{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"c","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/c","headwords":[{"lemma":"c","count":1,"glosses":["c"],"forms":["c"],"morphology":["list label"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s105","id":"h9-s105","source":"c) Te verbieden, bybels of godsdienstige traktaatjes in drankhuizen te doen aannemen in betaling."}]},{"lemma":"Caligula","count":1,"glosses":["Caligula"],"forms":["Caligula"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s118","id":"h11-s118","source":"Verbeeldt u ... ik zeg niet, daar heb ik een vrouw gezien, die zóó of zóó schoon was, neen: allen waren zy schoon, en 't was dus een onmogelykheid daar pour tout de bon verliefd te worden, omdat elke volgende weer de vorige uit je bewondering verdrong, en ik dacht daarby waarlyk aan Caligula of Tiberius--van wien vertellen ze 't fabeltje? --die 't heele menschelyk geslacht maar één hoofd toewenschte."}]},{"lemma":"cano","count":1,"glosses":["we sing"],"forms":["canimus"],"morphology":["Latin verb, present, first-person plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."}]},{"lemma":"Capellen","count":1,"glosses":["Capellen"],"forms":["Capellen"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s143","id":"h7-s143","source":"De belangstellende lezer trachte te lezen te krygen wat over dit onderwerp reeds in 1825 door den baron Van der Capellen geschreven werd, en kan de Publikatien van dezen menschenvriend vinden in het Indische Staatsblad van dat jaar. De toestand is er sedert dien tyd niet beter op geworden!"}]},{"lemma":"cassette","count":2,"glosses":["casket"],"forms":["kassette"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Here kassette means a small casket or strongbox.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s182","id":"h7-s182","source":"Toen ze huwde, deelde men haar mede dat zy een klein vermogen bezat, 'tgeen dan ook werd uitbetaald, doch Havelaar ontdekte uit enkele brieven van vroeger tyd, en uit eenige losse aanteekeningen die zy in een van haar moeder afkomstige kassette bewaarde, dat haar familie zoo van vaders- als van moeders-zyde zeer ryk was geweest, zonder dat hem evenwel duidelyk worden kon, wáár, waardoor of wanneer die rykdom was verloren gegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s189","id":"h7-s189","source":"Havelaar vernam 't weinige dat daarvan te vernemen was, eerst na zyn huwelyk, en by zyn nasporingen wekte het zyn verwondering dat de kassette waarvan ik zoo-even sprak--met den inhoud uit een gevoel van pieteit bewaarde, zonder te gissen dat daarin misschien stukken waren, die belang hadden uit een geldelyk oogpunt--op onbegrypelyke wyze was verloren gegaan."}]},{"lemma":"catastrofe","count":3,"glosses":["catastrophe"],"forms":["katastroof","katastrofe"],"morphology":["noun, feminine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s77","id":"h13-s78","source":"Maar men vergete niet dat het oordeel van den lezer over 't al of niet noodzakelyke eener afwyking, dikwyls valsch is, omdat hy vóór de katastrofe niet weten kan wat al of niet vereischt wordt tot geleidelyke ontwikkeling der toestanden. En wanneer hy nà de katastroof 't boek weder opneemt--van boeken die men slechts éénmaal leest, spreek ik niet--en zelfs dan nog meent dat deze of gene afwyking wel had kunnen gemist worden zonder schade voor den indruk van 't geheel, blyft het altyd de vraag of hy van 't geheel denzelfden indruk zou verkregen hebben, wanneer niet de schryver op meer of min kunstige wyze hem daartoe gebracht had, juist door de afwykingen die den oppervlakkig oordeelenden lezer overtollig voorkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s95","id":"h13-s96","source":"En dáárin toch zou men vervallen door te spoedig een schryver te veroordeelen, die u geleidelyk wilde voorbereiden op zyn katastroof zònder zyn toevlucht te nemen tot die schreeuwende kleuren."}]},{"lemma":"catechisatie","count":1,"glosses":["catechism class"],"forms":["katechisatie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s131","id":"h16-s131","source":"Dominee Wawelaar klaagt over zyn verwaandheid--van Frits, meen ik--op de katechisatie, en de jongen schynt--uit dat pak van Sjaalman alweer!--een neuswyzigheid gehaald te hebben, dat den gemoedelyken Wawelaar dol maakt."}]},{"lemma":"caudinus","count":1,"glosses":["Caudine"],"forms":["caudina"],"morphology":["Latin adjective, feminine singular"],"note":"The Latin 'furca Caudina' evokes the humiliating Caudine Yoke.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s196","id":"h7-s196","source":"Eerst kort voor het terugkeeren naar Java, toen hy reeds veel geleden had onder den druk van geldgebrek, toen hy zyn fier hoofd had moeten buigen onder de furca caudina van menigen schuldeischer, had hy zyn traagheid of zyn schroom kunnen overwinnen om werk te maken van de millioenen die hy meende nog te-goed te hebben."}]},{"lemma":"cause","count":1,"glosses":["cause"],"forms":["cause"],"morphology":["noun, feminine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s153","id":"h20-s153","source":"Ik kan hem niet beschermen ... ik mag hem myn onmacht niet bekennen ... ik wil 't aangeklaagd dorpshoofd niet vervolgen, daar zulks den schyn zou meebrengen alsof deze zaak pour le besoin de ma cause door my was opgerakeld: ik weet niet meer wat te doen ..."}]},{"lemma":"cel","count":1,"glosses":["cell"],"forms":["cel"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s165","id":"h6-s165","source":"Men denke aan den wysgeer die van uit zyn cel aan 't volk tracht te leeren wat waarheid is, als hy bemerken moet dat zyn stem overschreeuwd wordt door piëtistische huichelary of gewinzoekende kwakzalvers."}]},{"lemma":"cellulair","count":1,"glosses":["cellular"],"forms":["cellulaire"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s86","id":"h3-s86","source":"Over de klinkletters. Over cellulaire gevangenissen."}]},{"lemma":"cent","count":1,"glosses":["pennies"],"forms":["centen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s223","id":"h20-s223","source":"Ik wil gelezen worden door staatslieden, die verplicht zyn te letten op de teekenen des tyds.. door letterkundigen, die toch ook eens 't boek moeten inzien waarvan men zooveel kwaads spreekt ... door handelaren, die belang hebben by de koffiveilingen ... door kameniers, die me huren voor weinige centen ... door Gouverneurs-generaal in-ruste ... door Ministers in bezigheid ... door de lakeien van die Excellentien ... door bidpredikers, die more majorum zullen zeggen dat ik den Almachtigen God aantast, waar ik slechts opsta tegen 't godje dat zy maakten naar hun beeld ... door duizenden en tienduizenden van exemplaren uit het droogstoppelras, die--voortgaande hun zaakjes op de bekende wys te behartigen--'t hardst zullen meeschreeuwen over de mooijigheid van m'n geschryf ... door de leden der Volksvertegenwoordiging, die weten moeten wat er omgaat in 't groote Ryk over zee, dat behoort tot het Ryk van Nederland ..."}]},{"lemma":"centraal","count":2,"glosses":["central"],"forms":["centraaal","centraal"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s73","id":"h5-s73","source":"Een land moet op verren afstand geregeerd worden, en hiertoe zyn beambten noodig, die 't centraaal gezag vertegenwoordigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."}]},{"lemma":"century","count":1,"glosses":["century"],"forms":["CENTURY"],"morphology":["English noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s28","id":"h4-s28","source":"Over den versbouw der Hebreën. Over de CENTURY OF INVENTIONS van den Markies van Worcester."}]},{"lemma":"certificaat","count":1,"glosses":["certificates"],"forms":["certifikaten"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":"Certifikaten is an older spelling of modern certificaten.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s235","id":"h20-s235","source":"Dan zou ik aan dat Volk een plaats vragen in de Vertegenwoordiging al ware 't alleen om te protesteeren tegen certifikaten van rechtschapenheid, die door Indische specialiteiten vice versa worden uitgereikt misschien om op 't vreemd denkbeeld te brengen dat men zelf waarde hecht aan die hoedanigheid ..."}]},{"lemma":"Ceylons","count":1,"glosses":["Ceylon"],"forms":["ceylonsche"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s6","id":"h4-s6","source":"Over de chemische bestanddeelen der ceylonsche kaneel. Over de tucht op koopvaardyschepen."}]},{"lemma":"cha","count":1,"glosses":["cha"],"forms":["cha"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"chagrin","count":1,"glosses":["grief"],"forms":["chagrin"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s172","id":"h12-s172","source":"Trop malheureux destin: Je meurs de faim, de froid, d'ennui et de chagrin, Vingt florins font pour moi deux mois de nourriture!"}]},{"lemma":"Cham","count":1,"glosses":["Ham's"],"forms":["Cham's"],"morphology":["proper noun, possessive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s83","id":"h9-s83","source":"Dáár aanbidden zy God onder aanroeping van een valschen profeet, die een gruwel is voor de oogen des Heeren! En, geliefden, zelfs zyn er die, als ware het niet genoeg een valschen profeet te gehoorzamen, zelfs zyn er die een anderen God, wat zeg ik, die goden aanbidden, goden van hout of steen, die zyzelf gemaakt hebben naar hun beeld, zwart, afschuwelyk, met platte neuzen en duivelachtig! ja, geliefden, byna beletten my de tranen hier voorttegaan, nog dieper is de verdorvenheid van Cham's geslachte!"}]},{"lemma":"charge","count":2,"glosses":["charge"],"forms":["charge"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s185","id":"h7-s185","source":"Later, by Waterloo, sneuvelde hy in een charge onder de huzaren van Boreel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s186","id":"h7-s186","source":"Aandoenlyk was het, de brieven te lezen van haar vader--toen een jongeling van achttien jaren, die als luitenant by dat korps in dezelfde charge een sabelhouw op 't hoofd bekwam, aan welks gevolgen hy acht jaren later krankzinnig sterven zou--brieven aan zyn moeder, waarin hy zich beklaagde hoe hy vruchteloos op het slagveld naar 't lyk zyns vaders had gezocht."}]},{"lemma":"chausser","count":1,"glosses":["shod"],"forms":["chaussé"],"morphology":["past participle, masculine singular, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s173","id":"h12-s173","source":"Si j'avais vingt florins je serais mieux chaussé, Mieux nourri, mieux logé, j'en ferais bonne chère..."}]},{"lemma":"chef","count":10,"glosses":["chief","head","superior","Chief"],"forms":["chef","Chef"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s16","id":"h2-s16","source":"...dat ik de eer had gehad van den heer Saffeler te vernemen --Saffeler reist voor Stern--dat de geachte chef der firma, de heer Ludwig Stern, een zoon had, den heer Ernest Stern, die ter volmaking zyner kommercieele kennis, eenigen tyd in een hollandsch huis wenschte geëmploieerd te zyn. Dat ik met het oog op ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s43","id":"h5-s43","source":"Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s79","id":"h6-s79","source":"Een jong mensch mag geen generaal plagen, die bovendien, als civiel gouverneur, zyn chef was. Dat andere versje vind ik aardig, maar ... dat eeuwige duelleeren!"}]},{"lemma":"chemisch","count":1,"glosses":["chemical"],"forms":["chemische"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s6","id":"h4-s6","source":"Over de chemische bestanddeelen der ceylonsche kaneel. Over de tucht op koopvaardyschepen."}]},{"lemma":"Cheribon","count":1,"glosses":["Cheribon"],"forms":["Cheribon"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s35","id":"h16-s35","source":"De westelyke residentien Bantam, Batavia, Preanger, Krawang, en een gedeelte van Cheribon--tezamen genomen: Soendahlanden genaamd--worden geacht niet tot eigenlyk Java te behooren, en om nu niet van de over zee gekomen vreemdelingen in die gewesten te spreken, de oorspronkelyke bevolking is inderdaad een geheel andere dan op midden-Java en in den zoogenaamden Oosthoek."}]},{"lemma":"Cheribonaard","count":1,"glosses":["Cheribon sort"],"forms":["Cheribonaard"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Cheribonaard denotes coffee of the Cheribon type or origin.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s25","id":"h2-s25","source":"Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribonaard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam."}]},{"lemma":"cheval","count":1,"glosses":["horseback"],"forms":["cheval"],"morphology":["noun, masculine singular, French"],"note":"French à cheval, literally “on horseback,” here means rigorously insistent on a principle.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s112","id":"h12-s112","source":"Je hebt gezegd dat jy, Duclari, à cheval bent op de theorie."}]},{"lemma":"chère","count":1,"glosses":["fare"],"forms":["chère"],"morphology":["noun, feminine, singular"],"note":"Faire bonne chère means to eat or live well.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s173","id":"h12-s173","source":"Si j'avais vingt florins je serais mieux chaussé, Mieux nourri, mieux logé, j'en ferais bonne chère..."}]},{"lemma":"chicane","count":1,"glosses":["chicaneries"],"forms":["chicanes"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s192","id":"h7-s192","source":"Doch alweer was 't eigenaardig dat hy die zoo nauwkeurig en scherp het recht van een ander--hoe diep ook begraven onder stoffige akten en dikwebbige chicanes--zou hebben nagespoord en verdedigd, dat hy hier waar zyn eigen belang in 't spel was, met slordigheid het oogenblik verwaarloosde, waarin misschien de zaak had moeten worden aangevat."}]},{"lemma":"China","count":1,"glosses":["China"],"forms":["China"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s32","id":"h10-s32","source":"Als de eerste regel geëindigd was op koek, wyn, kina, zou je aan Marie gevraagd hebben of ze meeging naar Broek, Berlyn, China, en zoo voort."}]},{"lemma":"Chinees","count":8,"glosses":["Chinese","Chinese man","Chinese woman"],"forms":["chinesche","Chinezen","Chinees","Chinesche"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","nominalized adjective, common gender, singular","adjective","adjective, inflected","adjective, attributive, inflected"],"note":"An older inflected spelling of Chinese, used substantively for a Chinese woman.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s39","id":"h4-s39","source":"Over de geheime genootschappen der Chinezen. Over het teekenen als natuurlyk schrift. (Hy zegt dat een pasgeboren kind teekenen kan!)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s41","id":"h4-s41","source":"Over het verband tusschen Poëzie en mathematische wetenschappen. Over de Wajangs der Chinezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s156","id":"h4-s156","source":"Ze had, als een Chinesche, de haren achterover gekamd, en die achter het hoofd in een soort van strik of knoop saamgebonden."}]},{"lemma":"chinois","count":1,"glosses":["Chinese style"],"forms":["chinoise"],"morphology":["substantivized adjective, feminine singular, French"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s130","id":"h6-s130","source":"Overigens, de haren à la chinoise, en een kransje melatti in den kondeh ... ziedaar al haar toilet."}]},{"lemma":"cholera","count":1,"glosses":["cholera"],"forms":["cholera"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s173","id":"h6-s173","source":"Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en \"liefden\" in zyn dagboek staan. Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordelen, godsdienst en gelaatskleur."}]},{"lemma":"christendom","count":3,"glosses":["Christianity"],"forms":["Christendoms","Christendom","christendom"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular, genitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s90","id":"h3-s90","source":"Over den achteruitgang der beschaving sedert het ontstaan des Christendoms. (Hè?) Over de yslandsche Mythologie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s96","id":"h9-s96","source":"De schepen van Nederland bevaren de groote wateren, en brengen beschaving, godsdienst, Christendom, aan den verdoolden javaan!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s58","id":"h10-s58","source":"Is dit niet ondermynen van zedelykheid, deugd, godsdienst, christendom en fatsoen?"}]},{"lemma":"christenhond","count":1,"glosses":["Christian dogs"],"forms":["christenhonden"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s24","id":"h14-s24","source":"Volgens door den kontroleur van Natal afgenomen verklaringen van getuigen, zou hy gezamenlyk met zyn broeder Soetan Adam de battaksche Hoofden hebben doen verzamelen in een heilig bosch waarin zy zouden gezworen hebben niet te rusten voor 't gezag der \"christenhonden\" in Mandhéling vernietigd was."}]},{"lemma":"Christus","count":2,"glosses":["Christ"],"forms":["Christus"],"morphology":["proper noun","proper noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s77","id":"h9-s77","source":"Want ik houd me aan Jezus Christus, en dien gekruist, en dit zal elk fatsoenlyk lezer ook wel doen. Zoowel omdat ik uit Wawelaars redevoering myn meening heb geput omtrent het ongeoorloofde der intrekking van de koffikultuur te Lebak, waarop ik straks zal terugkomen, als omdat ik als eerlyk man niet wil, dat de lezer volstrekt niets ontvange voor zyn geld, zal ik hier eenige brokstukken uit de preek meedeelen, die al byzonder treffend waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s93","id":"h9-s93","source":"Hy wil niet dat de zondaar verloren ga, maar dat hy zalig worde met de genade, in Christus, door het geloof!"}]},{"lemma":"chronisch","count":1,"glosses":["chronic"],"forms":["kronischen"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s237","id":"h20-s237","source":"Om te protesteeren tegen de schandelyke lafhartigheid van cirkulaires die de eer der Natie schandvlekken door 't inroepen van publieke liefdadigheid voor de slachtoffers van kronischen zeeroof."}]},{"lemma":"Cianjur","count":1,"glosses":["Tjanjor"],"forms":["Tjanjor"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s78","id":"h18-s78","source":"Ik weifelde tusschen de keus om terstond officieel te rapporteeren, en de zucht om door zachtheid, of later zelfs door bedreigingen, dien Inlandschen Hoofdambtenaar daarvan terug te brengen, ten-einde het tweeledig doel te bereiken om dat misbruik te doen ophouden en te-gelyker-tyd dien ouden dienaar van het Gouvernement niet terstond al te streng te behandelen, vooral uit aanmerking van de slechte voorbeelden die, naar ik geloof, hem dikwyls gegeven zyn, en in-verband met de byzondere omstandigheid dat hy bezoek verwachtte van twee verwanten, de Regenten van Bandoeng en van Tjanjor, althans van den laatsten--die, naar ik meen, reeds met groot gevolg op weg is--en hy dus meer dan anders in de verzoeking was--en met het oog op den benarden staat zyner geldmiddelen, als-het-ware in de noodzakelijkheid--om door onwettige middelen te voorzien in de noodige toebereidselen voor dat bezoek."}]},{"lemma":"cijfer","count":4,"glosses":["figures","size"],"forms":["cyfers","cyfer"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, singular, archaic spelling"],"note":"Historical spelling of modern cijfers.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s46","id":"h4-s46","source":"Over de denkbeelden van MALTHUS omtrent het cyfer der bevolking, in verband met de onderhoudsmiddelen. Over de oorspronkelyke bevolking van Amerika."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s42","id":"h11-s42","source":"Men moet zyn boekjen inzien om daarby de vereischte maat zyner bewondering by de hand te hebben, over \"zóóveel voeten vals\" en \"zóóveel kubiek-voeten waters in de minuut\" en als die cyfers dan hoog zyn, moet men hè zeggen. Ik wil nooit weer watervallen zien, althans niet als ik er een omweg voor moet maken."}]},{"lemma":"cijns","count":2,"glosses":["tribute"],"forms":["cyns"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern cijns.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s51","id":"h5-s51","source":"Van cyns of schatting of bondgenootschap is hier geen spraak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s129","id":"h12-s129","source":"De strekking der gelykenis blyft waar. Wanneer we genoodzaakt zyn iemand zekere eigenschappen toe te kennen die aanspraak geven op achting, eerbied of ontzag, dan doet het ons genoegen naast die eigenschappen iets te ontdekken, dat ons van den verschuldigden cyns voor een gedeelte of geheel ontslaat."}]},{"lemma":"Cilacap","count":1,"glosses":["Tjilatjap"],"forms":["Tjilatjap"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s126","id":"h5-s126","source":"Wel wordt dus de arme Javaan voorgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. Hongersnood?"}]},{"lemma":"circonstance","count":1,"glosses":["circumstance"],"forms":["circonstance"],"morphology":["noun, feminine, singular, French"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s90","id":"h15-s90","source":"Deze circonstance atténuante zou echter vervallen wanneer ge, langer met my omgaande en 't Gouvernement onder myn leiding dienende, voortgingt den slender te volgen waartegen ik my verzet."}]},{"lemma":"circulaire","count":1,"glosses":["circulars"],"forms":["cirkulaires"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s237","id":"h20-s237","source":"Om te protesteeren tegen de schandelyke lafhartigheid van cirkulaires die de eer der Natie schandvlekken door 't inroepen van publieke liefdadigheid voor de slachtoffers van kronischen zeeroof."}]},{"lemma":"cirkelkwadratuur","count":1,"glosses":["squaring the circle"],"forms":["cirkelkwadratuur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s89","id":"h3-s89","source":"Over het PERPETUUM MOBILE, de cirkelkwadratuur en den wortel van wortellooze getallen. Over de zwaarte van het licht."}]},{"lemma":"citaat","count":1,"glosses":["quotations"],"forms":["citaten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s79","id":"h3-s79","source":"Daar ik u de geschiedenis van den Griek verteld heb, weet ge reeds dat ik in myn jeugd eenigszins ben gelatinizeerd geworden, en hoezeer ik my in korrespondentie onthoud van alle citaten --wat op een makelaars kantoor ook niet te-pas komen zou--dacht ik echter by het zien van dat alles: multa, non multum. Of: de omnibus aliquid, de toto nihil."}]},{"lemma":"civiel","count":2,"glosses":["Civil","civil"],"forms":["Civiele","civiel"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s92","id":"h3-s92","source":"Over de Civiele Rechtsvordering, in zaken van koophandel. Over SIRIUS als middelpunt van een zonnestelsel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s79","id":"h6-s79","source":"Een jong mensch mag geen generaal plagen, die bovendien, als civiel gouverneur, zyn chef was. Dat andere versje vind ik aardig, maar ... dat eeuwige duelleeren!"}]},{"lemma":"climax","count":1,"glosses":["climax"],"forms":["climax"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s58","id":"h11-s58","source":"--Dat vind ik ook. Maar zy geeft het toch als schoon, en als climax op al 't vorige, waarin werkelyk veel schoons kan geweest zyn."}]},{"lemma":"Co","count":10,"glosses":["Company","Co","Co."],"forms":["Co"],"morphology":["proper noun","proper noun, abbreviation","abbreviation, proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s24","id":"h1-s24","source":"Niemand kan zeggen dat ik niet goed leef met myn vrouw--zy is een dochter van Last & Co, makelaars in koffi--niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s69","id":"h1-s69","source":"Daar is by-voorbeeld Lukas, onze pakhuisknecht, die reeds by den vader van Last & Co heeft gewerkt--de firma was toen Last & Meyer, maar de Meyers zyn er lang uit--dàt was dan toch wel een deugdzaam man."}]},{"lemma":"Co.","count":3,"glosses":["Co.","Company"],"forms":["Co"],"morphology":["proper noun, abbreviation","abbreviation","proper-noun abbreviation"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s21","id":"h3-s21","source":"Toch moet ik erkennen, lezer, dat dit boek ook uit dat pak komt, en ik zal me naderhand hierop behoorlyk verantwoorden, want ik hecht er aan, dat men my beschouwe als iemand die de waarheid lief heeft, en die goed voor zyn zaken is. Onze firma is Last & Co, Makelaars in koffi, Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s185","id":"h4-s185","source":"Nu ben ik makelaar in koffi--Last & Co, Lauriergracht, N° 37--we zyn met ons dertienen op 't kantoor, en als ik Stern meereken, die geen salaris ontvangt, zyn er veertien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s103","id":"h18-s104","source":"Daar ik nu een gewetenszaak maak van het wegwerpen der fondsen van de firma--Last & Co--want in principes ben ik onwrikbaar, kwam ik eergister op 't denkbeeld dat Sjaalman toch een tamelyk goede hand schryft, en daar hy er zoo armoedig uitziet, en dus voor matig loon wel zou te krygen zyn, begreep ik aan de firma verplicht te wezen, op de goedkoopste wys in de vervanging van Bastiaans te voorzien."}]},{"lemma":"collecteur","count":3,"glosses":["collector"],"forms":["kollekteur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern Dutch collecteur, here a revenue collector.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s171","id":"h8-s171","source":"De verantwoording van den kollekteur is nog altyd te Serang in onderzoek ... als nu eens daaraan iets ontbreekt?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s177","id":"h8-s177","source":"De zaak is duidelyk. Hyzelf heeft dat geld noodig, en de kollekteur wil 't hem voorschieten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s294","id":"h8-s294","source":"Je begrypt nu immers waarom ik dat geld aan den kollekteur dadelyk heb laten uitbetalen, niet waar?"}]},{"lemma":"comfortabel","count":1,"glosses":["comfortable"],"forms":["comfortable"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s155","id":"h7-s155","source":"Met vroolyke kalmte hadden zy bezit genomen van het huis: \"waar ze nu toch eenigen tyd hoopten te blyven.\" Met een eigenaardig genot hadden zy te Batavia de meubelen besteld, die alles zoo comfortable en gezellig maken zouden."}]},{"lemma":"commandant","count":8,"glosses":["commandant","Commandant","commander"],"forms":["kommandant","kommendaan"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s38","id":"h6-s38","source":"--Ik zie nog niets van den kant van Pandeglang, mynheer de kontroleur, maar daar-ginds aan de andere zyde rydt iemand te-paard ... het is de toewan kommendaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s39","id":"h6-s39","source":"--Welzeker, Dongso, zei Verbrugge naar buiten starende, dat is de kommandant! Hy jaagt in deze buurt, en is vanmorgen vroeg reeds uitgegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s43","id":"h6-s43","source":"--Pegang koedahnja toewan kommendaan gebood Verbrugge aan een der bedienden die buiten zaten. Bonjour, Duclari!"}]},{"lemma":"commanderen","count":1,"glosses":["command"],"forms":["kommandeeren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Kommandeeren is an older spelling of modern commanderen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s93","id":"h13-s94","source":"Ik stel u voor, te kommandeeren: \"rechts en links, formeert den kring! Ieder ete den linkerarm op van zyn rechternevenman ... marsch!\""}]},{"lemma":"commandeur","count":1,"glosses":["commander"],"forms":["kommandeur"],"morphology":["noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s230","id":"h11-s230","source":"\"Zoo als toewan kommandeur beveelt.\""}]},{"lemma":"commentaar","count":1,"glosses":["Commentary"],"forms":["Kommentaar"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s5","id":"h19-s5","source":"Kommentaar op dit stuk is overbodig."}]},{"lemma":"commercieel","count":1,"glosses":["commercial"],"forms":["kommercieele"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s16","id":"h2-s16","source":"...dat ik de eer had gehad van den heer Saffeler te vernemen --Saffeler reist voor Stern--dat de geachte chef der firma, de heer Ludwig Stern, een zoon had, den heer Ernest Stern, die ter volmaking zyner kommercieele kennis, eenigen tyd in een hollandsch huis wenschte geëmploieerd te zyn. Dat ik met het oog op ..."}]},{"lemma":"commies","count":1,"glosses":["clerk"],"forms":["kommies"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Here kommies means a government clerk or minor official.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s150","id":"h15-s150","source":"Als hy vuur sloeg uit zyn denkbeelden, voelde men de hitte van dat vuur, tenzy men geboren kommies was, of Gouverneur-generaal, of schryver van 't walgelykst verslag over \"rustige rust.\" En wat heeft het hem gebaat?"}]},{"lemma":"commis-voyageur","count":1,"glosses":["commercial traveler"],"forms":["commis-voyageur"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."}]},{"lemma":"compagnie","count":9,"glosses":["Company"],"forms":["Co"],"morphology":["noun, abbreviation, singular","abbreviation","abbreviated noun in company name","noun, abbreviation","noun in company name","abbreviation in proper name"],"note":"Co abbreviates compagnie, ‘company’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s89","id":"h1-s89","source":"Eilieve, steek het by u ...'t is een kleine moeite ... het kan te-pas komen ... ei zie, daar is het: een adreskaartje! Die Co ben ik, sedert de Meyers er uit zyn ... de oude Last is myn schoonvader."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s90","id":"h1-s90","source":"______________________________ | | | LAST & Co | | | | MAKELAARS IN KOFFI | | | | Lauriergracht, N° 37 | |______________________________| TWEEDE HOOFDSTUK"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s1","id":"h2-s1","source":"Daar ik niet weet of gy aan de beurs bekend zyt, wil ik u even zeggen dat Stern een eerst huis is in koffi te Hamburg, dat altyd door Last & Co is bediend geworden."}]},{"lemma":"compleet","count":2,"glosses":["complete"],"forms":["kompleete","kompleet"],"morphology":["adjective, inflected","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s116","id":"h18-s117","source":"Een paar deelen van Byron, Horatius, Bastiat, Béranger, en ... raad eens? Een bybel, een kompleete bybel, met de apokriefe boeken er in!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s14","id":"h20-s14","source":"--Ik hèb haar buik, ik hèb haar buik! riep 't kind vroolyk, en de rooie mevrouw was kompleet. --Wie hoort daar een tontong slaan? vroeg de moeder."}]},{"lemma":"compliment","count":1,"glosses":["compliments"],"forms":["komplimenten"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":"Old spelling of modern Dutch complimenten.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s160","id":"h4-s160","source":"Nu, van komplimenten houd ik niet."}]},{"lemma":"complot","count":2,"glosses":["plot"],"forms":["komplot"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Komplot is a historical spelling of complot.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s23","id":"h12-s23","source":"Daarby heeft het gevaar--eenigen tyd voor myn komst was er een komplot ontdekt, om myn voorganger te vermoorden en opstand te maken--het gevaar heeft iets aantrekkelyks, vooral wanneer men slechts twee-en-twintig jaren oud is. Dit aantrekkelyke maakt dan iemand wel eens ongeschikt voor bureauwerk of voor de styve nauwkeurigheid die noodig is tot goed beheer van geldzaken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s18","id":"h14-s18","source":"Op-eenmaal verspreidde zich 't gerucht dat er in Mandhéling een komplot was ontdekt, waarin Jang di Pertoean zou betrokken wezen, en dat ten-doel had de heilige vaan des opstands uittesteken en alle Europeanen te vermoorden."}]},{"lemma":"compromitteren","count":1,"glosses":["compromise"],"forms":["kompromitteeren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s21","id":"h19-s21","source":"Eerst, toen ik nog hoopte den Regent van zyn weg terugtebrengen, was het om, àls ik slaagde, hem niet te kompromitteeren."}]},{"lemma":"comptabiliteit","count":1,"glosses":["accounting office"],"forms":["komptabiliteit"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Here comptabiliteit denotes the government accounting department, not merely accounting as an activity.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s6","id":"h13-s6","source":"De chef van de komptabiliteit te Padang--die nu juist myn byzondere vriend niet was--beweerde dat er duizenden te-kort kwamen."}]},{"lemma":"concurrent","count":4,"glosses":["competitor","competitor’s"],"forms":["konkurrent"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern concurrent.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s99","id":"h4-s99","source":"Als dit zoo ware, begrypt ieder dat ik niet de moeite zou nemen een boek te laten drukken dat Busselinck & Waterman ook te lezen krygen, want wie een konkurrent op den weg helpt, is een gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s65","id":"h10-s65","source":"Schryf dat alles aan je vader, en zeg hem dat je zoo dankbaar bent dat je by ons zyt gekomen, en dat ik zoo goed voor je zorg, en dat de dochter van Busselinck & Waterman is weggeloopen, en groet hem zeer van my, en schryf dat ik nog 1/16 procent courtage zal laten vallen beneden hun bod, omdat ik geen onderkruipers lyden kan, die een konkurrent het brood uit den mond stelen door gunstiger voorwaarden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s122","id":"h12-s122","source":"Ik zei dat elk mensch in zyn medemensch een soort van konkurrent ziet."}]},{"lemma":"concurreren","count":1,"glosses":["rival"],"forms":["konkurreeren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s133","id":"h12-s133","source":"Kappelman die zich voedt met zuurkool en scharrebier, zoekt verheffing in de klacht: \"Alexander wàs niet groot ... hy was onmatig\" zonder dat er voor Kappelman de minste kans bestaat ooit met Alexander te konkurreeren in wereldverovering."}]},{"lemma":"conducteur","count":1,"glosses":["conductor"],"forms":["kondukteur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s190","id":"h16-s190","source":"Ook op de terugreis met de diligence heeft de kondukteur \"schep vreugd\" geblazen, en dat zou de man toch niet gedaan hebben, als er zooveel verkeerds was."}]},{"lemma":"conferentie","count":2,"glosses":["conference"],"forms":["konferentie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s83","id":"h19-s83","source":"Ik heb thans de eer, gelyk trouwens reeds in de konferentie van eergister mondeling geschiedde, nogmaals en ten-overvloede te verzekeren:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s99","id":"h19-s99","source":"Ik heb de eer u ten-slotte de dankbare verzekering te geven, dat wanneer iets me kon terugbrengen van myn lang doordachte, en bedaard maar vurig aangekleefde principes ten dezen ... waarlyk, het zou geweest zyn de heusche innemende wyze waarop gy in de konferentie van eergister die principes hebt bestreden. De Adsistent-resident van Lebak,"}]},{"lemma":"Confucius","count":1,"glosses":["Confucius"],"forms":["CONFUCIUS"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s2","id":"h4-s2","source":"Over de wetten van SOLON, LYKURGUS, ZOROASTER en CONFUCIUS."}]},{"lemma":"confuus","count":1,"glosses":["flustered"],"forms":["konfuus"],"morphology":["adjective"],"note":"Konfuus is an older spelling of confuus, ‘flustered’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s177","id":"h18-s178","source":"Myn vrouw was konfuus, en ik dacht er aan, wat Busselinck en Waterman zouden gezegd hebben, als ze dat gezien hadden ... dat er twee rytuigen tegelyk voor ons waren, meen ik."}]},{"lemma":"congé","count":1,"glosses":["dismissal"],"forms":["congé"],"morphology":["noun, neuter singular"],"note":"Congé is a French loanword here meaning dismissal from employment.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s90","id":"h4-s90","source":"Ik vroeg naar den man die de Aglaia had laten vallen. --Die heeft zyn congé, zei Gaafzuiger."}]},{"lemma":"connectie","count":3,"glosses":["connection","connections"],"forms":["konnexie","konnexien"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":"Konnexie is an older spelling of connectie.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s5","id":"h2-s5","source":"Die konnexie dateert van 't kontinentaal stelsel, toen wy dekoloniale waren insmokkelden van Helgoland. Ja, wie weet wat 'n ander al zoo zou geschreven hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s75","id":"h2-s75","source":"Ik bemerkte terstond dat het geen soliede konnexie was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s136","id":"h4-s136","source":"Ik zag in, dat we Sjaalman noodig hadden, en daar ik het voor een jong mensch niet goed vind, dat hy verkeerde konnexien aanknoopt, wilde ik noch Stern noch Frits daarheen zenden."}]},{"lemma":"consideratie","count":3,"glosses":["considerations","consideration"],"forms":["konsideratie","konsideratiën","konsideratien"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":"Historical k-spelling of consideratiën; here it means favourable or indulgent regard.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s4","id":"h2-s4","source":"Een ander in myn plaats had misschien aan Ludwig Stern geschreven dat hy ook wat zou laten vallen, dat hy hoopte op konsideratie om de langdurige diensten van Last & Co ... ik heb uitgerekend dat de firma, sedert ruim vyftig jaren, vier ton aan Stern verdiend heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s43","id":"h13-s43","source":"Ik verzoek Uhoogedelgestrenge my van alle welwillende konsideratiën te verschoonen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s77","id":"h14-s77","source":"Ge begrypt nu ook waarop de woorden doelen, waarmee ik de beantwoording sloot van de aanmerkingen die er op myn geldelyk beheer gemaakt waren, de woorden waarin ik verzocht van alle welwillende konsideratien verschoond te blyven."}]},{"lemma":"constateren","count":1,"glosses":["establish"],"forms":["konstateeren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s17","id":"h19-s17","source":"Morgen dus zal ik de eer hebben u te zien, en het is juist hierom dat ik vryheid neem u dezen te-gemoet te zenden, om vóór die ontmoeting het volgende te konstateeren."}]},{"lemma":"constitutie","count":1,"glosses":["constitution"],"forms":["konstitutie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s18","id":"h4-s18","source":"Over een konstitutie voor het Ryk INSULINDE. (Ik heb nooit van dat Ryk gehoord.) Over het gebrek aan ephelkustiek in onze taalregels."}]},{"lemma":"continentaal","count":1,"glosses":["Continental"],"forms":["kontinentaal"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s5","id":"h2-s5","source":"Die konnexie dateert van 't kontinentaal stelsel, toen wy dekoloniale waren insmokkelden van Helgoland. Ja, wie weet wat 'n ander al zoo zou geschreven hebben."}]},{"lemma":"continuïteit","count":1,"glosses":["continuity"],"forms":["continuiteit"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s107","id":"h6-s107","source":"Of er ook in den wagen, die nu voor de pendoppo stilhield, zich iets verzette tegen de \"oplossing der continuiteit\" weet ik niet, maar zeker is 't dat het lang duurde voor er iets te voorschyn kwam."}]},{"lemma":"contract","count":2,"glosses":["contract","contracts"],"forms":["kontrakt","kontrakten"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s178","id":"h16-s178","source":"Wat nu myn boek aangaat, moet ik waarlyk den lezer om verschooning vragen voor de onvergeeflyke wyze, waarop Stern misbruik maakt van ons kontrakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s172","id":"h18-s173","source":"Ook zeide hy dat de Gouverneur-generaal die de zoogenaamde theekontrakten had verlengd, in weerwil van de berekening dat er door 't Land zooveel verloren wordt op die zaken, zulk een bekwaam braaf mensch was, en vooral zulk een trouw vriend voor wie hem vroeger gekend hadden. Want die Gouverneur-generaal had zich volstrekt niet gestoord aan de praatjes over 't verlies op de thee, en hem, toen er spraak was van de intrekking dier kontrakten, ik geloof in 1846, een grooten dienst gedaan door te bepalen dat men maar altyd zou voortgaan met het koopen van zyn thee."}]},{"lemma":"contrariëren","count":7,"glosses":["thwarted","cross","thwarting"],"forms":["gekontrarieerd","kontrarieeren"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive","verbal noun, neuter, singular","verb, participle"],"note":"Kontrarieeren is an older spelling of contrariëren, ‘to oppose’ or ‘cross.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s123","id":"h4-s123","source":"Dit beviel me nu wel niet zeer, maar omdat de voorjaarsveiling op-hand is, en ik van Ludwig Stern nog geen orders heb, wilde ik hem niet te sterk kontrarieeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s36","id":"h13-s36","source":"Voor ik nog al die aanmerkingen, zoo goed me zonder archief of mondelinge inlichtingen mogelyk was, beantwoord had, vernam ik zydelings dat de Generaal zoo verstoord op me was: \"omdat ik hem te Natal zoo gekontrarieerd had, waaraan ik dan ook, voegde men er by, zeer verkeerd had gedaan.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s38","id":"h13-s38","source":"Ja, ik had hem gekontrarieerd, maar in 't naïf denkbeeld dat hy me daarom achten zou!"}]},{"lemma":"controleur","count":55,"glosses":["controller","controllers","Controller","controller's","controleur","comptroller","Comptroller"],"forms":["kontroleur","kontroleurs","Kontroleur"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, masculine, singular","noun, common gender, plural","noun, masculine, singular, historical spelling","noun, common gender singular","noun, singular compound stem with linking -s","noun, masculine singular"],"note":"Historical spelling of modern controleur.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s42","id":"h5-s42","source":"Ook de kontroleur, een man van middelbaren leeftyd, die sedert eenige maanden na den dood van den vorigen adsistent-resident, als eerstopvolgende in rang het bestuur had waargenomen, was daar tegenwoordig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s43","id":"h5-s43","source":"Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s66","id":"h5-s66","source":"Onder dezen weder wordt het bestuur uitgeoefend door kontroleurs, opzieners en een tal van andere beambten die noodig zyn voor de inning der belastingen, voor het toezicht over den landbouw, voor het oprichten van gebouwen, voor de waterstaats-werken, voor de policie en voor het rechtswezen."}]},{"lemma":"copiste","count":1,"glosses":["Copyist"],"forms":["Copiste"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s171","id":"h12-s171","source":"Adieu, littérature, Adieu, Copiste, adieu!"}]},{"lemma":"cordelière","count":1,"glosses":["cordelière"],"forms":["cordelière"],"morphology":["noun, feminine singular"],"note":"A cordelière is a decorative braided cord or girdle.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s128","id":"h6-s128","source":"Een wit baadjoe van moesselien, met blauwe cordelière--ik geloof dat men in Europa zulk een kleedingstuk peignoir noemen zou--was haar reiskleed."}]},{"lemma":"corps","count":1,"glosses":["main building"],"forms":["corps"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s23","id":"h5-s23","source":"Onveranderlyk zyn ze van heterogeene bouworde. Het corps de logis dagteekent altyd van eenige regeeringen vroeger dan de aanhechtsels die onder dezen of genen lateren koning daarby zyn gevoegd."}]},{"lemma":"correct","count":1,"glosses":["correct"],"forms":["korrekt"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":"Korrekt is a historical spelling of correct.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s185","id":"h20-s185","source":"Zakelyk korrekt was de inhoud aldus: \"Batavia, 23 Mei 1856."}]},{"lemma":"correspondentie","count":6,"glosses":["correspondence"],"forms":["korrespondentie"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":"Historical spelling of modern correspondentie.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s10","id":"h2-s10","source":"Dat vooral zich de behoefte deed gevoelen aan fatsoenlyke, welopgevoede jongelieden, voor de korrespondentie in het duitsch."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s18","id":"h2-s18","source":"Maar ... het kan nooit kwaad dat ze 't weten, dunkt me. ...dat ik met het oog dáárop, niets liever wenschte dan den heer Ernest Stern belast te zien met de duitsche korrespondentie van ons huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s79","id":"h3-s79","source":"Daar ik u de geschiedenis van den Griek verteld heb, weet ge reeds dat ik in myn jeugd eenigszins ben gelatinizeerd geworden, en hoezeer ik my in korrespondentie onthoud van alle citaten --wat op een makelaars kantoor ook niet te-pas komen zou--dacht ik echter by het zien van dat alles: multa, non multum. Of: de omnibus aliquid, de toto nihil."}]},{"lemma":"courant","count":1,"glosses":["Courant"],"forms":["Courant"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s100","id":"h20-s100","source":"En hij toonde in de Javasche Courant die met dezelfde post was aangekomen, dat inderdaad by 'tzelfde besluit der Regeering waarby hem het Bestuur van Ngawi werd opgedragen, de adsistent-resident van die provincie verplaatst werd naar een andere afdeeling die vakant was."}]},{"lemma":"courtage","count":2,"glosses":["brokerage"],"forms":["courtage"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s3","id":"h2-s3","source":"Zy zouden een kwart procent van de courtage laten vallen--onderkruipers zyn het, anders niet!--en zie nu eens wat ik gedaan heb om dien slag afteweren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s65","id":"h10-s65","source":"Schryf dat alles aan je vader, en zeg hem dat je zoo dankbaar bent dat je by ons zyt gekomen, en dat ik zoo goed voor je zorg, en dat de dochter van Busselinck & Waterman is weggeloopen, en groet hem zeer van my, en schryf dat ik nog 1/16 procent courtage zal laten vallen beneden hun bod, omdat ik geen onderkruipers lyden kan, die een konkurrent het brood uit den mond stelen door gunstiger voorwaarden."}]},{"lemma":"coûter","count":2,"glosses":["costs","it costs"],"forms":["coûte"],"morphology":["French verb, present, singular"],"note":"Coûte que coûte is a French idiom meaning at any cost.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s89","id":"h11-s89","source":"Ik zie dat ge u in 't hoofd hebt gezet, my coûte que coûte te laten vallen."}]},{"lemma":"crime","count":1,"glosses":["crime"],"forms":["crime"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s174","id":"h12-s174","source":"Il faut vivre avant tout, soit vie de misère: Le crime fait la honte, et non la pauvreté!"}]},{"lemma":"crimineel","count":2,"glosses":["criminal"],"forms":["krimineele"],"morphology":["adjective, attributive","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s15","id":"h4-s15","source":"Over eenige punten in de krimineele rechtsvordering. Over het recht van een volk, te eischen dat de opgebrachte belasting ten-zynen-behoeve worde aangewend. (Dat was weer in 't javaansch.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s51","id":"h13-s51","source":"Waarlyk, wie schuldig is aan lage vergrypen, schryft anders! Men nam me niet gevangen, en dit had toch moeten geschieden als het ernst ware geweest met die krimineele verdenking."}]},{"lemma":"Crusoëroman","count":1,"glosses":["Crusoe novels"],"forms":["Crusoë-romans"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s164","id":"h6-s164","source":"Men denke aan de Crusoë-romans, aan Silvio Pellico's gevangenschap, aan 't allerliefste Picciola van Saintine, aan den stryd in de borst eener \"oude vryster\" die haar geheel leven door, één liefde koesterde, zonder ooit door een enkel woord te verraden wat er omging in haar hart, aan de aandoeningen van den menschenvriend die, zonder uiterlyk in den loop der gebeurtenissen betrokken te zyn, vurig belang stelt in 't welzyn van medeburger of medemensch. Men stelle zich voor, hoe hy beurtelings hoopt en vreest, hoe hy elke verandering gadeslaat, zich opwindt voor een schoon denkbeeld, en gloeit van verontwaardiging, als hy het ziet wegdringen en vertrappen door de velen die, voor een oogenblik althans, sterker waren dan schoone denkbeelden."}]},{"lemma":"cultuur","count":2,"glosses":["cultivation"],"forms":["kultuur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s268","id":"h8-s268","source":"\"15° Dat vele personen van de familien en bedienden der inlandsche hoofden op de uitbetalingstaten voorkomen, die inderdaad geen deel nemen in de kultuur, zoodat de voordeelen hiervan hun ten-deel vallen, ten préjudice van de werkelijke deelhebbers."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s269","id":"h8-s269","source":"Ook worden zij gesteld in het onrechtmatig, bezit van sawah-velden, terwijl die alleen toekomen aan degenen, die aandeel hebben in de kultuur.\" Hier heb ik een andere nota, en wel in potlood."}]},{"lemma":"cultuuremolument","count":1,"glosses":["cultivation emoluments"],"forms":["kultuur-emolumenten"],"morphology":["noun, plural"],"note":"Colonial-era supplementary income tied to government cultivation proceeds.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s145","id":"h7-s145","source":"Bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten."}]},{"lemma":"curieus","count":2,"glosses":["curious"],"forms":["kurieus"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":"Historical spelling of modern curieus.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s78","id":"h3-s78","source":"Ik erken--want ik houd van de waarheid--dat ik, die altyd in koffi gedaan heb, niet in staat ben de waarde van alles te beoordeelen, maar, ook zonder deze beoordeeling, de lyst der opschriften alleen was reeds kurieus."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s107","id":"h3-s107","source":"Over den moorschen bouwtrant. Over de kracht der vooroordeelen, blijkbaar uit ziekten die door tocht veroorzaakt heeten te zyn. (Heb ik het niet gezegd, dat de lyst kurieus was?)"}]}]}