":"h5-s102","source":"De Europeaan, als hy geroepen wordt tot het besturen eener provincie die in oppervlakte met vele duitsche hertogdommen gelyk staat, is gewoonlyk iemand van middelbaren of meer dan middelbaren leeftyd, gehuwd en vader. Hy bekleedt een ambt om den broode."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s14","id":"h14-s14","source":"Nu was de kontroleur die vóór my de afdeeling Natal bestuurde, de schoonzoon van den adsistent-resident in de Battahlanden, welke ambtenaar met Jang di Pertoean in onmin leefde."}]},{"lemma":"bestuur","count":40,"glosses":["administration","government","Administration","rule","Government"],"forms":["bestuur","Bestuur"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s41","id":"h5-s41","source":"Er werd een nieuwe adsistent-resident verwacht, en het gebruik, dat in Indie meer dan ergens kracht van wet heeft, wil dat de beambte die met het bestuur eener afdeeling belast is, feestelyk worde ingehaald by zyn aankomst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s42","id":"h5-s42","source":"Ook de kontroleur, een man van middelbaren leeftyd, die sedert eenige maanden na den dood van den vorigen adsistent-resident, als eerstopvolgende in rang het bestuur had waargenomen, was daar tegenwoordig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s47","id":"h5-s47","source":"Een uitweiding over 't mechanismus van het bestuur in deze landstreken is hier, tot juist begrip van hetgeen volgen zal, noodzakelyk."}]},{"lemma":"bestuurder","count":1,"glosses":["administrators"],"forms":["bestuurders"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s62","id":"h5-s62","source":"Die Vorsten bestaan niet meer, en de residenten zyn, als gewestelijke Gouverneurs of Praefecten, bestuurders van landschappen geworden."}]},{"lemma":"bestuurstak","count":1,"glosses":["administrative branches"],"forms":["bestuurstakken"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s59","id":"h5-s59","source":"Te Batavia zyn de onderscheidene bestuurstakken verdeeld in \"departementen\" aan welker hoofd Direkteuren geplaatst zyn, die den schakel uitmaken tusschen het opperbestuur van den Gouverneur-generaal en de Residenten in de provincien."}]},{"lemma":"Besuki","count":1,"glosses":["Bezoeki"],"forms":["Bezoeki"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s126","id":"h5-s126","source":"Wel wordt dus de arme Javaan voorgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. Hongersnood?"}]},{"lemma":"betalen","count":19,"glosses":["paid","pay","paid for","pays"],"forms":["betalen","betaald","betaalde","betaalden","betaalt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, participle","verb, past participle","verb, past, plural","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s42","id":"h1-s42","source":"Ik, die van waarheid houd, waarschuw ieder dat ik voor 't opvisschen van myn persoon geen zoo hoog bergloon betalen wil."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s35","id":"h5-s35","source":"Men kan den kunstenaar betalen, die een plan ontwerpt, en den metselaar die de steenen legt. Maar niet voor geld te-koop is 't verdwaald en toch eerbiedwaardig gevoel dat in een bouwontwerp een dichtstuk zag, een dichtstuk van graniet, dat luid sprak tot het volk, een dichtstuk in marmer, dat dáár stond als een onbewegelyk voortdurend eeuwig gebed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s109","id":"h5-s109","source":"Doch dit alles moet betaald worden."}]},{"lemma":"betaling","count":15,"glosses":["payment","pay"],"forms":["betaling"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s110","id":"h2-s110","source":"Als ik dus mag aannemen dat myn werk niet geheel zonder verdienste is, zou dat toch eerst na de uitgave blyken, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit ... Daar hebben ze groot gelyk in."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s9","id":"h4-s9","source":"Over de betaling, van landrenten in naturâ. Over de koffikultuur te Menado. (Dit heb ik al genoemd.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s135","id":"h5-s135","source":"Niets is dus gewoner dan dat honderde huisgezinnen van verren afstand worden opgeroepen om zonder betaling velden te bewerken, die den Regent toebehooren."}]},{"lemma":"betamen","count":1,"glosses":["becomes"],"forms":["betaamt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s123","id":"h7-s123","source":"Hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is, en houdende: \"dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal; dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden; gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten; dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen, die gegeven zijn of gegeven zullen worden, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed ... (hier: adsistent-resident) betaamt.\""}]},{"lemma":"betasten","count":2,"glosses":["fingering","felt over"],"forms":["betastende","betastte"],"morphology":["verb, present participle","verb, past, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s89","id":"h6-s89","source":"Duclari nam zyn weitasch, haalde daaruit een paar boschduiven, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte? --En, ging hy voort, dit is zeer sterk, Verbrugge!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s172","id":"h17-s172","source":"Hy zocht in het duister, en betastte vele stammen. Weldra vond hy een bekende oneffenheid aan de zuidzyde van een boom, en hy legde den vinger in een gleuf die Si-Panteh daarin gehakt had met zyn parang, om den pontianak te bezweren die schuld had aan de tandpyn van Panteh's moeder, kort voor de geboorte van zyn broertje."}]},{"lemma":"betekenen","count":6,"glosses":["means","meant","count","mean","signify"],"forms":["beteekenen","beteekent","beteekende"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past, singular"],"note":"Historical spelling of modern “beteekent.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s94","id":"h7-s94","source":"Een liplap--om den term te bezigen die voor beleefder wordt gehouden, zou ik moeten zeggen een \"dusgenaamd inlandsch kind\" maar ik vraag vergunning my te houden aan 't spraakgebruik dat uit allitteratie geboren schynt, zonder dat ik met die uitdrukking iets beleedigends bedoel, en wat beteekent het woord dan ook?--een liplap heeft veel goeds."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s54","id":"h10-s54","source":"Wat beteekent dat!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s146","id":"h11-s146","source":"--Beste Max! zeide zy smeekend. Dit beteekende: \"vertel toch niet aan die heeren waarom ik in uw schatting verheven moest zyn boven verkoudheid!\""}]},{"lemma":"betekenisvol","count":1,"glosses":["meaningfully"],"forms":["beteekenisvol"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s162","id":"h20-s162","source":"Men zeide zoo beteekenisvol mogelyk, gekomen te zyn om Havelaar te begroeten, en Max ontving menig welsprekenden handdruk ..."}]},{"lemma":"betelblad","count":1,"glosses":["betel leaf"],"forms":["betelblad"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s25","id":"h6-s25","source":"--De weg zal moeielyk zyn na zooveel regen, zei de Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek."}]},{"lemma":"beteren","count":2,"glosses":["mends","improve"],"forms":["betert","beteren"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive"],"note":"Zich beteren means to reform or mend one's ways.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s101","id":"h11-s101","source":"Zóó ver dat je roept: \"laat die vrouw leven, misschien betert zy zich!\" je ziet, ik geef je beau jeu wat de uitvoering van 't schilderstuk aangaat ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s105","id":"h20-s105","source":"Ze begrepen waarom Havelaar juist naar Ngawi verplaatst werd om op de proef te dienen, of hy zich misschien beteren zou!"}]},{"lemma":"beterschap","count":3,"glosses":["improvement"],"forms":["beterschap"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s151","id":"h7-s151","source":"Hyzelf zag dit zwak in, beredeneerde met al 't gezond verstand dat hem gegeven was, hoe onrecht hy deed, iemand te ondersteunen, waar hyzelf meer aanspraak zou gehad hebben op zyn eigen hulp ... gevoelde dit onrecht nog levendiger, wanneer ook \"zyn Tine\" en Max, die hy beiden zoo lief had, te lyden hadden onder de gevolgen zyner vrygevigheid ... hy verweet zich zyn goedhartigheid als zwakte, als ydelheid, als zucht om voor een verkleeden prins doortegaan ... hy beloofde zich beterschap, en toch ... telkens als deze of gene zich aan hem wist voortedoen als 't slachtoffer van tegenspoed, vergat hy alles om te helpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s223","id":"h11-s223","source":"Toen alzoo de zon langzamerhand verdween, ging Havelaar voort, werd ik een beter mensch. En als eerste blyk van die beterschap moge gelden, dat ik tot de kleine freule zei:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s20","id":"h16-s20","source":"Maar telkens nadat hy op-nieuw met den Regent had gesproken, deed hy de overtuiging op dat de beloften van beterschap ydel waren, en hy was bitter bedroefd over 't mislukken van zyn pogingen."}]},{"lemma":"betonen","count":1,"glosses":["showed"],"forms":["betoonde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s79","id":"h20-s79","source":"Daarenboven hebt gij, toen de resident zich ongenegen betoonde aan uw voorstellen gereedelijk gevolg te geven geweigerd aan het billijk verlangen van uwen Chef te voldoen om volle opening te geven van hetgeen u omtrent de handelingen van het Inlandsch Bestuur te Lebak, bekend was."}]},{"lemma":"betoog","count":1,"glosses":["argument"],"forms":["betoog"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s100","id":"h12-s100","source":"Herinner je eens hoe dikwyls men hoort zeggen: \"o, als die man op zyn zaken wilde passen, dàt zou iemand wezen! Maar ... en dan volgt het betoog hoe hy niet op zyn zaken past en dus niemand is."}]},{"lemma":"betrachten","count":2,"glosses":["pursues","discharge"],"forms":["betracht","betrachten"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s96","id":"h8-s96","source":"En de heer Adhipatti, die Regent is van Zuid-Bantam, wil dat ieder leve die het goede betracht, en dat er geen schande zy over de landstreek die zyn regentschap is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s45","id":"h13-s45","source":"Den volgenden dag was ik gesuspendeerd wegens \"ontrouwe administratie.\" Den Officier van justitie--we zeiden nog fiskaal in dien tyd--werd gelast omtrent my \"ambt en plicht\" te betrachten."}]},{"lemma":"betrappen","count":2,"glosses":["catch"],"forms":["betrappen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s11","id":"h10-s11","source":"Het was me namelyk bekend dat hy allerlei tuig van verzen uit het hoofd wist--hy zegt: \"uitwendig\"--en daar verzen altyd leugens bevatten, was ik zeker dat ik hem zeer spoedig zou betrappen op onwaarheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s101","id":"h15-s101","source":"Hy, die diefstal moest tegengaan, dien 't was opgedragen den sluipenden dief te betrappen, hy sloop, als ware hyzelf de dief die betrapping vreesde, met zachten tred het huis aan de achterzyde in, na zich eerst te hebben overtuigd dat geen gezelschap daar was, dat later hem zou kunnen verraden als schuldig aan plichtsbetrachting."}]},{"lemma":"betrapping","count":1,"glosses":["being caught"],"forms":["betrapping"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s101","id":"h15-s101","source":"Hy, die diefstal moest tegengaan, dien 't was opgedragen den sluipenden dief te betrappen, hy sloop, als ware hyzelf de dief die betrapping vreesde, met zachten tred het huis aan de achterzyde in, na zich eerst te hebben overtuigd dat geen gezelschap daar was, dat later hem zou kunnen verraden als schuldig aan plichtsbetrachting."}]},{"lemma":"betreden","count":14,"glosses":["entered","tread","set foot on","trodden","enter"],"forms":["betreden","betrad","betraden"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past participle","verb, present, plural","verb, infinitive","verb, participle","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s141","id":"h5-s141","source":"Ja, hy zou meenen te-kort te doen aan den eerbied dien hy aan zyn erfelyken heer verschuldigd is, wanneer hy zonder geschenken diens kratoon betrad."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s16","id":"h6-s16","source":"Wie dus oorzaak heeft het aanroeren van een bepaald punt te vermyden, behoeft slechts over onbeduidende zaken te spreken, en hy kan verzekerd zyn dat een javaansch hoofd hem niet, door een onbegeerde wending in 't gesprek, zal voeren op een terrein dat hy liever niet betrad."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s55","id":"h7-s55","source":"Hierop reikte hy aan Verbrugge de hand, en deze, met hem terugkeerende naar de tafel waar de resident, de Adhipatti en mevrouw Havelaar gezeten waren, voelde reeds iets beter dan vyf minuten vroeger, dat \"die Havelaar zoo gek niet was\" als de kommandant meende. Verbrugge was volstrekt niet misdeeld van verstand, en hy die de afdeeling Lebak kende, nagenoeg zoo goed als een zoo groote landstreek, waar niets gedrukt wordt, door één persoon gekend worden kàn, begon intezien dat er toch verband was tusschen de schynbaar niet samenhangende vragen van Havelaar, en tevens dat de nieuwe adsistent-resident, hoezeer hy nooit de afdeeling betreden had, iets wist van wat er omging."}]},{"lemma":"betreffen","count":5,"glosses":["concern","concerns","concerning"],"forms":["betreffen","betreft","betreffende"],"morphology":["verb, present, singular","verb, present, third person plural","verb, present, third-person plural","verb, present, plural","preposition, participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s41","id":"h11-s41","source":"Ziet eens, by-voorbeeld, de watervallen waarvan men zooveel spreekt en schryft. Wat my betreft, ik heb weinig of niets gevoeld te Tondano, te Maros, te Schafhausen, by den Niagara."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s140","id":"h12-s140","source":"Ik heb de stukken die deze zaak betreffen, niet gelezen, maar ik weet dat de adsistent-resident niet in de minste betrekking met dien kontroleur stond, hetgeen reeds hieruit blykt dat men juist hem had gekozen om die zaak te onderzoeken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s3","id":"h13-s3","source":"Want daar ik alles wat ik u hiervan te zeggen heb, voor wáár geven en zelfs nog gedeeltelyk bewyzen kan, zult ge daaruit zien dat ik niet lichtvaardig handelde toen ik myn verhaal over dat vermiste kind, de praatjes van Padang niet verwierp als volstrekt ongerymd. Men zal ze zeer geloofbaar vinden, zoodra men onzen dapperen generaal leert kennen in de zaken die my betreffen."}]},{"lemma":"betreffende","count":1,"glosses":["regarding"],"forms":["betreffende"],"morphology":["preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s31","id":"h19-s31","source":"Ik heb de eer my thans nog letterlyk te gedragen aan myne missive van gister, doch neem de vryheid daarby optemerken dat die missive óók het voorstel inhield: om vóór het onderzoek den Regent te verwyderen, en zyn afhangelingen voorloopig, onschadelyk te maken. Ik vermeen niet verder verantwoordelyk te zyn voor wat ik avanceerde, dan voor-zoover gy mocht gelieven intestemmen met myn voorstel betreffende de wyze van onderzoek, dat is: onpartydig, openlyk, en vooral vry."}]},{"lemma":"betrekkelijk","count":2,"glosses":["relative"],"forms":["betrekkelyk","betrekkelyke"],"morphology":["adjective, uninflected","adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s218","id":"h14-s218","source":"Uitvoer uit een residentie stelt welvaart voor, Invoer: betrekkelyk gebrek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s5","id":"h16-s5","source":"Gaarne alzoo had hy dit bezoek verhinderd, doch hy peinsde vruchteloos op middelen die 't konden voorkomen zonder den Regent van Rangkas-Betoeng te kwetsen, daar deze zeer trotsch was en zich diep beleedigd zou gevoeld hebben wanneer men zyn betrekkelyke armoede had opgegeven als beweegreden om hem niet te bezoeken."}]},{"lemma":"betrekken","count":6,"glosses":["involved","implicated","been living in","occupy"],"forms":["betrokken","betrekken"],"morphology":["adjective, past participial","verb, past participle","verb, participle","verb, infinitive","adjective, past participle","adjective, past-participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s9","id":"h3-s9","source":"De meisjes hadden piano gespeeld en gezongen, en by 't dessert plaagden ze elkaar met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren, iets waarin Frits betrokken scheen. \"Ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s47","id":"h6-s47","source":"Verbrugge en hy waren bevriend, en hun gemeenzaamheid was te grooter, daar Duclari sedert eenigen tyd de woning van Verbrugge betrokken had in afwachting der voltooiing van een nieuw fort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s164","id":"h6-s164","source":"Men denke aan de Crusoë-romans, aan Silvio Pellico's gevangenschap, aan 't allerliefste Picciola van Saintine, aan den stryd in de borst eener \"oude vryster\" die haar geheel leven door, één liefde koesterde, zonder ooit door een enkel woord te verraden wat er omging in haar hart, aan de aandoeningen van den menschenvriend die, zonder uiterlyk in den loop der gebeurtenissen betrokken te zyn, vurig belang stelt in 't welzyn van medeburger of medemensch. Men stelle zich voor, hoe hy beurtelings hoopt en vreest, hoe hy elke verandering gadeslaat, zich opwindt voor een schoon denkbeeld, en gloeit van verontwaardiging, als hy het ziet wegdringen en vertrappen door de velen die, voor een oogenblik althans, sterker waren dan schoone denkbeelden."}]},{"lemma":"betrekking","count":26,"glosses":["post","office","bearing","posts","offices","relation","connections"],"forms":["betrekking","betrekkingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s190","id":"h4-s190","source":"Dat hy daar voor de Indépendance gewerkt had, maar dat hy er niet had kunnen blyven, omdat zyn artikels oorzaak waren dat het blad aan de fransche grenzen zoo dikwyls werd afgewezen. Dat ze sedert eenige dagen in Amsterdam teruggekeerd waren, omdat Sjaalman hier een betrekking zou krygen ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s80","id":"h5-s80","source":"De omstandigheid nu, dat graven en hertogen gewoonlyk uit de baronnen werden gekozen, bracht te-weeg dat zy het gewicht hunner betrekking in de schaal legden by den invloed dien zy aan hun geboorte ontleenden, en hieruit schynt later, vooral toen men aan de erfelykheid dezer betrekkingen was gewoon geraakt, de voorrang ontstaan te zyn, dien deze titels hadden boven dien van baron."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s83","id":"h5-s83","source":"De personen die met het bestuur van zoodanig graafschap belast waren, trachtten natuurlyk van den Keizer te verkrygen dat hun zoons, of, by-gebreke daarvan, andere bloedverwanten, hen in hun betrekking zouden opvolgen."}]},{"lemma":"betrokken","count":3,"glosses":["involved","concerned"],"forms":["betrokken"],"morphology":["adjective, predicative (past participial)","adjective, inflected","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s103","id":"h4-s103","source":"Als ik zoo al schryvende nadenk, komt het me voor, dat zelfs de scheepsreederyen er eenigszins in betrokken zyn, en de koopvaardyvloot ... zeker, dit is waar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s23","id":"h13-s23","source":"Men vergenoegde zich met van de betrokken ambtenaren de terugbetaling van 't ontbrekende te vorderen, en er moesten al zeer duidelyke bewyzen zyn voor men 't woord \"ontrouw\" uitsprak of zelfs daaraan dacht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s82","id":"h15-s82","source":"Gedurende den loop eener zeer belangryke zaak, die thans by 't Gouvernement in overweging is, en waarin gy eigenlyk ambtshalve behoorde betrokken te zyn, heb ik u stilzwygend als het ware neutraal gelaten, en slechts lachend van-tyd tot-tyd daarop gezinspeeld."}]},{"lemma":"betrokkene","count":1,"glosses":["man concerned"],"forms":["betrokkene"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s11","id":"h19-s11","source":"dat ik na lang onderzoek, en na vergeefs getracht te hebben den betrokkene door zachtheid terugtebrengen van zyn verkeerdheid, my krachtens myn ambtseed verplicht gevoelde den Regent van Lebak te BESCHULDIGEN van misbruik van gezag, en dat ik, hem VERDACHT hield van knevelary."}]},{"lemma":"Betsy","count":5,"glosses":["Betsy","Betsy's"],"forms":["Betsy","Betsy's"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular","proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s9","id":"h3-s9","source":"De meisjes hadden piano gespeeld en gezongen, en by 't dessert plaagden ze elkaar met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren, iets waarin Frits betrokken scheen. \"Ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s63","id":"h3-s63","source":"Welnu, den vorigen avend, juist toen ik myn eerste peer had geschild, las ik op het gelaat van een der meisjes, dat er iets in dat vers voorkwam, dat niet pluis was. Ikzelf had niet naar 't ding geluisterd, maar ik had bemerkt dat Betsy haar broodje verkruimelde, en dit was my genoeg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s65","id":"h3-s65","source":"Ik liet me dus door Frits dat fraaie stuk van den laatsten avend voorleggen, en ik vond heel spoedig den regel die Betsy's broodje verkruimeld had."}]},{"lemma":"betuigen","count":4,"glosses":["declared","confess","attested"],"forms":["betuigde","betuigen"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, past, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s26","id":"h2-s26","source":"Hy scheen ook my te herkennen, want onze blikken ontmoetten elkander gedurig. Ik moet betuigen dat ik te verdiept was in 't veegsel, om terstond optemerken, wat ik namelyk later zag, dat hy vry kaal in de kleeren stak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s111","id":"h7-s111","source":"Hy. Havelaar betuigde insgelyks bereid te zyn tot allen spoed ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s51","id":"h19-s51","source":"De arme Verbrugge, wien de geheele aanklacht onbekend was, betuigde dit, maar vond geen geloof."}]},{"lemma":"betuiging","count":2,"glosses":["assurances","declaration"],"forms":["betuigingen","betuiging"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s13","id":"h14-s13","source":"Met weerzin gaf de Regeeringskommissaris toe, en wel op de herhaalde betuigingen van den generaal dat hy persoonlijk zich tot borg stelde voor Jang di Pertoean's trouw."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s121","id":"h15-s121","source":"Met de betuiging van vertrouwen op zyn bekwaamheid kan slechts de meening bedoeld zyn dat hy in een geheel nieuwen werkkring, op een gegeven oogenblik, by ingeving als 't ware, weten zal wat hy te 's Gravenhage niet kan geleerd hebben. Met andere woorden: dat hy een genie is, een genie dat op eenmaal kennen moet en kunnen, wat het kende noch kon."}]},{"lemma":"betweterij","count":1,"glosses":["know-it-all manner"],"forms":["betwetery"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s56","id":"h16-s56","source":"Op den voorgrond stellende dat al de personen die daarvoor worden in aanmerking gebracht, rechtschapen zyn, en in 't bezit van een bevattingsvermogen dat hen eenigermate zal in-staat stellen te leeren wat ze zullen moeten weten, houd ik 't voor hoofdzaak dat men met eenig gegrond vertrouwen van hen de vermyding kunne verwachten van die aanmatigende betwetery in 't begin, en vooral van die apathische slaperigheid in de laatste jaren van hun bestuur."}]},{"lemma":"betwijfelen","count":1,"glosses":["be doubted"],"forms":["betwyfelen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s6","id":"h16-s6","source":"En wanneer dit bezoek niet te ontwyken was, zou 't onmisbaar aanleiding geven tot verzwaring van den druk waaronder de bevolking gebukt ging. Het is te betwyfelen of Havelaars toespraak een blyvenden indruk op de Hoofden gemaakt had."}]},{"lemma":"betwisten","count":1,"glosses":["dispute"],"forms":["betwisten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s111","id":"h9-s111","source":"Dominee Wawelaar heeft de berichten der zendelingen voorgelezen, niemand kan hem dus een grondige kennis der zaken betwisten."}]},{"lemma":"beul","count":4,"glosses":["executioner"],"forms":["beul"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s93","id":"h11-s93","source":"Volstrekt niet omdat er maar drie pooten aan je stoel waren. En lang nadat je uit Fotheringhay werd verlost--op voorspraak van je neef, denk ik, of omdat het de menschen verveelde je daar langer onverplicht den kost te geven, als een kanarievogeltje--lang daarna, ja, tot heden toe, droom je wakend van die vrouw, en in je slaap zelfs schrik je op, en valt met zwaren schok neer op je legerstede, omdat je den arm wilt grypen van den beul."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s100","id":"h11-s100","source":"De beul staat er volkomen zóó als hy werkelyk moet gestaan hebben, ja, ik wil zóóver gaan dat je den arm uitstrekt om den slag afteweren!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s108","id":"h11-s108","source":"--Neen! Binnen twee minuten voel je pyn in je rechterarm, uit sympathie met den beul die zoo lang dat zwaar stuk staal onbewegelyk omhoog moet houden."}]},{"lemma":"beurs","count":18,"glosses":["exchange","Exchange"],"forms":["beurs"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s88","id":"h1-s88","source":"Daar ik nu voor 't oogenblik afscheid van u neem--ik moet naar de beurs--noodig ik u straks op een tweede hoofdstuk. Tot weerziens dus!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s91","id":"h1-s91","source":"Het was slap op de beurs, maar de voorjaarsveiling zal 't wel goed maken."}]},{"lemma":"beurt","count":6,"glosses":["turn","lot","share"],"forms":["beurt"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Te beurt vallen means “to befall” or “to fall to someone’s lot.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s6","id":"h12-s6","source":"De beurt is aan Verbrugge."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s132","id":"h12-s132","source":"Hoe meer mutatie onder de inhabers der voetstukken, hoe grooter de kans voor anderen om óók eens aan de beurt te komen, en dit is zóó waar dat wy uit gewoonte en tot oefening--even als een jager die op kraaien schiet, welke hy toch liggen laat--ook die standbeelden gaarne neerhalen, welker piedestal nooit door ons kan bestegen worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s188","id":"h14-s188","source":"De adsistent-residenten, die zelf van hun kontroleurs byna niet dan gunstige berichten ontvangen, zenden ook op hun beurt liefst geen onaangename tydingen aan de residenten."}]},{"lemma":"beurtelings","count":1,"glosses":["by turns"],"forms":["beurtelings"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s164","id":"h6-s164","source":"Men denke aan de Crusoë-romans, aan Silvio Pellico's gevangenschap, aan 't allerliefste Picciola van Saintine, aan den stryd in de borst eener \"oude vryster\" die haar geheel leven door, één liefde koesterde, zonder ooit door een enkel woord te verraden wat er omging in haar hart, aan de aandoeningen van den menschenvriend die, zonder uiterlyk in den loop der gebeurtenissen betrokken te zyn, vurig belang stelt in 't welzyn van medeburger of medemensch. Men stelle zich voor, hoe hy beurtelings hoopt en vreest, hoe hy elke verandering gadeslaat, zich opwindt voor een schoon denkbeeld, en gloeit van verontwaardiging, als hy het ziet wegdringen en vertrappen door de velen die, voor een oogenblik althans, sterker waren dan schoone denkbeelden."}]},{"lemma":"bevallen","count":6,"glosses":["pleases","pleased","please"],"forms":["bevalt","beviel","bevallen"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s97","id":"h3-s97","source":"Over kinderboekjes, fabels en sprookjes. (Dit wil ik wel eens lezen, omdat hy op waarheid aandringt.) Over bemiddeling, in den handel. (Dit bevalt me volstrekt niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s123","id":"h4-s123","source":"Dit beviel me nu wel niet zeer, maar omdat de voorjaarsveiling op-hand is, en ik van Ludwig Stern nog geen orders heb, wilde ik hem niet te sterk kontrarieeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s196","id":"h4-s196","source":"En toen ging ik heen, en nam myn bruidsuikers weer mee, want, ronduit gezegd, het beviel me daar niet."}]},{"lemma":"bevangen","count":1,"glosses":["was overtaking"],"forms":["beving"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s258","id":"h17-s258","source":"Nogeens vloog hy terug, en op-eenmaal bleef hy staan, greep met beide handen zyn hoofd, als om daaruit den waanzin wegtepersen die hem beving, en riep luide: \"dronken, dronken, ik ben dronken!\""}]},{"lemma":"bevaren","count":1,"glosses":["sail"],"forms":["bevaren"],"morphology":["verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s96","id":"h9-s96","source":"De schepen van Nederland bevaren de groote wateren, en brengen beschaving, godsdienst, Christendom, aan den verdoolden javaan!"}]},{"lemma":"bevatten","count":10,"glosses":["contained","contain","setting out"],"forms":["bevatte","bevatten","bevat","bevattende"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, plural","verb, past participle","verb, present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s65","id":"h5-s65","source":"Het kent slechts den Resident, en de beambten die onder hem het besturen. Een dusdanige residentie--er zyn er, die byna een millioen zielen bevatten--is verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s148","id":"h5-s148","source":"Dit is aan de Regeering bekend, en wie de staatsbladen leest, waarin de wetten, instruktien en handleidingen voor de ambtenaren bevat zyn, juicht de menschlievendheid toe, die by het ontwerpen daarvan schynt te hebben voorgezeten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"bevattingsvermogen","count":1,"glosses":["capacity"],"forms":["bevattingsvermogen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s56","id":"h16-s56","source":"Op den voorgrond stellende dat al de personen die daarvoor worden in aanmerking gebracht, rechtschapen zyn, en in 't bezit van een bevattingsvermogen dat hen eenigermate zal in-staat stellen te leeren wat ze zullen moeten weten, houd ik 't voor hoofdzaak dat men met eenig gegrond vertrouwen van hen de vermyding kunne verwachten van die aanmatigende betwetery in 't begin, en vooral van die apathische slaperigheid in de laatste jaren van hun bestuur."}]},{"lemma":"bevel","count":9,"glosses":["orders","commands","order","command"],"forms":["bevelen","bevel"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, plural","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s130","id":"h5-s130","source":"In de raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat men de uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten voortaan niet weder zou voortzetten tot hongersnood toe ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s91","id":"h8-s91","source":"Dertig-maal duizend-maal duizend zielen, ja, meer dan zooveel, zyn gehouden zyn bevelen te gehoorzamen, maar hy kan niet wezen naby allen die afhangen van zynen wil."}]},{"lemma":"bevelen","count":4,"glosses":["commands","command","orders","ordered"],"forms":["beveelt","bevelen","bevolen"],"morphology":["verb, present, third-person singular","verb, nominalized infinitive","verb, present, singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s100","id":"h5-s100","source":"Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s230","id":"h11-s230","source":"\"Zoo als toewan kommandeur beveelt.\""}]},{"lemma":"bevelhebber","count":1,"glosses":["commanders"],"forms":["bevelhebbers"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s74","id":"h5-s74","source":"Onder het stelsel van militaire willekeur, kozen de Romeinen hiertoe de Praefecten, in den aanvang gewoonlyk de bevelhebbers der legioenen die 't bedoelde land hadden ten-onder gebracht."}]},{"lemma":"beven","count":1,"glosses":["trembling"],"forms":["bevende"],"morphology":["present participle used adjectivally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s13","id":"h9-s13","source":"En met een bevende lip staar ik u aan, en meet de dikte van de omgeslagen bladen, en ik zoek op uw gelaat naar den weerschyn van 't hoofdstuk \"dat zoo mooi is ... Neen, zeg ik, hy is er nog niet."}]},{"lemma":"bevestigen","count":3,"glosses":["install","confirmed","fastened"],"forms":["bevestigd","bevestigen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","past participle used predicatively"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s110","id":"h7-s110","source":"De resident, die slechts was meegekomen om den nieuwen adsistent-resident in zyn ambt te bevestigen, gaf den wensch te kennen nog dienzelfden dag naar Serang terugtekeeren: --Omdat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s171","id":"h14-s171","source":"Hy had door nasporing op de plaatsen zelf, veel bevestigd gevonden van wat hy vroeger vermoedde, en vooral uit het archief was hem gebleken dat de landstreek waarvan het bestuur aan zyn zorg was toevertrouwd, werkelyk in een hoogsttreurigen toestand verkeerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s144","id":"h17-s144","source":"In een koker die aan een lederen riem bevestigd was, scheen iets zwaars gedurig te slingeren tegen zyn schouder, maar hy voelde dit gaarne ... ik geloof 't wèl!"}]},{"lemma":"bevinden","count":8,"glosses":["found","find","was inside","be","are found"],"forms":["bevinden","bevond","bevonden"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, plural","reflexive verb, infinitive","verb, infinitive","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s97","id":"h6-s97","source":"Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s114","id":"h6-s114","source":"De heer die het eerst was uitgestegen, had den Regent en den kontroleur Verbrugge de hand geboden, die zy met eerbied aannamen, en in hun geheele houding was te bespeuren dat zy gevoelden zich in de tegenwoordigheid te bevinden van een gewicht persoon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s168","id":"h11-s168","source":"Maar bovendien bevond ik my in een statie tusschen twee aanvallen van eerzucht. Ik had me koning gemaakt, en was weer onttroond."}]},{"lemma":"bevochtigen","count":1,"glosses":["irrigating"],"forms":["bevochtigen"],"morphology":["verbal noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."}]},{"lemma":"bevoegd","count":2,"glosses":["competent"],"forms":["bevoegde","bevoegd"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s32","id":"h14-s32","source":"Hy verwachtte dus--schuldig of niet, dit doet niets tot de zaak, daar hy in wettigen vorm en door bevoegde autoriteit was beschuldigd van hoogverraad--ook te Padang, als een gevangene te zullen aankomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s45","id":"h16-s45","source":"Telkens hoort men dan ook klachten over onbevoegde inmenging. Telkens wordt deze of gene richting in de koloniale staatkunde bestreden door 't loochenen der bevoegdheid van hem die zulke richting vertegenwoordigt, en misschien ware het niet onbelangryk een gezet onderzoek intestellen naar de eigenschappen die iemand bevoegd maken om ... bevoegdheid te beoordeelen."}]},{"lemma":"bevoegdheid","count":3,"glosses":["competence"],"forms":["bevoegdheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s182","id":"h14-s182","source":"En wie hierover nadenkt, moet het al zeer vreemd vinden dat men zoo koelbloedig 't bestaan van die misbruiken erkent, als ware er spraak van iets dat buiten bereik of bevoegdheid lag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s45","id":"h16-s45","source":"Telkens hoort men dan ook klachten over onbevoegde inmenging. Telkens wordt deze of gene richting in de koloniale staatkunde bestreden door 't loochenen der bevoegdheid van hem die zulke richting vertegenwoordigt, en misschien ware het niet onbelangryk een gezet onderzoek intestellen naar de eigenschappen die iemand bevoegd maken om ... bevoegdheid te beoordeelen."}]},{"lemma":"bevolken","count":4,"glosses":["people","populated","peopled","peoples"],"forms":["bevolkt","bevolken","bevolkte"],"morphology":["verb, present, third-person plural","adjective, past participle","verb, past, singular","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s32","id":"h6-s32","source":"Doch hierin had de Regent gelyk, dat Pandeglang dichter bevolkt was, vooral in verhouding tot de veel kleinere oppervlakte, en dat dus dáár de arbeid aan de groote wegen, door vereende krachten ligter viel dan in 't Lebaksche, een afdeeling die op honderde palen oppervlakte, slechts zeventigduizend inwoners telde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s143","id":"h6-s143","source":"Dichter in den hoogsten zin van 't woord, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen ... en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst, de regels der taal, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery."}]},{"lemma":"bevolking","count":64,"glosses":["population","people"],"forms":["bevolking"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s29","id":"h4-s29","source":"Over de niet-etende bevolking van het eiland Rotti by Timor. (Het moet daar goedkoop leven zyn.) Over het menschen-eten der Battah's, en het koppensnellen der Alfoeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s46","id":"h4-s46","source":"Over de denkbeelden van MALTHUS omtrent het cyfer der bevolking, in verband met de onderhoudsmiddelen. Over de oorspronkelyke bevolking van Amerika."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."}]},{"lemma":"bevoorrecht","count":2,"glosses":["privileged"],"forms":["bevoorrechte","bevoorrecht"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s24","id":"h4-s24","source":"Over bevoorrechte Handelmaatschappyen. (Hierin komt een-en-ander voor, dat ik noodig heb voor myn boek.) Over etymologie als hulpbron by ethnologische studien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."}]},{"lemma":"bevorderen","count":5,"glosses":["promoted","promotion","promotes"],"forms":["bevorderd","bevorderen","bevordert"],"morphology":["verb, past participle","past participle","nominalized infinitive, neuter, singular","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s54","id":"h5-s54","source":"De afstammelingen zyner vorige vorsten en heeren zyn nederlandsche beambten. Ze worden aangesteld, verplaatst, bevorderd, door den Gouverneur-generaal die in-naam van den Koning regeert."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s123","id":"h7-s123","source":"Hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is, en houdende: \"dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal; dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden; gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten; dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen, die gegeven zijn of gegeven zullen worden, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed ... (hier: adsistent-resident) betaamt.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s140","id":"h7-s140","source":"De Adhipatti gaf blyken van ingenomenheid met zyn nieuwen \"ouder broeder\" en Verbrugge verhaalde later dat ook de resident, dien hy op zyn terugreis naar Serang een eind wegs-uitgeleide had gedaan, zich zeer gunstig over de familie Havelaar, die op haar doortocht naar Lebak eenige dagen ten-zynen-huize vertoefde, had uitgelaten. Ook zeide hy dat Havelaar, by de Regeering goed aangeteekend staande, hoogstwaarschynIyk spoedig tot een hooger ambt bevorderd, of althans naar een meer \"voordeelige\" afdeeling verplaatst worden zou."}]},{"lemma":"bevordering","count":3,"glosses":["promotion","advancement"],"forms":["bevordering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s163","id":"h7-s163","source":"Je moet heel zuinig wezen, beste, dan kunnen wy misschien alles afdoen, ook zonder bevordering ... en dan hoop ik lang hier te blyven, heel lang!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s240","id":"h14-s240","source":"Hy had dus niet alleen te stryden met vrees voor menschen of met de zorg voor loopbaan en bevordering, noch ook alleen met de plichten die hy als echtgenoot en huisvader te vervullen had: hy moest een vyand overwinnen in zyn eigen hart."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s29","id":"h20-s29","source":"Nu, zóó ook zal ik dat arme Lebak liefhebben na de genezing van den kanker waaraan 't lydt sedert zooveel jaren. De gedachte aan bevordering doet me schrikken: ik kan hier niet gemist worden, Tine!"}]},{"lemma":"bevreemden","count":4,"glosses":["surprised","puzzles","surprise"],"forms":["bevreemdde","bevreemdt","bevreemden"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s90","id":"h6-s90","source":"Niet dat ik me verwonder over de zaak zelf. Ik ben lang genoeg in 't Bantamsche om te weten wat hier voorvalt, maar dat de geringe Javaan, gewoonlyk zoo omzichtig en terughoudend waar 't zyn hoofden geldt, zoo-iets vraagt aan iemand die er niets mee te maken heeft, dit bevreemdt my!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s145","id":"h7-s145","source":"Bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s20","id":"h13-s20","source":"Dat er fouten in myn administratie waren, bevreemdde me volstrekt niet."}]},{"lemma":"bevreemding","count":2,"glosses":["astonishment","surprise"],"forms":["bevreemding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s44","id":"h9-s44","source":"Met bevreemding heb ik uit Stern's geschryf vernomen--en uit Sjaalman's pak heeft hy me aangetoond dat het waar was--dat er in die afdeeling Lebak geen koffi wordt geplant."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s92","id":"h19-s92","source":"Wel doet het my--zonder bevreemding evenwel--leed, dat gy hierover anders oordeelt--en wat myn persoon aangaat, zou ik terstond berusten in wat my een miskenning toeschynt--doch er is een principe in 't spel, en ik heb gewetensredenen die eischen dat uitgemaakt worde welke meening juist is, die van U of de myne. Anders dienen dan ik te Lebak diende, kan ik niet."}]},{"lemma":"bevreesd","count":4,"glosses":["afraid"],"forms":["bevreesd"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s150","id":"h12-s150","source":"Overal elders had ik me kunnen redden, en misschien ook dáár als men niet zoo bevreesd ware geweest voor den machtigen generaal."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s24","id":"h13-s24","source":"Dit was dan ook zóó als regel aangenomen, dat ik te Natal den Gouverneur zelf gezegd had bevreesd te zyn dat ik, na 't onderzoeken van myn verantwoording op de bureaux te Padang veel zou te betalen hebben, waarop hy schouder-ophalend antwoordde: \"och ... die geldzaken!\" als gevoelde hyzelf dat het mindere voor 't meerdere wyken moest. Nu erken ik dat geldzaken gewichtig zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s56","id":"h17-s56","source":"Eenigen tyd daarna vluchtte Saïdjah's vader uit het land. Want hy was zeer bevreesd voor de straf als hy zyn landrenten niet betalen zou, en hy had geen poesaka meer om een nieuwen buffel te koopen, daar zyn ouders altyd in Parang-Koedjang, woonden, en hem dus weinig hadden nagelaten."}]},{"lemma":"bevriend","count":2,"glosses":["friends","friendly"],"forms":["bevriend"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s47","id":"h6-s47","source":"Verbrugge en hy waren bevriend, en hun gemeenzaamheid was te grooter, daar Duclari sedert eenigen tyd de woning van Verbrugge betrokken had in afwachting der voltooiing van een nieuw fort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s16","id":"h14-s16","source":"Hoe dit zy, de gezaghebber van Natal omhelsde de party van zyn schoonvader tegen Jang di Pertoean, en dit te vuriger misschien omdat die kontroleur zeer bevriend was met zekeren Soetan Salim, een natalsch Hoofd dat ook zeer op den battakschen chef gebeten was."}]},{"lemma":"bevrijden","count":2,"glosses":["freed","deliver"],"forms":["bevryd","bevryden"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s42","id":"h17-s42","source":"Want toen deze zyn buffel, bevryd van het juk, had bestegen als de anderen om te vluchten als zy, had een onverwachtte sprong van het dier hem 't evenwicht benomen en ter-aarde geworpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s39","id":"h19-s39","source":"Ik neem de vryheid u te verzoeken my in de gelegenheid te stellen myn schryven van gisteren te rechtvaardigen, en my te vrywaren voor de mislukking myner pogingen om de afdeeling Lebak te bevryden van de wormen die sedert menschen-geheugenis knagen aan haar welvaart."}]},{"lemma":"bewaken","count":5,"glosses":["guarded","watching","watch over","watches over","guarding"],"forms":["bewaken","bewaakt"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive used as noun","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, nominalized infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s112","id":"h5-s112","source":"Hiertoe draagt veel by de, als 't ware vorstelyke, onverschiligheid waarmee zy hun inkomsten verspillen, hun nalatigheid in 't bewaken hunner ondergeschikten, hun koopziekte, en vooral het misbruik--dat dikwyls van deze hoedanigheden gemaakt wordt door Europeanen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s127","id":"h8-s127","source":"Wat hebt gy gedaan met den broeder dien ik u gaf te bewaken?"}]},{"lemma":"bewaren","count":13,"glosses":["kept","keep","kept watch over","laid up"],"forms":["bewaarde","bewaren","bewaard"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, past, third-person singular","verb, past participle","past participle, adjectival, inflected","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s71","id":"h1-s71","source":"Als myn schoonvader te Driebergen was, bewaarde hy het huis, en de kas, en alles."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s45","id":"h3-s45","source":"En dàt beeld, my 't schoonste op aarde, Dat ik omdroeg in 't gemoed Als een onwaardeerbaar goed, En zoo trouw in 't hart bewaarde... Vreemd was 't eenmaal aan myn zinnen!"}]},{"lemma":"bewaren + en","count":1,"glosses":["preserve and"],"forms":["bewarenen"],"morphology":["verb, infinitive + conjunction"],"note":"The printed form combines bewaren with the following conjunction en.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s14","id":"h19-s14","source":"Het was u door myn zorg bekend dat ik getracht heb door vermaningen en bedreigingen den ouden Regent voor ongeluk en schande te bewarenen myzelf voor de diepe grieve, daarvan--zy 't dan ook alleen de onmiddelyk voorafgaande oorzaak te zyn."}]},{"lemma":"beweegkracht","count":1,"glosses":["motive power"],"forms":["beweegkracht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s22","id":"h4-s22","source":"Over zieners en profeten. Over elektriciteit als beweegkracht, zonder week yzer."}]},{"lemma":"beweeglijk","count":1,"glosses":["mobile"],"forms":["bewegelyke"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s136","id":"h6-s136","source":"Hy was slank, en vlug in zyn bewegingen. Buiten zyn korte en bewegelyke bovenlip, en zyn groote flauw-blauwe oogen die, als hy in kalme stemming was, iets droomerigs hadden, maar vuur schoten als een groot denkbeeld hem beheerschte, viel er in zyn voorkomen niets byzonders optemerken."}]},{"lemma":"beweegreden","count":4,"glosses":["reason","ground"],"forms":["beweegreden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s97","id":"h5-s97","source":"Maar hy vergete niet dat deze jonger broeder by de ouders zeer bemind --of gevreesd--is, en dat, by voorkomend geschil, zyn meerdere jaren zouden worden in rekening gebracht als beweegreden om hem euvel te nemen dat hy zyn jonger broeder niet met meer inschikkelykheid of takt behandelde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s180","id":"h14-s180","source":"Maar hy meende dat dit geen beweegreden was om misbruiken, waar men die vond, te laten bestaan, vooral niet wanneer men uitdrukkelyk tot het tegengaan daarvan geroepen was, en tevens dat, na al wat hy van Lebak wist, hier geen spraak was van meer of mindere, doch van zeer groote maat, waarop de resident hem onder anderen antwoordde: \"dat het in de afdeeling Tjiringien--ook tot Bantam behoorende--nog erger gesteld was.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s5","id":"h16-s5","source":"Gaarne alzoo had hy dit bezoek verhinderd, doch hy peinsde vruchteloos op middelen die 't konden voorkomen zonder den Regent van Rangkas-Betoeng te kwetsen, daar deze zeer trotsch was en zich diep beleedigd zou gevoeld hebben wanneer men zyn betrekkelyke armoede had opgegeven als beweegreden om hem niet te bezoeken."}]},{"lemma":"bewegelijk","count":1,"glosses":["shifting"],"forms":["bewegelyke"],"morphology":["adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s62","id":"h16-s62","source":"Daartoe moet zy, die nauwlyks kracht heeft haar last voortteslepen op gelyken grond--een last vele malen zwaarder dan eigen lyf--dien omhoog heffen, en zich overeind houden op een bewegelyke plek."}]},{"lemma":"bewegen","count":24,"glosses":["move","moved","moves","induce","stirred"],"forms":["bewegen","bewoog","bewogen","beweegt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past participle","verb, present, singular","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s37","id":"h4-s37","source":"Over de toekomst van den nederlandschen handel. (Dit is eigenlyk 't stuk dat me bewogen heeft, myn boek te schryven. Hy zegt dat er niet altyd zulke groote koffiveilingen zullen gehouden worden, en ik leef voor myn vak.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s154","id":"h4-s154","source":"Ik was bly dat ik Frits niet gezonden had, want haar kleeding kwam me zeer onkiesch voor, en het vreemde daarvan werd nog verhoogd door de losheid waarmee ze zich bewoog, als vond ze zich heel goed zoo. Het mensch scheen volstrekt niet te weten dat ze er niet uitzag als andere vrouwen."}]},{"lemma":"beweging","count":14,"glosses":["movement","stir","movements","stirring"],"forms":["beweging","bewegingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s36","id":"h5-s36","source":"Op de grens tusschen Lebak en Pandeglang dan, was op zekeren morgen een ongewone beweging."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"beweren","count":22,"glosses":["maintained","maintain","claim","asserts","claims","to assert","asserted","claimed"],"forms":["beweerde","beweren","beweer","beweert","beweerden"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, present, third person singular","verb, present, plural","verb, past, plural","verb, present, third person plural","verb, present, first person singular","verb, past, first person plural","verb, past, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s45","id":"h4-s45","source":"Over het standhouden van aziatische gewoonten (Hy beweert dat Jezus een tulband droeg.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s131","id":"h4-s131","source":"9° Dat myn naam niet op den titel zou staan, omdat ik makelaar ben. 10° Dat Stern een duitsche, een fransche, en een engelsche vertaling van myn boek zou mogen uitgeven, omdat--zoo beweerde hy--zulke werken beter in 't buitenland worden begrepen dan by ons."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s198","id":"h4-s198","source":"Een makelaar is toch geen kruier, dunkt me, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie. Ik had mijn jas met bont aan, en toch zat ze daar zoo eenvoudig, en praatte zoo kalm met haar kinderen, alsof ze alleen was."}]},{"lemma":"bewerken","count":8,"glosses":["work","worked","worked out","accomplish","bring about"],"forms":["bewerken","bewerkte","bewerkt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s135","id":"h5-s135","source":"Niets is dus gewoner dan dat honderde huisgezinnen van verren afstand worden opgeroepen om zonder betaling velden te bewerken, die den Regent toebehooren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s147","id":"h5-s147","source":"Hy roept, om zyn velden te bewerken of te besproeien, de bevolking van gansche dorpen op, wier eigen Sawah's evenzeer behoefte hebben aan bearbeiding ... ziedaar het misbruik."}]},{"lemma":"bewerking","count":1,"glosses":["process"],"forms":["bewerking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s18","id":"h11-s18","source":"Andere wyzen zeggen weer dat hy er weinig van weet. Nu is men bezig met zoeken naar middelen om 't heele schaap in de bewerking overteslaan ..."}]},{"lemma":"bewijs","count":21,"glosses":["proof","proofs","evidence","certificate"],"forms":["bewys","bewyzen","bewijzen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","noun, neuter plural","noun, neuter singular","noun, plural"],"note":"Bewys is a historical spelling of bewijs.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s140","id":"h5-s140","source":"De Javaan is gul, vooral waar het te doen is om een bewys te geven van gehechtheid aan zyn Hoofd, aan den afstammeling van hen wien zyn vaderen gehoorzaamden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s91","id":"h7-s91","source":"Ik ontken niet dat er nog altyd veel onrechtvaardigs en stuitends in deze verhouding blyft bestaan, en dat het woord liplap my meermalen in de ooren klonk als een bewys hoe ver de niet-liplap, de blanke, dikwerf van ware beschaving verwyderd is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s123","id":"h9-s123","source":"Is niet reeds dit boek--dat Stern me zoo zuur maakt--een bewys hoe goed ik het meen met de welvaart van ons vaderland, en hoe ik daarvoor alles veil heb?"}]},{"lemma":"bewijsbaar","count":1,"glosses":["provable"],"forms":["bewysbaar"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s101","id":"h19-s101","source":"* * * * * Zonder uitspraak te doen omtrent de gegrondheid van het vermoeden der Weduwe Slotering, betreffende de oorzaak die haar kinderen tot weezen maakte, en alleen aannemende wat bewysbaar is, dat er in Lebak nauw verband was tusschen plichtsbetrachting en gif--al bestond dan ook dit verband slechts in meening--zal toch ieder inzien dat Max en Tine kommervolle dagen hadden doortebrengen na 't bezoek van den resident."}]},{"lemma":"bewijsgrond","count":1,"glosses":["ground of proof"],"forms":["bewysgrond"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s50","id":"h16-s50","source":"En zonder te spreken van hen \"die zulke hooge betrekkingen in Indie vervulden\" het is inderdaad vreemd hoe men meermalen waarde toekent aan de meening van personen die volstrekt niets bezitten wat die toekenning rechtvaardigt dan de \"herinnering aan een zóóveeljarig verblyf in die gewesten.\" Dit is te meer zonderling omdat zy die gewicht hechten aan dusdanigen bewysgrond, toch niet gereedelyk alles zouden aannemen wat hun by-voorbeeld zou gezegd worden over de huishouding des nederlandschen staats, door ieder die aantoonde dat hy veertig of vyftig jaren in Nederland gewoond had."}]},{"lemma":"bewijskracht","count":1,"glosses":["evidential force"],"forms":["bewyskracht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s23","id":"h16-s23","source":"Er zal daarin spraak zyn van afspersing en roof, en wanneer men--wat de hoofdstrekking aangaat --bewyskracht mocht willen ontzeggen aan een verdichtsel, geef ik de verzekering dat ik in-staat ben de namen optegeven van twee-en-dertig personen in het distrikt Parang-Koedjang alleen, aan welke in één maand tyds zes-en-dertig buffels zyn afgenomen ten-behoeve van den Regent. Of, juister nog, dat ik de namen kan noemen van de twee-en-dertig personen uit dat distrikt, die zich in één maand hebben durven beklagen, en wier klacht door Havelaar onderzocht en gegrond bevonden is."}]},{"lemma":"bewijzen","count":26,"glosses":["prove","proved","proves","demonstrated","proven","do"],"forms":["bewyzen","bewees","bewezen","bewyst"],"morphology":["verb, infinitive","verb, infinitive, historical spelling","verb, past, singular","verb, participle","verb, present, singular"],"note":"Historical spelling of modern “bewijzen”.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s69","id":"h4-s69","source":"Zulk een pozitie wordt dan ook door een koopman die zyn vak verstaat, zooveel mogelyk vermeden. Een ander denkbeeld--ik sprak er reeds van--dat bewyzen moge hoe ontvankelyk het bezoeken van de beurs iemand laten kan voor menschlievende indrukken, was dit."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s156","id":"h5-s156","source":"Als een mantrie hem zegt dat de Regent zyn paard begeert, met dit gevolg dat het begeerde dier weldra plaats heeft gekregen in de stallen van den Regent, bewyst zulks nog volstrekt niet dat deze niet van voornemen was--o, zeker!--daarvoor een hoogen prys te betalen ... te-eeniger-tyd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s160","id":"h5-s160","source":"En, waagde hy een beschuldiging, zonder die te kunnen bewyzen, waar blyft dan de verhouding van ouder broeder, die in zulk geval zyn jongeren broeder zonder grond zou hebben gekrenkt in zyn eer?"}]},{"lemma":"bewolken","count":1,"glosses":["clouded"],"forms":["bewolkt"],"morphology":["past participle used adjectivally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s167","id":"h14-s167","source":"Het spreekt vanzelf dat deze en dergelyke kleine verdrietelykheden geen invloed uitoefenden op de stemming van een gezin dat zooveel bouwstoffen bezat om zich een gelukkig huiselyk leven te verschaffen, en 't was dan ook niet toeteschryven aan zulke kleinigheden, wanneer Havelaar soms met een bewolkt voorhoofd binnentrad, by het terugkeeren van een uitstap, of na 't aanhooren van dezen en genen die verzocht hadden hem te spreken."}]},{"lemma":"bewondering","count":5,"glosses":["admiration"],"forms":["bewondering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s42","id":"h11-s42","source":"Men moet zyn boekjen inzien om daarby de vereischte maat zyner bewondering by de hand te hebben, over \"zóóveel voeten vals\" en \"zóóveel kubiek-voeten waters in de minuut\" en als die cyfers dan hoog zyn, moet men hè zeggen. Ik wil nooit weer watervallen zien, althans niet als ik er een omweg voor moet maken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s47","id":"h11-s47","source":"Dat gebabbel is vervelend, want men voelt dat men dan juist drie-en-zestig voet bewondering moet gereed hebben, om niet in de oogen van sommigen doortegaan voor een Vandaal of geschäfts-reiziger ... dàt is een ras! --De Vandalen?"}]},{"lemma":"bewonen","count":14,"glosses":["inhabited","occupied","occupies","live in","dwell","dwell in","inhabit","peopled","living","inhabits"],"forms":["bewonen","bewoond","bewoont","bewoonde","bewoon","bewoonden"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, participle","verb, present, third person singular","past participle","verb, past participle","verb, imperative, singular","verb, present, plural","verbal noun, infinitive","verb, present, third-person singular","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s105","id":"h5-s105","source":"Waar de Europeaan een huis bewoont, is dikwyls zyn verblyf een Kratoon, met vele huizen en dorpen daarin."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s86","id":"h7-s86","source":"Mevrouw Slotering had den resident verzocht haar voorspraak te zyn by den opvolger van haar echtgenoot, om de vergunning dat oude huis te bewonen tot na haar verlossing, die zy over eenige maanden te-gemoet zag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s139","id":"h7-s139","source":"...weder in zyn reiswagen, en zoo keerde Rangkas-Betoeng weldra terug tot een stilte, als te verwachten is van een javasche binnenpost die door slechts weinig Europeanen bewoond werd en daarenboven niet aan den grooten weg gelegen was. De kennismaking tusschen Duclari en Havelaar was spoedig op een gemakkelyken voet gebracht."}]},{"lemma":"bewoner","count":13,"glosses":["inhabitants","people","inhabitant","dweller","occupant"],"forms":["bewoners","bewoner"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, masculine, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s119","id":"h5-s119","source":"Ze wenschten voordeel te doen met de vruchtbaarheid van den bodem, en gelastten den bewoner een gedeelte van zyn arbeid en van zyn tyd toetewyden aan het voortbrengen van andere zaken, die meer winst zouden afwerpen op de markten van Europa."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s161","id":"h6-s161","source":"Wie hieraan twyfelt, vrage zich af of men ondervinding zou mogen toekennen aan al de bewoners van Frankryk, die veertig of vyftig jaren oud waren in 1815?"}]},{"lemma":"bewoning","count":1,"glosses":["habitation"],"forms":["bewoning"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s85","id":"h7-s85","source":"Er ware anders ruimte genoeg geweest, want behalve de vry groote adsistent-residentswoning zelf, stond daarneven op 'tzelfde \"erf\" nog een ander huis dat vroeger daartoe gediend had, en in-weerwil van den eenigszins bouwvalligen staat, nog altyd zeer geschikt was ter bewoning."}]},{"lemma":"bewust","count":1,"glosses":["known"],"forms":["bewust"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s127","id":"h20-s127","source":"Het is u bewust dat ik by Gouvernements Besluit van den 4den dezer, N° 4, op myn verzoek eervol ben ontslagen uit 's Lands dienst."}]},{"lemma":"bewustzijn","count":1,"glosses":["consciousness"],"forms":["bewustzyn"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Bewustzyn is the nineteenth-century spelling of modern bewustzijn.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s8","id":"h15-s8","source":"De roekelooze aanklagers werden met rottingslagen gestraft, de Regent had gezegepraald, en de resident keerde naar de hoofdplaats terug, met het aangenaam bewustzyn die zaak alweer zoo goed \"geschipperd\" te hebben."}]},{"lemma":"bezadigd","count":1,"glosses":["calm"],"forms":["bezadigd"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s76","id":"h20-s76","source":"In uwe bedoelde handelingen worden evenzeer gemist bezadigd overleg, beleid en voorzichtigheid, zoo zeer vereischt in eenen ambtenaar met uitvoering van gezag in de binnenlanden bekleed (sic) als begrippen van ondergeschiktheid aan uwen onmiddelijken superieur."}]},{"lemma":"bezadigdheid","count":2,"glosses":["sedateness","composure"],"forms":["bezadigdheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s109","id":"h6-s109","source":"Daar wy hem later zullen weerzien, wil ik u maar terstond zeggen dat zyn onbewegelykheid niet uitsluitend moest geweten worden aan de assimilatie met den reiswagen, want dat hy, ook als er op mylen afstands geen voertuig in de buurt was, een kalmte, een langzaamheid en een voorzichtigheid aan den dag leî, die menigen Saurier jaloersch maken zou, en die in de oogen van velen de kenmerken zyn van deftigheid, bezadigdheid en wysheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s190","id":"h20-s190","source":"Morgen gaat uwe Excellentie van hier, en ik mag haar niet laten vertrekken zonder nog eenmaal gezegd te hebben dat ik myn PLICHT heb gedaan, GEHEEL-EN-AL MYN PLICHT, met beleid, met bezadigdheid, met menschlievendheid, met zachtheid en met moed."}]},{"lemma":"bezielen","count":3,"glosses":["inspired","possessed","animates"],"forms":["bezielde","bezielt"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s132","id":"h6-s132","source":"Ik hoop dat ge haar schoon vinden zult, zoodra ik gelegenheid zal hebben haar voortestellen, gloeiend van verontwaardiging over wat zy de \"miskenning van 't genie\" noemde, als haar aangebeden Max in 't spel was, of wanneer haar een denkbeeld bezielde, dat in-verband stond met het welzyn van haar kind."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s156","id":"h7-s156","source":"Zy toonden elkaar de plekken waar ze zouden ontbyten, waar kleine Max spelen zou, waar de bibliotheek zou staan, waar hy 's avends haar zou voorlezen wat hy dien dag geschreven had, want hy was altyd bezig met het ontwikkelen zyner denkbeelden op 't papier ... en: \"eens zou dat gedrukt worden, meende Tine, en dan zou men zien wie haar Max was!\" Maar nooit had hy iets ter-perse laten leggen van wat er in zyn hoofd omging, omdat zekere schroom hem bezielde, die wel iets zweemde naar eerbaarheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s90","id":"h12-s90","source":"De meesten kenden hem slechts één goede hoedanigheid toe, die van onverschrokkenheid in 't gevaar, en indien ik, die hem in gevaar gezien heb, van meening ware dat hy après tout een dapper man was, zou dit alleen my bewegen u deze geschiedenis niet te vertellen. 't Is waar, hy had op Sumatra veel laten \"sabreeren\" doch wie sommige gebeurtenissen van naby gezien had voelde neiging om wat aftedingen op zyn dapperheid, en, hoe vreemd het schyne, ik geloof dat hy zyn krygsmansroem grootendeels te danken had aan de zucht tot tegenstelling, die ons allen min of meer bezielt."}]},{"lemma":"bezien","count":6,"glosses":["looked at","looked over","view"],"forms":["bezag","bezien"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past, first person singular","verb, participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s116","id":"h7-s116","source":"Mevrouw Havelaar bezag haar nieuwe woning, en was er zeer mee ingenomen, vooral omdat de tuin groot was, 'tgeen haar zoo goed voorkwam voor kleinen Max die veel in de lucht moest. De resident en Havelaar waren naar hun kamers gegaan om zich te verkleeden, want by de plechtigheid die er plaats hebben zou, scheen het officieel voorgescheven kostuum een vereischte te wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s155","id":"h8-s155","source":"--Mintah ampong mynheer de adsistent-resident, ik bezag zyn hoofd omdat mynheer gesproken had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s162","id":"h8-s162","source":"De Adhipatti bezag 't hoofd van den kleine, en inderdaad, ook hy zag op de kruin den dubbelen haarwervel die, naar 't bygeloof op Java, bestemd is een kroon te dragen."}]},{"lemma":"bezig","count":11,"glosses":["busy","occupied","at work","working"],"forms":["bezig"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s32","id":"h5-s32","source":"Ik weet dat men sedert jaren bezig is deze kloof te dempen. Ook te Keulen bouwt men weder aan den Dom."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s156","id":"h7-s156","source":"Zy toonden elkaar de plekken waar ze zouden ontbyten, waar kleine Max spelen zou, waar de bibliotheek zou staan, waar hy 's avends haar zou voorlezen wat hy dien dag geschreven had, want hy was altyd bezig met het ontwikkelen zyner denkbeelden op 't papier ... en: \"eens zou dat gedrukt worden, meende Tine, en dan zou men zien wie haar Max was!\" Maar nooit had hy iets ter-perse laten leggen van wat er in zyn hoofd omging, omdat zekere schroom hem bezielde, die wel iets zweemde naar eerbaarheid."}]},{"lemma":"bezigen","count":1,"glosses":["use"],"forms":["bezigen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s94","id":"h7-s94","source":"Een liplap--om den term te bezigen die voor beleefder wordt gehouden, zou ik moeten zeggen een \"dusgenaamd inlandsch kind\" maar ik vraag vergunning my te houden aan 't spraakgebruik dat uit allitteratie geboren schynt, zonder dat ik met die uitdrukking iets beleedigends bedoel, en wat beteekent het woord dan ook?--een liplap heeft veel goeds."}]},{"lemma":"bezigheid","count":6,"glosses":["work","duty","business","duties","engagements","office"],"forms":["bezigheid","bezigheden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s4","id":"h6-s4","source":"Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was ... eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden ... mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry ... welgemanierd zonder styfheid ... vatbaar voor goede indrukken ... eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden ... in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s25","id":"h13-s25","source":"Maar hoe gewichtig ook, ze waren in dit geval onderschikt aan andere takken van zorg en bezigheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s117","id":"h14-s117","source":"Hy verontschuldigde zich by zyn gasten, wyl hy bezigheden had."}]},{"lemma":"bezighouden","count":4,"glosses":["kept busy","occupied"],"forms":["beziggehouden","bezighield","bezig-hielden"],"morphology":["verb, past participle","verb, past, singular","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s25","id":"h2-s25","source":"Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribonaard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s28","id":"h9-s28","source":"Met zyn opstel heeft hy ons al drie kransavenden beziggehouden, en, wat het ergste is, de Rosemeyers vinden het mooi."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s42","id":"h15-s42","source":"Het was dikwyls koddig hoe hy op-eenmaal tot haar een woord richtte dat in zyn gedachten over de onderwerpen die hem bezig-hielden opkwam, en hoe snel zy, zonder te weten wat hy behandelde, den zin van zyn meening wist te vatten, die hy haar dan ook gewoonlyk niet toelichtte, als sprak het vanzelf dat zy wel weten zou wat hy bedoelde."}]},{"lemma":"bezijden","count":1,"glosses":["beside"],"forms":["bezyden"],"morphology":["preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s112","id":"h9-s112","source":"Welnu, als hy, met die rapporten voor zich, en met het oog op God, beweert dat veel arbeids gunstig werken zal op de verovering der javaansche zielen voor het Godsryk, dan mag ik toch wel vaststellen niet zoo geheel bezyden alle waarheid te spreken, als ik zeg dat er te Lebak zeer goed koffi kan geplant worden. En, sterker nog, dat misschien het Opperwezen juist hierom alleen dien grond voor koffikultuur ongeschikt heeft gemaakt, om door den arbeid die er noodig wezen zal om een anderen grond daarheen te verleggen, de bevolking van die streek vatbaar te maken voor de zaligheid."}]},{"lemma":"bezinnen","count":1,"glosses":["collect"],"forms":["bezinnen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s46","id":"h7-s46","source":"Hoe hoog is de aanslag van dit jaar? ging hy voort, en bemerkende dat Verbrugge eenigszins weifelde, als om zich op 't antwoord te bezinnen, voorkwam hem Havelaar, die in één adem aldus vervolgde:"}]},{"lemma":"bezit","count":8,"glosses":["possession"],"forms":["bezit"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":"Iemand in het bezit stellen van iets means to put someone in possession of something.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s155","id":"h7-s155","source":"Met vroolyke kalmte hadden zy bezit genomen van het huis: \"waar ze nu toch eenigen tyd hoopten te blyven.\" Met een eigenaardig genot hadden zy te Batavia de meubelen besteld, die alles zoo comfortable en gezellig maken zouden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s187","id":"h7-s187","source":"Wat haar afkomst van moederszyde aangaat, herinnerde zy zich dat haar grootvader op zeer aanzienlyken voet geleefd had, en uit sommige papieren bleek dat deze in het bezit was geweest van de posteryen in Zwitserland, op de wyze zooals thans nog in een groot gedeelte van Duitschland en Italie, die tak van inkomst de apanage uitmaakt der vorsten van Turn en Taxis."}]},{"lemma":"bezitten","count":25,"glosses":["possess","possessed","possesses","had","owned"],"forms":["bezat","bezit","bezitten","bezaten","bezitte","bezeten"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, present, third-person singular","verb, present, plural","verb, infinitive","verb, past, plural","verb, present, third-person plural","verb, past, third person singular","verb, present subjunctive, third-person singular","verb, participle","verb, present, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s11","id":"h2-s11","source":"Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s74","id":"h4-s74","source":"Er zyn er weinig in dien stand, die zooveel bezitten. Recht tot klagen heeft hy dus niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s133","id":"h5-s133","source":"Volgens het algemeen begrip in byna geheel Azie, behoort de onderdaan met al wat hy bezit, aan den vorst."}]},{"lemma":"bezitting","count":8,"glosses":["possessions","property"],"forms":["bezittingen","bezitting"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s57","id":"h5-s57","source":"Van dit gedeelte slechts der nederlandsche bezittingen, dat alzoo inderdaad deel uitmaakt van het Koningryk der Nederlanden, zal in deze bladen hoofdzakelyk sprake zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s183","id":"h7-s183","source":"Zyzelf, die nooit belang gesteld had in zaken van geldelyken aard, wist weinig of niets te antwoorden, toen Havelaar by haar aandrong op eenige inlichtingen aangaande de vorige bezittingen van haar verwanten. Haar grootvader, de baron Van W., was met Willem den vyfden naar Engeland uitgeweken en ridmeester geweest by 't leger des hertogs van York."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s139","id":"h8-s139","source":"De grond is vruchtbaar genoeg, en de bevolking gewillig. Als ieder in 't genot wordt gelaten van de vruchten zyner inspanning, lydt het geen twyfel dat binnen weinig tyds de bevolking zal toenemen, zoo in zielental als in bezittingen en beschaving, want dit gaat veelal hand-aan-hand."}]},{"lemma":"bezoek","count":14,"glosses":["visit","a visit","visitors"],"forms":["bezoek"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s174","id":"h4-s174","source":"Ook zyn moeder noemde hy: je, en er scheen een \"heer\" geweest te zijn, die alles \"meegenomen had\" ... een vroolyk bezoek!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s209","id":"h7-s209","source":"En, kinderen als ze waren, vermaakten zy zich met hun nieuw huis. En toen 's avends Duclari en Verbrugge, na een bezoek by Havelaar, terugkeerden naar hun gemeenschappelyke woning, spraken zy veel over de kinderlyke vroolykheid van de nieuw aangekomen familie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s42","id":"h10-s42","source":"Want dit begryp je toch, dat niemand me gelooven zou, als ik zei dat zy daar wezen moest om een bezoek te brengen aan de lotusbloemen die, zooals je zegt, haar al lang gewacht hebben."}]},{"lemma":"bezoeken","count":21,"glosses":["visit","visited","frequented","have attended","has attended","visits","call on","have frequented","called on","visiting"],"forms":["bezocht","bezoeken","bezoek","bezoekt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, past participle","verb, present, first-person singular","nominalized infinitive, neuter singular","verb, nominalized infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s93","id":"h1-s93","source":"Een vreemde wereld! Men woont zoo iets by, als men zoo'n twintig jaren de beurs bezoekt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s77","id":"h2-s77","source":"Dit zyn dingen, waar een mensch op let, die zoo'n twintig jaar de beurs bezocht heeft, en zooveel heeft bygewoond. Ik heb al wat huizen zien vallen!"}]},{"lemma":"bezoeker","count":2,"glosses":["visitor","of visitors"],"forms":["bezoeker","bezoekers"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s106","id":"h9-s106","source":"d) Te doen opnemen in de voorwaarden der amfioenpacht op Java, de bepaling: dat er in elke amfioenkit een voorraad bybels moet aanwezig zyn, in verhouding met vermoedelyk getal bezoekers van zoodanig gesticht, en dat de pachter zich verbinde geen opium te verkoopen, zonder dat de kooper een godsdienstig traktaatje daarby neme."}]},{"lemma":"bezoldigd","count":3,"glosses":["salaried","hired"],"forms":["bezoldigd","bezoldigde"],"morphology":["adjective","adjective, uninflected","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s68","id":"h5-s68","source":"Zoodanig Regent, hoewel zyn verhouding tot het bestuur en zyn werkkring geheel die is van een bezoldigd beambte, behoort altyd tot den hoogen adel des lands, en dikwyls tot de familie der vorsten die vroeger in dat landschap of in de nabuurschap onafhankelyk geregeerd hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s134","id":"h5-s134","source":"Dit is ook op Java het geval, en de afstammelingen of verwanten der vroegere vorsten maken gaarne gebruik van de onkunde der bevolking, die niet recht begrypt dat haar Tommongong of Adhipatti of Pangerang thans een bezoldigd ambtenaar is die zyn eigen en hare rechten voor een bepaald inkomen verkocht heeft, en dat dus de schraal beloonde arbeid in koffituin of suikerveld, in de plaats getreden is van de belastingen die vroeger door de heeren des lands van de opgezetenen gevorderd werden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s31","id":"h15-s31","source":"Bovendien meende de man, door dweepzucht beheerscht, by 't klimmen zyner jaren het heil van zyn ziel voor bezoldigde bedevaarten naar Mekka en voor aalmoezen aan gebedzingende leegloopers te kunnen inkoopen."}]},{"lemma":"bezoldiging","count":1,"glosses":["remuneration"],"forms":["bezoldiging"],"morphology":["noun, feminine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s234","id":"h14-s234","source":"Door velen wordt dit beschermen van de Hoofden toegeschreven aan de onedele berekening dat zy, pracht en praal moetende ten-toon spreiden om op de bevolking den invloed uitteoefenen dien de Regering noodig heeft om háár gezag staande te houden, daartoe een veel hooger bezoldiging zouden moeten genieten dan thans 't geval is, wanneer men hun niet de vryheid liet het ontbrekende aantevullen door onwettige beschikking over de bezittingen en den arbeid van 't volk."}]},{"lemma":"bezorgd","count":2,"glosses":["anxious","concerned"],"forms":["bezorgd"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s50","id":"h3-s50","source":"En de liefde van de vrouw Die myn eerste kinderkreten Opving in 't bezorgd gemoed? Die my, als ik weende, suste, Traantjes van de wangen kuste, Die my voedde met haar bloed?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s195","id":"h14-s195","source":"Een weinig verder evenwel, sprekende over de geringe middelen die hem ten-dienste staan om sluikery te weren, wil hy terstond den onaangenamen indruk wegnemen, die op de Regeering zou worden te-weeg gebracht door de meening dat er dus in die residentie veel Inkomend-Recht wordt ontdoken. \"Neen, zegt hy, dáárvoor behoeft men niet bezorgd te zyn!"}]},{"lemma":"bezorgen","count":1,"glosses":["procure"],"forms":["bezorgen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s129","id":"h18-s130","source":"Het scheen iemand te zyn, die yverig werkt voor den Heer, want hy schreef \"dat de vrouw van Sjaalman zich moest laten scheiden van zulk een ellendeling, die haar armoed liet lyden, die zyn brood niet kon verdienen, die bovendien een schurk was, omdat hy schulden had ... dat de schryver van den brief met haar toestand begaan was, hoewel zy zich dat lot had op den hals gehaald door eigen schuld, daar ze den Heer had verlaten, en Sjaalman aanhing ... dat ze tot den Heer moest terugkeeren, en dat dan de heele familie misschien de handen zou inéénslaan, om haar naaiwerk te bezorgen. Maar vóór alles moest ze scheiden van dien Sjaalman, die een ware schande was voor de familie.\""}]},{"lemma":"bezwaar","count":9,"glosses":["difficulty","obstacle","obstacles","objection"],"forms":["bezwaar","bezwaren"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s36","id":"h12-s36","source":"Doch er is een bezwaar ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s40","id":"h12-s40","source":"Als de omelet overigens goed was, zou dat geen bezwaar zyn, maar ..."}]},{"lemma":"bezwaren","count":4,"glosses":["burden","incriminate","weighed upon"],"forms":["bezwaren","bezwaarde"],"morphology":["verb, present, plural","verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s68","id":"h8-s68","source":"Zyn beelden, die altyd genomen waren uit het leven dat hem omringde, waren voor hem werkelyk hulpmiddelen tot begrypelyk maken van wat hy bedoelde, en niet, zooals vaak geschiedt, lastige aanhangsels die de zinsneden der redenaars bezwaren, zonder eenige duidelykheid toetevoegen aan 't begrip der zaak die men voorgeeft toetelichten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s82","id":"h14-s82","source":"Zelfs moet ik hierby voegen dat ik me niet zou bepaald hebben tot eenvoudig protesteeren tegen de wys waarop de generaal de getuigen ondervroeg, noch tot het weigeren myner handteekening op enkele verbalen, indien ik toen had kunnen gissen wat ik eerst later te weten kwam, dat alles voortsproot uit een vooraf vastgestelden toeleg om myn voorganger te bezwaren."}]},{"lemma":"bezwarend","count":4,"glosses":["incriminating","burdensome","burdensomely"],"forms":["bezwarende","bezwarenden","bezwarend"],"morphology":["adjective, inflected","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s11","id":"h14-s11","source":"Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s30","id":"h14-s30","source":"Het spreekt vanzelf dat men den Gouverneur al de stukken aanbood, waarin de zoo bezwarende getuigenissen waren opgenomen, en die de strengheid van de genomen maatregelen moesten wettigen. Onze Jang di Pertoean was dus van Mandhéling, vertrokken als een gevangene."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s57","id":"h15-s57","source":"Of ze worden nagekomen, is hier de vraag niet. Evenmin of de Regeering zelf wil dat ze nagekomen worden met een stiptheid die bezwarend werken zou op de begrooting van 't bouwdepartement?"}]},{"lemma":"bezweren","count":2,"glosses":["ward off","swear to"],"forms":["bezweren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s172","id":"h17-s172","source":"Hy zocht in het duister, en betastte vele stammen. Weldra vond hy een bekende oneffenheid aan de zuidzyde van een boom, en hy legde den vinger in een gleuf die Si-Panteh daarin gehakt had met zyn parang, om den pontianak te bezweren die schuld had aan de tandpyn van Panteh's moeder, kort voor de geboorte van zyn broertje."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s45","id":"h19-s45","source":"Op de eerste vraag antwoordde de Regent: \"niets, dat kan ik bezweren!\" Op de tweede antwoordde hy toestemmend, waarop de resident hem een paar bankbriefjes gaf, die hy--voor de gelegenheid meegebracht!--uit zyn vestzak haalde."}]},{"lemma":"bezwijken","count":3,"glosses":["gives way","give way","died"],"forms":["bezwykt","bezwyken","bezweek"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s64","id":"h16-s64","source":"Ze moet die omslingeren in schuinsche richting naar-boven, om ze te doen neerkomen op de punt die uitsteekt aan den rotswand. Ze wankelt, waggelt, schrikt, bezwykt ... tracht zich te houden aan den half ontwortelden boomstam die met zyn kruin naar de diepte wyst--een grasspriet!--ze mist het steunpunt dat ze zoekt: de boom slingert terug--de grasspriet wykt onder haren tred--ach, de tobster valt in de diepte met haar vracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s272","id":"h17-s272","source":"Er was een gegons in zyn ooren als had men op een gong geslagen in zyn hoofd. Hy voelde hoe 't bloed met schokken werd gewrongen door de aderen aan zyn slapen, die dreigden te bezwyken onder den druk van zoo zware uitzetting."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s309","id":"h17-s309","source":"Ik weet niet of zyn vader bezweek ten-gevolge van de rottingslagen die hem werden gegeven omdat hy Badoer had verlaten zonder pas. Ik weet niet of Adinda de manen telde door kerven in haar rystblok ..."}]},{"lemma":"BÉRANGER","count":1,"glosses":["Béranger"],"forms":["BÉRANGER"],"morphology":["proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s31","id":"h4-s31","source":"Over \"het recht\" en de \"rechten.\" Over BÉRANGER als wysgeer. (Dit begryp ik weer niet)"}]},{"lemma":"Béranger","count":2,"glosses":["Béranger"],"forms":["Béranger"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s124","id":"h16-s124","source":"Ik heb haar onder anderen een fransch liedje hooren zingen--van Béranger, geloof ik--waarin een arme oude bedelaarster beklaagd wordt, die in haar jeugd op een theater zong, en gister was zy aan 't ontbyt zonder korset --Marie, meen ik--dat toch niet fatsoenlyk is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s116","id":"h18-s117","source":"Een paar deelen van Byron, Horatius, Bastiat, Béranger, en ... raad eens? Een bybel, een kompleete bybel, met de apokriefe boeken er in!"}]},{"lemma":"bibliotheek","count":1,"glosses":["library"],"forms":["bibliotheek"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s156","id":"h7-s156","source":"Zy toonden elkaar de plekken waar ze zouden ontbyten, waar kleine Max spelen zou, waar de bibliotheek zou staan, waar hy 's avends haar zou voorlezen wat hy dien dag geschreven had, want hy was altyd bezig met het ontwikkelen zyner denkbeelden op 't papier ... en: \"eens zou dat gedrukt worden, meende Tine, en dan zou men zien wie haar Max was!\" Maar nooit had hy iets ter-perse laten leggen van wat er in zyn hoofd omging, omdat zekere schroom hem bezielde, die wel iets zweemde naar eerbaarheid."}]},{"lemma":"bibliotheekzaal","count":1,"glosses":["library room"],"forms":["bibliotheekzaal"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s150","id":"h18-s151","source":"Nu was 't nog wel wat te guur om de buitenplaats te bezien, die prachtig moet wezen in den zomer, maar in 't huis zelf verlangde men naar niets meer, want er was vol-op van alles wat vermaak geeft: een billardzaal, een bibliotheekzaal, een overdekte yzeren glasgalery als broeikast, en de kakatoea zat op een kruk van zilver."}]},{"lemma":"bidden","count":8,"glosses":["pray","begged","prayed","beg"],"forms":["bidden","bad","gebeden","baden","bidt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past participle","verb, past, third-person plural","verb, imperative, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s63","id":"h2-s63","source":"Ik schreide, en bad om genade, want ik zat vreeselyk in angst. Maar het baatte niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s38","id":"h3-s38","source":"O, hy liet in 't voorwaarts gaan, Diepe, diepe sporen staan! 'k Proefde vreugde en smart met-één, 'k Heb gedacht en 'k heb gestreden, 'k Heb gejuicht en 'k heb gebeden: 't Is me als vlogen eeuwen heen! 'k Heb naar levensheil gestreefd, 'k Heb gevonden en verloren, En, een kind nog kort te-voren, Jaren in één uur doorleefd!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."}]},{"lemma":"bidprediker","count":1,"glosses":["sermonizing chaplains"],"forms":["bidpredikers"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s223","id":"h20-s223","source":"Ik wil gelezen worden door staatslieden, die verplicht zyn te letten op de teekenen des tyds.. door letterkundigen, die toch ook eens 't boek moeten inzien waarvan men zooveel kwaads spreekt ... door handelaren, die belang hebben by de koffiveilingen ... door kameniers, die me huren voor weinige centen ... door Gouverneurs-generaal in-ruste ... door Ministers in bezigheid ... door de lakeien van die Excellentien ... door bidpredikers, die more majorum zullen zeggen dat ik den Almachtigen God aantast, waar ik slechts opsta tegen 't godje dat zy maakten naar hun beeld ... door duizenden en tienduizenden van exemplaren uit het droogstoppelras, die--voortgaande hun zaakjes op de bekende wys te behartigen--'t hardst zullen meeschreeuwen over de mooijigheid van m'n geschryf ... door de leden der Volksvertegenwoordiging, die weten moeten wat er omgaat in 't groote Ryk over zee, dat behoort tot het Ryk van Nederland ..."}]},{"lemma":"bidstond","count":5,"glosses":["prayer meeting"],"forms":["bidstond"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s47","id":"h9-s47","source":"Ik zeg nooit iets wat ik niet goed overwogen heb, en durf beweren dat ik hier met kennis van zaken spreek, daar ik over dit stuk rypelyk heb nagedacht, vooral sedert het hooren der preek van dominee Wawelaar in den bidstond voor 't bekeeren der heidenen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s70","id":"h9-s70","source":"Hoor dus naar myn vermaningen, Frits, en wees braaf, en haal je hoed, en trek je jas aan, en ga mee naar den bidstond, dat zal je goed doen!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s128","id":"h9-s128","source":"Dit heb ik mezelf toen ik met Frits van den bidstond naar-huis ging."}]},{"lemma":"bieden","count":12,"glosses":["offered","offers","presented","bids","leave"],"forms":["biedt","bood","boden","geboden","bieden"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, past, plural","verb, past participle","verb, past, third person singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s128","id":"h5-s128","source":"Voor weinige jaren zyn geheele distrikten uitgestorven van honger. Moeders boden hun kinderen te-koop voor spyze."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s112","id":"h6-s112","source":"Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe."}]},{"lemma":"bij","count":347,"glosses":["at","with","in","to","by","on","among","from","under","during","while","given","beside","added","At","near","within","about","for","through","over","In","against","On","as","before","upon","of","up to","present","to it","alongside","in the event of","compared with","drew nearer","make up","To","By","for all","thrown in","With","amid","good","attached"],"forms":["by","By","bij"],"morphology":["preposition","preposition, historical spelling","separable verb particle","separable verbal particle","adverb","adverb, separable particle","preposition, component of split pronominal adverb","separable adverbial particle","preposition, archaic spelling","separable adverbial particle, historical spelling","preposition in split pronominal adverb","separable particle","preposition in pronominal adverb"],"note":"Hierbij blijven means to stand by a statement or decision.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s11","id":"h1-s11","source":"Ik zeg: waarheid en gezond verstand, en hier blyf ik by. Voor de Schrift maak ik natuurlyk een uitzondering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s40","id":"h1-s40","source":"Wat het ergste is by zulke vertooningen op het tooneel, het publiek gewent zich zóó aan al die onwaarheden, dat het ze mooi vindt en toejuicht."}]},{"lemma":"bij dag","count":2,"glosses":["by daylight","by day"],"forms":["by-dag"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"By-dag is historical spelling for bij dag, “by daylight”.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s2","id":"h3-s2","source":"Ik ben zeker dat die Sjaalman--zoo zal ik hem maar blyven noemen--als de man me by-dag had gezien, zich met zulk een verzoek niet tot my zou gewend hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"bij de hand","count":2,"glosses":["at hand"],"forms":["by-dehand","by-de-hand"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"Historical spelling and hyphenation of modern bij de hand, here meaning ready or available.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s22","id":"h12-s22","source":"Ik sliep 's nachts geheel gekleed om spoedig by-dehand te zyn, wat dan ook dikwyls noodig was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s137","id":"h12-s137","source":"Doch--zie je wel dat ik weer terstond de tegenstelling by-de-hand heb?--doch in de keuze der middelen was hy dan ook wat ... vry, en, zooals van der Palm--naar ik geloof, ten-onrechte--van Napoléon zeide: \"hinderpalen der zedelykheid stonden hem nooit in den weg!\" Nu, dan is 't zeker gemakkelyker zyn doel te bereiken, dan wanneer men zich door zoo-iets wèl gebonden acht."}]},{"lemma":"bij gebrek","count":3,"glosses":["for want","For want","for lack"],"forms":["by-gebrek","By-gebrek","by-gebreke"],"morphology":["prepositional phrase","fixed prepositional phrase","adverbial phrase"],"note":"Historical spelling with y; bij gebrek aan means “for want of.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s116","id":"h6-s116","source":"By 't lezen van verdichte verhalen, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek, en vooral was dit het geval, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest, om nu niet van humor te spreken, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke. Men voert een persoon sprekende in, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt, men laat een franschman zeggen: \"ka kauw na de krote krak\" of \"krietje kooit keen kare kroente kraak wek.\" By-gebrek aan een franschman, neemt men iemand die stamelt, of men \"schept\" een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s26","id":"h16-s26","source":"Het distriktshoofd, by-voorbeeld, van Tjilang-kahan aan de Zuidkust kon, by-gebreke van een gevreesden schoonvader, steunen op de moeielykheid van 't inbrengen eener klacht, voor arme lieden die veertig tot zestig palen hadden afteleggen voor zy 's avends zich konden verbergen in den ravyn naast Havelaars huis."}]},{"lemma":"bij gebreke","count":1,"glosses":["failing"],"forms":["by-gebreke"],"morphology":["fixed prepositional expression"],"note":"Bij gebreke daarvan is a formal expression meaning “failing these” or “in their absence.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s83","id":"h5-s83","source":"De personen die met het bestuur van zoodanig graafschap belast waren, trachtten natuurlyk van den Keizer te verkrygen dat hun zoons, of, by-gebreke daarvan, andere bloedverwanten, hen in hun betrekking zouden opvolgen."}]},{"lemma":"bij nacht","count":1,"glosses":["by night"],"forms":["by-nacht"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s267","id":"h17-s267","source":"Daar had hy zich verscholen in de bosschen, en gewacht op de komst van Pa-Ento, Pa-Lontah, Si-Oeniah, Pa-Ansioe, Abdoel-Isma en nog eenige anderen die door het distriktshoofd van Parang-Koedjang beroofd waren van hun buffels, en die allen vreesden voor straf als ze hun landrenten niet betaalden. Daar hadden ze zich by-nacht meester gemaakt van een visschersprauw, en waren in zee gestoken."}]},{"lemma":"bij uitzondering","count":1,"glosses":["by exception"],"forms":["by-uitzondering"],"morphology":["fixed adverbial phrase"],"note":"Historical hyphenated spelling of bij uitzondering.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s92","id":"h7-s92","source":"Het is waar dat de liplap niet dan by-uitzondering in gezelschappen wordt toegelaten, en dat hy gewoonlyk, als ik me hier van een zeer gemeenzame uitdrukking bedienen mag: \"niet voor vol wordt aangezien\" maar zelden zal men zulke uitsluiting of geringschatting hooren voorstellen en verdedigen als een grondbeginsel."}]},{"lemma":"bij voorkeur","count":2,"glosses":["by preference","preferably"],"forms":["by-voorkeur"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s186","id":"h14-s186","source":"De Regeering van Nederlandsch Indie schryft by-voorkeur aan haar meesters in 't moederland dat alles naar wensch gaat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s46","id":"h16-s46","source":"Meestal wordt een belangryke vraag getoetst, niet aan de zaak waarover ze handelt, maar aan de waarde welke men toekent aan de meening van den man die daarover 't woord voert, en daar dit meestal de persoon is die doorgaat voor een Specialiteit, by-voorkeur iemand \"die in Indie een zoo gewichtige betrekking heeft bekleed\" volgt hieruit dat de slotsom eener stemming meestal de kleur draagt van de dwalingen die nu eenmaal schynen te kleven aan \"die gewichtige betrekkingen.\" Indien dit reeds geldt waar de invloed van zoodanige specialiteit slechts wordt uitgeoefend door een lid der Volksvertegenwoordiging, hoe groot wordt dan niet de voorbeschikking tot verkeerd oordeelen, als zulke invloed gepaard gaat met het vertrouwen des Konings die zich dwingen liet zulk een specialiteit aan 't hoofd van zyn Ministerie van Kolonien te plaatsen."}]},{"lemma":"Bijbel","count":1,"glosses":["Bible"],"forms":["bybel"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s69","id":"h8-s69","source":"We zyn thans gewoon aan de ongerymdheid van de uitdrukking: \"sterk als een leeuw\" maar wie in Europa dit beeld het eerst gebruikte, toonde dat hy zyn vergelyking niet had geput uit de zielepoëzie die beelden geeft voor redeneering en niet anders spreken kan, doch zyn aanvullende gemeenplaats eenvoudig had afgeschreven uit een of ander boek--uit den bybel misschien--waarin een leeuw voorkwam."}]},{"lemma":"bijbel","count":5,"glosses":["Bibles","Bible","of Bibles"],"forms":["bybels","bybel"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s100","id":"h9-s100","source":"2° Het ondersteunen der bybelgenootschappen, ten-einde deze in-staat te stellen, bybels op Java uittedeelen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s105","id":"h9-s105","source":"c) Te verbieden, bybels of godsdienstige traktaatjes in drankhuizen te doen aannemen in betaling."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s106","id":"h9-s106","source":"d) Te doen opnemen in de voorwaarden der amfioenpacht op Java, de bepaling: dat er in elke amfioenkit een voorraad bybels moet aanwezig zyn, in verhouding met vermoedelyk getal bezoekers van zoodanig gesticht, en dat de pachter zich verbinde geen opium te verkoopen, zonder dat de kooper een godsdienstig traktaatje daarby neme."}]},{"lemma":"bijbelgenootschap","count":1,"glosses":["Bible societies"],"forms":["bybelgenootschappen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s100","id":"h9-s100","source":"2° Het ondersteunen der bybelgenootschappen, ten-einde deze in-staat te stellen, bybels op Java uittedeelen."}]},{"lemma":"bijbrengen","count":1,"glosses":["to bring forward"],"forms":["bytebrengen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical fused spelling of bij te brengen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s91","id":"h18-s91","source":"Ik heb de kracht tot den moeielyken plicht dien ik door het schryven van dezen brief volbreng, gedeeltelyk geput uit de hoop dat het my vergund zal wezen ter-zyner-tyd een en ander bytebrengen ter verschooning van den ouden Regent, met wiens pozitie, hoezeer door eigen schuld veroorzaakt, ik evenwel diep medelyden gevoel."}]},{"lemma":"bijdrage","count":4,"glosses":["contributions","contribution"],"forms":["bydragen","bydrage"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s99","id":"h9-s99","source":"1° Het geven van ruime bydragen in geld aan de zendelingsvereeniging."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s107","id":"h9-s107","source":"e) Te gelasten dat de Javaan door arbeid tot God worde gebracht. 6° Het geven van ruime bydragen aan de zendelingsgenootschappen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s59","id":"h16-s59","source":"Ja, eentonig zal ze wezen! Eentonig als 't verhaal van de werkzaamheid der mier die haar bydrage tot den wintervoorraad moet opslepen tegen den aardkluit--voor haar een berg--die er ligt op den weg naar de voorraadschuur."}]},{"lemma":"bijdragen","count":1,"glosses":["contributed"],"forms":["bydroegen"],"morphology":["verb, past, plural"],"note":"Bydroegen is the older spelling of bijdroegen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s166","id":"h11-s166","source":"Zoo'n prauw biedt weinig gelegenheid tot afleiding, en daarby was ik juist in een verdrietige stemming, waartoe veel oorzaken het hare bydroegen."}]},{"lemma":"bijeen","count":4,"glosses":["together"],"forms":["by-een"],"morphology":["separable adverbial particle","adverb, historical hyphenation","adverb"],"note":"Older spelling of modern bijeen; bijeenleggen means ‘to pool or collect’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s53","id":"h2-s53","source":"Terwyl we dus--we waren wel met ons tienen--vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. Maar toen was de goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s96","id":"h4-s96","source":"De vraag was maar, hoe ik handelen moest om die bouwstoffen behoorlyk te schiften en by-een te brengen. Ieder makelaar weet van hoeveel gewicht een goede sorteering der kavelingen is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."}]},{"lemma":"bijeenkomen","count":1,"glosses":["assemble"],"forms":["by-eenkomen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical spelling of bijeenkomen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s114","id":"h7-s114","source":"...en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen."}]},{"lemma":"bijgeloof","count":2,"glosses":["superstition"],"forms":["bygeloof"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, common gender, singular"],"note":"Bygeloof is the historical spelling of modern bijgeloof.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s162","id":"h8-s162","source":"De Adhipatti bezag 't hoofd van den kleine, en inderdaad, ook hy zag op de kruin den dubbelen haarwervel die, naar 't bygeloof op Java, bestemd is een kroon te dragen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s97","id":"h9-s97","source":"Neen, ons gelukkig Nederland begeert niet voor zich alleen de zaligheid: wy willen die ook mededeelen aan de ongelukkige schepselen op verre stranden, die daar gebonden liggen in de kluisters van ongeloof, bygeloof en zedeloosheid! Het beschouwen van de plichten die ten-dezen op ons rusten, zal het zevende deel myner rede uitmaken.\""}]},{"lemma":"bijhouden","count":1,"glosses":["kept"],"forms":["byhield"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s20","id":"h12-s20","source":"Maar dit viel in die dagen zoo dikwyls voor! De omstandigheden in de Noord van Sumatra waren kort na 't innemen van Baroes, Tapoes en Singkel zóó verward, alles was zóó onrustig, dat men het een jong mensch, die liever te-paard zat dan dat hy geld telde of kasboeken byhield, niet kwalyk nemen kon dat alles niet zoo ordelyk en geregeld ging als men zou kunnen vorderen van een amsterdamschen boekhouder die niet anders te doen heeft."}]},{"lemma":"bijna","count":17,"glosses":["almost","nearly","all but"],"forms":["byna"],"morphology":["adverb"],"note":"Byna is the nineteenth-century spelling of bijna.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s81","id":"h2-s81","source":"Ik wachtte tot wy dat straatje byna voorby waren, om goed te doen blyken dat zyn weg rechtuit leidde, en toen zei ik zeer beleefd ... want beleefd ben ik altyd, men kan nooit weten hoe men later iemand noodig heeft:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s73","id":"h4-s73","source":"Ik heb uitgerekend dat die man sedert vier-en-dertig jaren, aan inkomen--zoo van Last & Co, als vroeger van Last & Meyer, maar de Meyers zyn er uit--de som van byna vyftien duizend gulden genoten heeft, en dit is voor een burgerman een aardig sommetje."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s65","id":"h5-s65","source":"Het kent slechts den Resident, en de beambten die onder hem het besturen. Een dusdanige residentie--er zyn er, die byna een millioen zielen bevatten--is verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn."}]},{"lemma":"bijna-onoverkomelijk","count":1,"glosses":["almost insurmountable"],"forms":["byna-onoverkomelyke"],"morphology":["adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s164","id":"h5-s164","source":"Er schynt dus wel een byna-onoverkomelyke moeielykheid te bestaan, om gevolg te geven aan den eed: \"de inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging, en knevelary.\""}]},{"lemma":"bijroepen","count":1,"glosses":["calling"],"forms":["byteroepen"],"morphology":["verb, te-infinitive of separable verb"],"note":"Historical joined spelling of erbij te roepen, “to call in.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s46","id":"h11-s46","source":"En zonder de geschiedenis er byteroepen, is er wel veel schoons in sommige gebouwen, maar 't wordt gewoonlyk bedorven door gidsen--van papier, van vleesch en been ...'t komt overeen uit!--gidsen, die je den indruk wegstelen door hun eentonig: \"deze kapel is opgericht door den bisschop van Munster in 1423 ... de zuilen zyn 63 voeten hoog, en rusten op ... ik weet niet wat, en het kan me niet schelen ook."}]},{"lemma":"bijschuiven","count":1,"glosses":["slid"],"forms":["schoof"],"morphology":["verb, past, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s159","id":"h8-s159","source":"Tine schoof by: er werd over kleinen Max gesproken."}]},{"lemma":"bijstaan","count":2,"glosses":["stand by"],"forms":["bytestaan","bystaan"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical spelling of modern Dutch bijstaan.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s153","id":"h7-s153","source":"Acht dagen vóór de geboorte van zyn kleinen Max, bezat hy 't noodige niet om 't yzeren wiegje te koopen waarin zyn lieveling rusten zou, en weinig tyds te-voren nog had hy de weinige versierselen zyner vrouw opgeofferd, om iemand bytestaan, die gewis in beter omstandigheden verkeerde dan hyzelf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s143","id":"h20-s143","source":"Hy is rechtvaardig, en hy zal u bystaan."}]},{"lemma":"bijten","count":3,"glosses":["gnawing","incensed","bit"],"forms":["byten","gebeten","beten"],"morphology":["verb, infinitive used as noun","adjective, past participle","verb, past, plural"],"note":"Historical spelling of modern Dutch bijten.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s19","id":"h9-s19","source":"Och, ze schryven zoo véél tegenwoordig! Maar weet ge dan niet, ondier, tyger, Europeaan, lezer, weet ge dan niet dat ge daar een uur hebt doorgebracht met byten op myn geest als op een tandenstoker?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s16","id":"h14-s16","source":"Hoe dit zy, de gezaghebber van Natal omhelsde de party van zyn schoonvader tegen Jang di Pertoean, en dit te vuriger misschien omdat die kontroleur zeer bevriend was met zekeren Soetan Salim, een natalsch Hoofd dat ook zeer op den battakschen chef gebeten was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s32","id":"h20-s32","source":"Daar kwamen woeste strepen in Havelaars borduurpatroon! Er was toorn in dat bloemsel, die vetergaten werden hoekig, scherp, ze beten elkaar ..."}]},{"lemma":"bijvoegen","count":6,"glosses":["to add","add","adding","joined"],"forms":["bytevoegen","voegen","voegde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, infinitive with te","verb, te-infinitive, fused spelling","verb, past, singular"],"note":"Historical closed spelling of bij te voegen, “to add.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s11","id":"h3-s11","source":"Ze dacht dat hy Louise geknepen had, of zoo-iets wat niet te-pas komt, en ook ik maakte my gereed er een hartig woordje bytevoegen, toen Louise riep:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s29","id":"h3-s29","source":"Later vroeg my de uitgever of ik hier niet by voegen wilde, wat Frits gereciteerd had. Ik wil 't wel doen, mits men wete dat ik me niet ophoud met zulke dingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s116","id":"h4-s116","source":"Maar, dacht ik, als ik myn boek door dien Stern schryven liet? Als ik er wat by te voegen heb, schryf ikzelf van-tyd tot-tyd een hoofdstuk."}]},{"lemma":"bijvoorbeeld","count":15,"glosses":["for instance","for example"],"forms":["by-voorbeeld","byv"],"morphology":["adverb","adverbial expression","abbreviation, historical spelling"],"note":"Byv. abbreviates bijvoorbeeld, ‘for example.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s69","id":"h1-s69","source":"Daar is by-voorbeeld Lukas, onze pakhuisknecht, die reeds by den vader van Last & Co heeft gewerkt--de firma was toen Last & Meyer, maar de Meyers zyn er lang uit--dàt was dan toch wel een deugdzaam man."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s84","id":"h5-s84","source":"Dit geschiedde dan ook gewoonlyk, schoon ik niet geloof dat ooit het recht op deze opvolging organisch is erkend geworden, althans wat deze beambten in de Nederlanden aangaat, by-voorbeeld, de graven van Holland, Zeeland, Henegouwen of Vlaanderen, de hertogen van Brabant, Gelderland, enz."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s100","id":"h7-s100","source":"Het lag ook, byv. in de staatkunde van Willem den Veroveraar, om den minstbeduidenden Normandier te verheffen boven den beschaafdsten Sakser, en elke Normandier beriep zich gaarne op 't overwicht der Normandiers in het algemeen, om zyn persoon ook dáár te doen gelden, waar hy de minste zou geweest zyn zonder den invloed zyner stamgenooten als bovenliggende party."}]},{"lemma":"bijwonen","count":10,"glosses":["witnessed","attend","witnesses","in person","being present","attended"],"forms":["bygewoond","bywonen","woont","by","bytewonen"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive","verb, present, singular, separated","separable verb particle","verb, nominalized infinitive"],"note":"Woont ... by is the historical spelling of woont ... bij, from bijwonen, ‘witness’ or ‘attend.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s65","id":"h1-s65","source":"O, o, o! Ik ben sedert zeventien jaren makelaar in koffi--Lauriergracht, N° 37--en heb dus al zoo-iets bygewoond, maar het stuit my altyd vreeselyk, als ik de goede lieve waarheid zóó zie verdraaien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s93","id":"h1-s93","source":"Een vreemde wereld! Men woont zoo iets by, als men zoo'n twintig jaren de beurs bezoekt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s77","id":"h2-s77","source":"Dit zyn dingen, waar een mensch op let, die zoo'n twintig jaar de beurs bezocht heeft, en zooveel heeft bygewoond. Ik heb al wat huizen zien vallen!"}]},{"lemma":"bijzaak","count":1,"glosses":["side matter"],"forms":["byzaak"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s7","id":"h9-s7","source":"Spreek kwaad van zyn moeder of van de kleur zyner haren, zeg dat hy een amsterdamsch accent heeft--wat nooit een Amsterdammer toestemt--wellicht vergeeft hy u die dingen. Maar ... roer nooit aan de buitenzy van 't kleinste onderdeel eener byzaak van iets dat er lag naast zyn geschryf ... want dàt vergeeft hy u niet!"}]},{"lemma":"bijzeggen","count":1,"glosses":["add"],"forms":["byzeggen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical spelling of modern bijzeggen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s31","id":"h3-s31","source":"Ik wil hier alleen byzeggen, dat die vertelling zoo omstreeks 1843 in de buurt van Padang geschreven is, en dat dit een inferieur merk is. De koffi, meen ik."}]},{"lemma":"bijzetten","count":1,"glosses":["to lend"],"forms":["bytezetten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s40","id":"h16-s40","source":"Meermalen heb ik me verwonderd over den moed waarmee, by-voorbeeld een gewezen Gouverneur-generaal, in de Kamer der Volksvertegenwoordiging, gewicht tracht bytezetten aan zyn woorden door voorgewende aanspraak op plaatselyke kennis en ondervinding."}]},{"lemma":"bijzonder","count":27,"glosses":["particular","particularly","singular","special","peculiarly","uncommonly","especially"],"forms":["byzonder","byzondere","byzonders","Byzonder","byzonderen","By-zonder"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, inflected","adjective, attributive, inflected","adjective, attributive, inflected; historical spelling","adjective, partitive -s form","nominalized adjective, neuter singular","adjective, nominalized","substantivized adjective, neuter singular"],"note":"Historical spelling of modern bijzonder.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s79","id":"h1-s79","source":"Dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden, en iedereen, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s82","id":"h2-s82","source":"--Het was me byzonder aangenaam u weer te zien, m'nheer ... r ... r!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s136","id":"h6-s136","source":"Hy was slank, en vlug in zyn bewegingen. Buiten zyn korte en bewegelyke bovenlip, en zyn groote flauw-blauwe oogen die, als hy in kalme stemming was, iets droomerigs hadden, maar vuur schoten als een groot denkbeeld hem beheerschte, viel er in zyn voorkomen niets byzonders optemerken."}]},{"lemma":"bijzonderheid","count":2,"glosses":["peculiarity","particulars"],"forms":["byzonderheid","byzonderheden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s112","id":"h6-s112","source":"Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s123","id":"h15-s123","source":"Ook zou 't me stuiten in myn boek bladzyden intevoegen die 't ernstig doel van dit werk zouden blootstellen aan de verdenking van jacht op schandaal. Ik ga dus nu de byzonderheden die bepaalde personen zouden raken voorby maar als algemeene ziektegeschiedenis van de Gouverneurs-generaal, meen ik te mogen opgeven: eerste stadium."}]},{"lemma":"Bila","count":1,"glosses":["Bila"],"forms":["Bila"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s11","id":"h14-s11","source":"Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid."}]},{"lemma":"biljartbal","count":1,"glosses":["billiard balls"],"forms":["billardballen"],"morphology":["noun, plural"],"note":"Billardballen is an older spelling of biljartballen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s30","id":"h1-s30","source":"--En vraag eens naar den prys van een stel billardballen! Ik heb niets tegen verzen op-zichzelf."}]},{"lemma":"biljartzaal","count":1,"glosses":["billiard room"],"forms":["billardzaal"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Billardzaal is an older spelling of biljartzaal.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s150","id":"h18-s151","source":"Nu was 't nog wel wat te guur om de buitenplaats te bezien, die prachtig moet wezen in den zomer, maar in 't huis zelf verlangde men naar niets meer, want er was vol-op van alles wat vermaak geeft: een billardzaal, een bibliotheekzaal, een overdekte yzeren glasgalery als broeikast, en de kakatoea zat op een kruk van zilver."}]},{"lemma":"billijk","count":4,"glosses":["fair","reasonable"],"forms":["billyk","billyken","billijk"],"morphology":["adjective, predicative","adjective, attributive","adjective"],"note":"An older spelling of modern Dutch ‘billijk’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s79","id":"h4-s79","source":"Ja, met driehonderd gulden zou hy wel kunnen beginnen, want daar hy nooit in zaken geweest is, zou hy de eerste jaren als leertyd kunnen beschouwen, wat dan ook billyk is, want hy kan zich niet gelyk-stellen met menschen die veel gewerkt hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s133","id":"h14-s133","source":"Zoo was er veel te Lebak, dat wel door gezag te verkrygen was om-niet maar niet te-koop voor billyken prys, en onder zulke gegevens schikten zich Havelaar en zyn Tine gaarne in 't gemis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s68","id":"h15-s68","source":"Die missive bevatte eenige algemeene wenken omtrent hetgeen als billyk en rechtvaardig te beschouwen is by 't bepalen der pryzen van materialen, door de bevolking te leveren aan, en op last van, het Bestuur."}]},{"lemma":"billijkheid","count":3,"glosses":["fairness","equity"],"forms":["billykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s35","id":"h13-s35","source":"En bovenal, waarom tegen my die zaken zoo terstond in het ongunstigst daglicht gesteld, in tegenspraak met de aangenomen gewoonte en de billykheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s8","id":"h14-s8","source":"Ik geloof van den generaal Vandamme, dat hy zelfs een molen zou weggenomen hebben als hy daarin lust gevoeld had, en begryp dus niet dat hy die landschappen in de Noord zou hebben verschoond, wanneer niet daarvoor steviger gronden hadden bestaan dan recht en billykheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s68","id":"h20-s68","source":"Als nu de resident my aantast, kan daarop in gewone billykheid geen beslissing worden genomen zonder dat men my vooraf heeft gehoord."}]},{"lemma":"binden","count":10,"glosses":["bound","bind","binds"],"forms":["gebonden","binden","bonden","bindt"],"morphology":["verb, participle","verb, infinitive","verb, past participle","verb, past, plural","verb, present, third-person singular","past participle used as a predicative adjective","adjective, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s33","id":"h1-s33","source":"Maar als 't kwartier voor drieën is, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet, zeggen: \"de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën.\" De verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden. Het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen, of de lucht mag niet guur zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s33","id":"h3-s33","source":"Schynbaar scheurde 't lot de banden Die ons bonden, wreed van-een.. 'k Sta hier wel aan vreemde stranden Met myzelf en God, alleen..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s48","id":"h3-s48","source":"Neen, geen band die vaster bindt, Vaster harten houdt omsloten, Dan de band, door God gesloten Tusschen 't moederhart en 't kind!"}]},{"lemma":"binnen","count":16,"glosses":["within","in","came in","entered","inside"],"forms":["binnen","Binnen"],"morphology":["preposition","adverb","separable verb particle","separable particle","adverb, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s70","id":"h4-s70","source":"Bastiaans--dit is de derde bediende die zoo oud en stuntelig wordt--was den laatsten tyd, van de dertig dagen zeker geen vyf-en-twintig binnen geweest, en àls hy aan 't kantoor komt, doet hy nog dikwyls zyn werk slecht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s45","id":"h6-s45","source":"Kom binnen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s150","id":"h7-s150","source":"Hy voor zichzelf kon zich tot het strikt-noodige bepalen. Ja, zonder de minste inspanning kon hy binnen de grens daarvan blyven, doch waar anderen hulp behoefden, was hem 't helpen, het geven, een ware hartstocht."}]},{"lemma":"binnengalerij","count":5,"glosses":["inner gallery"],"forms":["binnengalery"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern binnengalerij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s299","id":"h8-s299","source":"Kom, Max ... sakkerloot, jongen, wat word je zwaar! En, met Max te-paard op zyn schouder, trad hy, gevolgd door Verbrugge, de binnengalery in, waar Tine hen wachtte aan den gedekten disch die, zooals Havelaar gezegd had, wel zeer eenvoudig was!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s115","id":"h13-s116","source":"Van daar treedt men door twee dubbeldeuren in de binnengalery die door de drie volgende vakken wordt voorgesteld."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s117","id":"h13-s118","source":"De drie hoogste nummers vormen de open achtergalery, en wat ik oversloeg is een soort van ongesloten binnengalery, gang of doorloop."}]},{"lemma":"binnenkomen","count":1,"glosses":["come in"],"forms":["binnenkomen"],"morphology":["verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s95","id":"h16-s95","source":"Wat gaat het my aan, of die Havelaar zyn tuin schoon houdt, en of de menschen voor of achter by hem binnenkomen?"}]},{"lemma":"binnenland","count":12,"glosses":["interior","interior regions"],"forms":["binnenlanden","binnenland"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s151","id":"h5-s151","source":"Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers ... zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s247","id":"h11-s247","source":"Anderhalf millioen menschen in 't binnenland wisten geen weg met hun produkt, omdat de Natalsche ree--en terecht!--in zulk een slecht blaadje stond."}]},{"lemma":"binnenlands","count":3,"glosses":["Interior"],"forms":["Binnenlandsch"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s80","id":"h20-s80","source":"Zulke handelingen verdienen alle afkeuring, en doen lichtelijk gelooven aan ongeschiktheid voor het bekleeden eene betrekking bij het Binnenlandsch Bestuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s82","id":"h20-s82","source":"Uit aanmerking evenwel van gunstige rapporten, vroeger omtrent u ontvangen, heb ik in het voorgevallene geen reden willen vinden, om u het uitzicht op eene wederplaatsing bij het Binnenlandsch Bestuur te benemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s84","id":"h20-s84","source":"Van uwe verdere handelingen in die betrekking zal het geheel afhangen of gij bij het Binnenlandsch Bestuur zult kunnen geplaatst blijven.\""}]},{"lemma":"binnenpost","count":2,"glosses":["inland post"],"forms":["binnenpost"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s139","id":"h7-s139","source":"...weder in zyn reiswagen, en zoo keerde Rangkas-Betoeng weldra terug tot een stilte, als te verwachten is van een javasche binnenpost die door slechts weinig Europeanen bewoond werd en daarenboven niet aan den grooten weg gelegen was. De kennismaking tusschen Duclari en Havelaar was spoedig op een gemakkelyken voet gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s129","id":"h14-s129","source":"Alles scheen kalmte te ademen, want voor Max en Tine was 't vergelykenderwyze een kleinigheid zich te schikken in ontberingen die op een niet aan den grooten weg gelegen binnenpost onvermydelyk zyn."}]},{"lemma":"binnenrennen","count":1,"glosses":["came rushing in"],"forms":["binnenrenden"],"morphology":["verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s41","id":"h17-s41","source":"En allen ontdeden hun buffels van de ploegjukken, en slingerden zich op de breede ruggen, en galoppeerden weg door sawahs, over galangans, door modder, door kreupelhout en bosch en allang-allang, langs velden en wegen. En toen ze hygend en zweetend binnenrenden in het dorp Badoer, was Saïdjah niet by hen."}]},{"lemma":"binnensmonds","count":1,"glosses":["under his breath"],"forms":["binnen'smonds"],"morphology":["adverb"],"note":"Older spelling of binnensmonds, meaning in a low, barely audible voice.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s115","id":"h17-s115","source":"Zoo namen zyn gedachten een loop die veel verschilde van de vorige overspanning, en onwillekeurig uitten ze zich, eerst in halve woorden binnen'smonds, weldra in een alleenspraak, en eindelyk in den weemoedigen zang waarvan ik hier de vertaling laat volgen."}]},{"lemma":"binnenste","count":1,"glosses":["innermost part"],"forms":["binnenste"],"morphology":["noun, neuter, singular, superlative used substantivally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s25","id":"h8-s25","source":"Doch ik ontwaarde dat uwe bevolking arm is, en hierover was ik blyde in het binnenste myner ziel."}]},{"lemma":"binnentreden","count":6,"glosses":["entering","entered","came in","to enter","stepped inside"],"forms":["binnentreden","binnentrad","binnentetreden","binnengetreden"],"morphology":["verb, past, singular","verbal noun, neuter, singular","verbal noun, neuter singular","verb, infinitive","verb, past participle"],"note":"Binnentetreden represents modern binnen te treden.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s111","id":"h13-s112","source":"By 't binnentreden ... doch neen, ik wil een bewys geven dat ik afstand doe van alle aanspraken op schilderachtigheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s167","id":"h14-s167","source":"Het spreekt vanzelf dat deze en dergelyke kleine verdrietelykheden geen invloed uitoefenden op de stemming van een gezin dat zooveel bouwstoffen bezat om zich een gelukkig huiselyk leven te verschaffen, en 't was dan ook niet toeteschryven aan zulke kleinigheden, wanneer Havelaar soms met een bewolkt voorhoofd binnentrad, by het terugkeeren van een uitstap, of na 't aanhooren van dezen en genen die verzocht hadden hem te spreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s48","id":"h15-s48","source":"In die kamer zat Havelaar op zekeren morgen toen de kontroleur by hem binnentrad, met een zoo-even ontvangen brief in de hand."}]},{"lemma":"binnenwiel","count":1,"glosses":["inner wheels"],"forms":["binnenwielen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s19","id":"h5-s19","source":"Er zyn, by zulke gelegenheid, oogenblikken dat de wagen alleen rust op de raderen aan de buitenzyde van den boog dien ge beschryft: de middelpuntvliedende kracht heeft de binnenwielen van den grond geheven."}]},{"lemma":"biologie","count":1,"glosses":["biology"],"forms":["biologie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s106","id":"h3-s106","source":"Over pietistery, biologie en tafeldans. Over besmettelyke ziekten."}]},{"lemma":"bisschop","count":1,"glosses":["bishop"],"forms":["bisschop"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s46","id":"h11-s46","source":"En zonder de geschiedenis er byteroepen, is er wel veel schoons in sommige gebouwen, maar 't wordt gewoonlyk bedorven door gidsen--van papier, van vleesch en been ...'t komt overeen uit!--gidsen, die je den indruk wegstelen door hun eentonig: \"deze kapel is opgericht door den bisschop van Munster in 1423 ... de zuilen zyn 63 voeten hoog, en rusten op ... ik weet niet wat, en het kan me niet schelen ook."}]},{"lemma":"bisweilen","count":1,"glosses":["sometimes"],"forms":["bisweilen"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s280","id":"h14-s280","source":"Doch... immer nicht, bisweilen nicht! Du weisst, Wenn's Schwesterlein dir in die Haare greift, Und krähend dir 's Gesichtchen nahe drückt, Dann lachst du freudig, das ist auch Gefühl."}]},{"lemma":"bitter","count":13,"glosses":["bitterly","bitter"],"forms":["bitter","bittere"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, inflected","adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s131","id":"h5-s131","source":"Ik ben daar bitter geworden. Wat zoudt ge denken van iemand die zulke zaken kon neerschryven zonder bitterheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s138","id":"h6-s138","source":"Hy was een \"vat vol tegenstrydigheids.\" Scherp als een vlym, en zacht als een meisje, voelde hyzelf altyd het eerst de wonde die zyn bittere woorden geslagen hadden, en hy leed daaronder meer dan de gekwetste."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s166","id":"h6-s166","source":"Men stelle zich Sokrates voor--niet als hy den gifbeker ledigt, want ik bedoel hier de ondervinding van 't gemoed, en niet die welke rechtstreeks door uiterlyke omstandigheden veroorzaakt wordt--hoe bitter bedroefd zyn ziel moet geweest zyn, toen hy die 't goede en ware zocht, zich hoorde noemen \"een bederver der jeugd en een verachter der goden.\""}]},{"lemma":"bitterheid","count":3,"glosses":["bitterness"],"forms":["bitterheid"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s131","id":"h5-s131","source":"Ik ben daar bitter geworden. Wat zoudt ge denken van iemand die zulke zaken kon neerschryven zonder bitterheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s82","id":"h8-s82","source":"\"Hoe, moesten de Hoofden denken, hy weet reeds dat er zoovelen onze Afdeeling verlieten, met bitterheid in 't hart? Reeds is hem bekend hoeveel huisgezinnen naar naburige landstreken verhuisden, om de armoede te ontwyken die hier heerscht?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s290","id":"h17-s290","source":"Hy sloot zich aan by een bende Bantammers, niet om te stryden zoozeer als om Adinda te zoeken. Want hy was zacht van aard, en meer ontvankelyk voor droefenis dan voor bitterheid."}]},{"lemma":"blaadje","count":1,"glosses":["repute"],"forms":["blaadje"],"morphology":["noun, neuter, diminutive singular"],"note":"“In een slecht blaadje staan” means to be in ill repute.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s247","id":"h11-s247","source":"Anderhalf millioen menschen in 't binnenland wisten geen weg met hun produkt, omdat de Natalsche ree--en terecht!--in zulk een slecht blaadje stond."}]},{"lemma":"blad","count":8,"glosses":["pages","paper","leaves","of pages","leaf"],"forms":["bladen","blad"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, singular","noun, neuter plural","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s87","id":"h1-s87","source":"Welnu, lezer, aan myn onkreukbare liefde voor de waarheid, en aan myn yver voor de zaken, hebt gy te danken dat deze bladen geschreven zyn. Ik zal u vertellen hoe dit is toegegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s190","id":"h4-s190","source":"Dat hy daar voor de Indépendance gewerkt had, maar dat hy er niet had kunnen blyven, omdat zyn artikels oorzaak waren dat het blad aan de fransche grenzen zoo dikwyls werd afgewezen. Dat ze sedert eenige dagen in Amsterdam teruggekeerd waren, omdat Sjaalman hier een betrekking zou krygen ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."}]},{"lemma":"bladeren","count":1,"glosses":["leafing through"],"forms":["bladeren"],"morphology":["verbal noun, infinitive form"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s69","id":"h3-s69","source":"Daar ging ik aan 't zoeken en bladeren. Alles lezen kon ik niet, want ik vond er talen in, die ik niet verstond, maar zie, daar viel myn oog op een bundel: \"Verslag over de Koffikultuur in de Residentie Menado.\""}]},{"lemma":"bladzijde","count":5,"glosses":["pages","page"],"forms":["bladzyden","bladzy"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s61","id":"h4-s61","source":"Bovendien mag ik niet ontveinzen dat eenige stukken die over koffi handelden, my belang inboezemden, en dat ik gaarne daarvan gebruik maken zou. Ik las dagelyks hier-en-daar eenige bladzyden, en ik kwam hoe langer hoe meer--Frits zegt: \"hoe langs zoo meer\" maar dit doe ik niet--hoe meer, zeg ik, tot de overtuiging dat men makelaar in koffi moet wezen, om zóó juist te weten te komen wat er in de wereld omgaat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s30","id":"h9-s30","source":"Als ik een aanmerking maak, beroept hy zich op Louise. \"Háár goedkeuring, zegt hy, weegt hem zwaarder dan alle koffi van de wereld, en bovendien: \"als 't hart me gloeit ... enz.--Zie deze tirade op bladzy zooveel, of liever, zie ze niet.--Daar sta ik dan, en weet niet wat te doen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s43","id":"h11-s43","source":"Die dingen zeggen me niets! Gebouwen spreken me wat luider toe, vooral wanneer 't bladzyden uit de geschiedenis zyn."}]},{"lemma":"blank","count":4,"glosses":["white","white man"],"forms":["blanke","blank","blanken"],"morphology":["adjective","substantivized adjective, common gender, singular","adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s91","id":"h7-s91","source":"Ik ontken niet dat er nog altyd veel onrechtvaardigs en stuitends in deze verhouding blyft bestaan, en dat het woord liplap my meermalen in de ooren klonk als een bewys hoe ver de niet-liplap, de blanke, dikwerf van ware beschaving verwyderd is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s92","id":"h11-s92","source":"En ze boog het hoofd, en blank als zilver was de hals die afstak by 't zwart fluweel. En daar stond een man met een groot zwaard, en hy hield het hoog, en zyn blik staarde op dien blanken hals, en hy zocht den boog dien zyn zwaard beschryven zou, om dáár ... dáár, tusschen die wervels heen, te worden doorgedreven met juistheid en kracht ... en toen viel je, Duclari. je viel omdat je dat alles zag, en dáárom riep je: o god!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s72","id":"h16-s72","source":"Myn vertelling is dus alleen gericht aan hen die in-staat zyn tot het moeielyk geloof dat er harten kloppen onder die donkere opperhuid, en dat, wie gezegend is met blankheid en de daarmee samengaande beschaving, edelmoedigheid, handels- en Godskennis, deugd ... zyn blanke hoedanigheden zou kunnen aanwenden op àndere wyze dan tot nog toe ondervonden werd door wie minder gezegend zyn in huidskleur en zielevoortreffelykheid."}]},{"lemma":"Blankaart","count":4,"glosses":["Blankaart"],"forms":["Blankaart"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s23","id":"h9-s23","source":"Zoodat ik maar zeggen wil, om met Abraham Blankaart te spreken ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s24","id":"h9-s24","source":"--Wie is dat, Abraham Blankaart? vroeg Louise Rosemeyer, en Frits vertelde het haar, wat me groot genoegen deed, want dit gaf my gelegenheid eens optestaan en, voor dien avend althans, een eind te maken aan de voorlezing."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s33","id":"h9-s33","source":"Hy heeft, naar ik bemerk, Stern geholpen, want die Abraham Blankaart is veel te hollandsch voor een Duitscher."}]},{"lemma":"blankheid","count":1,"glosses":["whiteness"],"forms":["blankheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s72","id":"h16-s72","source":"Myn vertelling is dus alleen gericht aan hen die in-staat zyn tot het moeielyk geloof dat er harten kloppen onder die donkere opperhuid, en dat, wie gezegend is met blankheid en de daarmee samengaande beschaving, edelmoedigheid, handels- en Godskennis, deugd ... zyn blanke hoedanigheden zou kunnen aanwenden op àndere wyze dan tot nog toe ondervonden werd door wie minder gezegend zyn in huidskleur en zielevoortreffelykheid."}]},{"lemma":"blauw","count":8,"glosses":["blue"],"forms":["blauw","blauwe","blauwen"],"morphology":["adjective","attributive adjective, inflected","adjective used as noun","adjective, attributive, uninflected","adjective, inflected","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s28","id":"h2-s28","source":"Hy had dan ook wel iets van een Duitscher, en van een reiziger ook. Hy was zeer blond, had blauwe oogen, en in houding en kleeding iets dat den vreemdeling verraadde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s128","id":"h6-s128","source":"Een wit baadjoe van moesselien, met blauwe cordelière--ik geloof dat men in Europa zulk een kleedingstuk peignoir noemen zou--was haar reiskleed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s130","id":"h12-s130","source":"\"Voor zulk een dichter zou men 't hoofd buigen, maar ... hy slaat zyn vrouw!\" Ziet ge, dan gebruiken wy gaarne de blauwe plekken van die vrouw als voorwendsel om ons hoofd overeind te houden, en in 't eind doet het ons zelfs pleizier dat hy 't mensch slaat, wat toch anders heel leelyk is."}]},{"lemma":"Blauwbaard","count":1,"glosses":["Bluebeard"],"forms":["Blauwbaard"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s6","id":"h6-s6","source":"Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was?"}]},{"lemma":"blauwfluwelen","count":1,"glosses":["blue velvet"],"forms":["blauw-fluweelen"],"morphology":["adjective"],"note":"Historical spelling of modern ‘blauw-fluwelen’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"blauwig","count":1,"glosses":["bluish"],"forms":["blauwig"],"morphology":["adjective, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s192","id":"h17-s192","source":"Daar kwam een streep van blauwig rood die zich vastklemde aan de wolken, en de randen werden licht en gloeiend, en 't begon te bliksemen, en weer schoten er pylen van vuur door het luchtruim, maar ze vielen niet neder ditmaal, ze hechtten zich vast op den donkeren grond, en deelden hun gloed mede in grooter en grootere kringen, en ontmoetten elkander, kruisend, slingerend, wendend, dwalend, en ze vereenigden zich tot vuurbundels, en weerlichtten in gouden glans op een grond van paarlemoer, en er was rood, en blauw, en geel, en zilver, en purper, en azuur in dat alles ... o God, dat was de dageraad: dat was het weerzien van Adinda!"}]},{"lemma":"blauwlakens","count":1,"glosses":["blue broadcloth"],"forms":["blauw-lakenschen"],"morphology":["adjective, attributive, inflected, archaic spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s3","id":"h6-s3","source":"Als men hem daar zag zitten in zyn blauw-lakenschen frak, met geborduurde eiken- en oranjetakken op kraag en mouw-opslagen, was 't moeielyk in hem den type te miskennen die voorheerscht onder de Hollanders in Indie ... een menschensoort, in 't voorbygaan gezegd, die zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland."}]},{"lemma":"blazen","count":3,"glosses":["whisper","played","snorted"],"forms":["blazen","geblazen","blaasde"],"morphology":["verb, present, plural","verb, participle","verb, past, singular"],"note":"Literally “blow into the ear”; here it means whisper.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s43","id":"h10-s43","source":"Even zoo zou ieder verstandig mensch my uitlachen, als ik gek genoeg was om te zeggen: Marie is daar in dien rooien tuin waarom rood, en niet geel of paars?--om te luisteren naar 't snappen en giechelen van de viooltjes, of naar de sprookjes die de rozen elkaar heimelyk in 't oor blazen. Al kon zoo iets waar zyn, wat zou Marie er aan hebben, als het toch zoo heimelijk geschiedt, dat zy er niets van verstaat?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s190","id":"h16-s190","source":"Ook op de terugreis met de diligence heeft de kondukteur \"schep vreugd\" geblazen, en dat zou de man toch niet gedaan hebben, als er zooveel verkeerds was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s38","id":"h17-s38","source":"Hy schudde den kop als om 't juk aftewerpen, men zag den adem uit zyn neusgaten ... hy blaasde, sidderde, rilde ... er was angst in zyn blauw oog, en de bovenlip was opgetrokken zoodat het tandvleesch bloot lag ..."}]},{"lemma":"Blättchen","count":1,"glosses":["little petals"],"forms":["Blättchen"],"morphology":["noun, neuter plural, accusative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s269","id":"h14-s269","source":"--Mein Kind, die Pukul ampat war so schön Du zogst die zarten Blättchen roh entzwei, Das that mir für die arme Blume leid. Wenn gleich die Blume selbst es nicht gefühlt, Ich fühlt' es für die Blume, weil sie schön war."}]},{"lemma":"bleek","count":7,"glosses":["pale","paler"],"forms":["bleek","bleeker"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","predicative adjective","adjective, comparative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s76","id":"h2-s76","source":"Hy zag zeer bleek, en toen ik hem vroeg hoe laat het was, wist hy 't niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s85","id":"h4-s85","source":"Frits zei dat hy zeer bleek zag, en dat een heer die daar het opzicht scheen te hebben, hem bekeven had, omdat hy een paar jaargangen van de Aglaia had laten vallen, wat ik dan ook zeer onhandig vind, want dit is een allerliefste verzameling van dames handwerken. Marie heeft het samen met de Rosemeyers, die in suiker doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s149","id":"h4-s149","source":"Ze zag zeer bleek."}]},{"lemma":"blij","count":8,"glosses":["glad","happy"],"forms":["bly","blyde"],"morphology":["adjective"],"note":"Old spelling of modern Dutch blij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s17","id":"h1-s17","source":"De Romeinen waren bly dat de Batavieren hen lieten leven. De Bey van Tunis kreeg een kolyk als hy het wapperen hoorde van de nederlandsche vlag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s154","id":"h4-s154","source":"Ik was bly dat ik Frits niet gezonden had, want haar kleeding kwam me zeer onkiesch voor, en het vreemde daarvan werd nog verhoogd door de losheid waarmee ze zich bewoog, als vond ze zich heel goed zoo. Het mensch scheen volstrekt niet te weten dat ze er niet uitzag als andere vrouwen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s52","id":"h7-s52","source":"In het Tjikandische en Bolangsche zyn ze er heel bly om ... en de opstandelingen in de Lampongs ook. Ik beveel me zeer aan voor uw medewerking, m'nheer Verbrugge!"}]},{"lemma":"blijdschap","count":1,"glosses":["gladness"],"forms":["blydschap"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Blydschap is the nineteenth-century spelling of modern blijdschap.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s42","id":"h8-s42","source":"Is er niet schaamte in uwe zielen, als de bewoner van Bandoeng dat daar ten-oosten ligt, uwe streken bezoekt, en vraagt: \"waar zyn de dorpen, en waar de landbouwers? En waarom hoor ik den gamlang niet, die blydschap spreekt met koperen mond, noch het gestamp der padie uwer dochters?\""}]},{"lemma":"blijk","count":9,"glosses":["sign","signs","proof","evidence","marks"],"forms":["blyk","blyken","blijk"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","noun, neuter plural","noun, neuter singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s110","id":"h6-s110","source":"Hy was, zooals de meeste Europeanen in Indie, zeer bleek, hetgeen echter in die streken geenszins voor een blyk van minder goede gezondheid wordt gehouden, en hy had fyne trekken die wel getuigden van verstandelyke ontwikkeling."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s116","id":"h6-s116","source":"By 't lezen van verdichte verhalen, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek, en vooral was dit het geval, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest, om nu niet van humor te spreken, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke. Men voert een persoon sprekende in, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt, men laat een franschman zeggen: \"ka kauw na de krote krak\" of \"krietje kooit keen kare kroente kraak wek.\" By-gebrek aan een franschman, neemt men iemand die stamelt, of men \"schept\" een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s140","id":"h7-s140","source":"De Adhipatti gaf blyken van ingenomenheid met zyn nieuwen \"ouder broeder\" en Verbrugge verhaalde later dat ook de resident, dien hy op zyn terugreis naar Serang een eind wegs-uitgeleide had gedaan, zich zeer gunstig over de familie Havelaar, die op haar doortocht naar Lebak eenige dagen ten-zynen-huize vertoefde, had uitgelaten. Ook zeide hy dat Havelaar, by de Regeering goed aangeteekend staande, hoogstwaarschynIyk spoedig tot een hooger ambt bevorderd, of althans naar een meer \"voordeelige\" afdeeling verplaatst worden zou."}]},{"lemma":"blijkbaar","count":5,"glosses":["evident","plainly","manifest"],"forms":["blykbaar","blijkbaar"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s107","id":"h3-s107","source":"Over den moorschen bouwtrant. Over de kracht der vooroordeelen, blijkbaar uit ziekten die door tocht veroorzaakt heeten te zyn. (Heb ik het niet gezegd, dat de lyst kurieus was?)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s33","id":"h4-s33","source":"Over den liefdeloozen geest onzer voorouders, blykbaar uit hun begrippen omtrent God. (Alweer een goddeloos stuk!) Over den samenhang der zintuigen. ('t Is waar, toen ik hem zag, rook ik rozenolie.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s254","id":"h8-s254","source":"Welnu, dit zyn kladnotaas, bevattende blykbaar onderwerpen waarover hy met den resident spreken wilde."}]},{"lemma":"blijken","count":29,"glosses":["appear","appears","become clear","is plain","appeared","is shown","plain","become apparent","be detected","prove","became plain","evidently","it appears","it turned out","show themselves","come out","become evident","was evident"],"forms":["blyken","blykt","bleek","gebleken"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past, singular","verb, past participle","verb, present, third person singular","verb, infinitive, historical spelling","verb, past, third person singular","verb, participle","verb, present, third-person singular"],"note":"Blyken is the nineteenth-century spelling of blijken.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s83","id":"h1-s83","source":"Voor myn deugd eisch ik niets. En dat ik toch deugdzaam bèn, blykt uit myn liefde voor de waarheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s81","id":"h2-s81","source":"Ik wachtte tot wy dat straatje byna voorby waren, om goed te doen blyken dat zyn weg rechtuit leidde, en toen zei ik zeer beleefd ... want beleefd ben ik altyd, men kan nooit weten hoe men later iemand noodig heeft:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s110","id":"h2-s110","source":"Als ik dus mag aannemen dat myn werk niet geheel zonder verdienste is, zou dat toch eerst na de uitgave blyken, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit ... Daar hebben ze groot gelyk in."}]},{"lemma":"blijven","count":83,"glosses":["remained","stay","remain","remains","stayed","stays","keep","would be","kept","becomes","stand fast","continues","would remain","stopped","stayed behind","stuck","let it stand","continues to","did remain","continue","continued","gone on"],"forms":["blyven","blyft","bleef","gebleven","blyf","bleven","blyve","blijf","Bleeft","blijven"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, past participle","verb, present, third-person singular","verb, past, third person singular","verb, infinitive, historical spelling","verb, present, first-person singular","verb, present, third person singular","verb, past, third-person singular, conditional sense","verb, present, third person singular; historical spelling","verb, past, third-person plural","verb, present subjunctive, singular","past participle","verb, imperative, singular","verb, past, second-person singular","verb, participle","aspectual verb, infinitive"],"note":"Blyven is the nineteenth-century spelling of blijven.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s11","id":"h1-s11","source":"Ik zeg: waarheid en gezond verstand, en hier blyf ik by. Voor de Schrift maak ik natuurlyk een uitzondering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s20","id":"h1-s20","source":"Nederland is Nederland gebleven, omdat onze oude luî goed op hun zaken pasten, en omdat ze het ware geloof hadden. Dàt is de zaak!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"}]},{"lemma":"blijvend","count":1,"glosses":["lasting"],"forms":["blyvenden"],"morphology":["adjective, attributive, masculine oblique singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s6","id":"h16-s6","source":"En wanneer dit bezoek niet te ontwyken was, zou 't onmisbaar aanleiding geven tot verzwaring van den druk waaronder de bevolking gebukt ging. Het is te betwyfelen of Havelaars toespraak een blyvenden indruk op de Hoofden gemaakt had."}]},{"lemma":"blik","count":21,"glosses":["glance","gaze","glances","gazes","look","eye","a tin","notice","tin"],"forms":["blik","blikken"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, plural","noun, masculine singular","noun, masculine, singular","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s26","id":"h2-s26","source":"Hy scheen ook my te herkennen, want onze blikken ontmoetten elkander gedurig. Ik moet betuigen dat ik te verdiept was in 't veegsel, om terstond optemerken, wat ik namelyk later zag, dat hy vry kaal in de kleeren stak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s111","id":"h6-s111","source":"Alleen was er iets kouds in zyn blik, iets wat u denken deed aan een logarithmentafel, en hoewel zyn voorkomen over 't geheel niet onbehagelyk of terugstootend was, kon men zich toch niet onthouden van de verdenking dat zyn vry groote magere neus zich op dat gelaat verveelde, omdat er zoo weinig op voorviel."}]},{"lemma":"blikken","count":1,"glosses":["sheet-metal"],"forms":["blikken"],"morphology":["adjective"],"note":"Blikken is an adjective here: made of tin or sheet metal.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s149","id":"h15-s149","source":"Als hy schreef, doordrong u iets by 't lezen, dat u begrypen deed hoe er wolken dreven by dat onweder, en dat ge niet het gerammel hoorde van een blikken tooneeldonder."}]},{"lemma":"bliksemen","count":1,"glosses":["flash lightning"],"forms":["bliksemen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s192","id":"h17-s192","source":"Daar kwam een streep van blauwig rood die zich vastklemde aan de wolken, en de randen werden licht en gloeiend, en 't begon te bliksemen, en weer schoten er pylen van vuur door het luchtruim, maar ze vielen niet neder ditmaal, ze hechtten zich vast op den donkeren grond, en deelden hun gloed mede in grooter en grootere kringen, en ontmoetten elkander, kruisend, slingerend, wendend, dwalend, en ze vereenigden zich tot vuurbundels, en weerlichtten in gouden glans op een grond van paarlemoer, en er was rood, en blauw, en geel, en zilver, en purper, en azuur in dat alles ... o God, dat was de dageraad: dat was het weerzien van Adinda!"}]},{"lemma":"bliksemsnel","count":1,"glosses":["lightning-fast"],"forms":["bliksemsnel"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s37","id":"h3-s37","source":"Maar die tyd, sints 't laatst vaarwel Hoe gezwind ook ons onttogen, Onbevatbaar bliksemsnel, Als een schim voorbygevlogen..."}]},{"lemma":"blind","count":1,"glosses":["blind"],"forms":["blind"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s134","id":"h6-s134","source":"Welnu, zy had een schoone ziel, en wel moest men blind zyn, om niet ook haar gelaat voor schoon te houden als die ziel daarop te lezen stond."}]},{"lemma":"blindheid","count":2,"glosses":["blindness"],"forms":["blindheid"],"morphology":["noun, feminine singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s233","id":"h14-s233","source":"Het is de Regeering zelf die, als geslagen met onbegrypelyke blindheid, het indienen van gunstige berichten aanmoedigt, uitlokt en beloont. Vooral is dit het geval, waar spraak is van onderdrukking der bevolking door inlandsche Hoofden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."}]},{"lemma":"blinken","count":3,"glosses":["glistened","gleamed","shining"],"forms":["blonken","blonk","blinkende"],"morphology":["verb, past, plural","verb, past, third-person singular","verb, present participle, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s32","id":"h3-s32","source":"Moeder, 'k ben wel ver van 't land Waar me 't leven werd geschonken, Waar myn eerste tranen blonken, Waar ik opwies aan uw hand... Waar uw moedertrouw der ziel Van den knaap haar zorgen wydde, En hem liefdryk stond ter-zyde, En hem ophief als hy viel..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s49","id":"h3-s49","source":"En een hart, dat zóó zich hechtte Aan het schoon dat even blonk, Dat me niets dan doornen schonk, En geen enkel bloempje vlechtte... Zou datzelfde hart de trouw Van het moederhart vergeten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s236","id":"h17-s236","source":"Als dàn Adinda nog niet gekomen is, Dan zal een engel met blinkende vleugelen Neerdalen op aarde, om te zoeken wat daar achterbleef."}]},{"lemma":"bloed","count":8,"glosses":["blood"],"forms":["bloed"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s50","id":"h3-s50","source":"En de liefde van de vrouw Die myn eerste kinderkreten Opving in 't bezorgd gemoed? Die my, als ik weende, suste, Traantjes van de wangen kuste, Die my voedde met haar bloed?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s89","id":"h7-s89","source":"De europesche maatschappy in Nederlandsch Indiën is vry scherp in twee deelen gesplitst: de eigenlyke Europeanen, en dezulken die--hoezeer wettelyk in geheel denzelfden rechtstoestand verkeerende--niet in Europa geboren zyn, en min of meer inlandsch bloed in de aderen hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s21","id":"h9-s21","source":"Menscheneter, daarin stak myn ziel, myn ziel die ge hebt vermaald als eens gegeten gras! 't Was myn hart dat ge daar hebt opgeslikt als een versnapering! Want in dat boek had ik dat hart en die ziel neergelegd, en er vielen zooveel tranen op dat handschrift, en myn bloed week weg uit de âren naarmate ik voortschreef, en ik gaf u dat alles, en dat kocht ge voor weinige stuivers ... en ge zegt: hm!"}]},{"lemma":"bloeden","count":2,"glosses":["bleeding","bleeds"],"forms":["bloeden","bloedt"],"morphology":["verbal noun, infinitive","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s45","id":"h2-s45","source":"Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s173","id":"h18-s174","source":"\"Ja, riep hy uit, het hart bloedt me als ik zulke edele menschen hoor lasteren! Als hy er niet geweest was, liep ik nu te-voet met vrouw en kinderen.\" Toen liet hy zyn barouchet voorkomen, en die zag er zóó keurig uit, en de paarden staken zóó goed in 't vleesch, dat ik best begrypen kan, hoe men gloeit van dankbaarheid voor zulk een Gouverneur-generaal."}]},{"lemma":"bloedig","count":3,"glosses":["bloody","savage"],"forms":["bloedige"],"morphology":["adjective","adjective, attributive, inflected"],"note":"Literally “bloody”; here it intensifies the harshness of the satire.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s79","id":"h8-s79","source":"Maar hy hield niet van verzen. \"Het was een leelyk ryglyf\" zeide hy, en als hy er toe gebracht werd iets te lezen van wat hy \"begaan\" had, zooals hy zich uitdrukte, schiep hy er vermaak in, zyn eigen werk te bederven, òf door 't voortedragen op een toon die 't belachelyk maken moest, òf door op-eenmaal, vooral by een hoogst-ernstigen passus, aftebreken, en er een kwinkslag tusschen te werpen, die de toehoorders pynlyk aandeed, maar die by hem niets anders was dan een bloedige satire op de onevenredigheid tusschen dat keurslyf en zyn ziel die zich daarin zoo benauwd voelde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s206","id":"h14-s206","source":"Wie verstoord mocht zyn over dit onbewimpeld uiten myner meening, bedenke hoeveel millioenen schats en hoeveel menschenlevens er zouden gespaard zyn aan Engeland, indien men dáár tydig de oogen der natie voor de ware toedracht der zaken in Britsch-Indie geopend had, en hoe groote dankbaarheid men zou schuldig geweest zyn aan den man die den moed had getoond de Jobsbode te wezen, voor het te laat ware geweest om 't verkeerde te herstellen op minder bloedige wyze dan nu wel noodzakelyk geworden was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s200","id":"h20-s200","source":"Als uwe Excellentie het met haar geweten kan overeenbrengen, van hier te vertrekken zonder my te hooren, het myne zal gerust zyn by de overtuiging al het mogelyke te hebben aangewend om de treurige, bloedige gebeurtenissen te voorkomen, die weldra 't gevolg zullen wezen van de eigenwillige onkunde waarin de Regeering wordt gelaten tenopzichte van hetgeen er omgaat onder de bevolking."}]},{"lemma":"bloedverwant","count":2,"glosses":["blood relations","relative"],"forms":["bloedverwanten","bloedverwant"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s83","id":"h5-s83","source":"De personen die met het bestuur van zoodanig graafschap belast waren, trachtten natuurlyk van den Keizer te verkrygen dat hun zoons, of, by-gebreke daarvan, andere bloedverwanten, hen in hun betrekking zouden opvolgen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s128","id":"h18-s129","source":"Tot myn groote verwondering zag ik, dat die vrouw van Sjaalman van deftige familie was, althans de brief was geteekend door een bloedverwant, wiens naam in Nederland aanzienlyk is, en ik was inderdaad opgetogen over den schoonen inhoud van dat schryven."}]},{"lemma":"bloeien","count":3,"glosses":["blooms","flourished","flourishes"],"forms":["bloeit","gebloeid"],"morphology":["verb, present, third-person singular","verb, past participle","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s115","id":"h11-s115","source":"Zy spelen een geschiedenis uit in haar trekken. Karthago bloeit en bouwt schepen op haar voorhoofd ... hoor den Hannibals-eed tegen Rome ... daar vlechten zy koorden voor de bogen ... daar brandt de stad ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s83","id":"h13-s84","source":"Wie nu al dat daarnaast gelegde als overtollig meent te kunnen verwerpen, verliest geheel uit het oog dat men dan, om effekt te-weeg te brengen, zou moeten overgaan tot de school die sedert 1830 zoolang in Frankryk gebloeid heeft, schoon ik ter-eere van dat land zeggen moet dat de schryvers die in dit opzicht het meest zondigden tegen den goeden smaak, juist in 't buitenland, en niet in Frankryk zelf, den grootsten opgang maakten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s194","id":"h14-s194","source":"De resident roemt den handel die daar bloeit, en beweert dat in de geheele landstreek de grootste welvaart en bedryvigheid worden waargenomen."}]},{"lemma":"bloem","count":8,"glosses":["flowers","flower","little flower"],"forms":["bloemen","bloem","bloempje"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, neuter, singular, diminutive","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s49","id":"h3-s49","source":"En een hart, dat zóó zich hechtte Aan het schoon dat even blonk, Dat me niets dan doornen schonk, En geen enkel bloempje vlechtte... Zou datzelfde hart de trouw Van het moederhart vergeten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s99","id":"h13-s100","source":"Maar als ge me daar een plant weet aantewyzen die ik niet kende, of waaraan voor my iets te zien valt dat vroeger myn aandacht ontsnapte ... als ge my van-tyd tot-tyd een bloem toont, die ik gaarne pluk en meedraag in 't knoopsgat, dan vergeef ik u dat afwyken van den weg, ja, ik ben er dankbaar voor."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s100","id":"h13-s101","source":"En, zelfs zonder bloem of plant, zoodra ge my ter-zyde roept om me door 't geboomte heen het pad te wyzen, dat we straks zullen betreden, doch dat nu nog verre voor ons ligt in de diepte, en als een nauw merkbaar streepje zich slingert door 't veld daar-beneden ... ook dan neem ik u de afwyking niet euvel."}]},{"lemma":"bloemkelk","count":1,"glosses":["flower cup"],"forms":["bloemkelk"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s27","id":"h8-s27","source":"Geeft Hy niet regen waar de halm verdort, en een dauwdrup in den bloemkelk die dorst heeft?"}]},{"lemma":"bloemkool","count":1,"glosses":["cauliflower"],"forms":["bloemkool"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s298","id":"h8-s298","source":"Zeg voortaan flink uit waar 't op staat, advienne que pourra! Werp die halfheid van je, beste kerel ... en nu, blyf by ons eten: we hebben hollandsche bloemkool in blik ... maar alles is zeer eenvoudig, want ik moet heel zuinig zyn ... ik ben erg ten-achter in geldzaken: de reis naar Europa, weetje?"}]},{"lemma":"bloemsel","count":1,"glosses":["foliage"],"forms":["bloemsel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s32","id":"h20-s32","source":"Daar kwamen woeste strepen in Havelaars borduurpatroon! Er was toorn in dat bloemsel, die vetergaten werden hoekig, scherp, ze beten elkaar ..."}]},{"lemma":"bloemtuin","count":1,"glosses":["flower gardens"],"forms":["bloemtuinen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s121","id":"h13-s122","source":"Sommige erven bevatten bosch en tuin en weiland, en doen aan een park denken. Anderen zyn bloemtuinen."}]},{"lemma":"bloesem","count":1,"glosses":["blossom"],"forms":["bloesem"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s221","id":"h17-s221","source":"Zyn hartjen is verliefd op den bloesem der kenari."}]},{"lemma":"blok","count":4,"glosses":["block"],"forms":["blok"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s91","id":"h11-s91","source":"--Wel, dat is toch zeer eenvoudig! Ge zaagt daar een vrouw, gekleed in 't zwart, die geknield lag voor een blok."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s110","id":"h11-s110","source":"--Ja! evenlydendheid, gelykvoeligheid, weetje? En tevens met de vrouw die daar zoo lang in ongemakkelyke houding, en waarschynlyk in onaangename stemming, voor dat blok ligt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s166","id":"h17-s166","source":"Ik heb aan u gedacht by spinnen en by weven, en by 't stampen van de ryst in het blok dat driemaal twaalf kerven draagt van myne hand."}]},{"lemma":"blokgevangenis","count":1,"glosses":["imprisonment in stocks"],"forms":["blokgevangenis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Blokgevangenis is confinement in the stocks.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"blond","count":3,"glosses":["fair","fair-haired"],"forms":["blond","blonde"],"morphology":["adjective, predicative","adjective, attributive, uninflected","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s28","id":"h2-s28","source":"Hy had dan ook wel iets van een Duitscher, en van een reiziger ook. Hy was zeer blond, had blauwe oogen, en in houding en kleeding iets dat den vreemdeling verraadde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s112","id":"h6-s112","source":"Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s137","id":"h6-s137","source":"Zyn blonde haren hingen sluik langs de slapen, en ik begryp zeer goed dat weinigen, hem voor 't eerst ziende, op het denkbeeld komen zouden iemand voor zich te hebben, die wat hoofd en hart beide aangaat tot de zeldzaamheden behoorde."}]},{"lemma":"bloot","count":2,"glosses":["bare"],"forms":["bloot"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s167","id":"h4-s167","source":"Zyn wyd broekje reikte ter-nauwernood tot de helft van de dy, en de beentjes waren bloot van daar tot aan den enkel. Heel indecent, vind ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s38","id":"h17-s38","source":"Hy schudde den kop als om 't juk aftewerpen, men zag den adem uit zyn neusgaten ... hy blaasde, sidderde, rilde ... er was angst in zyn blauw oog, en de bovenlip was opgetrokken zoodat het tandvleesch bloot lag ..."}]},{"lemma":"blootstaan","count":1,"glosses":["exposed"],"forms":["bloottestaan"],"morphology":["verb, infinitive with fused te"],"note":"Historical fused spelling here represents modern 'bloot te staan'.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s97","id":"h15-s97","source":"Want, als men bedenkt dat er zooveel oorzaak was tot vreeze, zelfs voor den europeschen beambte, die dan toch geacht kon worden iets minder bloottestaan aan wraak, wat wachtte dan den armen landbewoner, die in een dorp ver van de hoofdplaats geheel-en-al in de macht zyner aangeklaagde onderdrukkers verviel?"}]},{"lemma":"blootstellen","count":1,"glosses":["expose"],"forms":["blootstellen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s123","id":"h15-s123","source":"Ook zou 't me stuiten in myn boek bladzyden intevoegen die 't ernstig doel van dit werk zouden blootstellen aan de verdenking van jacht op schandaal. Ik ga dus nu de byzonderheden die bepaalde personen zouden raken voorby maar als algemeene ziektegeschiedenis van de Gouverneurs-generaal, meen ik te mogen opgeven: eerste stadium."}]},{"lemma":"Blume","count":5,"glosses":["flower"],"forms":["Blume"],"morphology":["noun, feminine singular, nominative","noun, feminine singular, accusative","noun, feminine singular, dative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s267","id":"h14-s267","source":"--Doch eine Blume, fühlt die auch nicht?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s268","id":"h14-s268","source":"--Nein, Man sagt, sie fühle nicht. --Warum denn, Mutter, Als gestern ich die Pukul ampat brach Hast du gesagt: es thut der Blume weh?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s269","id":"h14-s269","source":"--Mein Kind, die Pukul ampat war so schön Du zogst die zarten Blättchen roh entzwei, Das that mir für die arme Blume leid. Wenn gleich die Blume selbst es nicht gefühlt, Ich fühlt' es für die Blume, weil sie schön war."}]},{"lemma":"boaja","count":1,"glosses":["boajas"],"forms":["boaja's"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s276","id":"h17-s276","source":"Alleen 's nachts werden de hutgenooten opgeschrikt door zyn stem, als hy toonloos zong: \"ik weet niet waar ik sterven zal\" en eenige bewoners van Badoer legden geld tezamen, om een offer te brengen aan de boaja's van den Tjioedjoeng voor de genezing van Saïdjah, dien men voor zinneloos hield."}]},{"lemma":"bocht","count":1,"glosses":["bends"],"forms":["bochten"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s123","id":"h13-s124","source":"Havelaars erf nu was zeer groot, ja, hoe vreemd het klinke, aan een der zyden kon men 't oneindig noemen, daar het aan een ravyn grensde die zich uitstrekte tot aan de oevers van den Tjioedjoeng, de rivier die Rangkas-Betoeng, in een zyner vele bochten omsluit."}]},{"lemma":"bod","count":1,"glosses":["bid"],"forms":["bod"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s65","id":"h10-s65","source":"Schryf dat alles aan je vader, en zeg hem dat je zoo dankbaar bent dat je by ons zyt gekomen, en dat ik zoo goed voor je zorg, en dat de dochter van Busselinck & Waterman is weggeloopen, en groet hem zeer van my, en schryf dat ik nog 1/16 procent courtage zal laten vallen beneden hun bod, omdat ik geen onderkruipers lyden kan, die een konkurrent het brood uit den mond stelen door gunstiger voorwaarden."}]},{"lemma":"bodem","count":4,"glosses":["soil","ground"],"forms":["bodem"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s119","id":"h5-s119","source":"Ze wenschten voordeel te doen met de vruchtbaarheid van den bodem, en gelastten den bewoner een gedeelte van zyn arbeid en van zyn tyd toetewyden aan het voortbrengen van andere zaken, die meer winst zouden afwerpen op de markten van Europa."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s69","id":"h13-s70","source":"Het valt een schryver soms niet gemakkelyk, juist doortezeilen tusschen de twee klippen van het te-veel of te-weinig, en deze moeielykheid wordt te grooter als men toestanden beschryft, die den lezer verplaatsen moeten op onbekenden bodem."}]},{"lemma":"Boegie","count":1,"glosses":["Boegie"],"forms":["Boegie"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s39","id":"h16-s39","source":"Wie nederlandsch Indie alleen kent van Java, kan zich evenmin een juist denkbeeld vormen van den Maleier, den Amboinees, den Battah, den Alfoer, den Timorees, den Dajak, den Boegie, of den Makassaar, alsof hy nooit Europa verlaten had, en 't is voor iemand die in de gelegenheid was 't onderscheid tusschen deze volkeren waartenemen, dikwyls vermakelyk om de gesprekken aantehooren--grappig en bedroevend tevens, de redevoeringen te lezen!--van personen die hun kennis der indische zaken opdeden te Batavia of te Buitenzorg."}]},{"lemma":"Boeginees","count":1,"glosses":["Buginese"],"forms":["boegineesch"],"morphology":["language name, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s243","id":"h20-s243","source":"Dan zou ik myn boek vertalen in 't maleisch, javaansch, soendasch, al-foersch, boegineesch, battaksch ..."}]},{"lemma":"boeien","count":2,"glosses":["shackled","enthralled"],"forms":["geboeid","boeide"],"morphology":["past participle used adjectivally","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s81","id":"h13-s82","source":"Maar de groote romanschryver die liever boeide door kunstige rangschikking van kleuren dan door grofheid van kleur, achtte het beneden zich zyn penseel te doopen in al het slyk en in al het bloed dat er kleefde aan den onwaardigen gunsteling van Elizabeth."}]},{"lemma":"boek","count":78,"glosses":["book","books"],"forms":["boek","boeken"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s84","id":"h1-s84","source":"Deze is, na myn gehechtheid aan het geloof, myn hoofdneiging. En ik wenschte dat ge hiervan overtuigd waart, lezer, omdat het de verontschuldiging is voor 't schryven van dit boek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s24","id":"h2-s24","source":"Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord. Om nu terug te komen op myn boek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s41","id":"h2-s41","source":"Maar door dat vragen en antwoorden werd het hoe langer hoe moeielyker--Frits zegt: hoe langs zoo moeielyker, maar dit doe ik niet--hoe moeielyker dus, om van hem verlost te worden. Aan den anderen kant moet ik ook weer erkennen dat ge dan dit boek niet hadt te lezen gekregen, want het is een gevolg van die ontmoeting."}]},{"lemma":"boekdeel","count":1,"glosses":["little volume"],"forms":["boekdeeltje"],"morphology":["noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s113","id":"h2-s113","source":"... tot het besluit gekomen u te vragen of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan voor de kosten eener eerste uitgave, al ware het slechts van een klein boekdeeltje. Ik laat de keus van die eerste proeve geheel aan u over."}]},{"lemma":"boekhandelaar","count":3,"glosses":["bookseller","booksellers"],"forms":["boekhandelaar","boekhandelaars"],"morphology":["noun, plural","noun, masculine, singular","noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s110","id":"h2-s110","source":"Als ik dus mag aannemen dat myn werk niet geheel zonder verdienste is, zou dat toch eerst na de uitgave blyken, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit ... Daar hebben ze groot gelyk in."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s113","id":"h2-s113","source":"... tot het besluit gekomen u te vragen of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan voor de kosten eener eerste uitgave, al ware het slechts van een klein boekdeeltje. Ik laat de keus van die eerste proeve geheel aan u over."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s89","id":"h4-s89","source":"Ik ben snel in myn besluiten--als men zoo lang in zaken is, weet men altyd terstond wat men te doen heeft--en den volgenden morgen vroeg was ik by Gaafzuiger. Zoo heet de boekhandelaar die de verkooping gehouden had."}]},{"lemma":"boekhouder","count":5,"glosses":["bookkeeper"],"forms":["boekhouder"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s9","id":"h2-s9","source":"Gister-avend nog was de boekhouder na elven op 't kantoor, om zyn bril te zoeken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s64","id":"h9-s64","source":"Maak dus niet zoo altyd grappen met Stern, jongen: zyn vader is ryk, moet je denken. Houd je alsof je 't niet zag, als hy gezichten trekt tegen den boekhouder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s70","id":"h10-s70","source":"En spoor Frits aan, dat hy wat beter oppast, en leer hem geen verzen maken, en houd je alsof je het niet zag, als hy gezichten trekt tegen den boekhouder, en al zulke dingen meer."}]},{"lemma":"boekje","count":1,"glosses":["guidebook"],"forms":["boekjen"],"morphology":["noun, neuter, singular, diminutive"],"note":"The ending -jen is an older diminutive spelling, modern -je.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s42","id":"h11-s42","source":"Men moet zyn boekjen inzien om daarby de vereischte maat zyner bewondering by de hand te hebben, over \"zóóveel voeten vals\" en \"zóóveel kubiek-voeten waters in de minuut\" en als die cyfers dan hoog zyn, moet men hè zeggen. Ik wil nooit weer watervallen zien, althans niet als ik er een omweg voor moet maken."}]},{"lemma":"boekverkoping","count":1,"glosses":["book auction"],"forms":["boekverkooping"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"An older spelling of modern Dutch ‘boekverkoping’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s82","id":"h4-s82","source":"Een paar dagen daarna, waren de jonge Stern en Frits te zamen op een boekverkooping geweest in het Wapen van Bern."}]},{"lemma":"boekvertrek","count":1,"glosses":["study"],"forms":["boekvertrek"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s41","id":"h16-s41","source":"Ik stel hoogen prys op wetenschap die door ernstige studie in 't boekvertrek verkregen is, en vaak stond ik verbaasd over de uitgebreidheid der kennis van indische zaken, die sommigen toonen te bezitten zonder ooit indischen grond betreden te hebben. Zoodra nu een gewezen Gouverneur-generaal blyken geeft zich zulke kennis te hebben eigen gemaakt op die wyze, behoort men voor hem den eerbied te gevoelen die 't rechtmatig loon is van veeljarigen nauwgezetten vruchtbaren arbeid."}]},{"lemma":"boekwinkel","count":1,"glosses":["bookshop"],"forms":["boekwinkel"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s25","id":"h2-s25","source":"Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribonaard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam."}]},{"lemma":"boel","count":2,"glosses":["whole lot","furniture"],"forms":["boel"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s187","id":"h4-s187","source":"Dit ging toch niet! Ieder moet in zyn stand blyven, en wat meer is, gister hadden de deurwaarders den boel weggehaald."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s199","id":"h4-s199","source":"Bovendien ze scheen geschreid te hebben, en ontevreden menschen kan ik niet verdragen. Ook was 't er koud en ongezellig --zeker omdat de boel weggehaald was--en ik houd veel van gezelligheid in een kamer."}]},{"lemma":"boer","count":1,"glosses":["peasant"],"forms":["boer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"boete","count":2,"glosses":["a penalty","fine"],"forms":["boete"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s164","id":"h14-s164","source":"Het stuitte hem, zyn tuin te laten onderhouden als boete voor kleine vergrypen, en meermalen had hy zich afgevraagd hoe de Regeering bepalingen kon laten bestaan, die den ambtenaar in verzoeking kunnen brengen kleine verschoonbare fouten te straffen, niet in evenredigheid met het vergryp, maar met den toestand of de uitgestrektheid van zyn erf?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s142","id":"h16-s142","source":"Maar toen ben ik Wawelaar te-hulp gekomen, ik heb Frits gestraft met een boete uit zyn spaarpot, aan 't zendelinggenootschap."}]},{"lemma":"boezem","count":1,"glosses":["bosom"],"forms":["boezem"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s53","id":"h3-s53","source":"Laat het slechts myn tranen tuigen, Als zoo menig moed'loos uur Me in den boezem der Natuur, 't Hoofd zoo treurig neer doet buigen... Vaak, als my de moed ontzonk, Is de zucht me schier ontvloden: \"Vader! schenk me by de dooden, \"Wat het leven my niet schonk!"}]},{"lemma":"bogen","count":1,"glosses":["pride themselves"],"forms":["bogen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Here “bogen op” means to boast or pride oneself on something, not to bend.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s158","id":"h6-s158","source":"Er zyn lieden die vyftig of zestig jaren lang meedreven met het stroompje, waarin ze beweren te zwemmen, en die van al dien tyd weinig anders zouden kunnen verhalen dan dat ze verhuisd zyn van de A-gracht naar de B-straat. Niets is gewoner dan op ervaring te hooren bogen, juist door hen die hun gryze haren zoo gemakkelyk verkregen."}]},{"lemma":"Bogor","count":1,"glosses":["Bogor"],"forms":["Bogor"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s195","id":"h8-s195","source":"De Regent is arm. De Regenten van Bogor (Buitenzorg) en Tjiandjoer zyn leden van 't geslacht waarvan hy 't hoofd is."}]},{"lemma":"bois","count":1,"glosses":["wood"],"forms":["bois"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s32","id":"h12-s32","source":"--En ook ik zou liever niet kiezen, voegde Duclari er by, want het is hier te doen om een uitspraak tusschen m'nheer en mevrouw, en: entre l'écorce et le bois, il ne faut pas mettre le doigt."}]},{"lemma":"bok","count":2,"glosses":["box","goats"],"forms":["bok","bokken"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s13","id":"h5-s13","source":"De koetsier zit als op den bok genageld, uren, ja, gansche dagen achtereen, en zwaait de zware zweep met yzeren arm."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s139","id":"h16-s139","source":"\"O, zeide hy, jonge vriend open toch ... de aanhef was als zooeven. \"Maar, ging hy voort, kunt gy ongevoelig blyven by 't bedenken wat er van u worden zal, als gy eenmaal zult gerekend worden tot de bokken aan de linkerzyde ..."}]},{"lemma":"Bolang","count":1,"glosses":["Bolang"],"forms":["Bolang"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s55","id":"h8-s55","source":"Want in Tjikandi en Bolang, en in het Krawangsche, en in de ommelanden van Batavia, zyn velen die geboren zyn in ons land, en die ons land verlaten hebben."}]},{"lemma":"Bolangs","count":1,"glosses":["Bolang district"],"forms":["Bolangsche"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s52","id":"h7-s52","source":"In het Tjikandische en Bolangsche zyn ze er heel bly om ... en de opstandelingen in de Lampongs ook. Ik beveel me zeer aan voor uw medewerking, m'nheer Verbrugge!"}]},{"lemma":"bolster","count":1,"glosses":["husk"],"forms":["bolster"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."}]},{"lemma":"bon","count":2,"glosses":["earnest","good"],"forms":["bon","bonne"],"morphology":["French adjective used nominally","adjective, feminine singular"],"note":"French pour tout de bon means “in earnest” or “genuinely.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s118","id":"h11-s118","source":"Verbeeldt u ... ik zeg niet, daar heb ik een vrouw gezien, die zóó of zóó schoon was, neen: allen waren zy schoon, en 't was dus een onmogelykheid daar pour tout de bon verliefd te worden, omdat elke volgende weer de vorige uit je bewondering verdrong, en ik dacht daarby waarlyk aan Caligula of Tiberius--van wien vertellen ze 't fabeltje? --die 't heele menschelyk geslacht maar één hoofd toewenschte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s173","id":"h12-s173","source":"Si j'avais vingt florins je serais mieux chaussé, Mieux nourri, mieux logé, j'en ferais bonne chère..."}]},{"lemma":"bondgenoot","count":1,"glosses":["ally"],"forms":["bondgenoot"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s113","id":"h15-s113","source":"Hy meende dat er aan 't hoofd van de Regeering een Gouverneur-generaal stond die zyn bondgenoot wezen zou, en 't was een eigenaardigheid te meer in zyn karakter, dat deze meening hem van strenge maatregelen terughield, langer juist dan iets anders hem zou weerhouden hebben, omdat het hem stuitte het Onrecht aantegrypen op een oogenblik dat hy 't Recht voor sterker hield dan gewoonlyk."}]},{"lemma":"bondgenootschap","count":1,"glosses":["alliance"],"forms":["bondgenootschap"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s51","id":"h5-s51","source":"Van cyns of schatting of bondgenootschap is hier geen spraak."}]},{"lemma":"bondigheid","count":1,"glosses":["cogency"],"forms":["bondigheid"],"morphology":["noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s9","id":"h8-s9","source":"Het is waar dat hyzelf, die by zulke gelegenheid sprak als een apostel, als een ziener, later niet juist wist hoe hy gesproken had, en zyn welsprekendheid had dan ook meer de eigenschap van te verbazen en te treffen, dan door bondigheid van redeneering te overtuigen."}]},{"lemma":"bonjour","count":1,"glosses":["Hello"],"forms":["Bonjour"],"morphology":["French interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s43","id":"h6-s43","source":"--Pegang koedahnja toewan kommendaan gebood Verbrugge aan een der bedienden die buiten zaten. Bonjour, Duclari!"}]},{"lemma":"bont","count":6,"glosses":["fur","incongruous","motley"],"forms":["bont"],"morphology":["noun, neuter, singular","adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s198","id":"h4-s198","source":"Een makelaar is toch geen kruier, dunkt me, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie. Ik had mijn jas met bont aan, en toch zat ze daar zoo eenvoudig, en praatte zoo kalm met haar kinderen, alsof ze alleen was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s255","id":"h14-s255","source":"Intusschen, hoe bont het schyne, zal ik hier plaats geven aan eenige regels van zyn hand, die zulke getuigenissen misschien overbodig maken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s316","id":"h14-s316","source":"Ja, op 't gevaar af van bont te schynen, heb ik aan die regels hier plaats gegeven."}]},{"lemma":"bontheid","count":1,"glosses":["gaudiness"],"forms":["bontheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s139","id":"h15-s139","source":"Hy vertaalde zyn tranen niet in gegryns, hy spotte niet, hy zocht niet te treffen door bontheid van kleur of door de grappen van den uitroeper voor de kermistent ... wat heeft het hem gebaat?"}]},{"lemma":"boodschap","count":1,"glosses":["message"],"forms":["boodschap"],"morphology":["noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s36","id":"h15-s36","source":"Indien 't nog noodig schynen mocht, de zachtmoedigheid te bewyzen waarmee Havelaar zyn moeielyken plicht vervulde, zou dit bewys kunnen gevonden worden in een mondelinge boodschap die hy den kontroleur opdroeg, toen deze eens naar Serang zou vertrekken: \"zeg den resident, dat hy, hoorende van de misbruiken die hier plaats vinden, niet geloove dat ik daaromtrent onverschillig ben. Ik maak daarvan niet terstond officieele melding omdat ik den Regent, met wien ik medelyden heb, wensch te bewaren voor te groote strengheid, daar ik eerst beproeven wil hem door zachtheid tot zyn plicht te brengen.\""}]},{"lemma":"boog","count":4,"glosses":["arc","curve","bows"],"forms":["boog","bogen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s19","id":"h5-s19","source":"Er zyn, by zulke gelegenheid, oogenblikken dat de wagen alleen rust op de raderen aan de buitenzyde van den boog dien ge beschryft: de middelpuntvliedende kracht heeft de binnenwielen van den grond geheven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s92","id":"h11-s92","source":"En ze boog het hoofd, en blank als zilver was de hals die afstak by 't zwart fluweel. En daar stond een man met een groot zwaard, en hy hield het hoog, en zyn blik staarde op dien blanken hals, en hy zocht den boog dien zyn zwaard beschryven zou, om dáár ... dáár, tusschen die wervels heen, te worden doorgedreven met juistheid en kracht ... en toen viel je, Duclari. je viel omdat je dat alles zag, en dáárom riep je: o god!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s115","id":"h11-s115","source":"Zy spelen een geschiedenis uit in haar trekken. Karthago bloeit en bouwt schepen op haar voorhoofd ... hoor den Hannibals-eed tegen Rome ... daar vlechten zy koorden voor de bogen ... daar brandt de stad ..."}]},{"lemma":"boom","count":24,"glosses":["tree","trees"],"forms":["boom","boomen","booms"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender singular","noun, common gender, plural","noun, masculine, singular","noun, common gender, singular, genitive"],"note":"Historical plural spelling of modern bomen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s44","id":"h5-s44","source":"Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s16","id":"h8-s16","source":"Ik weet dat er onder u lieden zyn, die uitsteken in kennis en in braafheid van hart: ik hoop myn kennis door de uwe te vermeerderen, want zy is niet zoo groot als ik wenschte. En ik heb wel de braafheid lief, maar dikwyls bespeur ik dat er in myn gemoed fouten zyn, die de braafheid overschaduwen en daaraan den groei benemen ... gy allen weet hoe de groote boom den kleinen verdringt en doodt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s58","id":"h8-s58","source":"Waarom verkiezen zy de koelte van den boom die dáár groeit, boven de schaduw onzer bosschen?"}]},{"lemma":"boomstam","count":1,"glosses":["tree-trunk"],"forms":["boomstam"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s64","id":"h16-s64","source":"Ze moet die omslingeren in schuinsche richting naar-boven, om ze te doen neerkomen op de punt die uitsteekt aan den rotswand. Ze wankelt, waggelt, schrikt, bezwykt ... tracht zich te houden aan den half ontwortelden boomstam die met zyn kruin naar de diepte wyst--een grasspriet!--ze mist het steunpunt dat ze zoekt: de boom slingert terug--de grasspriet wykt onder haren tred--ach, de tobster valt in de diepte met haar vracht."}]},{"lemma":"boon","count":1,"glosses":["bean"],"forms":["boon"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s70","id":"h1-s70","source":"Geen boon kwam er ooit te-kort, hy ging stipt naar de kerk, en drinken deed hy niet."}]},{"lemma":"boor","count":1,"glosses":["drill"],"forms":["boor"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s66","id":"h8-s66","source":"Reeds nu wil ik 't kind kussen, dat zyn vader zoo spreken doet!\" Maar toen hy kort daarna, schynbaar met weinig geleidelykheid, overging tot de vragen waarom Lebak arm was, en waarom er zooveel bewoners van die streken verhuisden naar elders, klonk er in zyn toon iets dat denken deed aan 't geluid dat een boor maakt, als ze met kracht wordt geschroefd in hard hout."}]},{"lemma":"boord","count":2,"glosses":["board","on board"],"forms":["boord"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s126","id":"h5-s126","source":"Wel wordt dus de arme Javaan voorgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. Hongersnood?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s65","id":"h14-s65","source":"De Natallers vermoedden dat de generaal zich verlaagde tot een werktuig van mandhélingschen haat, en 't was in die omstandigheden dat ik van-tyd tot-tyd iets doen kon, wat hy \"kordaat\" vond, vooral daar hy de weinige macht die er uit het fort kon gemist worden, en het detachement mariniers dat hy van boord had meegebracht, niet aan my afstond ter bedekking als ik naar de plekken reed waar men samenschoolde. Ik heb by die gelegenheid opgemerkt dat de generaal Vandamme zeer goed zorgde voor zyn eigen veiligheid, en 't is dáárom dat ik zyn roem van dapperheid niet onderschryven mag voor ik er meer van gezien heb, of iets anders."}]},{"lemma":"boos","count":12,"glosses":["angry","cross","annoyed","vexed","mischievous","wicked man"],"forms":["boos","booze"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","adjective, inflected","nominalized adjective, masculine singular"],"note":"Here boos is used in the older sense “mischievous” or “malicious.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s117","id":"h6-s117","source":"Ik heb een allerzotste vaudeville zien \"réusseeren\" omdat daarin iemand voorkwam, die gedurig zeide: \"myn naam is Meyer.\" My komen zulke geestigheden wat goedkoop voor, en, om de waarheid te zeggen, ik ben boos op u als ge zoo-iets grappig vindt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s6","id":"h7-s6","source":"--Waarlyk, mynheer de Adhipatti, ik ben boos op u dat ge u zooveel moeite gegeven hebt om-mynentwil!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s135","id":"h11-s135","source":"Alsof 't booze spel sprak, op-eens moest Tine niezen, en ... voor ze er aan dacht, had ze haar neus gesnoten!"}]},{"lemma":"boosaardig","count":1,"glosses":["malicious"],"forms":["boosaardig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s11","id":"h15-s11","source":"Moest hy weder die zaak op zyn nota schryven, om weder daarover te spreken met den resident, om weder dezelfde komedie te zien spelen, alles op 't gevaar af van in het eind doortegaan voor iemand die--dom en boosaardig dan--telkens beschuldigingen voorbracht welke gedurig moesten worden afgewezen als ongegrond?"}]},{"lemma":"boosheid","count":1,"glosses":["evil"],"forms":["boosheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s95","id":"h8-s95","source":"En wie boosheid doet, verschuilt zich voor zyn aangezicht omdat hy straffe vreest."}]},{"lemma":"bord","count":1,"glosses":["plates"],"forms":["borden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."}]},{"lemma":"borduren","count":7,"glosses":["embroidered","embroidering","embroider"],"forms":["geborduurde","borduren","geborduurd"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","adjective, inflected participial","past participle used adjectivally, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s49","id":"h1-s49","source":"Heel goed. Daar zit ze dan te naaien, te breien of te borduren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s60","id":"h3-s60","source":"Marie zal een paar pantoffels voor hem borduren ... voor den jongen Stern, meen ik. Busselinck & Waterman hebben achter 't net gevischt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s3","id":"h6-s3","source":"Als men hem daar zag zitten in zyn blauw-lakenschen frak, met geborduurde eiken- en oranjetakken op kraag en mouw-opslagen, was 't moeielyk in hem den type te miskennen die voorheerscht onder de Hollanders in Indie ... een menschensoort, in 't voorbygaan gezegd, die zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland."}]},{"lemma":"borduurpatroon","count":2,"glosses":["embroidery pattern"],"forms":["borduurpatroon"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s2","id":"h20-s2","source":"Tine zat te lezen in de binnengalery, en Havelaar teekende een borduurpatroon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s32","id":"h20-s32","source":"Daar kwamen woeste strepen in Havelaars borduurpatroon! Er was toorn in dat bloemsel, die vetergaten werden hoekig, scherp, ze beten elkaar ..."}]},{"lemma":"borduurpatroontje","count":1,"glosses":["embroidery patterns"],"forms":["borduurpatroontjes"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s54","id":"h20-s54","source":"Als er op dit oogenblik van die arme wezens ronddwalen daar buiten ... als zy 't schynsel zien van onze lampen, zullen zy zeggen: \"daar woont de ellendeling die ons beschermen zou! Daar zit hy rustig by vrouw en kind, en teekent borduurpatroontjes, en wy liggen hier als boschhonden op den weg verhongeren met onze kinderen!\" Ja, ik hoor het wel, ik hoor het wel, dat roepen om wraak over myn hoofd!"}]},{"lemma":"borduurwerk","count":1,"glosses":["embroidery"],"forms":["borduurwerk"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."}]},{"lemma":"Boreel","count":1,"glosses":["Boreel"],"forms":["Boreel"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s185","id":"h7-s185","source":"Later, by Waterloo, sneuvelde hy in een charge onder de huzaren van Boreel."}]},{"lemma":"borg","count":3,"glosses":["surety"],"forms":["borg"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Zich tot borg stellen means ‘to stand surety’ or personally guarantee someone’s loyalty.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s174","id":"h6-s174","source":"Wat dus de levensomstandigheden aangaat, kon hy veel ondervonden hebben. En dat hy werkelyk veel ondervonden hàd, dat hy 't leven niet was doorgegaan zonder de indrukken optevangen die 't hem zoo ruimschoots aanbood, daarvoor moge ons de vlugheid van zyn geest borg wezen, en de ontvankelykheid van zyn gemoed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s13","id":"h14-s13","source":"Met weerzin gaf de Regeeringskommissaris toe, en wel op de herhaalde betuigingen van den generaal dat hy persoonlijk zich tot borg stelde voor Jang di Pertoean's trouw."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s133","id":"h20-s133","source":"Eenmaal had ik--onvoorzichtig genoeg!--myn woord ten borg gesteld voor de rechtvaardigheid van 't Gouvernement."}]},{"lemma":"borg staan","count":1,"glosses":["stand surety"],"forms":["borg-staan"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Modern spelling normally writes borg staan as two words.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s113","id":"h2-s113","source":"... tot het besluit gekomen u te vragen of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan voor de kosten eener eerste uitgave, al ware het slechts van een klein boekdeeltje. Ik laat de keus van die eerste proeve geheel aan u over."}]},{"lemma":"borgen","count":1,"glosses":["borrow"],"forms":["borgen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s323","id":"h17-s323","source":"Is 't haar schuld--of de myne--dat de waarheid, om toegang te vinden, zoo vaak het kleed moet borgen van de leugen?"}]},{"lemma":"borgstelling","count":1,"glosses":["surety"],"forms":["borgstelling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s134","id":"h20-s134","source":"De arme bevolking kon niet weten dat die belofte en die borgstelling gedesavoueerd waren, en dat ik arm en onmachtig alleen stond met myn zucht voor recht en menschelykheid."}]},{"lemma":"borst","count":12,"glosses":["breast","chest","breasts"],"forms":["borst","borsten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine singular","noun, common gender, plural","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s66","id":"h3-s66","source":"Er wordt daar gesproken van een kind dat aan de borst van de moeder ligt--dit kan er dóór--maar: \"dat ter-nauwer-nood aan den moederlyken schoot onttogen is\" zie, dit vond ik niet goed--om daarover te spreken, meen ik--en myn vrouw ook niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s124","id":"h4-s124","source":"Hy zei dat: \"als de borst hem gloeide van gevoel voor het ware en schoone, geen macht ter-wereld hem beletten kon de tonen aanteslaan, die met zulk een gevoel overeenstemmen, en dat hy veel liever zweeg, dan zyn woorden omklemd te zien door de onteerende kluisters der alledaagsheid.\"--Frits zegt: scheid, maar dit doe ik niet. 't Woord is lang genoeg zoo.--Ik vond dit nu wel heel gek van Stern, maar myn vak gaat me vóór alles, en de Oude is een goed huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s129","id":"h6-s129","source":"Om den hals had zy een dun zyden koordje, waaraan twee kleine medaljons, die ge echter niet te zien kreegt, daar ze verscholen waren in de plooien voor hare borst."}]},{"lemma":"borstrok","count":1,"glosses":["undervests"],"forms":["borstrokken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"}]},{"lemma":"borstwond","count":1,"glosses":["breast wound"],"forms":["borstwond"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s295","id":"h17-s295","source":"Er was een smal strookje blauw lynwaad gedrongen in de gapende borstwond die een eind scheen gemaakt te hebben aan lange worsteling ..."}]},{"lemma":"bos","count":9,"glosses":["forest","forests","woods","wood","woodland","grove","bunch"],"forms":["bosch","bosschen","bos"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter, singular, historical spelling","noun, neuter, plural"],"note":"Historical spelling of modern bos.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s58","id":"h8-s58","source":"Waarom verkiezen zy de koelte van den boom die dáár groeit, boven de schaduw onzer bosschen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s119","id":"h13-s120","source":"Het is moeielyk te zeggen welke uitdrukking in Nederland het denkbeeld teruggeeft, dat men in Indie aan 't woord \"erf\" hecht. Erf is dáár noch tuin, noch park, noch veld, noch bosch, maar òf iets daarvan, òf alles tezamen, òf niets van dat alles."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s121","id":"h13-s122","source":"Sommige erven bevatten bosch en tuin en weiland, en doen aan een park denken. Anderen zyn bloemtuinen."}]},{"lemma":"bosduif","count":1,"glosses":["wood pigeons"],"forms":["boschduiven"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s89","id":"h6-s89","source":"Duclari nam zyn weitasch, haalde daaruit een paar boschduiven, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte? --En, ging hy voort, dit is zeer sterk, Verbrugge!"}]},{"lemma":"bosgeluid","count":1,"glosses":["forest sounds"],"forms":["boschgeluiden"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s20","id":"h4-s20","source":"Over boschgeluiden. Over brandbaarheid van water. (Ik denk dat hy sterk water bedoelt.)"}]},{"lemma":"boshond","count":1,"glosses":["wild dogs"],"forms":["boschhonden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s54","id":"h20-s54","source":"Als er op dit oogenblik van die arme wezens ronddwalen daar buiten ... als zy 't schynsel zien van onze lampen, zullen zy zeggen: \"daar woont de ellendeling die ons beschermen zou! Daar zit hy rustig by vrouw en kind, en teekent borduurpatroontjes, en wy liggen hier als boschhonden op den weg verhongeren met onze kinderen!\" Ja, ik hoor het wel, ik hoor het wel, dat roepen om wraak over myn hoofd!"}]},{"lemma":"boterham","count":1,"glosses":["bread"],"forms":["boterhammen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s75","id":"h1-s75","source":"Komt er een prins die hem diamanten geeft, of een fee die hem boterhammen smeert?"}]},{"lemma":"botsing","count":2,"glosses":["collision","friction"],"forms":["botsing"],"morphology":["noun, feminine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s100","id":"h5-s100","source":"Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s81","id":"h15-s81","source":"Want, afgescheiden van de ontevredenheid met zichzelf die een gevolg is van plichtverzuim of lauwheid, baart het zoeken naar gemakkelyker omwegen, de zucht om altyd en overal botsing te ontgaan, de begeerte om te \"schipperen\" meer zorg, en inderdaad meer gevaar, dan men op den rechten weg ontmoeten zal."}]},{"lemma":"boud","count":1,"glosses":["bold"],"forms":["boud"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s101","id":"h16-s101","source":"Maar hy heeft een steun in de Rosemeyers, die in suiker doen, en dit maakt hem zoo boud."}]},{"lemma":"boutade","count":1,"glosses":["boutades"],"forms":["boutades"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s158","id":"h7-s158","source":"Dit was dan weer een van de vele boutades, die zyn omgeving deden zeggen dat \"die Havelaar toch een zonderling mensch was, en ik beweer het tegendeel niet. Maar als men de moeite nam zyn ongewone wyze van spreken te vertalen, zou men in die vreemde vraag over het toilet van een meisje, wellicht den tekst gevonden hebben voor een verhandeling over de kuisheid van den geest, die schuw is voor de blikken van den lompen voorbyganger, en zich terugtrekt in een hulsel van maagdelyke schroomvalligheid."}]},{"lemma":"bouwdepartement","count":1,"glosses":["building department"],"forms":["bouwdepartement"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s57","id":"h15-s57","source":"Of ze worden nagekomen, is hier de vraag niet. Evenmin of de Regeering zelf wil dat ze nagekomen worden met een stiptheid die bezwarend werken zou op de begrooting van 't bouwdepartement?"}]},{"lemma":"bouwen","count":10,"glosses":["built","is building","builds","building","rely"],"forms":["gebouwd","bouwen","bouwt","bouwde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle","verb, present, singular","verb, past, singular","verb, past participle","verb, present, third-person singular","verbal noun, infinitive","past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s32","id":"h5-s32","source":"Ik weet dat men sedert jaren bezig is deze kloof te dempen. Ook te Keulen bouwt men weder aan den Dom."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s190","id":"h7-s190","source":"Hoe onbaatzuchtig ook, hy bouwde op deze en vele andere omstandigheden de meening dat hierachter een roman intime verscholen lag, en men mag 't hem niet euvel duiden dat hy, die voor zyn duren inborst veel behoefde, met vreugde dien roman een bly einde had zien nemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s200","id":"h8-s200","source":"--Toen hy een nieuwe medsjid wilde laten bouwen, waartoe veel geld noodig was."}]},{"lemma":"bouwheer","count":1,"glosses":["master-builder"],"forms":["bouwheer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s33","id":"h5-s33","source":"Maar zal men den afgebroken draad weer kunnen aanhechten? Zal men terugvinden in onze dagen, wat toen de kracht uitmaakte van kerkvoogd en bouwheer?"}]},{"lemma":"bouwkunde","count":1,"glosses":["architecture"],"forms":["bouwkunde"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s47","id":"h4-s47","source":"Over de havenhoofden te Batavia, Samarang en Soerabaja. Over bouwkunde, als uitdrukking van denkbeelden."}]},{"lemma":"bouwmeester","count":2,"glosses":["architect","architects"],"forms":["bouwmeesters"],"morphology":["noun, masculine singular, genitive","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s31","id":"h5-s31","source":"Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl ... van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten ... van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel ... en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte. Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters!"}]},{"lemma":"bouwontwerp","count":1,"glosses":["building-design"],"forms":["bouwontwerp"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s35","id":"h5-s35","source":"Men kan den kunstenaar betalen, die een plan ontwerpt, en den metselaar die de steenen legt. Maar niet voor geld te-koop is 't verdwaald en toch eerbiedwaardig gevoel dat in een bouwontwerp een dichtstuk zag, een dichtstuk van graniet, dat luid sprak tot het volk, een dichtstuk in marmer, dat dáár stond als een onbewegelyk voortdurend eeuwig gebed."}]},{"lemma":"bouworde","count":1,"glosses":["construction"],"forms":["bouworde"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s23","id":"h5-s23","source":"Onveranderlyk zyn ze van heterogeene bouworde. Het corps de logis dagteekent altyd van eenige regeeringen vroeger dan de aanhechtsels die onder dezen of genen lateren koning daarby zyn gevoegd."}]},{"lemma":"bouwstof","count":6,"glosses":["materials","raw material","material"],"forms":["bouwstoffen"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s95","id":"h4-s95","source":"Ik peinsde gedurig over myn boek, maar daar ik van waarheid houd, moet ik ronduit zeggen dat ik niet wist, hoe ik 't daarmee zou aanleggen. Eén ding staat vast: de bouwstoffen die ik in Sjaalman's pak gevonden had, waren belangryk voor de makelaars in koffi."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s96","id":"h4-s96","source":"De vraag was maar, hoe ik handelen moest om die bouwstoffen behoorlyk te schiften en by-een te brengen. Ieder makelaar weet van hoeveel gewicht een goede sorteering der kavelingen is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s134","id":"h4-s134","source":"Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren."}]},{"lemma":"bouwtrant","count":1,"glosses":["building style"],"forms":["bouwtrant"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s107","id":"h3-s107","source":"Over den moorschen bouwtrant. Over de kracht der vooroordeelen, blijkbaar uit ziekten die door tocht veroorzaakt heeten te zyn. (Heb ik het niet gezegd, dat de lyst kurieus was?)"}]},{"lemma":"bouwvallig","count":1,"glosses":["ramshackle"],"forms":["bouwvalligen"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s85","id":"h7-s85","source":"Er ware anders ruimte genoeg geweest, want behalve de vry groote adsistent-residentswoning zelf, stond daarneven op 'tzelfde \"erf\" nog een ander huis dat vroeger daartoe gediend had, en in-weerwil van den eenigszins bouwvalligen staat, nog altyd zeer geschikt was ter bewoning."}]},{"lemma":"boven","count":37,"glosses":["above","over","beyond","up","to","more than"],"forms":["boven"],"morphology":["preposition","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s87","id":"h2-s87","source":"Maar als men zoo'n twintig jaren de beurs heeft bezocht ... en iemand wil u iets vragen, zonder te weten hoe laat het is ... Ik maakte myn knoop los, groette heel beleefd--want beleefd ben ik altyd --en ging de Kapelsteeg in, wat ik anders nooit doe, omdat het niet fatsoenlyk is, en fatsoen gaat my boven alles."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s80","id":"h5-s80","source":"De omstandigheid nu, dat graven en hertogen gewoonlyk uit de baronnen werden gekozen, bracht te-weeg dat zy het gewicht hunner betrekking in de schaal legden by den invloed dien zy aan hun geboorte ontleenden, en hieruit schynt later, vooral toen men aan de erfelykheid dezer betrekkingen was gewoon geraakt, de voorrang ontstaan te zyn, dien deze titels hadden boven dien van baron."}]},{"lemma":"bovenal","count":2,"glosses":["above all"],"forms":["bovenal"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s35","id":"h13-s35","source":"En bovenal, waarom tegen my die zaken zoo terstond in het ongunstigst daglicht gesteld, in tegenspraak met de aangenomen gewoonte en de billykheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s58","id":"h17-s58","source":"Na 't verlies van den laatsten buffel hield hy zich nog eenige jaren staande door te werken met gehuurde ploegdieren. Maar dit is een zeer ondankbare arbeid, en bovenal verdrietig voor iemand die in 't bezit van eigen buffels geweest is."}]},{"lemma":"bovendien","count":39,"glosses":["besides","moreover","Besides","Moreover","besides that"],"forms":["bovendien","Bovendien"],"morphology":["adverb","sentence adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s57","id":"h2-s57","source":"Maar zie, uit valsche schaamte durfde ik niet zeggen dat ik niet durfde, en bovendien, ik moest wel vooruit, want myn makkers drongen me, en weldra stond ik voor de kraam. Het meisje zag ik niet: ik zag niets!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s79","id":"h2-s79","source":"Maar ik bedacht gedurig dat hy niet wist hoe laat het was, en bespeurde bovendien dat zyn jasje tot aan de kin was dichtgeknoopt--dat een zeer slecht merk is--zoodat ik den toon van ons onderhoud wat flauw blyven liet. Hy verhaalde my dat hy in Indie was geweest, dat hy getrouwd was, dat hy kinderen had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s61","id":"h4-s61","source":"Bovendien mag ik niet ontveinzen dat eenige stukken die over koffi handelden, my belang inboezemden, en dat ik gaarne daarvan gebruik maken zou. Ik las dagelyks hier-en-daar eenige bladzyden, en ik kwam hoe langer hoe meer--Frits zegt: \"hoe langs zoo meer\" maar dit doe ik niet--hoe meer, zeg ik, tot de overtuiging dat men makelaar in koffi moet wezen, om zóó juist te weten te komen wat er in de wereld omgaat."}]},{"lemma":"boveneind","count":1,"glosses":["upper ends"],"forms":["boveneinden"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."}]},{"lemma":"bovenland","count":2,"glosses":["highlands"],"forms":["bovenlanden"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s8","id":"h13-s8","source":"Geheel onverwachts ontving ik een overplaatsing naar de Padangsche bovenlanden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s9","id":"h13-s9","source":"Je weet, Verbrugge, dat op Sumatra een plaatsing in de bovenlanden van Padang als voordeeliger en aangenamer wordt beschouwd dan in de noordelyke residentie."}]},{"lemma":"bovenliggend","count":1,"glosses":["uppermost"],"forms":["bovenliggende"],"morphology":["present participial adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s100","id":"h7-s100","source":"Het lag ook, byv. in de staatkunde van Willem den Veroveraar, om den minstbeduidenden Normandier te verheffen boven den beschaafdsten Sakser, en elke Normandier beriep zich gaarne op 't overwicht der Normandiers in het algemeen, om zyn persoon ook dáár te doen gelden, waar hy de minste zou geweest zyn zonder den invloed zyner stamgenooten als bovenliggende party."}]},{"lemma":"bovenlip","count":2,"glosses":["upper lip"],"forms":["bovenlip"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s136","id":"h6-s136","source":"Hy was slank, en vlug in zyn bewegingen. Buiten zyn korte en bewegelyke bovenlip, en zyn groote flauw-blauwe oogen die, als hy in kalme stemming was, iets droomerigs hadden, maar vuur schoten als een groot denkbeeld hem beheerschte, viel er in zyn voorkomen niets byzonders optemerken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s38","id":"h17-s38","source":"Hy schudde den kop als om 't juk aftewerpen, men zag den adem uit zyn neusgaten ... hy blaasde, sidderde, rilde ... er was angst in zyn blauw oog, en de bovenlip was opgetrokken zoodat het tandvleesch bloot lag ..."}]},{"lemma":"bovenmate","count":1,"glosses":["beyond measure"],"forms":["bovenmate"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s123","id":"h12-s123","source":"Men mag niet altyd laken--wat in 't oog vallen zou!--daarom verheffen wy gaarne een goede eigenschap bovenmate, om de kwade hoedanigheid aan welker openbaring ons eigenlyk alleen gelegen is, te doen in het oog vallen, zonder den schyn op ons te laden van partydigheid."}]},{"lemma":"bovenmatig","count":1,"glosses":["excessive"],"forms":["Bovenmatig"],"morphology":["adjective, attributive, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s128","id":"h15-s128","source":"Neiging tot slaap en rust. Bovenmatig vertrouwen op den Raad van Indie."}]},{"lemma":"bovenstaand","count":1,"glosses":["set out above"],"forms":["bovenstaand"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s147","id":"h20-s147","source":"Ik gaf hun bovenstaand antwoord."}]},{"lemma":"braaf","count":11,"glosses":["honest","good","proper","upright","decent","dutifully"],"forms":["braaf","brave","braven"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","nominalized adjective, plural","adjective, attributive","adverb"],"note":"Here braaf means dutifully or properly, not bravely.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s79","id":"h1-s79","source":"Dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden, en iedereen, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s227","id":"h8-s227","source":"Je bent een braaf mensch ... ook dit weet ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s68","id":"h9-s68","source":"Wees toch braaf en gehoorzaam, Frits, en trek de meid niet aan de rokken, als ze thee brengt op 't kantoor, en maak me niet te-schande, want dan stort ze, en Paulus zegt dat nooit een zoon verdriet moet doen aan zyn vader."}]},{"lemma":"braafheid","count":3,"glosses":["goodness"],"forms":["braafheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s16","id":"h8-s16","source":"Ik weet dat er onder u lieden zyn, die uitsteken in kennis en in braafheid van hart: ik hoop myn kennis door de uwe te vermeerderen, want zy is niet zoo groot als ik wenschte. En ik heb wel de braafheid lief, maar dikwyls bespeur ik dat er in myn gemoed fouten zyn, die de braafheid overschaduwen en daaraan den groei benemen ... gy allen weet hoe de groote boom den kleinen verdringt en doodt."}]},{"lemma":"Brabant","count":1,"glosses":["Brabant"],"forms":["Brabant"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s84","id":"h5-s84","source":"Dit geschiedde dan ook gewoonlyk, schoon ik niet geloof dat ooit het recht op deze opvolging organisch is erkend geworden, althans wat deze beambten in de Nederlanden aangaat, by-voorbeeld, de graven van Holland, Zeeland, Henegouwen of Vlaanderen, de hertogen van Brabant, Gelderland, enz."}]},{"lemma":"braden","count":1,"glosses":["roast"],"forms":["gebraden"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s200","id":"h16-s200","source":"Op Java zullen de gebraden duiven niemand in den mond vliegen: er moet gewerkt worden, wie dàt niet wil, is arm en blyft arm, dat spreekt vanzelf."}]},{"lemma":"brand","count":3,"glosses":["fix","fire","flames"],"forms":["brand"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"In den brand zitten met iets means to be in a serious fix over it.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s112","id":"h4-s112","source":"Zoo zat ik dan voor een paar dagen nog vreeselyk in den brand met myn boek, en zie, Frits heeft my op den weg geholpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s173","id":"h6-s173","source":"Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en \"liefden\" in zyn dagboek staan. Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordelen, godsdienst en gelaatskleur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s291","id":"h17-s291","source":"Op zekeren dag dat de opstandelingen op-nieuw waren geslagen, doolde hy rond in een dorp dat pas veroverd was door het nederlandsche leger, en dus in brand stond."}]},{"lemma":"brandbaarheid","count":1,"glosses":["combustibility"],"forms":["brandbaarheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s20","id":"h4-s20","source":"Over boschgeluiden. Over brandbaarheid van water. (Ik denk dat hy sterk water bedoelt.)"}]},{"lemma":"branden","count":6,"glosses":["burn","burning","burns"],"forms":["branden","brandt","brandend","brandende"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, plural","verb, present, third-person singular","present participle used adjectivally","adjective, present participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s88","id":"h9-s88","source":"Dáár, dáár branden zy, en vergaan niet, want eeuwig is de straffe!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s119","id":"h9-s119","source":"En wanneer, als hulpmiddel hiertoe, arbeid noodig is--ikzelf heb twintig jaar de beurs bezocht--mogen we dan den Javaan arbeid weigeren, waar zyn ziel daaraan zoo dringend behoefte heeft om later niet te branden?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s115","id":"h11-s115","source":"Zy spelen een geschiedenis uit in haar trekken. Karthago bloeit en bouwt schepen op haar voorhoofd ... hoor den Hannibals-eed tegen Rome ... daar vlechten zy koorden voor de bogen ... daar brandt de stad ..."}]},{"lemma":"brandmerk","count":4,"glosses":["branding","BRANDING"],"forms":["brandmerk","BRANDMERK"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s44","id":"h14-s44","source":"En hy toonde my een vonnis van den Rappat-raad te Natal waarvan hy voorzitter was, houdende: VEROORDEELING VAN ZEKEREN Si Pamaga TOT DE STRAF VAN GEESELING EN BRANDMERK, EN--ik meen--TWINTIGJARIGEN DWANGARBEID, WEGENS POGING TOT MOORD OP DEN TOEANKOE VAN NATAL."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s53","id":"h14-s53","source":"Het vonnis is na fiat exekutie van den resident, ten-uitvoer gelegd wat de geeseling en 't brandmerk aangaat, en Si Pamaga is op weg naar Padang, om vandaar als kettingganger naar Java te worden gezonden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s59","id":"h14-s59","source":"\"Zyzelf hadden een geeseling en een brandmerk verdiend!\" voegde hy er by."}]},{"lemma":"brechen","count":1,"glosses":["broke"],"forms":["brach"],"morphology":["verb, preterite, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s268","id":"h14-s268","source":"--Nein, Man sagt, sie fühle nicht. --Warum denn, Mutter, Als gestern ich die Pukul ampat brach Hast du gesagt: es thut der Blume weh?"}]},{"lemma":"breed","count":8,"glosses":["broad","wide"],"forms":["breed","breede","breeden"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","adjective, attributive, plural","adjective, inflected, archaic masculine singular","adjective, attributive"],"note":"Historical spelling of brede.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s44","id":"h5-s44","source":"Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s24","id":"h10-s24","source":"Probeer 't eens over de Lauriergracht, die niet eens heel breed is."}]},{"lemma":"breien","count":3,"glosses":["knitting"],"forms":["breien"],"morphology":["verb, infinitive","verb, infinitive used nominally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s49","id":"h1-s49","source":"Heel goed. Daar zit ze dan te naaien, te breien of te borduren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s13","id":"h10-s13","source":"Ik zat in de zykamer, en hy was in de suite ... want we hebben een suite. Marie was aan 't breien, en hy zou haar wat vertellen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s17","id":"h10-s17","source":"Beschouwingen omtrent de waarheidsliefde van iemand die het volgend prul van Heine vóórzegt aan een jong meisje dat in de suite zit te breien."}]},{"lemma":"breken","count":7,"glosses":["broken","broke","break","upset"],"forms":["gebroken","breken","brak"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","past participle used adjectivally","verb, participle","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s25","id":"h2-s25","source":"Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribonaard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s141","id":"h4-s141","source":"Ik was zeer bang iets te breken, want in zoo'n geval vorderen de menschen altyd meer geld voor de zaken, dan ze waard zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s84","id":"h11-s84","source":"--Ik denk dat de derde poot van den stoel brak, zei Verbrugge sententieus."}]},{"lemma":"brengen","count":88,"glosses":["brought","bring","brings","put","set","pay","paid","foisted","reckoned","have produced","kept","carry","gets","put in","to bring","carried","took"],"forms":["brengen","gebracht","bracht","brengt","breng","brachten","gebrachte"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past participle","verb, participle","verb, present, singular","past participle","verb, past, third-person singular","verb, past, third person singular","verb, past, plural","verb, present, plural","verb, participle, inflected","verb, past participle, passive"],"note":"Aan de man brengen means to foist, sell, or pass something off on someone.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s36","id":"h1-s36","source":"En niet alleen die verzen lokken de jeugd tot onwaarheid. Ga eens in den schouwburg, en luister dáár wat er voor leugens aan den man worden gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s72","id":"h1-s72","source":"Eens heeft hy aan de Bank zeventien gulden te veel ontvangen, en, hy bracht ze terug."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s96","id":"h2-s96","source":"...en ik wenschte gebruik te maken van uw krediet, om een zaak tot-stand te brengen, die voor my van groot gewicht is. Zou men niet denken dat het om een order op de voorjaarsveiling te doen was?"}]},{"lemma":"brief","count":67,"glosses":["letter","letters","little note"],"forms":["brief","brieven","briefje"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, masculine, singular","noun, common gender singular","noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s23","id":"h2-s23","source":"En ik verzond myn brief. Ge begrypt dat de oude Stern niet goedschiks by Busselinck & Waterman kan overgaan, als de jonge by ons aan 't kantoor is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s92","id":"h2-s92","source":"Den volgenden dag ontving ik een brief met een groot pak. Ik zal u den brief laten lezen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s101","id":"h2-s101","source":"Toen ik dien brief ontving, wist ik dit niet, maar later ben ik by hem geweest, en thans nog ben ik verstoord over den zotten toon van zyn geschryf."}]},{"lemma":"bril","count":1,"glosses":["spectacles"],"forms":["bril"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s9","id":"h2-s9","source":"Gister-avend nog was de boekhouder na elven op 't kantoor, om zyn bril te zoeken."}]},{"lemma":"brillekiek","count":1,"glosses":["peep-show"],"forms":["brillekiek"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"An old term for a peep-show viewed through lenses or viewing holes.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s17","id":"h3-s17","source":"Dat was: de godenbruiloft, de boeken van het Oude-Testament op rym, en een epizode uit de bruiloft van Kamacho, dat de jongens altyd zoo aardig vinden, omdat er iets van een \"brillekiek\" in komt."}]},{"lemma":"Brits-Indië","count":1,"glosses":["British India"],"forms":["Britsch-Indie"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s206","id":"h14-s206","source":"Wie verstoord mocht zyn over dit onbewimpeld uiten myner meening, bedenke hoeveel millioenen schats en hoeveel menschenlevens er zouden gespaard zyn aan Engeland, indien men dáár tydig de oogen der natie voor de ware toedracht der zaken in Britsch-Indie geopend had, en hoe groote dankbaarheid men zou schuldig geweest zyn aan den man die den moed had getoond de Jobsbode te wezen, voor het te laat ware geweest om 't verkeerde te herstellen op minder bloedige wyze dan nu wel noodzakelyk geworden was."}]},{"lemma":"brodeloos","count":1,"glosses":["without livelihood"],"forms":["broodeloos"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s109","id":"h15-s109","source":"Want al wist hy hoe ongaarne in 't algemeen de Regeering een Regent ziet aanklagen, en hoeveel gemakkelyker 't sommigen valt den europeschen beambte broodeloos te maken dan een Inlandsch Hoofd te straffen, hy had een byzondere reden om te gelooven dat er juist op dit oogenblik by de beoordeeling van zulke zaak andere grondstellingen dan de gewone zouden voorheerschen."}]},{"lemma":"broeder","count":18,"glosses":["brother","brothers"],"forms":["broeder","broeders","BROEDER","broederen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, plural","noun, masculine plural","noun, plural, archaic form"],"note":"An older plural of broeder; modern Dutch usually has broeders.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s97","id":"h5-s97","source":"Maar hy vergete niet dat deze jonger broeder by de ouders zeer bemind --of gevreesd--is, en dat, by voorkomend geschil, zyn meerdere jaren zouden worden in rekening gebracht als beweegreden om hem euvel te nemen dat hy zyn jonger broeder niet met meer inschikkelykheid of takt behandelde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s160","id":"h5-s160","source":"En, waagde hy een beschuldiging, zonder die te kunnen bewyzen, waar blyft dan de verhouding van ouder broeder, die in zulk geval zyn jongeren broeder zonder grond zou hebben gekrenkt in zyn eer?"}]},{"lemma":"broederlijk","count":1,"glosses":["brotherly"],"forms":["broederlyke"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":"Old spelling of modern Dutch broederlijke.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s22","id":"h15-s22","source":"Was 't, niet inderdaad beter dien man te beletten den volgenden dag by den adsistent-resident terugtekeeren--zooals deze hem 's avends zeggen liet--en zyn klachte te smoren in 't gele water van den Tjioedjoeng, dat hem zachtkens zou afvoeren naar hare monding, gewoon als ze was overbrengster te wezen van die broederlyke groetgeschenken der haaien in 't binnenland aan de haaien in zee?"}]},{"lemma":"broeikast","count":1,"glosses":["hothouse"],"forms":["broeikast"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s150","id":"h18-s151","source":"Nu was 't nog wel wat te guur om de buitenplaats te bezien, die prachtig moet wezen in den zomer, maar in 't huis zelf verlangde men naar niets meer, want er was vol-op van alles wat vermaak geeft: een billardzaal, een bibliotheekzaal, een overdekte yzeren glasgalery als broeikast, en de kakatoea zat op een kruk van zilver."}]},{"lemma":"broek","count":3,"glosses":["pair of trousers","little breeches","breeches"],"forms":["broekjen","broekje","broekjes"],"morphology":["noun, neuter, diminutive singular","noun, neuter, singular, diminutive","noun, plural, diminutive"],"note":"Broekjen is an older diminutive spelling of modern broekje.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s55","id":"h9-s55","source":"Zoo gaat het, als men wys is in zyn eigen oogen. Hy weet nu niet eens hoe laat het is, en zyn jongetje heeft maar een half broekjen aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s113","id":"h18-s114","source":"Er hing een half broekje met geborduurde strook over een stoel ... wat hoeven zulke menschen geborduurde broekjes te dragen?"}]},{"lemma":"Broek","count":1,"glosses":["Broek"],"forms":["Broek"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s32","id":"h10-s32","source":"Als de eerste regel geëindigd was op koek, wyn, kina, zou je aan Marie gevraagd hebben of ze meeging naar Broek, Berlyn, China, en zoo voort."}]},{"lemma":"broekje","count":2,"glosses":["little breeches","little trousers"],"forms":["broekje","broekjen"],"morphology":["noun, neuter, singular, diminutive","noun, neuter, diminutive, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s167","id":"h4-s167","source":"Zyn wyd broekje reikte ter-nauwernood tot de helft van de dy, en de beentjes waren bloot van daar tot aan den enkel. Heel indecent, vind ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s8","id":"h20-s8","source":"Max, laat me je broekjen eens zien!"}]},{"lemma":"broer","count":5,"glosses":["brother","little brothers","little brother"],"forms":["broêr","broertjes","broertje"],"morphology":["noun, common gender, singular","diminutive noun, plural","noun, diminutive plural","noun, neuter singular, diminutive"],"note":"Broêr is a nineteenth-century contracted spelling of broer.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s127","id":"h11-s127","source":"Maar ... dan zat daar op-eens een broêr of een vader naast die vrouwen, en ... godbewaarme, ik heb er een gezien die haar neus snoot!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s7","id":"h17-s7","source":"Hy vreesde dat zyn vrouw behoefte zou hebben aan ryst, en ook Saïdjah die nog een kind was, en de broertjes en zusjes van Saïdjah."}]},{"lemma":"broertje","count":7,"glosses":["little brothers","little brother"],"forms":["broertjes","broertje"],"morphology":["noun, neuter, plural, diminutive","noun, neuter, plural","noun, neuter, singular","noun, neuter, diminutive plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s175","id":"h4-s175","source":"De vrouw scheen ook niet opgeruimd, want ter-sluik wischte zy haar oog af, terwyl zy 't kleine meisje by haar broertje bracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s18","id":"h17-s18","source":"Daarnaast lagen de sawahs van Adinda's vader, den vader van 't kind dat met Saïdjah huwen zou. En als Adinda's broertjes aankwamen aan de tusschenliggende grens, juist als ook Saïdjah dáár was met zyn ploeg, dan riepen zy elkander vroolyk toe, en roemden om-stryd de kracht en de gehoorzaamheid hunner buffels."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s23","id":"h17-s23","source":"Want hy wist van Adinda's broertjes, dat de vorige buffel was heengedreven naar de hoofdplaats, en hy had zyn vader gevraagd of deze dat dier niet gezien had toen hy dáár was om de klamboe-haken te verkoopen? Op welke vraag Saïdjah's vader niet had willen antwoorden."}]},{"lemma":"brokstuk","count":1,"glosses":["fragments"],"forms":["brokstukken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s77","id":"h9-s77","source":"Want ik houd me aan Jezus Christus, en dien gekruist, en dit zal elk fatsoenlyk lezer ook wel doen. Zoowel omdat ik uit Wawelaars redevoering myn meening heb geput omtrent het ongeoorloofde der intrekking van de koffikultuur te Lebak, waarop ik straks zal terugkomen, als omdat ik als eerlyk man niet wil, dat de lezer volstrekt niets ontvange voor zyn geld, zal ik hier eenige brokstukken uit de preek meedeelen, die al byzonder treffend waren."}]},{"lemma":"bron","count":5,"glosses":["sources","source"],"forms":["bronnen","bron"],"morphology":["noun, plural","noun, feminine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s100","id":"h5-s100","source":"Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s115","id":"h5-s115","source":"En eindelyk, de willekeurige beschikking over den arbeid en de eigendommen hunner onderhoorigen. De beide laatste bronnen van inkomsten vorderen eenige opheldering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s73","id":"h8-s73","source":"Wanneer misschien iemand de opmerking maken mocht, dat het oorspronkelyke in Havelaars wyze van spreken niet zoo onbetwistbaar is, daar zyn taal denken doet aan den styl der profeten van 't Oude-Testament, moet ik herinneren reeds gezegd te hebben dat hy in oogenblikken van vervoering werkelyk iets had van een ziener. Gevoed door de indrukken die 't leven in wouden en op bergen hem had meegedeeld, omgeven door de poëzie-ademende atmosfeer van het oosten, en alzoo scheppende uit gelyksoortige bron als de Vermaners der Oudheid waarmee men soms zich genoopt voelde hem te vergelyken, gissen wy dat hy niet ànders zou gesproken hebben, ook wanneer hy nooit de heerlyke dichtstukken van het Oude-Testament gelezen had."}]},{"lemma":"brood","count":15,"glosses":["bread"],"forms":["brood","broode"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, dative singular"],"note":"“Om den broode” means “to earn a living.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s102","id":"h5-s102","source":"De Europeaan, als hy geroepen wordt tot het besturen eener provincie die in oppervlakte met vele duitsche hertogdommen gelyk staat, is gewoonlyk iemand van middelbaren of meer dan middelbaren leeftyd, gehuwd en vader. Hy bekleedt een ambt om den broode."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s161","id":"h5-s161","source":"Waar blyft de gunst van de Regeering, die hem brood geeft voor dienst, maar hem dat brood opzegt, hem ontslaan zou als onbekwaam, wanneer hy een zoo hooggeplaatst persoon als een Tommongong, Adhipatti of Pangerang had verdacht of aangeklaagd met ligtvaardigheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s80","id":"h9-s80","source":"Neen, er zal niet gezegd worden dat het licht dat ons bestraalt, wordt weggezet onder de korenmaat, en niet ook dat wy gierig zyn in het meedeelen van het brood des eeuwigen levens!"}]},{"lemma":"broodje","count":3,"glosses":["roll"],"forms":["broodje"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s24","id":"h3-s24","source":"Vindt ge dat er veel omslag noodig is, om dat te zeggen? Welnu, ik heb een broodje met kaas gegeten, daarna twee peren geschild, en ik was ruim half gereed met het orberen van de derde, voor Frits klaar was met die vertelling."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s63","id":"h3-s63","source":"Welnu, den vorigen avend, juist toen ik myn eerste peer had geschild, las ik op het gelaat van een der meisjes, dat er iets in dat vers voorkwam, dat niet pluis was. Ikzelf had niet naar 't ding geluisterd, maar ik had bemerkt dat Betsy haar broodje verkruimelde, en dit was my genoeg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s65","id":"h3-s65","source":"Ik liet me dus door Frits dat fraaie stuk van den laatsten avend voorleggen, en ik vond heel spoedig den regel die Betsy's broodje verkruimeld had."}]},{"lemma":"broodsgebrek","count":1,"glosses":["want of bread"],"forms":["broodsgebrek"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s131","id":"h20-s131","source":"Want ik behoef u niet te verzekeren dat ik, die verklaard heb niet anders te kunnen dienen dan ik hier deed ... ik die voor deze wyze van dienen ben gestraft met berisping, met een ruïneuze en deshonorante overplaatsing ... met den last om de arme lieden te verraden die op myn loyauteit vertrouwden --met de keus alzoo tusschen oneer en broodsgebrek!--dat ik na dit alles met moeite en zorg elk voorkomend geval te toetsen had aan myn plicht, en dat de eenvoudigste zaak my zwaar viel, geplaatst als ik was tusschen myn geweten en de principes van 't Gouvernement waaraan ik trouw schuldig ben zoolang ik niet ontheven ben van myn ambt. Deze moeielykheid openbaarde zich vooral by 't antwoord dat ik geven moest aan klagers."}]},{"lemma":"brug","count":2,"glosses":["bridges","bridge"],"forms":["bruggen","brug"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s94","id":"h5-s94","source":"De adsistent-resident gelast den Regent, hem opgaven te doen. Hy gelast hem, volk te zenden tot het arbeiden aan bruggen en wegen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s173","id":"h16-s173","source":"Toch schynt hy nog een soort van trots te bezitten, want hy gaf iets aan een arme vrouw, die op de sluis zat--Frits zegt: brug, maar wat van steen is zonder een wip, noem ik sluis--en wie zelf zoo weinig heeft, doet zonde als hy nog weggeeft aan een ander."}]},{"lemma":"Bruggeman","count":1,"glosses":["Bruggeman"],"forms":["Bruggeman"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s129","id":"h16-s129","source":"Ze hebben aan hun oudste dochter die met Bruggeman in drogeryen getrouwd is, iets heel aardigs meegegeven, en daarom geloof ik dat zoo-iets Frits van de Westermarkt afhoudt, wat me heel aangenaam is, omdat ik zoo op zedelykheid gesteld ben."}]},{"lemma":"bruidsuiker","count":1,"glosses":["sugarplums"],"forms":["bruidsuikers"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s196","id":"h4-s196","source":"En toen ging ik heen, en nam myn bruidsuikers weer mee, want, ronduit gezegd, het beviel me daar niet."}]},{"lemma":"bruiloft","count":1,"glosses":["wedding"],"forms":["bruiloft"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s17","id":"h3-s17","source":"Dat was: de godenbruiloft, de boeken van het Oude-Testament op rym, en een epizode uit de bruiloft van Kamacho, dat de jongens altyd zoo aardig vinden, omdat er iets van een \"brillekiek\" in komt."}]},{"lemma":"bruin","count":1,"glosses":["brown"],"forms":["bruin"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s71","id":"h16-s71","source":"Ik zal verhalen van menschen, van wezens die gelyke beweging hebben als wy. 't Is waar, wie aandoening schuwt en vermoeiend mede-lyden ontgaan wil, zal zeggen dat die menschen geel zyn, of bruin--velen noemen ze zwart--en voor dezulken is 't verschil van kleur beweegreden genoeg om hun oog aftekeeren van die ellende, of ten-minste àls zy er op neerzien, daarop neertezien zonder aandoening."}]},{"lemma":"bruinrood","count":1,"glosses":["brownish-red"],"forms":["bruinrood"],"morphology":["adjective used predicatively"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s28","id":"h6-s28","source":"De kleine maas was reeds al hurkend achterwaarts teruggekropen tot aan den ingang der pendoppo, waar hy onder zyn makkers plaats nam ... de Regent had reeds zyn lippen en weinige tanden bruinrood geverwd met het speeksel zyner sirie, voor hy zeide:"}]},{"lemma":"Brussel","count":1,"glosses":["Brussels"],"forms":["Brussel"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s189","id":"h4-s189","source":"Ze scheen er van te weten, en zei, dat zy op-reis waren geweest, en wel naar Brussel."}]},{"lemma":"brutaal","count":1,"glosses":["brazen"],"forms":["brutale"],"morphology":["adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s82","id":"h18-s82","source":"My is echter gebleken dat hy met brutale onbeschaamdheid alles in den wind slaat, en ik gevoel my krachtens myn ambtseed verplicht u meetedeelen:"}]},{"lemma":"bruusk","count":3,"glosses":["abrupt"],"forms":["bruske","brusque","brusk"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, attributive","adjective"],"note":"Brusque is a French-derived spelling meaning abrupt or curt.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s15","id":"h6-s15","source":"Dit nu moge onaangenaam schynen voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden, vooral daar zy van hùn kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s176","id":"h8-s176","source":"De Regent heeft geen duit in huis: zyn schryver heeft het my gezegd, en bovendien ... dat brusque vragen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s127","id":"h12-s127","source":"--Dit komt u nu zoo voor, omdat ik de vergelyking wat kort en brusk gemaakt heb."}]},{"lemma":"buffel","count":66,"glosses":["buffalo","buffaloes"],"forms":["buffel","buffels"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, masculine, singular","noun, masculine, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s136","id":"h5-s136","source":"Niets is gewoner dan het onbetaald verstrekken van levensmiddelen ten-behoeve der hofhouding van den Regent. En wanneer die Regent een gevallig oog mocht slaan op het paard, den buffel, de dochter, de vrouw, van den geringen man, zou men 't ongehoord vinden, als deze den onvoorwaardelyken afstand van het begeerd voorwerp weigerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s43","id":"h8-s43","source":"Is het u niet bitter, te reizen van hier tot de Zuidkust, en de bergen te zien die geen water dragen op hunne zyden, of de vlakten waar nooit een buffel den ploeg trok?"}]},{"lemma":"buffelroof","count":2,"glosses":["buffalo theft"],"forms":["buffelroof"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s28","id":"h16-s28","source":"En 't waren niet buffels alleen die gestolen werden, noch zelfs was buffelroof 't voornaamste."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s270","id":"h17-s270","source":"Zóó althans was de weg dien men elkander fluisterend vóórzei in 't Lebaksche, wanneer er gesproken werd over officieelen buffelroof en onbetaalde landrenten."}]},{"lemma":"buigen","count":15,"glosses":["bow","bent","bowed","bends","curving","bend","stooped"],"forms":["buigen","gebogen","boog","Boog","buigt"],"morphology":["verb, infinitive","past participle used adjectivally","verb, present, plural","verb, past, singular","verb, past, first person singular","verb, past, third person singular","adjective, past-participial","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s53","id":"h3-s53","source":"Laat het slechts myn tranen tuigen, Als zoo menig moed'loos uur Me in den boezem der Natuur, 't Hoofd zoo treurig neer doet buigen... Vaak, als my de moed ontzonk, Is de zucht me schier ontvloden: \"Vader! schenk me by de dooden, \"Wat het leven my niet schonk!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s55","id":"h3-s55","source":"Maar, bestervend op myn lippen, Steeg de beê niet tot den Heer... 'k Boog wel beî myn knieën neer, 'k Voelde wel een zucht me ontglippen, Maar het was: \"nog niet, o Heer! \"Geef my eerst myn moeder weer!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s196","id":"h7-s196","source":"Eerst kort voor het terugkeeren naar Java, toen hy reeds veel geleden had onder den druk van geldgebrek, toen hy zyn fier hoofd had moeten buigen onder de furca caudina van menigen schuldeischer, had hy zyn traagheid of zyn schroom kunnen overwinnen om werk te maken van de millioenen die hy meende nog te-goed te hebben."}]},{"lemma":"buiging","count":2,"glosses":["bows","arc"],"forms":["buigingen","buiging"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s151","id":"h8-s151","source":"Havelaar riep dit, toen alle Hoofden na veel buigingen zich gereed maakten naar hun woningen terug te keeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s187","id":"h11-s187","source":"Links in 't westen boven de wyde, wyde zee, die geen grens heeft tot waar Madagaskar ligt, en Afrika daar achter, zakte de zon, en liet haar stralen in gedurig stomper buiging kiskassen over de golven, en zy zocht verkoeling in de zee."}]},{"lemma":"buik","count":5,"glosses":["belly","little belly"],"forms":["buik","buikje"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s4","id":"h5-s4","source":"De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen \"palfreniers\" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s47","id":"h17-s47","source":"De aanvaller lag daar met opgescheurden buik, en Saïdjah was gered."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s215","id":"h17-s215","source":"Maar ik zit alleen by het djati-bosch, Wachtende op levensonderhoud van myn hart. Reeds lang is het buikje van myn badjing verzadigd..."}]},{"lemma":"buikaandoening","count":2,"glosses":["bowel afflictions","bowel complaints"],"forms":["buikaandoeningen"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s130","id":"h15-s130","source":"Tusschen deze beide stadien in, en als overgang--misschien zelfs als oorzaak van dien overgang--liggen dyssenterische buikaandoeningen. Ik vertrouw dat velen in Indie me dankbaar zullen wezen voor deze diagnose."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s90","id":"h16-s90","source":"En wie spreekt van buikaandoeningen, in gezelschap van vrouwen en meisjes?"}]},{"lemma":"buikband","count":1,"glosses":["girdle"],"forms":["buikband"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s151","id":"h17-s151","source":"In de wrong van den kahin om zyn lendenen bewaarde hy een buikband van breede zilveren schakels, met gouden ikat-pendieng."}]},{"lemma":"buikziekte","count":1,"glosses":["intestinal sickness"],"forms":["buikziekte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s131","id":"h15-s131","source":"Ze is nuttig toetepassen, want men kan voor zeker houden dat de zieke, die door overspanning in de eerste periode stikken zou aan een mug, later--na de buikziekte!--zonder bezwaar kemels zal verdragen. Of, om duidelyker te spreken, dat een beambte die \"geschenken aanneemt, niet met het doel zich te verryken\"--by-voorbeeld een bos pisang ter-waarde van eenige duiten--met smaad en schande zal worden weggejaagd in de eerste periode der ziekte, maar dat iemand die 't geduld heeft het laatste tydperk aftewachten, zeer gerust en zonder eenige vrees voor straf, zich zal kunnen meester maken van den tuin waar de pisang groeide, met de tuinen die daarnaast liggen er by ... van de huizen die in den omtrek staan ... van wat er in die huizen is ... en van nog een-en-ander meer, ad libitum."}]},{"lemma":"buis","count":1,"glosses":["jacket"],"forms":["buis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"buiten","count":24,"glosses":["outside","apart from","except","country estate","besides","outer","beyond","without"],"forms":["buiten","Buiten"],"morphology":["preposition","adverb","noun, neuter, singular","adjective, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s104","id":"h3-s104","source":"Over de macht der Engelschen buiten Europa. Over het Godsgericht in de middeleeuwen, en thans."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s53","id":"h4-s53","source":"Over de misdaden der Europeërs buiten Europa. Over de wapenen der zwakkere diersoorten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s97","id":"h4-s97","source":"Maar ... schryven--buiten de korrespondentie met de principalen--ligt zoo niet in myn kring, en toch voelde ik dat ik schryven moest, omdat misschien de toekomst van 't vak er van afhangt."}]},{"lemma":"buitengalerij","count":1,"glosses":["outer gallery"],"forms":["buitengalery"],"morphology":["noun, feminine, singular, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s48","id":"h14-s48","source":"Hy had zich, om dit opzet uittevoeren, naar de woning van den Toeankoe begeven, en daar met de bedienden die op den trap der buitengalery zaten, een gesprek aangeknoopt over een Sewah met het doel zyn tegenwoordigheid te rekken tot hy den Toeankoe zou gewaar worden, die zich dan ook weldra, omgeven van eenige verwanten en bedienden, vertoonde."}]},{"lemma":"buitengewoon","count":2,"glosses":["uncommonly","extraordinary"],"forms":["buitengewoon","buitengewone"],"morphology":["adverb","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s145","id":"h6-s145","source":"Hy was stipt en ordelyk, en daarby buitengewoon geduldig, doch juist omdat stiptheid, orde en geduld hem moeielyk vielen, daar zyn geest iets wilds had. Hy was langzaam en omzichtig in 't beoordeelen van zaken, hoewel dit niet zoo scheen aan wie hem zoo haastig zyn slotsommen hoorden uiten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."}]},{"lemma":"buitenland","count":2,"glosses":["abroad"],"forms":["buitenland"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s131","id":"h4-s131","source":"9° Dat myn naam niet op den titel zou staan, omdat ik makelaar ben. 10° Dat Stern een duitsche, een fransche, en een engelsche vertaling van myn boek zou mogen uitgeven, omdat--zoo beweerde hy--zulke werken beter in 't buitenland worden begrepen dan by ons."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s83","id":"h13-s84","source":"Wie nu al dat daarnaast gelegde als overtollig meent te kunnen verwerpen, verliest geheel uit het oog dat men dan, om effekt te-weeg te brengen, zou moeten overgaan tot de school die sedert 1830 zoolang in Frankryk gebloeid heeft, schoon ik ter-eere van dat land zeggen moet dat de schryvers die in dit opzicht het meest zondigden tegen den goeden smaak, juist in 't buitenland, en niet in Frankryk zelf, den grootsten opgang maakten."}]},{"lemma":"buitenplaats","count":5,"glosses":["country estate","country house","estate"],"forms":["buitenplaats"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s129","id":"h15-s129","source":"Afhankelykheid van de Algemeene Sekretarie. Heimwee naar een hollandsche buitenplaats."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s87","id":"h16-s87","source":"Wat zyn dat voor malle uitvallen tegen een ziekte, die zich openbaart in 't verlangen naar een buitenplaats?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s150","id":"h18-s151","source":"Nu was 't nog wel wat te guur om de buitenplaats te bezien, die prachtig moet wezen in den zomer, maar in 't huis zelf verlangde men naar niets meer, want er was vol-op van alles wat vermaak geeft: een billardzaal, een bibliotheekzaal, een overdekte yzeren glasgalery als broeikast, en de kakatoea zat op een kruk van zilver."}]},{"lemma":"buitenpost","count":2,"glosses":["outpost"],"forms":["buitenpost"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s13","id":"h13-s13","source":"Ik zeg dat ik 't bemerkte omdat op een buitenpost als Padang toen was, de welwillendheid van velen dienen kon als graadmeter der genade die men gevonden had in de oogen des Gouverneurs."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s106","id":"h14-s106","source":"Ik heb u reeds gezegd dat de gunst van den Gouverneur op zoodanigen buitenpost de maatstaf is, waarnaar velen hun welwillendheid afmeten."}]},{"lemma":"buitenzijde","count":2,"glosses":["outer side","outermost edge"],"forms":["buitenzyde","buitenzy"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s19","id":"h5-s19","source":"Er zyn, by zulke gelegenheid, oogenblikken dat de wagen alleen rust op de raderen aan de buitenzyde van den boog dien ge beschryft: de middelpuntvliedende kracht heeft de binnenwielen van den grond geheven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s7","id":"h9-s7","source":"Spreek kwaad van zyn moeder of van de kleur zyner haren, zeg dat hy een amsterdamsch accent heeft--wat nooit een Amsterdammer toestemt--wellicht vergeeft hy u die dingen. Maar ... roer nooit aan de buitenzy van 't kleinste onderdeel eener byzaak van iets dat er lag naast zyn geschryf ... want dàt vergeeft hy u niet!"}]},{"lemma":"Buitenzorg","count":10,"glosses":["Buitenzorg"],"forms":["Buitenzorg"],"morphology":["proper noun","proper noun, neuter, singular","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s92","id":"h8-s92","source":"De Groote-Heer te Buitenzorg is rechtvaardig, en wil dat ieder zyn plicht doe. Maar ook deze, machtig als hy is, en gebiedende over al wat gezag heeft in de steden en over allen die in de dorpen de oudsten zyn, en beschikkende over de macht des legers en over de schepen die op zee varen ook hy kan niet zien waar onrecht gepleegd is, want het onrecht blyft verre van hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s195","id":"h8-s195","source":"De Regent is arm. De Regenten van Bogor (Buitenzorg) en Tjiandjoer zyn leden van 't geslacht waarvan hy 't hoofd is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s39","id":"h16-s39","source":"Wie nederlandsch Indie alleen kent van Java, kan zich evenmin een juist denkbeeld vormen van den Maleier, den Amboinees, den Battah, den Alfoer, den Timorees, den Dajak, den Boegie, of den Makassaar, alsof hy nooit Europa verlaten had, en 't is voor iemand die in de gelegenheid was 't onderscheid tusschen deze volkeren waartenemen, dikwyls vermakelyk om de gesprekken aantehooren--grappig en bedroevend tevens, de redevoeringen te lezen!--van personen die hun kennis der indische zaken opdeden te Batavia of te Buitenzorg."}]},{"lemma":"Buitenzorgs","count":3,"glosses":["Buitenzorg country","Buitenzorg district","Buitenzorg"],"forms":["Buitenzorgsche","buitenzorgsche"],"morphology":["nominalized adjective, neuter singular","adjective, substantivized, neuter singular","proper adjective, inflected"],"note":"Het Buitenzorgsche means the Buitenzorg country.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s22","id":"h14-s22","source":"Ook ben ik bekend met sommige eigenaren van partikuliere landen in 't Buitenzorgsche en in de Bataviasche ommelanden, en ik weet hoe van-oudsher die landheeren verheugd zyn over den slechten toestand dezer Afdeeling, omdat dit hun landeryen bevolkt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s59","id":"h17-s59","source":"Saïdjah's moeder stierf van verdriet, en toen maakte zyn vader in een moedeloos oogenblik zich weg uit Lebak en uit Bantam, om werk te zoeken in 't Buitenzorgsche."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s90","id":"h20-s90","source":"--'t Is niets, zei Havelaar, de Gouverneur-generaal is een eerlyk man: hy moet bedrogen zyn ... hoewel hy zich tegen dat bedrog had kunnen hoeden door my eerst te hooren. Hy is verstrikt in 't web van de buitenzorgsche ambtenary."}]},{"lemma":"bukken","count":3,"glosses":["bowed","bent"],"forms":["gebukt"],"morphology":["adjective, past-participial","verb, past participle","past participle used adjectivally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s224","id":"h14-s224","source":"Wat is er by-voorbeeld te verwachten van een bevolking die, uit den aard zacht en gedwee, sedert jaren, jaren klaagt over onderdrukking, als zy den eenen resident vóór, den anderen nà ziet aftreden met verlof of met pensioen, of wegroepen tot een ander ambt, zonder dat er iets geschied is tot herstel der grieven waaronder ze gebukt gaat!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s6","id":"h16-s6","source":"En wanneer dit bezoek niet te ontwyken was, zou 't onmisbaar aanleiding geven tot verzwaring van den druk waaronder de bevolking gebukt ging. Het is te betwyfelen of Havelaars toespraak een blyvenden indruk op de Hoofden gemaakt had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s181","id":"h18-s182","source":"Wat die paarden liepen! Op de Weesperstraat, waar 't altyd zoo vuil is, vloog de modder rechts en links huizenhoog, en, alsof weer 't spel sprak, daar liep die schooierige Sjaalman, in gebogen houding, met gebukt hoofd, en ik zag hoe hy met de mouw van zyn kaal jasje, zyn bleek gelaat trachtte te reinigen van de spatten."}]},{"lemma":"bundel","count":4,"glosses":["bundle","bundles","wad"],"forms":["bundel","bundels"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s69","id":"h3-s69","source":"Daar ging ik aan 't zoeken en bladeren. Alles lezen kon ik niet, want ik vond er talen in, die ik niet verstond, maar zie, daar viel myn oog op een bundel: \"Verslag over de Koffikultuur in de Residentie Menado.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s76","id":"h3-s76","source":"Ik wilde voor Frits niet weten dat ik eenig belang begon te stellen in den inhoud van dat pak, en stuurde hem daarom weg. 't Werd my inderdaad duizelig, toen ik zoo den eenen bundel vóór, den anderen na, opnam, en de opschriften las."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s98","id":"h4-s98","source":"De inlichtingen die ik in de bundels van Sjaalman vond, zyn niet van dien aard, dat Last & Co het nut daarvan voor zich alleen kunnen houden."}]},{"lemma":"bundeltje","count":1,"glosses":["little bundles"],"forms":["bundeltjes"],"morphology":["noun, neuter, plural, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s55","id":"h4-s55","source":"En dit was nog niet alles! Ik vond, om van de verzen niet te spreken--er waren er in velerlei talen--een aantal bundeltjes waaraan het opschrift ontbrak, romancen in het maleisch krygszangen in het javaansch, en wat niet al!"}]},{"lemma":"bureau","count":9,"glosses":["offices","office"],"forms":["bureaux","bureau"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, plural","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s4","id":"h8-s4","source":"Links voor zyn woning, doch op 'tzelfde \"erf\" en tegenover 't huis dat mevrouw Slotering bewoonde, stond een gebouw dat gedeeltelyk de bureaux der adsistent-residentie bevatte, waartoe tevens de landskas behoorde, en gedeeltelyk bestond in een vry ruime open galery, die een zeer goede gelegenheid tot zulk een vergadering aanbood."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s169","id":"h12-s169","source":"Daar nu dit geld op de bureaux van den Gouverneur moest worden verhandeld, en dus de kwitantie, als zy onbetaald bleef, die bureaux te passeeren had om te worden teruggezonden naar Batavia, maakte ik van die gelegenheid gebruik om achter op dat stuk te protesteeren tegen myn armoede:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s21","id":"h13-s21","source":"Juist het tegendeel zou me verwonderd hebben, maar wel vond ik 't zonderling dat de Gouverneur, die persoonlyk getuige was geweest hoe ik gedurig ver van myn bureau had te kampen gehad met de ontevredenheid der bevolking en aanhoudende pogingen tot opstand ... dat hy die zelf my geprezen had over wat hy \"kordaatheid\" noemde, aan de ontdekte fouten den naam geven kon van ontrouw of oneerlykheid."}]},{"lemma":"bureaudienaar","count":1,"glosses":["office servants"],"forms":["bureaudienaren"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s6","id":"h6-s6","source":"Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was?"}]},{"lemma":"bureauoppasser","count":1,"glosses":["office attendants"],"forms":["bureau-oppassers"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s118","id":"h7-s118","source":"De policie- en bureau-oppassers liepen bedryvig heen-en-weer. Kortom, alles toonde aan dat de eentonigheid op dat vergeten plekje gronds in den javaschen Westhoek, voor een oogenblik werd afgebroken door wat leven."}]},{"lemma":"bureauwerk","count":1,"glosses":["desk work"],"forms":["bureauwerk"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s23","id":"h12-s23","source":"Daarby heeft het gevaar--eenigen tyd voor myn komst was er een komplot ontdekt, om myn voorganger te vermoorden en opstand te maken--het gevaar heeft iets aantrekkelyks, vooral wanneer men slechts twee-en-twintig jaren oud is. Dit aantrekkelyke maakt dan iemand wel eens ongeschikt voor bureauwerk of voor de styve nauwkeurigheid die noodig is tot goed beheer van geldzaken."}]},{"lemma":"burger","count":1,"glosses":["citizen"],"forms":["burger"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s117","id":"h15-s117","source":"Om nu niet al de hoedanigheden van hoofd en hart te noemen die daartoe noodig zyn, vestige men slechts 't oog op de duizelingwekkende hoogte waarop zoo eensklaps de man wordt geplaatst, die--gisteren nog eenvoudig burger--heden macht heeft over millioenen onderdanen."}]},{"lemma":"burgerij","count":1,"glosses":["citizenry"],"forms":["burgery"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s113","id":"h9-s113","source":"Ik hoop toch dat myn boek onder de oogen van den Koning komt, en dat er weldra door grootere veilingen blyken moge hoe nauw de kennisse Gods in-verband staat met het welbegrepen belang van de geheele burgery!"}]},{"lemma":"burgerlijk","count":3,"glosses":["as a citizen","bourgeois","civil"],"forms":["burgerlyk","burgerlyke"],"morphology":["adverb","attributive adjective, uninflected","adjective"],"note":"Here “burgerlijk” means in the modest manner of an ordinary citizen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s108","id":"h5-s108","source":"De Europeaan leeft burgerlyk, de Regent leeft --of wordt verondersteld te leven--als een vorst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s126","id":"h6-s126","source":"Zy had niet dat styve en onbehagelyke van 't burgerlyk fatsoen dat, om voor \"gedistingeerd\" doortegaan, zich en anderen meent te moeten plagen met gêne, en ze hechtte dan ook niet aan veel uiterlyks wat voor sommige andere vrouwen waarde schynt te hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s84","id":"h9-s84","source":"Er zyn er onder hen, die geen God kennen, onder welken naam ook! Die meenen dat het voldoende is, de wetten te gehoorzamen der burgerlyke maatschappy!"}]},{"lemma":"burgerman","count":1,"glosses":["man of his station"],"forms":["burgerman"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Here “burgerman” means a respectable middle-class man of modest station.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s73","id":"h4-s73","source":"Ik heb uitgerekend dat die man sedert vier-en-dertig jaren, aan inkomen--zoo van Last & Co, als vroeger van Last & Meyer, maar de Meyers zyn er uit--de som van byna vyftien duizend gulden genoten heeft, en dit is voor een burgerman een aardig sommetje."}]},{"lemma":"burggraaf","count":1,"glosses":["Burgraves"],"forms":["Burggraven"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s71","id":"h5-s71","source":"Werden niet de Ryks-, Mark-, Gau-, en Burggraven van het duitsche Ryk evenzoo door den Keizer aangesteld, en meestal gekozen uit de Baronnen?"}]},{"lemma":"burlesk","count":1,"glosses":["burlesque"],"forms":["burlesk"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s116","id":"h6-s116","source":"By 't lezen van verdichte verhalen, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek, en vooral was dit het geval, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest, om nu niet van humor te spreken, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke. Men voert een persoon sprekende in, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt, men laat een franschman zeggen: \"ka kauw na de krote krak\" of \"krietje kooit keen kare kroente kraak wek.\" By-gebrek aan een franschman, neemt men iemand die stamelt, of men \"schept\" een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden."}]},{"lemma":"Busselinck","count":23,"glosses":["Busselinck"],"forms":["Busselinck"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular","proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s92","id":"h1-s92","source":"Denk niet dat er niets by ons omgaat. By Busselinck & Waterman is 't nog slapper."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s94","id":"h1-s94","source":"Verbeeld u dat ze daar getracht hebben--Busselinck & Waterman, meen ik--my Ludwig Stern aftenemen."}]},{"lemma":"buur","count":1,"glosses":["neighbours"],"forms":["buren"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s104","id":"h13-s105","source":"Men zou verkeerd doen, zich van een huis in Indie een voorstelling te maken naar europesche begrippen, en zich daarby een steenmassa te denken van op-elkander gestapelde kamers en kamertjes, met de straat er voor, rechts en links buren wier huisgoden tegen de onzen aanleunen, en een tuintje met drie bessenboompjes er achter."}]},{"lemma":"buurt","count":6,"glosses":["neighborhood","vicinity","area","neighbourhood"],"forms":["buurt"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s31","id":"h3-s31","source":"Ik wil hier alleen byzeggen, dat die vertelling zoo omstreeks 1843 in de buurt van Padang geschreven is, en dat dit een inferieur merk is. De koffi, meen ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s39","id":"h6-s39","source":"--Welzeker, Dongso, zei Verbrugge naar buiten starende, dat is de kommandant! Hy jaagt in deze buurt, en is vanmorgen vroeg reeds uitgegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s109","id":"h6-s109","source":"Daar wy hem later zullen weerzien, wil ik u maar terstond zeggen dat zyn onbewegelykheid niet uitsluitend moest geweten worden aan de assimilatie met den reiswagen, want dat hy, ook als er op mylen afstands geen voertuig in de buurt was, een kalmte, een langzaamheid en een voorzichtigheid aan den dag leî, die menigen Saurier jaloersch maken zou, en die in de oogen van velen de kenmerken zyn van deftigheid, bezadigdheid en wysheid."}]},{"lemma":"Byron","count":2,"glosses":["Byron"],"forms":["Byron"],"morphology":["proper noun, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s24","id":"h11-s24","source":"Havelaar zei dat hy niet veel boeken had, maar daaronder waren toch Schiller, Göthe, Heine, Vondel, Lamartine, Thiers, Say, Malthus, Scialoja, Smith, Shakespeare, Byron ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s116","id":"h18-s117","source":"Een paar deelen van Byron, Horatius, Bastiat, Béranger, en ... raad eens? Een bybel, een kompleete bybel, met de apokriefe boeken er in!"}]}]}