{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"d","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/d","headwords":[{"lemma":"16de","count":1,"glosses":["th"],"forms":["den"],"morphology":["ordinal suffix"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s67","id":"h15-s67","source":"Toen ik den brief van den Direkteur der Openbare-Werken, van den 16den Februari l.l., N° 271/354 aan u renvoieerde, heb ik u verzocht het daarby gevraagde, na overleg met den Regent, te beantwoorden met in-achtneming van wat ik schreef in myn missive van 5 dezer N° 97."}]},{"lemma":"d","count":1,"glosses":["d"],"forms":["d"],"morphology":["list label"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s106","id":"h9-s106","source":"d) Te doen opnemen in de voorwaarden der amfioenpacht op Java, de bepaling: dat er in elke amfioenkit een voorraad bybels moet aanwezig zyn, in verhouding met vermoedelyk getal bezoekers van zoodanig gesticht, en dat de pachter zich verbinde geen opium te verkoopen, zonder dat de kooper een godsdienstig traktaatje daarby neme."}]},{"lemma":"d.i.","count":3,"glosses":["that is"],"forms":["d.i"],"morphology":["abbreviation"],"note":"d.i. abbreviates dat is, “that is.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s79","id":"h5-s79","source":"Een baron beschouwde zich als baron \"door de genade Gods.\" De graven vertegenwoordigden den Keizer, en voerden als zoodanig diens banier, d.i. den Standaard van het Ryk. Een baron bracht volk op de been onder zyn eigen vaan, als baanderheer."}]},{"lemma":"da","count":11,"glosses":["there","There","then"],"forms":["Da","da"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s27","id":"h10-s27","source":"Fort nach den Fluren des Ganges, Da weiss ich den schönsten Ort;"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s37","id":"h10-s37","source":"Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s48","id":"h10-s48","source":"Da hüpfen herbei, und lauschen Die frommen, klugen Gazellen; Und in der Ferne rausche Des heiligen Stromes Wellen..."}]},{"lemma":"daad","count":1,"glosses":["deed"],"forms":["daad"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s78","id":"h4-s78","source":"Hy zou kunnen beginnen met vier- of vyfhonderd gulden--onze Bastiaans heeft ook lang gewerkt voor hy tot zevenhonderd opklom--en ik had een goede daad gedaan."}]},{"lemma":"daadzaak","count":2,"glosses":["facts"],"forms":["daadzaken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s321","id":"h17-s321","source":"Zal men tot de schryfster van dat onsterfelyk pleidooi--onsterfelyk, niet om kunst of talent, maar door strekking, en indruk--zal men tot haar zeggen: \"ge hebt gelogen, de slaven worden niet mishandeld, want ... er is onwaarheid in uw boek: het is een roman!\" Moest niet ook zy, in-plaats eener optelling van dorre daadzaken, een verhaal geven dat die daadzaken inkleedde, om 't besef der behoefte aan verbetering te doen doordringen in de harten?"}]},{"lemma":"daags","count":3,"glosses":["a day"],"forms":["daags"],"morphology":["adverb"],"note":"Daags means “per day” or “a day.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s86","id":"h4-s86","source":"Ze knoopt er uit ... uit de Aglaia meen ik. Maar onder dat kyven had Frits gehoord dat hy vyftien stuivers daags verdiende."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s87","id":"h4-s87","source":"\"Denk je dat ik van plan ben vyftien stuivers daags aan jou weg te gooien?\" had die heer gezegd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s88","id":"h4-s88","source":"Ik rekende uit, dat vyftien stuivers daags--ik denk dat de zon-en feestdagen niet meetellen, anders had hy een maand of jaargeld genoemd--tweehonderd vyf-en-twintig gulden 's jaars uitmaken."}]},{"lemma":"daar","count":324,"glosses":["there","since","There","Since","then","that","here","it","for","because","So","in it","to that spot","over this","yonder","aside","as","at that","right there","Then","Here"],"forms":["daar","Daar","dáár","Dáár"],"morphology":["adverb","subordinating conjunction","pronominal adverb","locative adverb","adverb, emphatic","subordinating conjunction, causal","existential adverb","demonstrative adverb","locative adverb, emphatic","subordinating conjunction, archaic causal","presentative adverb","expletive adverb"],"note":"Here daar is an archaic causal conjunction meaning ‘since.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s34","id":"h1-s34","source":"Zeven en negen is verboden door de maat. Daar gaat hy dan aan 't knoeien!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s36","id":"h1-s36","source":"En niet alleen die verzen lokken de jeugd tot onwaarheid. Ga eens in den schouwburg, en luister dáár wat er voor leugens aan den man worden gebracht."}]},{"lemma":"daar te lande","count":1,"glosses":["over there"],"forms":["daar-te-lande"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"Archaic expression meaning in that country or region.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s157","id":"h4-s157","source":"Later heb ik vernomen dat haar kleeding een soort van indische dracht is, die ze daar-te-lande sarong en kabaai noemen, maar ik vond het heel leelyk."}]},{"lemma":"daaraan","count":17,"glosses":["in that","of it","to them","with it","thereto","for it","from that","from it","in them","by it","on that","to it","to that"],"forms":["daaraan","dááraan","Daaraan"],"morphology":["pronominal adverb","demonstrative pronominal adverb, stressed"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s145","id":"h7-s145","source":"Bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s177","id":"h7-s177","source":"Als er een fout by haar kon gevonden worden, dan was haar ingenomenheid met Havelaar schuld daaraan, en zoo ooit, dan zou 't hier gelden: dat men veel vergeven moet aan wie veel heeft lief gehad!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s205","id":"h7-s205","source":"En waarop zy altyd geantwoord had: --Wel neen, Max, dááraan kanje je niet onttrekken!"}]},{"lemma":"daarachter","count":3,"glosses":["behind it"],"forms":["daarachter","daar-achter"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s129","id":"h13-s130","source":"Dit plein had men recht vóór zich als men in de buiten galery met den rug naar 't huis gekeerd stond. Links daarvan lag het gebouw met de bureaux, de kas en de vergaderzaal waar Havelaar dien morgen de Hoofden had toegesproken, en daar-achter breidde zich de ravyn uit, dien men overzag tot aan den Tjioedjoeng toe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s131","id":"h13-s132","source":"Terzyde van 't hoofdgebouw en daarachter, lag de vry groote tuin die de vreugde van Tine had opgewekt door de vele bloemen die ze daar vond, en vooral omdat kleine Max daar zoo dikwyls spelen zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s237","id":"h14-s237","source":"Ook die voorgewende politieke redenen--als ze op iets gevestigd zyn--steunen gewoonlyk op valsche opgaven, daar ieder resident belang heeft by 't verheffen van den invloed zyner Regenten op de bevolking, om daarachter zich te verschuilen als er later eenmaal aanmerking mocht vallen op te groote inschikkelykheid omtrent die hoofden."}]},{"lemma":"daarbeneden","count":1,"glosses":["down below"],"forms":["daar-beneden"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s100","id":"h13-s101","source":"En, zelfs zonder bloem of plant, zoodra ge my ter-zyde roept om me door 't geboomte heen het pad te wyzen, dat we straks zullen betreden, doch dat nu nog verre voor ons ligt in de diepte, en als een nauw merkbaar streepje zich slingert door 't veld daar-beneden ... ook dan neem ik u de afwyking niet euvel."}]},{"lemma":"daarbij","count":23,"glosses":["besides","at that","alongside it","therein","among them","onto it","with that","besides that","along with it","to it","in passing","thereby","for it","to join us","beside it","in addition","in that","in this connection"],"forms":["daarby","daarbij","Daarby"],"morphology":["pronominal adverb","adverb","pronominal adverb, archaic spelling"],"note":"Het daarbij laten means to leave the matter at that.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s27","id":"h2-s27","source":"Anders had ik de zaak daarby gelaten. Maar op-eens schoot my de gedachte in, dat hy misschien reiziger was van een duitsch huis, die een solieden makelaar zocht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s51","id":"h2-s51","source":"Toch kwamen wy, jongens van quarta, altyd 's avends op de Westermarkt om dat meisje te zien. Nu was hy die daar voor me stond met zyn sjaal, eens daarby, schoon hy een paar jaren jonger was dan de anderen, en dus nog te kinderachtig om naar de Griekin te kyken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s23","id":"h5-s23","source":"Onveranderlyk zyn ze van heterogeene bouworde. Het corps de logis dagteekent altyd van eenige regeeringen vroeger dan de aanhechtsels die onder dezen of genen lateren koning daarby zyn gevoegd."}]},{"lemma":"daarboven","count":2,"glosses":["above them","up there"],"forms":["daarboven","daar-boven"],"morphology":["pronominal adverb","locative adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s60","id":"h16-s60","source":"Telkens valt ze terug met haar vracht, om telkens weer te beproeven of ze eindelyk vasten voet zou kunnen zetten op dat steentje daar-boven ... op de rots die den berg kroont."}]},{"lemma":"daardoor","count":4,"glosses":["thereby","by that"],"forms":["daardoor","dáárdoor"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s54","id":"h15-s54","source":"Men verkrygt daardoor den roep van bekwaamheid en yver voor 's lands dienst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s111","id":"h17-s111","source":"Want al hàd zy een fout gesponnen in de koord, en al ware de weddingschap van Badoer tegen Tjipoeroet verloren dáárdoor, en niet door de glasscherf--zoo ondeugend en handig dan geworpen door den kleinen Djamien die zich verschool achter den pagger--had ik zelfs dàn zoo hard mogen wezen tegen haar, en haar noemen met onbehoorlyke namen?"}]},{"lemma":"daarenboven","count":2,"glosses":["moreover"],"forms":["daarenboven","Daarenboven"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s139","id":"h7-s139","source":"...weder in zyn reiswagen, en zoo keerde Rangkas-Betoeng weldra terug tot een stilte, als te verwachten is van een javasche binnenpost die door slechts weinig Europeanen bewoond werd en daarenboven niet aan den grooten weg gelegen was. De kennismaking tusschen Duclari en Havelaar was spoedig op een gemakkelyken voet gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s79","id":"h20-s79","source":"Daarenboven hebt gij, toen de resident zich ongenegen betoonde aan uw voorstellen gereedelijk gevolg te geven geweigerd aan het billijk verlangen van uwen Chef te voldoen om volle opening te geven van hetgeen u omtrent de handelingen van het Inlandsch Bestuur te Lebak, bekend was."}]},{"lemma":"daarentegen","count":1,"glosses":["on the other hand"],"forms":["daarentegen"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."}]},{"lemma":"daarginder","count":1,"glosses":["over yonder"],"forms":["daarginder"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s153","id":"h16-s153","source":"Hoe langer de Hollanders met de Javanen omgaan, hoe meer rykdom er zal komen hier, en hoe meer armoede daarginder."}]},{"lemma":"daarginds","count":5,"glosses":["over yonder","off there","out there"],"forms":["daarginds","daar-ginds"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s38","id":"h6-s38","source":"--Ik zie nog niets van den kant van Pandeglang, mynheer de kontroleur, maar daar-ginds aan de andere zyde rydt iemand te-paard ... het is de toewan kommendaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s253","id":"h14-s253","source":"Ik roep u op, u, de velen die Havelaar gekend hebt--wanneer ge niet verstyfd zyt door winterkou en dood ... als de geredde vliegen, of verdroogd door de hitte daarginds onder de linie!--ik roep u op om getuigenis te geven van zyn hart, gy allen die hem hebt gekend!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s201","id":"h17-s201","source":"O, hoe zy in de handen klapte, Adinda! En daarginds, aan de andere zyde, waar 't kokosboschje wuift over de hutten van het dorp, daar ergens was Si-Oenah uit een boom gevallen, en gestorven."}]},{"lemma":"daarheen","count":11,"glosses":["there","over there","thither","out there"],"forms":["daarheen"],"morphology":["adverb","directional adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s136","id":"h4-s136","source":"Ik zag in, dat we Sjaalman noodig hadden, en daar ik het voor een jong mensch niet goed vind, dat hy verkeerde konnexien aanknoopt, wilde ik noch Stern noch Frits daarheen zenden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s43","id":"h5-s43","source":"Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s146","id":"h5-s146","source":"Maar naast dien aloen-aloen, of elders, liggen Sawah's die op den ploeg wachten, of op een leiding die het water daarheen moet voeren, dikwyls van mylen ver ... deze Sawah's behooren den Regent."}]},{"lemma":"daarin","count":20,"glosses":["in it","within it","therein","there","in them","in there","into that","in that"],"forms":["daarin","Daarin","dáárin","Dáárin"],"morphology":["pronominal adverb","adverb","pronominal adverb, emphatic"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s44","id":"h4-s44","source":"Over evenwicht in den handel. (Hy spreekt daarin van wisselagio. Ik heb het ter-zy gelegd voor myn boek.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s54","id":"h4-s54","source":"Over het JUS TALIONIS. (Alweer een infaam stuk! Daarin kwam een gedicht voor, dat ik zeker allerschandelykst zou gevonden hebben, als ik 't uitgelezen had.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s105","id":"h5-s105","source":"Waar de Europeaan een huis bewoont, is dikwyls zyn verblyf een Kratoon, met vele huizen en dorpen daarin."}]},{"lemma":"daarmee","count":13,"glosses":["with it","by it","with them","by that","along with it","with that","by this","in it"],"forms":["daarmee","daarmede"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s57","id":"h4-s57","source":"Sommigen waren aan hem geschreven, of liever het waren slechts afschriften, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben, want alles was door andere personen geteekend voor: gelykluidend met het oorspronkelyke. Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken, aanteekeningen en losse gedachten ... sommigen werkelyk heel los."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s95","id":"h4-s95","source":"Ik peinsde gedurig over myn boek, maar daar ik van waarheid houd, moet ik ronduit zeggen dat ik niet wist, hoe ik 't daarmee zou aanleggen. Eén ding staat vast: de bouwstoffen die ik in Sjaalman's pak gevonden had, waren belangryk voor de makelaars in koffi."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s156","id":"h8-s156","source":"--Wat drommel heeft zyn hoofd daarmee te maken."}]},{"lemma":"daarna","count":15,"glosses":["afterward","later","then","afterwards","after"],"forms":["daarna"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s89","id":"h2-s89","source":"Toen ik een dag daarna van de beurs kwam, zei Frits dat er iemand geweest was om my te spreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s24","id":"h3-s24","source":"Vindt ge dat er veel omslag noodig is, om dat te zeggen? Welnu, ik heb een broodje met kaas gegeten, daarna twee peren geschild, en ik was ruim half gereed met het orberen van de derde, voor Frits klaar was met die vertelling."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s82","id":"h4-s82","source":"Een paar dagen daarna, waren de jonge Stern en Frits te zamen op een boekverkooping geweest in het Wapen van Bern."}]},{"lemma":"daarnaast","count":7,"glosses":["next to it","nearby","beside them","beside it","adjacent","next door"],"forms":["daarnaast","daarnáást","Daarnaast"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s25","id":"h2-s25","source":"Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribonaard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s82","id":"h13-s83","source":"Hy wilde slechts één stip aanwyzen in den poel van vuil, maar verstond het, zulke stippen te doen in 't oog vallen door de tinten die hy in zyn onsterfelyke geschriften daarnáást legde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s83","id":"h13-s84","source":"Wie nu al dat daarnaast gelegde als overtollig meent te kunnen verwerpen, verliest geheel uit het oog dat men dan, om effekt te-weeg te brengen, zou moeten overgaan tot de school die sedert 1830 zoolang in Frankryk gebloeid heeft, schoon ik ter-eere van dat land zeggen moet dat de schryvers die in dit opzicht het meest zondigden tegen den goeden smaak, juist in 't buitenland, en niet in Frankryk zelf, den grootsten opgang maakten."}]},{"lemma":"daarneven","count":1,"glosses":["beside it"],"forms":["daarneven"],"morphology":["adverb"],"note":"Daarneven is an archaic equivalent of modern daarnaast.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s85","id":"h7-s85","source":"Er ware anders ruimte genoeg geweest, want behalve de vry groote adsistent-residentswoning zelf, stond daarneven op 'tzelfde \"erf\" nog een ander huis dat vroeger daartoe gediend had, en in-weerwil van den eenigszins bouwvalligen staat, nog altyd zeer geschikt was ter bewoning."}]},{"lemma":"daarom","count":37,"glosses":["therefore","for that reason","that was why","that is why","so","for this reason","Therefore","just so","and so","for it","And so","That is why"],"forms":["daarom","dáárom","Daarom","Dáárom"],"morphology":["adverb","adverb, emphatic stress","adverb, emphatic","pronominal adverb"],"note":"The written accent adds strong emphasis to daarom.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s52","id":"h2-s52","source":"Maar hy was de primus van onze klasse--want knap was hy, dit moet ik erkennen--en hy hield veel van spelen, stoeien en vechten. Dáárom was hy by ons."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s76","id":"h3-s76","source":"Ik wilde voor Frits niet weten dat ik eenig belang begon te stellen in den inhoud van dat pak, en stuurde hem daarom weg. 't Werd my inderdaad duizelig, toen ik zoo den eenen bundel vóór, den anderen na, opnam, en de opschriften las."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s94","id":"h4-s94","source":"Ik verzuim echter nooit, iets te vernemen wat te-pas kan komen in de zaken, en daarom vroeg ik aan Gaafzuiger waar die Sjaalman woonde? Hy gaf my 't adres, en ik schreef het op."}]},{"lemma":"daaromtrent","count":2,"glosses":["about them","on that matter"],"forms":["daaromtrent"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s36","id":"h15-s36","source":"Indien 't nog noodig schynen mocht, de zachtmoedigheid te bewyzen waarmee Havelaar zyn moeielyken plicht vervulde, zou dit bewys kunnen gevonden worden in een mondelinge boodschap die hy den kontroleur opdroeg, toen deze eens naar Serang zou vertrekken: \"zeg den resident, dat hy, hoorende van de misbruiken die hier plaats vinden, niet geloove dat ik daaromtrent onverschillig ben. Ik maak daarvan niet terstond officieele melding omdat ik den Regent, met wien ik medelyden heb, wensch te bewaren voor te groote strengheid, daar ik eerst beproeven wil hem door zachtheid tot zyn plicht te brengen.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s30","id":"h16-s30","source":"Het is gemakkelyker de bevolking diets te maken dat de Regeering behoefte heeft aan haren arbeid zonder dien te willen betalen, dan dat ze haar buffels eischen zou om-niet. En al durfde de vreesachtige Javaan nasporen of de zoogenaamde heeredienst dien men van hem vordert, overeenstemt met de bepalingen daaromtrent, dan nog zou hem dit onmogelyk wezen daar de een niet weet van den ander, en hy dus niet berekenen kan of 't vastgesteld getal personen tien-ja vyftigvoud overschreden is?"}]},{"lemma":"daaronder","count":5,"glosses":["among them","beneath it","under it"],"forms":["daaronder"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s48","id":"h2-s48","source":"Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s152","id":"h4-s152","source":"In plaats van een behoorlyke japon of rok, droeg ze daaronder een stuk donker gebloemd lynwaad, dat eenige malen om het lyf gewikkeld scheen, en hare heupen en knieën vry nauw omsloot."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s138","id":"h6-s138","source":"Hy was een \"vat vol tegenstrydigheids.\" Scherp als een vlym, en zacht als een meisje, voelde hyzelf altyd het eerst de wonde die zyn bittere woorden geslagen hadden, en hy leed daaronder meer dan de gekwetste."}]},{"lemma":"daarop","count":40,"glosses":["upon it","thereupon","then","on it","to that","to it","on that","on them","after that","back to them","afterwards","to them","upon this","of it","against it","to this","Thereupon","for that","afterward"],"forms":["daarop","dáárop","Daarop"],"morphology":["adverb","pronominal adverb","pronominal adverb, emphatic"],"note":"The accent marks emphasize dáár, ‘that’; met het oog daarop means ‘with an eye to that.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s18","id":"h2-s18","source":"Maar ... het kan nooit kwaad dat ze 't weten, dunkt me. ...dat ik met het oog dáárop, niets liever wenschte dan den heer Ernest Stern belast te zien met de duitsche korrespondentie van ons huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s111","id":"h2-s111","source":"... wat my op die oogenblik niet gelegen komt. Daar ik evenwel overtuigd ben dat myn arbeid de kosten dekken zou, en gerust daarop myn woord durf verpanden, ben ik, aangemoedigd door onze ontmoeting van voorgisteren...."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s14","id":"h6-s14","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk lang overdacht--een eigenaardigheid trouwens die by den beschaafden Oosterling algemeen is--en wanneer men met hem in gesprek was, gevoelde men dat men zyn woorden te beschouwen had als brieven, waarvan hy de minuut in zyn archief had, om zoo noodig daarop te verwyzen."}]},{"lemma":"daarover","count":13,"glosses":["about that","about it","over this","over it","of it","on it"],"forms":["daarover","dáárover"],"morphology":["adverb","pronominal adverb","pronominal adverb, emphatic","demonstrative pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s105","id":"h2-s105","source":"Poeh! Ge weet, lezer, hoe ik en alle verstandige menschen daarover denken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s66","id":"h3-s66","source":"Er wordt daar gesproken van een kind dat aan de borst van de moeder ligt--dit kan er dóór--maar: \"dat ter-nauwer-nood aan den moederlyken schoot onttogen is\" zie, dit vond ik niet goed--om daarover te spreken, meen ik--en myn vrouw ook niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s130","id":"h5-s130","source":"In de raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat men de uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten voortaan niet weder zou voortzetten tot hongersnood toe ..."}]},{"lemma":"daartegen","count":2,"glosses":["against it"],"forms":["daartegen"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s95","id":"h15-s95","source":"Ik ben in 't meedeelen van dezen brief den tyd vooruitgeloopen, om reeds nu te doen in 't oog vallen, hoe weinig hulp Havelaar van den kontroleur te verwachten had, zoodra geheel andere, meer belangryke, zaken zouden moeten genoemd worden by den rechten naam, wanneer reeds deze ambtenaar die zonder twyfel een braaf mensch was, zóó moest worden toegesproken om de waarheid te zeggen waar het slechts de opgaven der pryzen van hout, steen, kalk en arbeidsloon gold. Men beseft alzoo dat hy niet alleen te stryden had met de macht der personen die voordeel genoten van misdryf, maar tevens met de beschroomdheid dergenen die--hoezeer dat misdryf evenzeer afkeurende als hy--zich niet geroepen of geschikt achtten daartegen met den vereischten moed optetreden."}]},{"lemma":"daartoe","count":18,"glosses":["for it","for that","for that purpose","to it","To that end","to that point","for this","for them","To do so","on this"],"forms":["daartoe","Dáártoe","DAARTOE","Daartoe"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s100","id":"h4-s100","source":"Dit is een vast principe van me. Neen, ik zag in dat er een gevaar dreigt, dat de heele koffimarkt bederven zou, een gevaar dat alleen door de vereende krachten van alle makelaars kan worden afgeweerd, en zelfs is 't mogelyk dat deze krachten daartoe niet eens voldoende zyn, en dat ook de suikerraffinadeurs--Frits zegt: raffineurs, maar ik schryf nadeurs."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s85","id":"h7-s85","source":"Er ware anders ruimte genoeg geweest, want behalve de vry groote adsistent-residentswoning zelf, stond daarneven op 'tzelfde \"erf\" nog een ander huis dat vroeger daartoe gediend had, en in-weerwil van den eenigszins bouwvalligen staat, nog altyd zeer geschikt was ter bewoning."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s114","id":"h7-s114","source":"...en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen."}]},{"lemma":"daartussen","count":1,"glosses":["between them"],"forms":["daartusschen"],"morphology":["pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s152","id":"h6-s152","source":"Zwart of wit laat zich gemakkelyk schilderen, maar moeielyker is 't juist weergeven van schakeeringen die daartusschen liggen, wanneer men aan waarheid gebonden is en dus noch te donker noch te licht mag kleuren."}]},{"lemma":"daaruit","count":9,"glosses":["from it","out of it","from them"],"forms":["daaruit"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s114","id":"h2-s114","source":"In het pak dat hiernevens gaat, zult ge vele handschriften vinden, en daaruit zien dat ik veel gedacht, gewerkt en bygewoond heb ... Ik heb nooit gehoord dat hy zaken deed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s20","id":"h3-s20","source":"Kom, Frits!\" Zoo ging het, en Frits begon. Daar ik niet houd van dat bestudeerd spannen van des lezers nieuwsgierigheid, zal ik maar terstond zeggen dat ze te-huis het pak van Sjaalman hadden opengemaakt, en daaruit hadden Frits en Marie een neuswysheid en een sentimentaliteit geput, die me later veel last in huis gehaald hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s89","id":"h6-s89","source":"Duclari nam zyn weitasch, haalde daaruit een paar boschduiven, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte? --En, ging hy voort, dit is zeer sterk, Verbrugge!"}]},{"lemma":"daarvan","count":50,"glosses":["of it","of them","of that","of these","about that","Of that","thereof","of such a thing","these","by it","of this","from it","thereon","from that","to that"],"forms":["daarvan","dáárvan","Daarvan"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":"The accent marks emphasis: ‘of that’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s28","id":"h3-s28","source":"Straks zult ge zien dat er ook andere dingen in dat pak waren van meer solieden aard, en daarvan komt een-en-ander in dit boek, omdat de Koffiveilingen van de Handelmaatschappy er mee in verband staan. Want ik leef voor myn vak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s74","id":"h3-s74","source":"Het spreekt vanzelf dat ik eerst informatiën nemen zou naar eerlykheid, geloof en fatsoen, want ik neem niemand op 't kantoor, voor ik dáárvan zeker ben. Dit is een vast principe van me."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s93","id":"h3-s93","source":"Over Inkomende-Rechten als ondoeltreffend, onkiesch, onrechtvaardig, en onzedelyk. (Daarvan had ik nooit iets gehoord.) Over verzen als oudste taal. (Dat geloof ik niet.)"}]},{"lemma":"daarvoor","count":18,"glosses":["for it","for that","for them","of that","on that score","on them"],"forms":["daarvoor","dáárvoor"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s107","id":"h2-s107","source":"Ik geloof dat er onder dat alles eenige opstellen zyn, die waarde hebben, en ik zoek daarvoor een uitgever. Maar dit is juist het moeielyke."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s67","id":"h4-s67","source":"Want als hy terugkwam, zou ik het moeten leveren, en hy, ziende dat ik belang stelde in een paar stukken van zyn hand, zou zeker te veel daarvoor vorderen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s123","id":"h5-s123","source":"De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt."}]},{"lemma":"dacapo","count":1,"glosses":["encore"],"forms":["dacapo"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Da capo, here spelled dacapo, means a repeat or encore.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s15","id":"h3-s15","source":"Mevrouw Rosemeyer--de Rosemeyers laten zich mevrouw noemen, omdat ze in suiker doen, en aandeel in een schip hebben--mevrouw Rosemeyer begreep dat wat Louise aan 't schreien had gemaakt, ook òns vermaken zou, en vroeg een dacapo aan Frits, die zoo rood zag als een kalkoen."}]},{"lemma":"dadelijk","count":2,"glosses":["at once","immediate"],"forms":["dadelyk","dadelyke"],"morphology":["adverb","adjective, attributive, inflected"],"note":"Historical spelling of modern Dutch dadelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s294","id":"h8-s294","source":"Je begrypt nu immers waarom ik dat geld aan den kollekteur dadelyk heb laten uitbetalen, niet waar?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s80","id":"h18-s80","source":"Ik drong aan op dadelyke staking van elke onwettigheid."}]},{"lemma":"Daendels","count":1,"glosses":["Daendels"],"forms":["Daendels"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."}]},{"lemma":"dag","count":109,"glosses":["day","days","light","age","public view","from day","to day"],"forms":["dag","dagen","daag","van-dag","tot-dag"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, masculine, singular","prepositional phrase element","noun, masculine, plural","noun, common gender singular","noun, masculine singular"],"note":"Van daag is the historical two-word spelling of modern vandaag, “today.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s78","id":"h1-s78","source":"Ik kan hem niet helpen--want we hebben jong volk noodig, omdat er zooveel by ons omgaat--maar al kon ik, waar bleef zyn verdienste, als hy nu op zyn ouden dag een gemakkelyk leven leiden kon?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s82","id":"h1-s82","source":"Als myn zaken goed gaan--en dit doen ze--als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker ... als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag ... als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga ... zie, dan ben ik heel tevreden. Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas."}]},{"lemma":"dagboek","count":2,"glosses":["diaries","journal"],"forms":["dagboeken","dagboek"],"morphology":["noun, neuter plural","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s57","id":"h4-s57","source":"Sommigen waren aan hem geschreven, of liever het waren slechts afschriften, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben, want alles was door andere personen geteekend voor: gelykluidend met het oorspronkelyke. Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken, aanteekeningen en losse gedachten ... sommigen werkelyk heel los."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s173","id":"h6-s173","source":"Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en \"liefden\" in zyn dagboek staan. Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordelen, godsdienst en gelaatskleur."}]},{"lemma":"dagelijks","count":5,"glosses":["daily","each day","everyday"],"forms":["dagelyks","dagelyksch","dagelykschen"],"morphology":["adverb","adjective, attributive","adjective, attributive, masculine singular, archaic inflected form"],"note":"Dagelyksch is the historical spelling of dagelijks.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s12","id":"h2-s12","source":"...by de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers, en met het oog op de noodzakelykheid om soliditeit van gedrag, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit in de uitvoering, van de gegeven orders ... 't Is, waarachtig, alles de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s106","id":"h2-s106","source":"... en schryver. Sedert myn kindsheid drukte ik myn aandoeningen in verzen uit, en ook later schreef ik dagelyks neder wat er omging in myn ziel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s61","id":"h4-s61","source":"Bovendien mag ik niet ontveinzen dat eenige stukken die over koffi handelden, my belang inboezemden, en dat ik gaarne daarvan gebruik maken zou. Ik las dagelyks hier-en-daar eenige bladzyden, en ik kwam hoe langer hoe meer--Frits zegt: \"hoe langs zoo meer\" maar dit doe ik niet--hoe meer, zeg ik, tot de overtuiging dat men makelaar in koffi moet wezen, om zóó juist te weten te komen wat er in de wereld omgaat."}]},{"lemma":"dageraad","count":1,"glosses":["dawn"],"forms":["dageraad"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s192","id":"h17-s192","source":"Daar kwam een streep van blauwig rood die zich vastklemde aan de wolken, en de randen werden licht en gloeiend, en 't begon te bliksemen, en weer schoten er pylen van vuur door het luchtruim, maar ze vielen niet neder ditmaal, ze hechtten zich vast op den donkeren grond, en deelden hun gloed mede in grooter en grootere kringen, en ontmoetten elkander, kruisend, slingerend, wendend, dwalend, en ze vereenigden zich tot vuurbundels, en weerlichtten in gouden glans op een grond van paarlemoer, en er was rood, en blauw, en geel, en zilver, en purper, en azuur in dat alles ... o God, dat was de dageraad: dat was het weerzien van Adinda!"}]},{"lemma":"daglicht","count":2,"glosses":["light"],"forms":["daglicht"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s139","id":"h12-s139","source":"De Padangsche praatjes duurden voort: men sprak nog altyd over 't verdwenen kind. De adsistent-resident voelde zich op-nieuw geroepen die zaak optevatten, maar voor hy iets tot helderheid had kunnen brengen, ontving hy een besluit waarby hy door den Gouverneur van Sumatra's Westkust werd gesuspendeerd \"wegens oneerlykheid in ambtsbetrekking.\" Het heette dat hy uit vriendschap of medelyden de zaak van dien kontroleur, tegen beter weten aan, in een valsch daglicht had gesteld."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s35","id":"h13-s35","source":"En bovenal, waarom tegen my die zaken zoo terstond in het ongunstigst daglicht gesteld, in tegenspraak met de aangenomen gewoonte en de billykheid?"}]},{"lemma":"dagtekenen","count":2,"glosses":["dates","date"],"forms":["dagteekent","dagteekenen"],"morphology":["verb, present, singular","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s23","id":"h5-s23","source":"Onveranderlyk zyn ze van heterogeene bouworde. Het corps de logis dagteekent altyd van eenige regeeringen vroeger dan de aanhechtsels die onder dezen of genen lateren koning daarby zyn gevoegd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."}]},{"lemma":"dagtekening","count":1,"glosses":["dating"],"forms":["dagteekening"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s315","id":"h17-s315","source":"Daarom heb ik, in-plaats van dorre namen van personen en plaatsen, met de dagteekening er by, in-plaats van een afschrift der lyst van diefstallen en afpersingen, die voor me ligt getracht een schets te geven van wat er kàn omgaan in de harten der arme lieden die men berooft van wat dienen moet tot onderhoud van hun leven, of zelfs: ik heb dit slechts laten gissen, vreezende my te zeer te bedriegen in het teekenen der omtrekken van aandoeningen die ik nooit ondervond."}]},{"lemma":"Dajak","count":1,"glosses":["Dayak"],"forms":["Dajak"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s39","id":"h16-s39","source":"Wie nederlandsch Indie alleen kent van Java, kan zich evenmin een juist denkbeeld vormen van den Maleier, den Amboinees, den Battah, den Alfoer, den Timorees, den Dajak, den Boegie, of den Makassaar, alsof hy nooit Europa verlaten had, en 't is voor iemand die in de gelegenheid was 't onderscheid tusschen deze volkeren waartenemen, dikwyls vermakelyk om de gesprekken aantehooren--grappig en bedroevend tevens, de redevoeringen te lezen!--van personen die hun kennis der indische zaken opdeden te Batavia of te Buitenzorg."}]},{"lemma":"dak","count":5,"glosses":["roof","a roof"],"forms":["dak"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s44","id":"h5-s44","source":"Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s54","id":"h13-s54","source":"Daar ik Padang niet verlaten kon, was ik in werkelykheid tòch een gevangene, maar een gevangene zonder dak en zonder brood."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s114","id":"h13-s115","source":"De eerste drie nummers tezamen vormen de voorgalery die aan drie kanten open is, en welker dak aan de vóórzyde op zuilen rust."}]},{"lemma":"dakkamertje","count":1,"glosses":["attic room"],"forms":["dakkamertje"],"morphology":["noun, neuter, diminutive, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s109","id":"h13-s110","source":"Onze hooge huizen zyn geboren uit gebrek aan ruimte: we zoeken in de lucht wat er op den grond ontbreekt, en zoo is eigenlyk elk dienstmeisje dat 's avends het venster sluit van 't dakkamertje waar ze slaapt, een levend protest tegen de overbevolking ... al denkt zyzelf aan iets anders, wat ik wel gelooven wil."}]},{"lemma":"dal","count":1,"glosses":["valleys"],"forms":["dalen"],"morphology":["noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s21","id":"h8-s21","source":"Uw volk bezit rystvelden in de dalen, en er zyn rystvelden op de bergen."}]},{"lemma":"dalen","count":5,"glosses":["descent","fallen","sinks","setting","descends"],"forms":["dalen","daalt","gedaald"],"morphology":["verb, present, singular","nominalized infinitive","past participle","verb, infinitive, nominalized"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s14","id":"h5-s14","source":"Hy weet juist te berekenen waar en hoeveel hy de hollende paarden moet inhouden, om na vliegend dalen van een berghelling, ginds aan dien hoek ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s93","id":"h17-s93","source":"Hy bleef daar een dag omdat hy vermoeid was, maar 's nachts in de koelte ging hy verder, en kwam tot Tangerang den volgenden dag, voor nog de schaduw gedaald was tot zyn lippen, hoewel hy den grooten toedoeng, droeg, dien zyn vader hem had achtergelaten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s118","id":"h17-s118","source":"Als ik sterf op de zee, en men werpt myn lichaam in het diepe water, zullen er haaien komen. Ze zullen rondzwemmen om myn lyk, en vragen: \"wie van ons zal het lichaam verslinden dat daar daalt in het water?\""}]},{"lemma":"daling","count":1,"glosses":["a fall"],"forms":["daling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s80","id":"h16-s80","source":"Was er niet gister slapte op de beurs, en dreigde niet ietwat overvoer de koffimarkt met daling? * * * * *"}]},{"lemma":"dam","count":1,"glosses":["dams"],"forms":["dammen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."}]},{"lemma":"dame","count":13,"glosses":["lady","ladies","ladies'"],"forms":["dame","dames"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s25","id":"h3-s25","source":"Maar Louise schreide weer, en de dames zeiden dat het heel mooi was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s85","id":"h4-s85","source":"Frits zei dat hy zeer bleek zag, en dat een heer die daar het opzicht scheen te hebben, hem bekeven had, omdat hy een paar jaargangen van de Aglaia had laten vallen, wat ik dan ook zeer onhandig vind, want dit is een allerliefste verzameling van dames handwerken. Marie heeft het samen met de Rosemeyers, die in suiker doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s148","id":"h4-s148","source":"Ik klom zoo hoog als gezegd was, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen: strakjes komt vader, die zoete papa. Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame--ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest."}]},{"lemma":"dameswerkdoosje","count":1,"glosses":["lady's workbox"],"forms":["dames-werkdoosje"],"morphology":["noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s121","id":"h18-s122","source":"Maar, zoo al wachtende, viel myn oog op een dames-werkdoosje, dat op tafel stond. Zonder erg bezag ik dat."}]},{"lemma":"dan","count":476,"glosses":["then","than","Then","but","therefore","except","so","indeed","now","or","whatsoever","in any case","from","as","accordingly"],"forms":["dan","Dan","dàn"],"morphology":["adverb","comparative conjunction","subordinating conjunction","conjunction","modal adverb","conjunction of comparison","restrictive adverb","conjunction, comparative","subordinating conjunction of comparison","preposition of comparison","adverb, emphatic","adverbial particle","exceptive conjunction","conjunction in restrictive phrase"],"note":"With te ... dan dat, it forms the construction 'too ... for ... to'.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s7","id":"h1-s7","source":"Ik heb dan ook altyd opgemerkt dat menschen die zich met zoo-iets inlaten, gewoonlyk slecht wegkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."}]},{"lemma":"dank","count":4,"glosses":["thanks"],"forms":["dank"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Den Hemel zij dank is an archaic formula meaning “Heaven be thanked.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s85","id":"h9-s85","source":"Die een oogstlied, waarin ze hun vreugde uitdrukken over het welslagen van hunnen arbeid, beschouwen als voldoenden dank aan het Opperwezen dat dien oogst rypen liet! Er leven daar verdoolden, myne geliefden--wanneer zulk een gruwelyk bestaan den naam van leven dragen mag!--daar vindt men wezens die beweren dat het voldoende is, vrouw en kind lieftehebben en van hunnen naaste niet te nemen wat hun niet behoort, om 's avends gerust het hoofd te kunnen nederleggen ter-slape!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s36","id":"h10-s36","source":"Maar zy is, den Hemel zy dank, te verstandig om naar een land te verlangen, waarvan je zegt:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s26","id":"h15-s26","source":"Hy had aangevangen met zachtheid. Hy had tot den Adhipatti gesproken als: \"ouder broeder\" en wie meenen mocht dat ik, ingenomen met den held myner geschiedenis, de wyze waarop hy sprak, tracht te verheffen boven maat, hoore hoe eens na zoodanig onderhoud, de Regent zyn Patteh tot hem zond om voor de welwillendheid zyner woorden dank te zeggen, en hoe nog lang daarna die Patteh, sprekende met den kontroleur Verbrugge--nadat Havelaar had opgehouden adsistent-resident van Lebak te zyn, nadat er dus van hem niets meer te hopen of te vreezen was--hoe die Patteh by de herinnering aan zyn woorden getroffen uitriep: \"nog nooit heeft eenig heer gesproken als hy!\""}]},{"lemma":"dankbaar","count":9,"glosses":["grateful","thankful"],"forms":["dankbaar","dankbare"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s72","id":"h2-s72","source":"Als de oogen van dat meisje minder zwart waren geweest, als ze korter vlechten had gehad, of als men my niet tegen die winkelkast had aangeworpen, zoudt ge nu dit boek niet lezen. Wees dus dankbaar dat dit zoo gebeurd is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s44","id":"h8-s44","source":"Ja, ja, ik zeg u dat uw en myn ziel daarover bedroefd is! En daarom juist zyn wy Allah dankbaar dat hy ons macht heeft gegeven om hier te arbeiden."}]},{"lemma":"dankbaarheid","count":2,"glosses":["gratitude"],"forms":["dankbaarheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s206","id":"h14-s206","source":"Wie verstoord mocht zyn over dit onbewimpeld uiten myner meening, bedenke hoeveel millioenen schats en hoeveel menschenlevens er zouden gespaard zyn aan Engeland, indien men dáár tydig de oogen der natie voor de ware toedracht der zaken in Britsch-Indie geopend had, en hoe groote dankbaarheid men zou schuldig geweest zyn aan den man die den moed had getoond de Jobsbode te wezen, voor het te laat ware geweest om 't verkeerde te herstellen op minder bloedige wyze dan nu wel noodzakelyk geworden was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s173","id":"h18-s174","source":"\"Ja, riep hy uit, het hart bloedt me als ik zulke edele menschen hoor lasteren! Als hy er niet geweest was, liep ik nu te-voet met vrouw en kinderen.\" Toen liet hy zyn barouchet voorkomen, en die zag er zóó keurig uit, en de paarden staken zóó goed in 't vleesch, dat ik best begrypen kan, hoe men gloeit van dankbaarheid voor zulk een Gouverneur-generaal."}]},{"lemma":"danken","count":7,"glosses":["owe","thank","gave thanks","giving thanks"],"forms":["danken","dank","Dankte","Dankend"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past, singular","present participle"],"note":"The construction aan iets te danken hebben means “to owe something to something.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s87","id":"h1-s87","source":"Welnu, lezer, aan myn onkreukbare liefde voor de waarheid, en aan myn yver voor de zaken, hebt gy te danken dat deze bladen geschreven zyn. Ik zal u vertellen hoe dit is toegegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s30","id":"h2-s30","source":"Hy hield het by de gasvlam, en zeide: \"ik dank u, maar ik heb me vergist."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s40","id":"h3-s40","source":"Heel myn leven Scheen my door die liefde schoon. 'k Zag in haar een eerekroon, Als een eindloon van myn streven, My door God ten doel gegeven. Zalig door den reinen schat Die Zyn zorg my toegewogen, Die Zyn gunst geschonken had, Dankte ik met een traan in de oogen."}]},{"lemma":"dankgebed","count":1,"glosses":["thanksgiving prayers"],"forms":["dankgebeden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s299","id":"h17-s299","source":"En waarschynlyk stegen er in zondagskerk of bidstond uit de harten der vromen dankgebeden ten-hemel, by 't vernemen dat \"de Heer der heirscharen\" weer had meegestreden onder de banier van Nederland ..."}]},{"lemma":"dankzegging","count":1,"glosses":["thanksgiving"],"forms":["dankzegging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s30","id":"h8-s30","source":"Zou niet myn hart opspringen als het ziet gekozen te zyn onder velen, om van klagen een gebed te maken en dankzegging van geween?"}]},{"lemma":"dann","count":3,"glosses":["then"],"forms":["Dann","dann"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s280","id":"h14-s280","source":"Doch... immer nicht, bisweilen nicht! Du weisst, Wenn's Schwesterlein dir in die Haare greift, Und krähend dir 's Gesichtchen nahe drückt, Dann lachst du freudig, das ist auch Gefühl."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s281","id":"h14-s281","source":"--Und dann mein Schwesterlein... es weint so oft, Ist das vor Schmerz? Hat sie denn auch Gefühl?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s312","id":"h14-s312","source":"Wenn ich gross bin, Dann will ich so dich lieben das ich's kann. Das Kind schlief ein."}]},{"lemma":"dans","count":1,"glosses":["dance"],"forms":["dans"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s56","id":"h11-s56","source":"Hoe groot de behoefte is aan de beweging die ik bedoel, kan men eenigszins opmaken uit de walging die een danseres veroorzaakt, al ware zy Elssler of Taglioni, wanneer ze na een dans op haar linkerbeen staat en 't publiek toegrynst."}]},{"lemma":"danseres","count":2,"glosses":["danseuse"],"forms":["danseres"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s56","id":"h11-s56","source":"Hoe groot de behoefte is aan de beweging die ik bedoel, kan men eenigszins opmaken uit de walging die een danseres veroorzaakt, al ware zy Elssler of Taglioni, wanneer ze na een dans op haar linkerbeen staat en 't publiek toegrynst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s61","id":"h11-s61","source":"Het is omdat de beweging ophield, en daarmee de geschiedenis die de danseres verhaalde."}]},{"lemma":"dansschoen","count":1,"glosses":["dancing shoes"],"forms":["dansschoenen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s105","id":"h6-s105","source":"Men kan dan zyn hals eens anders wenden, men beweegt nu-en-dan zyn knie, en misschien zit er eens een juffrouw naast ons met dansschoenen, of een jongetje wiens beentjes den grond niet raken."}]},{"lemma":"dapper","count":5,"glosses":["brave","plucky"],"forms":["dapper","dapperen"],"morphology":["adjective","adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s16","id":"h1-s16","source":"Het nieuwe zusjen is van de groenvrouw gekomen in een groote kool. Alle Hollanders zyn dapper en edelmoedig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s66","id":"h2-s66","source":"Maar zie, daar vloog op-eens myn Sjaalman door de achterdeur de kraam in. Hy was niet groot of sterk, en pas een jaar of dertien oud, maar hy was een vlug en dapper mannetje."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s90","id":"h12-s90","source":"De meesten kenden hem slechts één goede hoedanigheid toe, die van onverschrokkenheid in 't gevaar, en indien ik, die hem in gevaar gezien heb, van meening ware dat hy après tout een dapper man was, zou dit alleen my bewegen u deze geschiedenis niet te vertellen. 't Is waar, hy had op Sumatra veel laten \"sabreeren\" doch wie sommige gebeurtenissen van naby gezien had voelde neiging om wat aftedingen op zyn dapperheid, en, hoe vreemd het schyne, ik geloof dat hy zyn krygsmansroem grootendeels te danken had aan de zucht tot tegenstelling, die ons allen min of meer bezielt."}]},{"lemma":"dapperheid","count":5,"glosses":["bravery","valor"],"forms":["dapperheid"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s141","id":"h6-s141","source":"Hy was ridderlyk en moedig, maar verspilde, als die andere Don Quichot, zyn dapperheid dikwyls op een windmolen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s90","id":"h12-s90","source":"De meesten kenden hem slechts één goede hoedanigheid toe, die van onverschrokkenheid in 't gevaar, en indien ik, die hem in gevaar gezien heb, van meening ware dat hy après tout een dapper man was, zou dit alleen my bewegen u deze geschiedenis niet te vertellen. 't Is waar, hy had op Sumatra veel laten \"sabreeren\" doch wie sommige gebeurtenissen van naby gezien had voelde neiging om wat aftedingen op zyn dapperheid, en, hoe vreemd het schyne, ik geloof dat hy zyn krygsmansroem grootendeels te danken had aan de zucht tot tegenstelling, die ons allen min of meer bezielt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s134","id":"h12-s134","source":"Hoe dit zy, ik ben zeker dat velen nooit op 't denkbeeld zouden gekomen zyn, den generaal Vandamme voor zoo dapper te houden, als zyn dapperheid niet had kunnen dienen tot voertuig van 't altyd daarby gevoegde: \"maar ... zyn zedelykheid!\" En tevens, dat deze onzedelykheid niet zoo hoog zou opgenomen zyn door de velen die zelf niet zoo onaantastbaar waren op dit stuk, wanneer men ze niet had noodig gehad tot het opwegen tegen zyn roem van dapperheid, die sommigen belette te slapen."}]},{"lemma":"dartel","count":1,"glosses":["playful"],"forms":["dartele"],"morphology":["adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s206","id":"h17-s206","source":"Saïdjah zag een badjing die met dartele vlugheid heen-en-weersprong tegen den stam van een klappa-boom."}]},{"lemma":"dartelen","count":1,"glosses":["frolics"],"forms":["dartelt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s212","id":"h17-s212","source":"Hy stygt, daalt, dartelt links en rechts, Hy draait om den boom, springt, valt, klimt, en valt weder: Hy heeft geen vleugels, en is toch zoo vlug als een vogel."}]},{"lemma":"das","count":20,"glosses":["that","the","those","it"],"forms":["das","Das","'s"],"morphology":["demonstrative pronoun, nominative neuter singular","demonstrative pronoun, neuter singular, nominative","demonstrative pronoun, nominative, number-neutral","determiner, definite, neuter accusative singular, elided","definite article, accusative neuter singular, contracted","definite article, nominative neuter singular, contracted","demonstrative pronoun, accusative neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s37","id":"h10-s37","source":"Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s264","id":"h14-s264","source":"Und fragen was mein Traum bedeutet... hör, Was war das?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s265","id":"h14-s265","source":"--'s War ein Klapper der da fiel. --Thut das dem Klapper weh?"}]},{"lemma":"dass","count":3,"glosses":["that"],"forms":["Dass","dass","das"],"morphology":["subordinating conjunction","subordinating conjunction, historical spelling"],"note":"Here das is the older spelling of the conjunction dass.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s278","id":"h14-s278","source":"Auch weintest du, als Saudien dir erzählte Dass auf den Hügeln dort, ein Schäflein tief In eine Schlucht hinunter fiel, und starb. Da hast du lang geweint... das war Gefühl."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s294","id":"h14-s294","source":"Ich fang' es doch nicht! Wieder fliegt es fort, Und freut sich dass ich's nicht gefangen habe!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s312","id":"h14-s312","source":"Wenn ich gross bin, Dann will ich so dich lieben das ich's kann. Das Kind schlief ein."}]},{"lemma":"dat","count":1922,"glosses":["that","which","That","who","it","when","so that","this","whom","They","all that","those","that very","these","let","those people"],"forms":["dat","Dat","dàt","Dàt","dát"],"morphology":["subordinating conjunction","relative pronoun, neuter singular","determiner","pronoun","demonstrative pronoun, neuter singular","demonstrative determiner","relative pronoun","demonstrative determiner, neuter singular","relative pronoun, neuter, singular","demonstrative pronoun","demonstrative pronoun, neuter, singular","demonstrative pronoun, singular","relative pronoun, nominative","demonstrative determiner, neuter, singular","demonstrative pronoun, neuter singular, emphatic","demonstrative pronoun, emphatic","demonstrative determiner, emphatic","relative pronoun, neuter","pronoun, demonstrative","relative pronoun, accusative","pronoun, accusative","relative adverb","relative pronoun, nominative, neuter singular","demonstrative pronoun, plural reference","demonstrative pronoun, neuter singular; plural reference","pronoun, demonstrative, neuter singular","determiner, neuter singular","personal pronoun, accusative","relative pronoun, neuter singular, nominative","determiner, neuter, singular","determiner, demonstrative, neuter singular","demonstrative pronoun, stressed","pronoun, relative, neuter singular","demonstrative pronoun, emphatic singular","determiner, demonstrative","demonstrative pronoun, nominative","demonstrative pronoun, nominative, emphatic","subordinating conjunction, resultative","pronoun, demonstrative, plural reference","demonstrative pronoun, plural sense","relative pronoun, nominative neuter singular","pronoun, neuter singular","demonstrative pronoun, neuter, singular, emphatic","relative pronoun, neuter, accusative","relative pronoun, neuter, nominative"],"note":"The accent marks emphatic stress.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."}]},{"lemma":"dat er","count":1,"glosses":["that there"],"forms":["datter"],"morphology":["subordinating conjunction + adverb, contracted"],"note":"Datter contracts dat er, “that there.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s145","id":"h4-s145","source":"Myntje, ga 'es eefe segge datter 'en heer is."}]},{"lemma":"dat is","count":1,"glosses":["that is"],"forms":["d.i"],"morphology":["abbreviation"],"note":"Abbreviation of “dat is.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s104","id":"h5-s104","source":"De Regent is: Tommongong, Adhipatti, ja zelfs Pangerang, d.i. javaansch prins. De vraag is voor hem niet dat hy leve, hy moet zóó leven als 't volk gewoon is dit te zien van zyn aristokratie."}]},{"lemma":"datang","count":1,"glosses":["are coming"],"forms":["datang"],"morphology":["Malay verb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s93","id":"h6-s93","source":"--Ienie apa toewan-toewan datang! riep op-eenmaal de oppasser Dongso. Ik zie een mantrie die met zyn toedoeng wuift."}]},{"lemma":"dateren","count":2,"glosses":["dates"],"forms":["dateert"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s5","id":"h2-s5","source":"Die konnexie dateert van 't kontinentaal stelsel, toen wy dekoloniale waren insmokkelden van Helgoland. Ja, wie weet wat 'n ander al zoo zou geschreven hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s113","id":"h3-s113","source":"Over de nieuwe wyze van reven. Over de perkussie, toegepast op handgranaten. (Dit stuk dateert van 1847, dus van vóór Orsini.)"}]},{"lemma":"datoe","count":2,"glosses":["datu"],"forms":["datoe"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s172","id":"h11-s172","source":"Hierby kwam het me voor als zedelyke moord, een geest als den mynen in één prauw te zetten met dien dommen datoe en zyn kind."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s176","id":"h11-s176","source":"Als ik dat reisjen op een anderen dag gedaan had--met wat minder muizenesten in 't hoofd, meen ik--zou ik waarschynlyk terstond met dien datoe in gesprek zyn gekomen, en misschien had ik gevonden dat hy myn omgang wel waard was."}]},{"lemma":"datu","count":2,"glosses":["datu"],"forms":["datoe"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"A datu is a local traditional chief or dignitary.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s150","id":"h11-s150","source":"--Ik heb op Sumatra een meisje gekend, ging hy voort, de dochter van een datoe ... welnu, ik houd het er voor dat zy op die onvolkomenheid geen recht had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s160","id":"h11-s160","source":"Ik moest ze inspekteeren, en daar ik geen verstand van peper had, nam ik in de prahoe een datoe mee, die er meer van wist."}]},{"lemma":"datzelfde","count":1,"glosses":["that same"],"forms":["datzelfde"],"morphology":["demonstrative determiner"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s49","id":"h3-s49","source":"En een hart, dat zóó zich hechtte Aan het schoon dat even blonk, Dat me niets dan doornen schonk, En geen enkel bloempje vlechtte... Zou datzelfde hart de trouw Van het moederhart vergeten?"}]},{"lemma":"daun","count":2,"glosses":["leaves"],"forms":["dahoen"],"morphology":["noun, Malay, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s54","id":"h6-s54","source":"Zie eens de koelies die zware vrachten over de bergen dragen: zy houden zich vlug en lenig door heet water te drinken, of koppi dahoen. Maar gemberthee is nog beter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s55","id":"h6-s55","source":"--Wat? Koppi dahoen, thee van koffibladen?"}]},{"lemma":"dauwdruppel","count":1,"glosses":["dew drop"],"forms":["dauwdrup"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":"Dauwdrup is an older variant of modern dauwdruppel.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s27","id":"h8-s27","source":"Geeft Hy niet regen waar de halm verdort, en een dauwdrup in den bloemkelk die dorst heeft?"}]},{"lemma":"de","count":5179,"glosses":["the","of the","The","of","in the","to the","a","of an","THE","about","her","his","one's","from","To the","those","for the","all","by","its","at"],"forms":["de","den","der","De","des","'s","Den","DE","DEN"],"morphology":["determiner","determiner, definite","definite article","determiner, masculine singular, oblique","definite article, common gender singular","determiner, genitive plural","determiner, masculine singular","determiner, genitive singular","definite article, plural","definite determiner","determiner, archaic masculine singular","determiner, masculine accusative singular","determiner, plural","determiner, archaic inflected form","determiner, masculine oblique singular","determiner, masculine singular, archaic inflection","definite article, singular","determiner, definite, plural","definite article, masculine singular, oblique","determiner, masculine singular, accusative","determiner, common gender singular","determiner, common gender, singular","determiner, definite, masculine singular","determiner, masculine singular, archaic case form","determiner, definite, masculine singular, archaic inflection","determiner, historical masculine form","definite article, common singular","determiner, genitive","determiner, masculine dative singular","definite article, masculine singular, oblique form","determiner, masculine singular, dative","determiner, oblique masculine singular","determiner, definite, common gender singular","determiner, masculine singular, archaic oblique form","determiner, archaic genitive plural","determiner, masculine singular, historical oblique form","definite article, common gender, singular","determiner, definite, common gender, singular","determiner, definite, historically inflected","determiner, common singular","determiner, masculine singular, oblique form","determiner, historical masculine accusative","determiner, definite, singular","determiner, definite, masculine singular, oblique","determiner, masculine singular, historical inflection","determiner, masculine oblique form","determiner, masculine singular, archaic","determiner, archaic oblique form","definite article, masculine singular, archaic accusative","definite article, common gender, singular, archaic inflected form","determiner, masculine oblique","determiner, masculine singular, genitive","determiner, genitive feminine singular","determiner, definite, genitive plural","definite article, genitive plural","determiner, historical oblique form","determiner, genitive plural, archaic","determiner, archaic genitive singular","determiner, definite, historical masculine form","determiner, masculine singular, archaic accusative","determiner, definite, masculine accusative singular","determiner, genitive singular, archaic","definite article, genitive singular","determiner, archaic masculine accusative","determiner, archaic masculine form","definite determiner, singular","determiner, archaic masculine oblique singular","determiner, masculine accusative/dative singular","definite article, masculine singular, historical inflection","determiner, feminine singular, genitive","determiner, definite, genitive singular","determiner, definite, masculine singular, historical oblique form","definite article, archaic oblique form","preposition","determiner, oblique singular","determiner, definite, common singular, archaic oblique","determiner, definite, archaic masculine form","definite article, historical masculine oblique form","determiner, definite, masculine singular, archaic","determiner, masculine, singular, oblique archaic form","determiner, archaic masculine oblique","determiner, dative singular, archaic","definite determiner, archaic masculine oblique singular","definite article, masculine singular, accusative","definite article, masculine accusative singular","determiner, archaic oblique masculine singular","determiner, archaic masculine accusative singular","definite article, masculine singular, archaic inflection","determiner, historical masculine oblique form","determiner, archaic masculine oblique form","determiner, accusative masculine singular","determiner, masculine singular, archaic dative","determiner, dative masculine singular","determiner, archaic masculine dative singular","definite article, common gender singular, archaic inflected form","determiner, definite, common singular","determiner, archaic inflected masculine singular","definite article, masculine dative singular","definite determiner, genitive plural","determiner, masculine singular, archaic form","determiner, definite, dative masculine singular","definite article, masculine singular, archaic oblique form","definite determiner, masculine singular, archaic inflection","determiner, masculine singular dative","definite article, masculine singular, dative","definite determiner, plural","determiner, definite, masculine singular, archaic oblique form","definite article, masculine singular, oblique archaic form","contracted genitive article","definite article, masculine singular, archaic","determiner, historically inflected masculine","determiner, definite, archaic masculine accusative singular","determiner, masculine accusative","determiner, archaic inflected","determiner, dative form","determiner, historical case form","determiner, masculine singular, archaic case inflection","definite determiner, masculine singular, archaic case form","genitive determiner, plural","determiner, genitive, feminine singular","determiner, archaic genitive","determiner, masculine accusative, archaic form","determiner, historical accusative masculine","definite article, archaic inflected form","determiner, plural, genitive archaic form","determiner, masculine singular, archaically inflected","determiner, definite, masculine accusative singular, archaic","contracted genitive determiner","definite article, genitive feminine singular","definite article, inflected","definite article, common singular, old accusative","definite article, masculine singular, genitive","determiner, feminine genitive singular","determiner, historical masculine accusative form","determiner, definite, historical masculine singular","definite article, masculine singular, historical inflected form","genitive determiner, feminine singular","determiner, historical masculine dative form","determiner, definite, archaic masculine accusative","fixed genitive article","determiner, dative singular","determiner, definite, feminine singular, genitive","determiner, definite, genitive, singular","accusative definite article, masculine singular","definite article, historical masculine form","determiner, masculine singular, oblique archaic form","genitive determiner","determiner, definite, archaic masculine dative","definite article, masculine singular, historical case form","determiner, definite, archaic masculine singular","determiner, archaic accusative","definite determiner, masculine accusative singular","definite article, historical masculine accusative singular","determiner, definite, masculine singular, archaic accusative","definite article, historical masculine singular form","determiner, historical accusative masculine singular","definite article, masculine oblique singular, archaic","Latin preposition with ablative","definite determiner, genitive singular","determiner, definite, genitive plural, archaic","definite article, masculine singular, oblique historical form","foreign preposition","determiner, plural, genitive","determiner, genitive singular, archaic case form","determiner, definite, accusative masculine singular","determiner, archaic genitive form","determiner, genitive plural, archaic inflection","definite article, feminine singular, archaic genitive form","definite article, genitive, feminine singular","definite article, genitive, masculine singular","definite article, genitive plural, archaic","determiner, genitive historical form","determiner, archaic accusative masculine","definite article, archaic masculine form","determiner, archaic accusative masculine singular","determiner, genitive singular feminine","definite article, common singular, old dative","determiner, masculine genitive singular","French preposition","determiner, historical oblique masculine singular","determiner, masculine singular, historical case form","determiner, genitive, singular","determiner, accusative singular","determiner, historically inflected","definite article, neuter singular, oblique","determiner, definite, masculine accusative","determiner, historical masculine accusative singular","determiner, genitive singular, historical form","definite article, masculine singular, historical dative form","definite article, masculine singular, historical form","determiner, definite, archaic genitive plural","definite article, masculine object form","determiner, historical masculine singular","definite determiner, masculine singular","determiner, masculine, singular","determiner, historical masculine dative","determiner, definite, archaic genitive singular","determiner, masculine singular, archaic inflected","determiner, genitive, archaic","definite article, historical masculine dative singular","definite article, masculine singular, historical accusative form","definite determiner, historical inflected form","determiner, historical inflected form","definite article, masculine singular, historical oblique form","determiner, historical dative masculine","determiner, definite, masculine genitive singular","definite article, feminine dative singular","definite determiner, historical masculine oblique singular","determiner, common gender, singular, genitive archaic form","definite article, historical oblique form","definite article, fossilized genitive form","definite article, archaic masculine singular","determiner, feminine singular, archaic genitive","determiner, plural, archaic genitive","determiner, accusative singular, archaic","determiner, archaic genitive feminine singular","determiner, definite, masculine dative singular, archaic","definite article, neuter dative singular","determiner used substantivally","determiner, plural, archaic genitive form","definite article, dative plural","determiner, definite, masculine singular, oblique form","definite article, masculine singular, archaic inflected form","determiner, definite, masculine dative singular","definite article, archaic genitive singular","determiner, masculine singular accusative","determiner, feminine singular genitive","genitive determiner, singular","determiner, archaic dative masculine singular","determiner, contracted genitive singular","definite article, masculine singular, dative, archaic","definite article, masculine singular, accusative, archaic","definite article, archaic masculine accusative singular","determiner, definite, historical dative masculine singular","determiner, dative","definite article, masculine accusative singular, archaic","determiner, definite, masculine singular, historical accusative","determiner, definite, masculine singular, historical dative","determiner, definite, archaic oblique masculine singular","determiner, archaic masculine dative","definite article, archaic genitive","determiner, genitive singular, contracted","determiner, definite, archaic inflection","determiner, oblique masculine","determiner, accusative, masculine singular","determiner, inflected","determiner, common gender, singular, archaic inflection","determiner, masculine accusative singular, archaic form","determiner, masculine dative singular, archaic form","determiner, masculine dative form","determiner, historical genitive form","fossilized determiner, genitive","determiner, genitive feminine singular, archaic inflection","definite determiner, feminine singular, archaic genitive","determiner, dative, masculine singular","determiner, archaic masculine","determiner, genitive singular, archaic inflection","genitive definite article, singular","genitive definite article, plural","definite article, masculine genitive singular, archaic","determiner, genitive form","genitive article","determiner, archaic feminine genitive singular","contracted determiner, genitive singular","determiner, masculine dative singular, archaic","fossilized genitive article in a place name","determiner, definite, archaic masculine oblique singular","adverbial genitive marker","determiner, contracted genitive","determiner, definite, masculine singular, genitive","determiner, genitive plural, historical form","definite article, feminine singular, genitive form","determiner, definite, archaic inflected","contracted archaic genitive article","definite article, feminine singular, archaic genitive","definite article, masculine singular, archaic dative","definite article, feminine singular, genitive","determiner, definite, genitive singular, archaic","definite determiner, genitive plural, archaic","definite article, common gender, singular, dative","determiner, neuter singular, dative","determiner, archaic accusative form","determiner, definite, inflected","determiner, definite, masculine, singular","determiner, definite, archaic masculine dative singular","determiner, masculine singular, accusative, archaic"],"note":"Archaic genitive form of de, meaning “of the.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s1","id":"h1-s1","source":"Ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."}]},{"lemma":"de + koloniaal","count":1,"glosses":["the colonial"],"forms":["dekoloniale"],"morphology":["fused determiner and adjective"],"note":"The printed form fuses 'de koloniale' without a space.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s5","id":"h2-s5","source":"Die konnexie dateert van 't kontinentaal stelsel, toen wy dekoloniale waren insmokkelden van Helgoland. Ja, wie weet wat 'n ander al zoo zou geschreven hebben."}]},{"lemma":"de ennui","count":1,"glosses":["of boredom"],"forms":["d'ennui"],"morphology":["contracted preposition and noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s172","id":"h12-s172","source":"Trop malheureux destin: Je meurs de faim, de froid, d'ennui et de chagrin, Vingt florins font pour moi deux mois de nourriture!"}]},{"lemma":"de oceaan","count":1,"glosses":["the Ocean"],"forms":["d'Oceaan"],"morphology":["contracted determiner and noun, singular"],"note":"D’Oceaan contracts de Oceaan.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s196","id":"h11-s196","source":"En menig offer werd gebracht Ten zoen voor d'Oceaan!"}]},{"lemma":"de onmeetbare","count":1,"glosses":["the measureless"],"forms":["d'onmeetbren"],"morphology":["contracted determiner and adjective, inflected"],"note":"D’onmeetbren contracts den onmeetbaren, an older inflected form of de onmeetbare.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s193","id":"h11-s193","source":"Ge vraagt, en de arme visschersknaap Heeft nauw uw vraag verstaan, Of wenkend met het donker oog, Wyst hy u aan d'onmeetbren boog Het verre Westen aan."}]},{"lemma":"de zijne","count":1,"glosses":["his own"],"forms":["zynen"],"morphology":["possessive pronoun, plural"],"note":"The substantivized possessive “de zijnen” means one’s family or dependants.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s103","id":"h5-s103","source":"Zyn inkomsten zyn juist voldoende, en zelfs vaak niet voldoende, om aan de zynen het noodige te verschaffen."}]},{"lemma":"deel","count":14,"glosses":["part","parts","portion","share","volume","volumes"],"forms":["deel","deelen","deeltje"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter singular","noun, neuter, plural","noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s51","id":"h3-s51","source":"Moeder! wil het niet gelooven, By den hemel die my ziet, Moeder! wil het niet gelooven, Neen, uw kind vergat u niet! 'k Ben hier vèr van wat het leven Ginds ons zoets en schoons kan geven En 't genot van de eerste jeugd, Vaak geroemd en hoog geprezen, Kan wel hier myn deel niet wezen: 't Eenzaam harte kent geen vreugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s57","id":"h5-s57","source":"Van dit gedeelte slechts der nederlandsche bezittingen, dat alzoo inderdaad deel uitmaakt van het Koningryk der Nederlanden, zal in deze bladen hoofdzakelyk sprake zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s113","id":"h5-s113","source":"De inkomsten der javaansche Hoofden zou men in vier deelen kunnen splitsen. Vooreerst, het bepaald maandgeld."}]},{"lemma":"deelhebber","count":1,"glosses":["contributors"],"forms":["deelhebbers"],"morphology":["noun, masculine plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s268","id":"h8-s268","source":"\"15° Dat vele personen van de familien en bedienden der inlandsche hoofden op de uitbetalingstaten voorkomen, die inderdaad geen deel nemen in de kultuur, zoodat de voordeelen hiervan hun ten-deel vallen, ten préjudice van de werkelijke deelhebbers."}]},{"lemma":"deelnemen","count":2,"glosses":["to participate","to take part"],"forms":["deeltenemen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, infinitive, historical closed spelling"],"note":"Historical solid spelling of deel te nemen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s139","id":"h13-s140","source":"Zonderling echter was het, dat die dame niet alleen geweigerd had deeltenemen aan de gemeenschappelyke maaltyden, maar dat zy zelfs geen gebruik maakte van 't aanbod om haar spyzen te doen gereed maken in de keuken van Havelaars huis. \"Deze bescheidenheid, zei Tine, was wat ver gedreven, want de keuken was ruim genoeg.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s174","id":"h17-s174","source":"Ja, wèl was dit de plek waar hy voor 't eerst Adinda anders had aangezien dan zyn overige speelnootjes, omdat ze daar voor 't eerst geweigerd had deeltenemen aan een spel dat ze toch had meegespeeld met alle kinderen, knapen en meisjes, nog kort te voren. Dáár had ze hem de melatti gegeven."}]},{"lemma":"deemoedig","count":2,"glosses":["humbly","humble"],"forms":["deemoedig","deemoedige"],"morphology":["adverb","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s50","id":"h8-s50","source":"Waar Allah waterstroomen zendt, die de akkers wegnemen ... waar Hy den grond hard maakt als dorre steen ... waar Hy Zyn zon doet gloeien ter verschroejing ... waar Hy oorlog zendt, die de velden omkeert ... waar Hy slaat met ziekten die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt ... daar, Hoofden van Lebak, buigen wy deemoedig het hoofd, en zeggen: \"Hy wil het zoo!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s98","id":"h15-s98","source":"Is 't wonder dat die arme menschen, verschrikt over de gevolgen van hun stoutheid, die gevolgen zochten te ontwyken of te verzachten door deemoedige onderwerping?"}]},{"lemma":"deernis","count":1,"glosses":["pity"],"forms":["deernis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s259","id":"h17-s259","source":"En de vrouwen van Badoer kwamen uit hare huizen, en zagen met deernis den armen Saïdjah daar staan, want zy herkenden hem, en begrepen dat hy Adinda's huis zocht, en wisten dat er geen huis van Adinda was in het dorp Badoer."}]},{"lemma":"deerniswaard","count":1,"glosses":["pitiable"],"forms":["deerniswaarden"],"morphology":["adjective, inflected, archaic form"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s21","id":"h18-s21","source":"Hy ging kort daarna op een inspektiereis, gebruikte het middagmaal ten huize van den Dhemang van Parang-Koedjang, en werd kort daarop in deerniswaarden toestand te-huis gebracht."}]},{"lemma":"deficit","count":1,"glosses":["deficit"],"forms":["deficit"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s17","id":"h12-s17","source":"--Men zei dat er een deficit was in uw kas te Natal, hernam Verbrugge."}]},{"lemma":"deftig","count":9,"glosses":["respectable","dignified","genteel","distinguished"],"forms":["deftig","deftige","deftigen"],"morphology":["adjective","adjective, uninflected","adjective, inflected","adjective, attributive, inflected","adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s155","id":"h4-s155","source":"Ook kwam het me voor, dat ze volstrekt niet verlegen was over myn komst. Ze verborg niets onder de tafel, verschoof de stoelen niet, en deed niets van wat toch het gebruik is, als er een vreemdeling komt van een deftig voorkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s5","id":"h7-s5","source":"Met deftige minzaamheid berispte hy hem over zyn te vurigen dienstyver, die in zùlk een weder hem tot aan de grenzen zyner afdeeling gevoerd had, 'tgeen dan ook de Regent, strikt genomen volgens de regelen der etikette, niet had behoeven te doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s41","id":"h9-s41","source":"Maar omdat ge het boek hebt gekocht of gehuurd in 't vertrouwen op den deftigen titel die wat degelyks belooft, erken ik uw aanspraken op wat goeds voor uw geld, en daarom schryf ikzelf nu eens weer een paar hoofdstukken."}]},{"lemma":"deftigheid","count":5,"glosses":["dignity","gravity","solemnity"],"forms":["deftigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s3","id":"h3-s3","source":"Want deftigheid en fatsoen laten zich niet verbergen. Maar 't was avend, en ik trek het me dus niet aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s109","id":"h6-s109","source":"Daar wy hem later zullen weerzien, wil ik u maar terstond zeggen dat zyn onbewegelykheid niet uitsluitend moest geweten worden aan de assimilatie met den reiswagen, want dat hy, ook als er op mylen afstands geen voertuig in de buurt was, een kalmte, een langzaamheid en een voorzichtigheid aan den dag leî, die menigen Saurier jaloersch maken zou, en die in de oogen van velen de kenmerken zyn van deftigheid, bezadigdheid en wysheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s130","id":"h7-s130","source":"De resident sprak wel iets sneller dan gewoonlyk, daar hy 't besluit en de eeden slechts behoefde vóórtelezen, 'tgeen hem de moeite bespaarde naar zyn slotwoorden te zoeken, maar toch geschiedde van zyn kant alles, met een deftigheid en een ernst, die den oppervlakkigen beschouwer een zeer hoog denkbeeld moesten inboezemen van 't gewicht dat hy aan de zaak hechtte."}]},{"lemma":"degelijk","count":4,"glosses":["solid","substantial","sensible","truly"],"forms":["degelyks","degelyk"],"morphology":["nominalized adjective, neuter singular","adverb"],"note":"Historical spelling of modern degelijks.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s41","id":"h9-s41","source":"Maar omdat ge het boek hebt gekocht of gehuurd in 't vertrouwen op den deftigen titel die wat degelyks belooft, erken ik uw aanspraken op wat goeds voor uw geld, en daarom schryf ikzelf nu eens weer een paar hoofdstukken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s66","id":"h10-s66","source":"En doe me toch 't genoegen, in je voorlezingen uit Sjaalman's pak, wat meer degelyks te brengen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s94","id":"h16-s94","source":"Wanneer komt er nu eindelyk iets degelyks?"}]},{"lemma":"degelijkheid","count":1,"glosses":["soundness"],"forms":["degelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s74","id":"h9-s74","source":"Ik zeide reeds dat er in het pak van Sjaalman, onder veel vodden, toch ook een en-ander was, dat in 't oog viel door degelykheid van redeneering. Maar, och, hoe weinig heeft toch zoo-iets te beduiden, als men 't vergelykt by een taal als van dominee Wawelaar!"}]},{"lemma":"degen","count":1,"glosses":["dress-swords"],"forms":["degens"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s119","id":"h7-s119","source":"Weldra reed de fraaie wagen van den Adhipatti 't voorplein op. De resident en Havelaar, schitterend van goud en zilver, maar ietwat struikelend over hun degens, stapten er in, en begaven zich naar de woning van den Regent, waar ze met muziek van gongs en gamlangs ontvangen werden."}]},{"lemma":"degene","count":5,"glosses":["those","of those","of him"],"forms":["degenen","dergenen","desgenen"],"morphology":["demonstrative pronoun, plural","demonstrative pronoun, masculine singular, genitive archaic form","pronoun, genitive plural","pronoun, plural, genitive"],"note":"Archaic genitive ‘desgenen’ means ‘of him’ or ‘of the one’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s17","id":"h8-s17","source":"Daarom zal ik letten op degenen onder u, die uitstekend zyn in deugd, om te trachten beter te worden dan ik ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s103","id":"h8-s103","source":"Er komt een tyd dat onze vrouwen en kinderen schreien zullen by het gereedmaken van ons doodkleed, en de voorbyganger zal zeggen: \"daar is een mensch gestorven.\" Dan zal wie aankomt in de dorpen, tyding brengen van den dood desgenen die gestorven is, en wie hem herbergt zal vragen: \"wie was de man die gestorven is?\" En men zal zeggen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s269","id":"h8-s269","source":"Ook worden zij gesteld in het onrechtmatig, bezit van sawah-velden, terwijl die alleen toekomen aan degenen, die aandeel hebben in de kultuur.\" Hier heb ik een andere nota, en wel in potlood."}]},{"lemma":"dein","count":4,"glosses":["your"],"forms":["dein","Dein","deine"],"morphology":["possessive determiner, neuter nominative singular","possessive determiner, masculine nominative singular","possessive determiner, neuter accusative singular","possessive determiner, accusative feminine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s261","id":"h14-s261","source":"Der Nachtwind säuselt, und die Luft wird kühl, Zu kühl für dich vielleicht: dein Stirnchen glüht! Du hast den ganzen Tag so wild gespielt, Und bist wohl müde, komm, dein Tikar harret."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s277","id":"h14-s277","source":"--Gewis! Erinn're dich Wie du, gestrauchelt einst, an einem Stein Dein Händchen hast verwundet, und geweint."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s308","id":"h14-s308","source":"Doch 's ist zu weit Für deine kleine Hand: du reichst so hoch nicht. --Kann Er die Sterne fangen mit der Hand?"}]},{"lemma":"dekken","count":9,"glosses":["cover","roofed","laid","covered","protected"],"forms":["dekken","gedekt","gedekten","dekte"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle","past participle used adjectivally, inflected","verb, past, singular","past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s111","id":"h2-s111","source":"... wat my op die oogenblik niet gelegen komt. Daar ik evenwel overtuigd ben dat myn arbeid de kosten dekken zou, en gerust daarop myn woord durf verpanden, ben ik, aangemoedigd door onze ontmoeting van voorgisteren...."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s30","id":"h5-s30","source":"Ik spreek nu niet van ondernemingen welker afwerking noodig was om de kosten te dekken. Wie juist weten wil wat ik bedoel, ga den Dom te Keulen zien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s109","id":"h8-s109","source":"Hy kleedde zich niet met het kleed dat anderen dekken moest, noch voedde zich met voedsel dat den arme behoorde.\""}]},{"lemma":"deksel","count":1,"glosses":["covering"],"forms":["deksel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."}]},{"lemma":"delen","count":8,"glosses":["shared","share","shares","divides"],"forms":["deelen","deelt","deelde","deelden","gedeeld"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, plural","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past, plural","verb, present, third-person singular","verb, past participle"],"note":"Historical spelling of modern “delen.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s93","id":"h7-s93","source":"Het staat natuurlyk ieder vry, zyn eigen omgeving en gezelschap te kiezen, en men mag het den eigenlyken Europeaan niet euvel duiden, wanneer hy den omgang met lieden van zyn landaard voortrekt boven 't verkeer met personen die--hun meer of minder zedelyke en verstandelyke waarde in 't midden gelaten--zyn indrukken en denkbeelden niet deelen, of--en dit is misschien by vermeend verschil van beschaving, zeer dikwyls de hoofdzaak--wier vooroordeelen een andere richting hebben genomen dan de zyne."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s179","id":"h7-s179","source":"Zonder nu te deelen in de overdreven begrippen die zy van haren Max koesterde, mag men toch aannemen dat hy een goede loopbaan voor zich had, en wanneer dit gegrond uitzicht zich had verwezenlykt, zouden inderdaad de onaangename gevolgen zyner vrygevigheid weldra uit den weg te ruimen geweest zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s32","id":"h8-s32","source":"Ik heb gezegd tot de vrouw die myne zorgen deelt en myn geluk grooter maakt: \"verheug u, want ik zie dat Allah zegen geeft op het hoofd van ons kind!"}]},{"lemma":"demang","count":3,"glosses":["district chief","Dhemang"],"forms":["Dhemang"],"morphology":["noun, common gender, singular","title noun, singular"],"note":"Dhemang is a Javanese administrative title.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s14","id":"h8-s14","source":"Mynheer de Radhen Adhipatti, Regent van Bantan-Kidoel, en gy, Radhens Dhemang die Hoofden zyt der distrikten in deze Afdeeling, en gy, Radhen Djaksa die de justitie tot uw ambt hebt, en ook gy, Radhen Kliwon die gezag voert op de hoofdplaats, en gy Radhens, Mantries, en allen die Hoofden zyt in de afdeeling Bantan-Kidoel, ik groet u!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s212","id":"h8-s212","source":"De Dhemang van Parang-Koedjang, is zyn schoonzoon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s155","id":"h14-s155","source":"De Regent of de Dhemang die zoodanige oproeping ontvangt, haast zich daaraan te voldoen, want hy weet zeer goed dat het den gezaghebbenden ambtenaar die van dat gezag misbruik maakt, later moeielyk vallen zou een inlandsch Hoofd te bestraffen over een gelyke fout. En alzoo strekt het vergryp van den een tot vrybrief voor den ander."}]},{"lemma":"dempen","count":1,"glosses":["bridge"],"forms":["dempen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s32","id":"h5-s32","source":"Ik weet dat men sedert jaren bezig is deze kloof te dempen. Ook te Keulen bouwt men weder aan den Dom."}]},{"lemma":"demping","count":1,"glosses":["quelling"],"forms":["demping"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s230","id":"h14-s230","source":"Zullen zy aan Nederland de schatten weergeven die er zullen noodig wezen tot demping van oproer, tot het voorkomen van omwenteling?"}]},{"lemma":"Den Haag","count":1,"glosses":["Hague"],"forms":["Haag"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s43","id":"h2-s43","source":"Denk nu niet dat ik ooit door zeeroovers ben genomen geweest, of dat ik twist heb gehad in den Levant. Ik heb u reeds gezegd dat ik na myn trouwen, met myn vrouw naar den Haag ben gegaan."}]},{"lemma":"denkbeeld","count":41,"glosses":["ideas","idea","notion","thought","notions","belief","views","conception","convictions"],"forms":["denkbeeld","denkbeelden"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter, plural","noun, common gender, singular","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s56","id":"h1-s56","source":"Geeft dit alles niet valsche denkbeelden van deugd, en \"werken voor den kost?\" Alles gekheid en leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s56","id":"h2-s56","source":"Ik ben man en vader, en houd ieder die het gevaar zoekt, voor een gek, wat ook in de Schrift staat. Het is my inderdaad aangenaam optemerken hoe ik my in myn denkbeelden over gevaar en zulke dingen, gelyk ben gebleven, daar ik thans over zoo-iets nog juist dezelfde meening koester, als dien avend toen ik daar by de kraam van den Griek stond, met de twaalf stuivers die we saamgelegd hadden, in de hand."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."}]},{"lemma":"denken","count":84,"glosses":["thought","think","Think","imagine","suppose","thinks","do suppose","Imagine","supposed","does think","should think","had thought","have thought","bear in mind","thinking","be thought","recall","believe","expected"],"forms":["dacht","denken","denk","Denk","gedacht","denkt","denke","dachten"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, imperative, singular","verb, past, third-person singular","verb, past participle","verb, past, first person singular","verb, participle","verb, present, first person singular","verb, present subjunctive, third-person singular","verb, present subjunctive, singular","verb, past, first-person singular","verb, present, plural","verb, infinitive used as noun","verb, past, plural"],"note":"Formal subjunctive: 'men denke' means 'one should think.'","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s92","id":"h1-s92","source":"Denk niet dat er niets by ons omgaat. By Busselinck & Waterman is 't nog slapper."}]},{"lemma":"denkend","count":1,"glosses":["thinking"],"forms":["denkenden"],"morphology":["present participial adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s102","id":"h6-s102","source":"Er zyn weinig omstandigheden in de stoffelyke wereld, die den denkenden mensch geen aanleiding geven tot het maken van opmerkingen op verstandelyk gebied, en zoo heb ik myzelf dikwyls afgevraagd of niet veel dwalingen die onder ons kracht van wet hebben, veel \"scheefheden\" die wy voor \"recht\" houden, hieruit voortvloeien, dat men te lang met hetzelfde gezelschap in denzelfden reiswagen heeft gezeten?"}]},{"lemma":"denn","count":4,"glosses":["then"],"forms":["denn"],"morphology":["modal particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s268","id":"h14-s268","source":"--Nein, Man sagt, sie fühle nicht. --Warum denn, Mutter, Als gestern ich die Pukul ampat brach Hast du gesagt: es thut der Blume weh?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s279","id":"h14-s279","source":"--Doch, Mutter, ist Gefühl denn Schmerz? --Ja, oft!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s281","id":"h14-s281","source":"--Und dann mein Schwesterlein... es weint so oft, Ist das vor Schmerz? Hat sie denn auch Gefühl?"}]},{"lemma":"departement","count":1,"glosses":["departments"],"forms":["departementen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s59","id":"h5-s59","source":"Te Batavia zyn de onderscheidene bestuurstakken verdeeld in \"departementen\" aan welker hoofd Direkteuren geplaatst zyn, die den schakel uitmaken tusschen het opperbestuur van den Gouverneur-generaal en de Residenten in de provincien."}]},{"lemma":"der","count":44,"glosses":["the","that","of the","der","The","of","the one","who"],"forms":["den","der","die","Die","Der","des","das","Des","dem","Das"],"morphology":["definite article, dative plural","definite article, accusative plural","definite article, nominative neuter singular","definite article, dative feminine singular","proper noun","definite article, masculine genitive singular","definite article, masculine accusative singular","determiner, definite, feminine nominative plural","definite article, feminine nominative singular","definite article, masculine nominative singular","definite article, nominative plural","determiner, definite, neuter nominative plural","determiner, definite, dative plural","determiner, dative feminine singular","determiner, genitive masculine singular","determiner, accusative masculine singular","relative pronoun, masculine nominative singular","definite article, masculine dative singular","definite article, feminine dative singular","relative pronoun, nominative masculine singular","relative pronoun, nominative masculine plural","definite article, genitive plural","definite article, accusative masculine singular","relative pronoun, accusative plural","definite article, nominative feminine singular","demonstrative pronoun, accusative, masculine singular","relative pronoun, nominative, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s143","id":"h7-s143","source":"De belangstellende lezer trachte te lezen te krygen wat over dit onderwerp reeds in 1825 door den baron Van der Capellen geschreven werd, en kan de Publikatien van dezen menschenvriend vinden in het Indische Staatsblad van dat jaar. De toestand is er sedert dien tyd niet beter op geworden!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s18","id":"h10-s18","source":"Auf Flügeln des Gesanges, Herzliebchen, trag ich dich fort,"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s27","id":"h10-s27","source":"Fort nach den Fluren des Ganges, Da weiss ich den schönsten Ort;"}]},{"lemma":"derde","count":9,"glosses":["third","Third"],"forms":["derde","DERDE","derden"],"morphology":["ordinal numeral","ordinal adjective","substantivized ordinal numeral","ordinal numeral, attributive","ordinal numeral, inflected","ordinal numeral used substantively","ordinal numeral, inflected, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s88","id":"h2-s88","source":"Ik hoop dat niemand het gezien heeft. DERDE HOOFDSTUK"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s24","id":"h3-s24","source":"Vindt ge dat er veel omslag noodig is, om dat te zeggen? Welnu, ik heb een broodje met kaas gegeten, daarna twee peren geschild, en ik was ruim half gereed met het orberen van de derde, voor Frits klaar was met die vertelling."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."}]},{"lemma":"deren","count":3,"glosses":["trouble","injured","wound"],"forms":["deren","gedeerd"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s53","id":"h12-s53","source":"--Wel neen, Max, dat zou haar niet deren: ze verstaat geen hollandsch."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s136","id":"h13-s137","source":"Wel zou ze--geen hollandsch verstaande--niet \"gedeerd\" worden door de vertellingen van Max, zooals Tine 't genoemd had, maar zy begreep dat er meer noodig was dan de familie Slotering niet te deren, en de schrale keuken in-verband met de voorgenomen zuinigheid deden haar werkelyk 't voornemen van mevrouw Slotering zeer verstandig vinden."}]},{"lemma":"dergelijk","count":9,"glosses":["similar","such","the like"],"forms":["dergelyks","dergelyke","dergelyk"],"morphology":["adjective","nominalized adjective, neuter genitive singular","pronominal adjective, partitive form","demonstrative adjective, plural","adjective, partitive genitive","adjective, partitive genitive, neuter singular","adjective, attributive, neuter singular","indefinite pronoun, plural"],"note":"Historical spelling of modern “dergelijk.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s118","id":"h6-s118","source":"Maar nu heb ikzelf u iets dergelyks voortestellen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s133","id":"h7-s133","source":"Daarop volgde een toespraak van den resident tot de Hoofden, waarop hy hun den adsistent-resident als opperhoofd der Afdeeling voorstelde, hen uitnoodigde hem te gehoorzamen, hun verplichtingen stipt natekomen, en dergelyke gemeenplaatsen meer. De hoofden werden daarop één-voor-één by name aan Havelaar voorgesteld."}]},{"lemma":"derogeren","count":1,"glosses":["demeaning"],"forms":["derogeerend"],"morphology":["present participle used adjectivally"],"note":"Derogeerend means lowering in rank or dignity, hence demeaning here.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s81","id":"h5-s81","source":"Nog heden-ten-dage zou menige vryheerlyke familie--zonder keizerlyk of koninklyk patent, dat is een zoodanige familie, die haren adel afleidt van het ontstaan des lands, die altyd van adel was omdat ze van adel was--autochthoon--een verheffing tot den gravenstand, als derogeerend afwyzen."}]},{"lemma":"derogerend","count":1,"glosses":["demeaning"],"forms":["derogeerends"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular, partitive -s"],"note":"Historical spelling of 'derogerends', meaning disparaging or demeaning.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s194","id":"h7-s194","source":"Maar nu was die interessante wees zyn vrouw, háár vermogen was het zyne, hy vond er dus iets koopmansachtigs in, iets derogeerends, in haar naam te vragen: \"zyt ge my niet nog iets schuldig?\""}]},{"lemma":"dertien","count":12,"glosses":["thirteen"],"forms":["dertien","dertienen"],"morphology":["numeral","cardinal numeral, substantivized plural form","cardinal numeral, collective inflection","collective numeral","cardinal numeral","numeral, substantivized plural","substantivized numeral"],"note":"Met ons dertienen is the idiomatic construction for ‘with thirteen of us.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s15","id":"h2-s15","source":"Onze Marie wordt ook al dertien in September."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s38","id":"h2-s38","source":"En hoe gaat het U? Ik vertelde dat we met ons dertienen op 't kantoor waren, en dat er zooveel by ons omging."}]},{"lemma":"dertiende","count":1,"glosses":["thirteenth"],"forms":["DERTIENDE"],"morphology":["ordinal numeral, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s186","id":"h12-s186","source":"DERTIENDE HOOFDSTUK"}]},{"lemma":"dertig","count":11,"glosses":["thirty"],"forms":["dertig"],"morphology":["numeral","cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s46","id":"h2-s46","source":"Het was in drie of vier en dertig, geloof ik, en in September, want er was kermis te Amsterdam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s91","id":"h2-s91","source":"Ik dacht er over, myn kinderen van school te nemen, want het is lastig, nog twintig, dertig jaren later te worden nagezeten door een schoolkameraad die een sjaal draagt in plaats van een jas, en die niet weet hoe laat het is. Ook heb ik Frits verboden naar de Westermarkt te gaan, als er kramen staan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s70","id":"h4-s70","source":"Bastiaans--dit is de derde bediende die zoo oud en stuntelig wordt--was den laatsten tyd, van de dertig dagen zeker geen vyf-en-twintig binnen geweest, en àls hy aan 't kantoor komt, doet hy nog dikwyls zyn werk slecht."}]},{"lemma":"dertigjarig","count":1,"glosses":["thirty-year"],"forms":["dertigjarigen"],"morphology":["adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s46","id":"h6-s46","source":"Een krachtig man van dertigjarigen leeftyd en flinke militaire houding, hoewel van uniform geen spoor was, trad de pendoppo in. Het was de eerste-luitenant Duclari, kommandant van 't kleine garnizoen te Rangkas-Betoeng."}]},{"lemma":"dertigmaal","count":1,"glosses":["thirty times"],"forms":["Dertig-maal"],"morphology":["multiplicative numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s91","id":"h8-s91","source":"Dertig-maal duizend-maal duizend zielen, ja, meer dan zooveel, zyn gehouden zyn bevelen te gehoorzamen, maar hy kan niet wezen naby allen die afhangen van zynen wil."}]},{"lemma":"des","count":20,"glosses":["in the","at","the","per","of the","so much"],"forms":["'s","des"],"morphology":["contracted genitive article","fossilized genitive article","contracted genitive determiner","determiner, genitive singular, contracted archaic form","adverbial genitive article","determiner, genitive singular","demonstrative adverb, genitive form"],"note":"’s is a fossilized contraction of des in time expressions.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s25","id":"h2-s25","source":"Voor eenigen tyd kom ik 's avends door de Kalverstraat, en bleef staan kyken naar den winkel van een kruienier, die zich bezighield met het sorteeren van een partytje Java, ordinair, mooi-geel, Cheribonaard, iets gebroken, met veegsel, dat me zeer interesseerde, want ik let altyd op alles. Daar viel my op-eenmaal een heer in 't oog, die daarnaast voor een boekwinkel stond en me bekend voorkwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s51","id":"h2-s51","source":"Toch kwamen wy, jongens van quarta, altyd 's avends op de Westermarkt om dat meisje te zien. Nu was hy die daar voor me stond met zyn sjaal, eens daarby, schoon hy een paar jaren jonger was dan de anderen, en dus nog te kinderachtig om naar de Griekin te kyken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s88","id":"h4-s88","source":"Ik rekende uit, dat vyftien stuivers daags--ik denk dat de zon-en feestdagen niet meetellen, anders had hy een maand of jaargeld genoemd--tweehonderd vyf-en-twintig gulden 's jaars uitmaken."}]},{"lemma":"des avonds","count":1,"glosses":["in the evening"],"forms":["desavends"],"morphology":["adverb, archaic genitive expression"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s9","id":"h19-s9","source":"Rangkas-Betoeng, 25 Februari 1856, desavends te 11 ure."}]},{"lemma":"des nachts","count":1,"glosses":["by night"],"forms":["des-nachts"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"An older fixed expression meaning “by night.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s16","id":"h16-s16","source":"Meestal was hy kort daarna op de plaats waar 't onrecht geschiedde, ja, vaak was hy reeds daar geweest en had--gewoonlyk des-nachts--de zaak onderzocht, voor nog de klager zelf in zyn woonstede was teruggekeerd."}]},{"lemma":"desa","count":4,"glosses":["village"],"forms":["dessah"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"“Dessah” is the colonial-era spelling of Indonesian desa, “village.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s57","id":"h8-s57","source":"Waarom vlieden zy de dessah waar zy de besnydenis ontvingen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s21","id":"h16-s21","source":"We zullen hem nu eenigen tyd aan die droefheid en zyn moeielyken arbeid overlaten, om den lezer de geschiedenis te verhalen van den Javaan Saïdjah in de dessah Badoer."}]},{"lemma":"desavoueren","count":1,"glosses":["disavowed"],"forms":["gedesavoueerd"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s134","id":"h20-s134","source":"De arme bevolking kon niet weten dat die belofte en die borgstelling gedesavoueerd waren, en dat ik arm en onmachtig alleen stond met myn zucht voor recht en menschelykheid."}]},{"lemma":"deshonorant","count":1,"glosses":["dishonouring"],"forms":["deshonorante"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s131","id":"h20-s131","source":"Want ik behoef u niet te verzekeren dat ik, die verklaard heb niet anders te kunnen dienen dan ik hier deed ... ik die voor deze wyze van dienen ben gestraft met berisping, met een ruïneuze en deshonorante overplaatsing ... met den last om de arme lieden te verraden die op myn loyauteit vertrouwden --met de keus alzoo tusschen oneer en broodsgebrek!--dat ik na dit alles met moeite en zorg elk voorkomend geval te toetsen had aan myn plicht, en dat de eenvoudigste zaak my zwaar viel, geplaatst als ik was tusschen myn geweten en de principes van 't Gouvernement waaraan ik trouw schuldig ben zoolang ik niet ontheven ben van myn ambt. Deze moeielykheid openbaarde zich vooral by 't antwoord dat ik geven moest aan klagers."}]},{"lemma":"desnoods","count":2,"glosses":["if need be"],"forms":["des-noods"],"morphology":["adverb"],"note":"Des-noods is the older hyphenated spelling of desnoods.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s104","id":"h15-s104","source":"Neen, geheel alleen des-noods zou hy recht doen, met of zonder hulp van anderen dan, ja, tegen allen, al ware 't ook tegen henzelf die behoefte hadden aan dat recht!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s85","id":"h19-s85","source":"dat de ontvangen bevelen met stiptheid en des-noods met zelfverloochening, zullen worden nagekomen, als waart gy tegenwoordig, by al wat ik doe en zeg, of juister: by al wat ik niet doe en niet zeg."}]},{"lemma":"dessert","count":3,"glosses":["dessert"],"forms":["dessert"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s9","id":"h3-s9","source":"De meisjes hadden piano gespeeld en gezongen, en by 't dessert plaagden ze elkaar met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren, iets waarin Frits betrokken scheen. \"Ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s14","id":"h3-s14","source":"Natuurlyk ziet de vrouw van 't huis gaarne dat er aan het dessert een aardigheidje plaats heeft. Dat vult."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s2","id":"h12-s2","source":"--Beste Max, zei Tine, ons dessert is zoo schraal. Zou je niet ... je weet wel ..."}]},{"lemma":"destin","count":1,"glosses":["fate"],"forms":["destin"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s172","id":"h12-s172","source":"Trop malheureux destin: Je meurs de faim, de froid, d'ennui et de chagrin, Vingt florins font pour moi deux mois de nourriture!"}]},{"lemma":"detachement","count":1,"glosses":["detachment"],"forms":["detachement"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s65","id":"h14-s65","source":"De Natallers vermoedden dat de generaal zich verlaagde tot een werktuig van mandhélingschen haat, en 't was in die omstandigheden dat ik van-tyd tot-tyd iets doen kon, wat hy \"kordaat\" vond, vooral daar hy de weinige macht die er uit het fort kon gemist worden, en het detachement mariniers dat hy van boord had meegebracht, niet aan my afstond ter bedekking als ik naar de plekken reed waar men samenschoolde. Ik heb by die gelegenheid opgemerkt dat de generaal Vandamme zeer goed zorgde voor zyn eigen veiligheid, en 't is dáárom dat ik zyn roem van dapperheid niet onderschryven mag voor ik er meer van gezien heb, of iets anders."}]},{"lemma":"deugd","count":14,"glosses":["virtue"],"forms":["deugd"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s54","id":"h1-s54","source":"Ze heeft eenige verleiders de trappen afgeworpen, ze roept gedurig: \"o myne moeder, o, myne moeder!\" en stelt dus de deugd voor."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s55","id":"h1-s55","source":"Wat is dat voor een deugd, die een vol jaar noodig heeft voor een paar wollen kousen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s56","id":"h1-s56","source":"Geeft dit alles niet valsche denkbeelden van deugd, en \"werken voor den kost?\" Alles gekheid en leugens!"}]},{"lemma":"deugdzaam","count":5,"glosses":["virtuous"],"forms":["deugdzaam"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s69","id":"h1-s69","source":"Daar is by-voorbeeld Lukas, onze pakhuisknecht, die reeds by den vader van Last & Co heeft gewerkt--de firma was toen Last & Meyer, maar de Meyers zyn er lang uit--dàt was dan toch wel een deugdzaam man."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s74","id":"h1-s74","source":"Welnu, ik houd dien Lukas voor zeer deugdzaam, maar wordt hy nu beloond?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s79","id":"h1-s79","source":"Dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden, en iedereen, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals."}]},{"lemma":"deugen","count":1,"glosses":["are any good"],"forms":["deugen"],"morphology":["verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s77","id":"h8-s77","source":"Die Sjaalman schijnt dan niet eens verzen te maken, die deugen. 't Is waar, 't was in zijn jeugd. B."}]},{"lemma":"deugniet","count":2,"glosses":["rascal","good-for-nothing"],"forms":["deugniet"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s11","id":"h12-s11","source":"--O, deugniet, riep Havelaar, dat heb je van Padang!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s140","id":"h16-s140","source":"Daar berstte de deugniet uit in gelach--Frits meen ik--en ook Marie begon te lachen."}]},{"lemma":"deur","count":9,"glosses":["door","doors"],"forms":["deur","deuren"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s148","id":"h4-s148","source":"Ik klom zoo hoog als gezegd was, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen: strakjes komt vader, die zoete papa. Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame--ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s195","id":"h4-s195","source":"Ik zei dat Sjaalman maar eens komen zou, maar dat hy niet moest schellen, want dit is zoo lastig voor de meid. Als hy wat wachtte, zei ik, zou de deur wel eens opengaan, als er iemand uit moest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s105","id":"h8-s105","source":"Hy sprak recht en verstootte den klager niet van zyn deur."}]},{"lemma":"deurwaarder","count":3,"glosses":["bailiff","bailiffs"],"forms":["deurwaarder","deurwaarders"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s187","id":"h4-s187","source":"Dit ging toch niet! Ieder moet in zyn stand blyven, en wat meer is, gister hadden de deurwaarders den boel weggehaald."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s211","id":"h11-s211","source":"Nu vind ik dat een mensch 's avends altyd iets beter is, of minder ondeugend liever, dan 's morgens, en dit is natuurlyk. 's Morgens houdt men zich te-zamen--ik weet wel dat dit een germanismus is, maar hoe moet ik het zeggen in 't hollandsch? --men is ... deurwaarder of kontroleur, of ... neen, dit is genoeg!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s212","id":"h11-s212","source":"Een deurwaarder hält sich zusammen om dien dag eens terdeeg zyn plicht te doen ... god, welk een plicht! Hoe moet dat zusammen gehalten hart er uitzien!"}]},{"lemma":"deux","count":1,"glosses":["two"],"forms":["deux"],"morphology":["cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s172","id":"h12-s172","source":"Trop malheureux destin: Je meurs de faim, de froid, d'ennui et de chagrin, Vingt florins font pour moi deux mois de nourriture!"}]},{"lemma":"devies","count":1,"glosses":["mottos"],"forms":["deviezen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s29","id":"h1-s29","source":"Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen?--Frits zegt: \"Uhlefeldjes\" ik weet niet, waarom?"}]},{"lemma":"dewijl","count":5,"glosses":["since","inasmuch as","because"],"forms":["dewyl"],"morphology":["subordinating conjunction"],"note":"Archaic dewijl means ‘because’ or ‘inasmuch as.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s69","id":"h5-s69","source":"Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s145","id":"h7-s145","source":"Bovendien was er, reeds voor hy naar Amboina vertrok, spraak van geweest hem tot resident te verheffen, en het bevreemdde dus sommigen dat hem thans het bestuur eener Afdeeling werd opgedragen, die aan kultuur-emolumenten zoo weinig opbracht, dewyl velen het belang eener bediening naar de daaraan verbonden inkomsten afmeten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s86","id":"h12-s86","source":"Doch zie, den volgenden dag ontvangt hy den last zich naar zekere Afdeeling te begeven, welker gezagvoerende kontroleur wegens ware of veronderstelde oneerlykheid geschorst was in zyn beheer, om in loco zekere zaken te onderzoeken en daarvan \"te dienen van bericht.\" Wèl was de adsistent-resident verwonderd dat hem iets werd opgedragen dat zyn Afdeeling in 't geheel niet aanging, doch daar hy strikt genomen deze opdracht kon beschouwen als een vereerende onderscheiding, en dewyl hy met den generaal op zeer vriendschappelyken voet stond zoodat hy geen oorzaak had aan een valstrik te denken, berustte hy in deze zending, en begaf zich naar ik wil vergeten hebben waarheen, om te doen wat hem bevolen was."}]},{"lemma":"deze","count":261,"glosses":["this","these","the latter","he","This","this month","him","of this","of these","this man","of this month","this matter","she","them","this one","this person","this love","her","some","the boy","He","to him","This one","She","it","The latter","this letter","This man","this very"],"forms":["deze","dezen","Deze","dezer"],"morphology":["determiner","demonstrative determiner","demonstrative pronoun, singular","pronoun","demonstrative pronoun, genitive singular","demonstrative determiner, singular","demonstrative pronoun","demonstrative determiner, common gender singular","demonstrative determiner, genitive plural","demonstrative determiner, plural","demonstrative pronoun, common gender, singular","demonstrative pronoun, plural","demonstrative pronoun, common gender singular","demonstrative pronoun, masculine singular","demonstrative pronoun, masculine singular, oblique","demonstrative determiner, common gender, singular","demonstrative determiner, masculine singular, dative","demonstrative determiner, archaic masculine singular","demonstrative pronoun, dative singular","demonstrative pronoun, nominative singular","demonstrative determiner, masculine singular, archaic case form","demonstrative determiner, archaic inflected","demonstrative determiner, masculine singular","determiner, demonstrative","demonstrative determiner, genitive singular","demonstrative determiner, genitive","demonstrative pronoun, dative","demonstrative determiner, masculine singular, archaic oblique","demonstrative pronoun, plural, dative","demonstrative determiner, genitive singular, archaic","demonstrative pronoun, dative plural","demonstrative pronoun, masculine dative singular","demonstrative determiner, masculine accusative singular","demonstrative pronoun, nominative","demonstrative determiner, archaic dative masculine","demonstrative determiner, genitive, feminine singular","demonstrative determiner, inflected","pronoun, demonstrative, singular","determiner, common singular","demonstrative determiner, masculine singular, archaic inflection","demonstrative pronoun, accusative singular","determiner, archaic genitive form","demonstrative pronoun, historical oblique form","pronoun, singular","pronoun, accusative, masculine singular","demonstrative determiner, common gender singular, archaic inflection","demonstrative determiner, dative masculine singular","demonstrative determiner, singular, oblique","demonstrative determiner, common singular","demonstrative pronoun, nominative, singular","demonstrative pronoun, accusative, masculine singular","demonstrative pronoun, common singular","determiner, genitive singular","determiner, masculine singular, oblique","demonstrative pronoun, masculine singular, dative","demonstrative pronoun, common gender singular, archaic inflection","demonstrative pronoun, archaic genitive singular","demonstrative determiner, masculine singular, oblique","pronoun, dative","demonstrative pronoun, object form","demonstrative determiner, inflected singular","demonstrative pronoun, archaic genitive feminine singular","demonstrative determiner, archaic masculine oblique form"],"note":"Dezer dagen is a formal expression meaning “one of these days.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s52","id":"h1-s52","source":"De familie die van dezen arbeid leven kan, heeft weinig noodig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s84","id":"h1-s84","source":"Deze is, na myn gehechtheid aan het geloof, myn hoofdneiging. En ik wenschte dat ge hiervan overtuigd waart, lezer, omdat het de verontschuldiging is voor 't schryven van dit boek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s87","id":"h1-s87","source":"Welnu, lezer, aan myn onkreukbare liefde voor de waarheid, en aan myn yver voor de zaken, hebt gy te danken dat deze bladen geschreven zyn. Ik zal u vertellen hoe dit is toegegaan."}]},{"lemma":"dezelfde","count":18,"glosses":["the same","the very same"],"forms":["dezelfde","denzelfden"],"morphology":["determiner","demonstrative determiner","demonstrative determiner, masculine singular dative","demonstrative determiner, singular","demonstrative determiner, masculine singular, archaic case form","determiner, demonstrative","adjective, historical masculine accusative form","determiner, oblique masculine singular","adjective"],"note":"Denzelfden is an older inflected spelling of dezelfde.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s56","id":"h2-s56","source":"Ik ben man en vader, en houd ieder die het gevaar zoekt, voor een gek, wat ook in de Schrift staat. Het is my inderdaad aangenaam optemerken hoe ik my in myn denkbeelden over gevaar en zulke dingen, gelyk ben gebleven, daar ik thans over zoo-iets nog juist dezelfde meening koester, als dien avend toen ik daar by de kraam van den Griek stond, met de twaalf stuivers die we saamgelegd hadden, in de hand."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s72","id":"h5-s72","source":"Zonder uitweiding over den oorsprong des adels, die geheel in de natuur ligt, wensch ik toch plaats te geven aan de opmerking hoe in òns werelddeel en ginds in 't verre Indie, dezelfde oorzaken dezelfde gevolgen hadden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s89","id":"h5-s89","source":"Er moeten al zeer gewichtige redenen bestaan, voor er van dezen regel wordt afgeweken, en waar dit het geval wezen mocht, kiest men toch gewoonlyk den opvolger uit de leden van dezelfde familie."}]},{"lemma":"dezulke","count":1,"glosses":["those"],"forms":["dezulken"],"morphology":["demonstrative pronoun, plural, archaic"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s89","id":"h7-s89","source":"De europesche maatschappy in Nederlandsch Indiën is vry scherp in twee deelen gesplitst: de eigenlyke Europeanen, en dezulken die--hoezeer wettelyk in geheel denzelfden rechtstoestand verkeerende--niet in Europa geboren zyn, en min of meer inlandsch bloed in de aderen hebben."}]},{"lemma":"dezulken","count":1,"glosses":["such persons"],"forms":["dezulken"],"morphology":["demonstrative pronoun, plural"],"note":"Dezulken is an archaic substantival plural meaning ‘such people.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s71","id":"h16-s71","source":"Ik zal verhalen van menschen, van wezens die gelyke beweging hebben als wy. 't Is waar, wie aandoening schuwt en vermoeiend mede-lyden ontgaan wil, zal zeggen dat die menschen geel zyn, of bruin--velen noemen ze zwart--en voor dezulken is 't verschil van kleur beweegreden genoeg om hun oog aftekeeren van die ellende, of ten-minste àls zy er op neerzien, daarop neertezien zonder aandoening."}]},{"lemma":"Dhemang","count":2,"glosses":["Dhemang"],"forms":["Dhemang"],"morphology":["title, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s196","id":"h8-s196","source":"Die laatste heeft slechts rang van Tommongong, onze Regent is Adhipatti, en toch laten zyn inkomsten, omdat Lebak niet geschikt is voor koffi en hem dus geen emolumenten opbrengt, niet toe in praal en luister te wedyveren met een eenvoudigen Dhemang in de Preanger, die den stygbeugel houden zou als zyn neven te-paard stygen. Is dit waar?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s214","id":"h11-s214","source":"--dan staat hy te waggelen tusschen die eerlykheid en de vrees dat Radhen Dhemang, zóó of zóó hem den schimmel zal terugvragen, die zoo goed telt."}]},{"lemma":"dhemang","count":4,"glosses":["Dhemang"],"forms":["Dhemang"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, title, common gender, singular"],"note":"Dhemang is a Javanese administrative title below the regent.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s213","id":"h8-s213","source":"Waar de Regent zelf uit schaamte voor zyn rang niet durft nemen, is het die--Dhemang,--maar hy is 't niet alléén--die aan den Adhipatti zyn hof maakt door 't afpersen van geld en goed aan de arme bevolking, en door de lieden wegtehalen van hun eigen rystvelden om ze heentedryven naar de sawahs van den Regent."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s21","id":"h18-s21","source":"Hy ging kort daarna op een inspektiereis, gebruikte het middagmaal ten huize van den Dhemang van Parang-Koedjang, en werd kort daarop in deerniswaarden toestand te-huis gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s83","id":"h18-s83","source":"dat ik den Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, BESCHULDIG van misbruik van gezag, door het onwettig beschikken over den arbeid zyner onderhoorigen, en VERDENK van knevelary, door het vorderen van opbrengsten in naturâ, zonder, of tegen willekeurig vastgestelde, onvoldoende, betaling; dat ik voorts den Dhemang, van Parang-Koedjang zyn schoonzoon--verdenk van medeplichtigheid aan de genoemde feiten."}]},{"lemma":"di","count":23,"glosses":["di","is made"],"forms":["di"],"morphology":["proper noun","proper noun element","proper noun, part of a title","proper noun particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s12","id":"h14-s12","source":"En wat voorts het gedeeltelyk ontblooten van andere plaatsen aanging, voornamelyk in 't Mandhélingsche, meende hy genoeg te kunnen rekenen op de trouw en de aanhankelykheid van Jang di Pertoean, 't voornaamste hoofd in de Battahlanden, om hierin geen bezwaar te zien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s13","id":"h14-s13","source":"Met weerzin gaf de Regeeringskommissaris toe, en wel op de herhaalde betuigingen van den generaal dat hy persoonlijk zich tot borg stelde voor Jang di Pertoean's trouw."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s14","id":"h14-s14","source":"Nu was de kontroleur die vóór my de afdeeling Natal bestuurde, de schoonzoon van den adsistent-resident in de Battahlanden, welke ambtenaar met Jang di Pertoean in onmin leefde."}]},{"lemma":"Di","count":1,"glosses":["Di"],"forms":["DI"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s51","id":"h14-s51","source":"\"Aan den beschuldigde gevraagd: wat hem tot dezen aanslag en den voorgenomen moord op Soetan Salim en den kontroleur van Natal had bewogen?\" antwoordt hy: \"DAARTOE TE ZYN OMGEKOCHT DOOR SOETAN ADAM, UIT NAAM VAN DIENS BROEDER JANG DI PERTOEAN VAN MANDHÉLING.\""}]},{"lemma":"diagnose","count":1,"glosses":["diagnosis"],"forms":["diagnose"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s130","id":"h15-s130","source":"Tusschen deze beide stadien in, en als overgang--misschien zelfs als oorzaak van dien overgang--liggen dyssenterische buikaandoeningen. Ik vertrouw dat velen in Indie me dankbaar zullen wezen voor deze diagnose."}]},{"lemma":"diamant","count":1,"glosses":["diamonds"],"forms":["diamanten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s75","id":"h1-s75","source":"Komt er een prins die hem diamanten geeft, of een fee die hem boterhammen smeert?"}]},{"lemma":"dicht","count":4,"glosses":["close","more densely","more closely"],"forms":["dicht","dichter"],"morphology":["adverb, comparative","adverb","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s62","id":"h2-s62","source":"Ik voelde een greep in myn nek ... een tweeden greep veel lager ... ik zweefde een oogenblik ... en vóór ik recht begreep hoe de zaken stonden, was ik in de kraam van den Griek, die in verstaanbaar fransch zei dat ik een gamin was, en dat hy de policie roepen zou. Nu was ik wel dicht by het meisje, maar genoegen deed het me niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s32","id":"h6-s32","source":"Doch hierin had de Regent gelyk, dat Pandeglang dichter bevolkt was, vooral in verhouding tot de veel kleinere oppervlakte, en dat dus dáár de arbeid aan de groote wegen, door vereende krachten ligter viel dan in 't Lebaksche, een afdeeling die op honderde palen oppervlakte, slechts zeventigduizend inwoners telde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s142","id":"h14-s142","source":"Slangen en dergelyk ongedierte vindt men wel-is-waar in Indiën overal, maar op de grootere hoofdplaatsen waar de bevolking dichter op elkander woont, komen zy natuurlyk zeldzamer voor dan in meer wilde streken, zooals te Rangkas-Betoeng."}]},{"lemma":"dichter","count":6,"glosses":["poet","a poet"],"forms":["dichter","Dichter"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s104","id":"h2-s104","source":"Daar op my de verplichting rust, in de behoeften der mynen te voorzien, heb ik besloten een talent aantewenden, dat, naar ik geloof, my gegeven is. Ik ben dichter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s143","id":"h6-s143","source":"Dichter in den hoogsten zin van 't woord, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen ... en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst, de regels der taal, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery."}]},{"lemma":"dichterlijk","count":1,"glosses":["poetic"],"forms":["dichterlyke"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s72","id":"h8-s72","source":"Ook verzon hy niets: hy hoorde den boom spreken, en meende slechts natezeggen wat hy in zyn dichterlyke opvatting zoo duidelyk verstaan had."}]},{"lemma":"dichtknopen","count":1,"glosses":["buttoned up"],"forms":["dichtgeknoopt"],"morphology":["adjective, predicative, participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s79","id":"h2-s79","source":"Maar ik bedacht gedurig dat hy niet wist hoe laat het was, en bespeurde bovendien dat zyn jasje tot aan de kin was dichtgeknoopt--dat een zeer slecht merk is--zoodat ik den toon van ons onderhoud wat flauw blyven liet. Hy verhaalde my dat hy in Indie was geweest, dat hy getrouwd was, dat hy kinderen had."}]},{"lemma":"dichtstuk","count":4,"glosses":["poem","poems"],"forms":["dichtstuk","dichtstukken"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s35","id":"h5-s35","source":"Men kan den kunstenaar betalen, die een plan ontwerpt, en den metselaar die de steenen legt. Maar niet voor geld te-koop is 't verdwaald en toch eerbiedwaardig gevoel dat in een bouwontwerp een dichtstuk zag, een dichtstuk van graniet, dat luid sprak tot het volk, een dichtstuk in marmer, dat dáár stond als een onbewegelyk voortdurend eeuwig gebed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s73","id":"h8-s73","source":"Wanneer misschien iemand de opmerking maken mocht, dat het oorspronkelyke in Havelaars wyze van spreken niet zoo onbetwistbaar is, daar zyn taal denken doet aan den styl der profeten van 't Oude-Testament, moet ik herinneren reeds gezegd te hebben dat hy in oogenblikken van vervoering werkelyk iets had van een ziener. Gevoed door de indrukken die 't leven in wouden en op bergen hem had meegedeeld, omgeven door de poëzie-ademende atmosfeer van het oosten, en alzoo scheppende uit gelyksoortige bron als de Vermaners der Oudheid waarmee men soms zich genoopt voelde hem te vergelyken, gissen wy dat hy niet ànders zou gesproken hebben, ook wanneer hy nooit de heerlyke dichtstukken van het Oude-Testament gelezen had."}]},{"lemma":"die","count":1820,"glosses":["that","who","which","those","this","whom","it","these","them","the","That","such","they","he","his","that one","the one","of those","those who","that man","Him","The","that courage","that man's","him"],"forms":["die","dien","Die","diens","dier","dat"],"morphology":["relative pronoun, plural","relative pronoun","determiner","pronoun","demonstrative determiner","relative pronoun, common gender singular","relative pronoun, nominative","relative pronoun, common gender, singular","relative pronoun, singular","relative pronoun, nominative, singular","relative pronoun, nominative, plural","demonstrative determiner, plural","demonstrative determiner, masculine singular","relative pronoun, accusative","demonstrative determiner, common gender singular","demonstrative pronoun, plural","demonstrative determiner, masculine singular, oblique","relative pronoun, masculine singular","relative pronoun, masculine singular, accusative","demonstrative determiner, common gender, singular","demonstrative determiner, singular","demonstrative pronoun","demonstrative pronoun, singular","demonstrative pronoun, common gender singular","relative pronoun, nominative plural","determiner, demonstrative","demonstrative determiner, masculine accusative singular","demonstrative determiner, masculine singular, oblique form","relative pronoun, common singular","relative pronoun, plural, nominative","determiner, masculine singular, oblique","relative pronoun, nominative, common gender singular","relative pronoun, nominative singular","demonstrative pronoun, masculine singular, accusative","relative pronoun, accusative, plural","demonstrative determiner, common singular","demonstrative determiner, masculine oblique form","demonstrative determiner, masculine oblique singular","relative pronoun, masculine singular, object form","determiner, historical oblique form","definite article, feminine nominative singular","definite article, feminine accusative singular","relative pronoun, common gender singular, nominative","demonstrative determiner, masculine singular, accusative","demonstrative determiner, masculine dative singular","relative pronoun, common gender, singular, nominative","demonstrative determiner, historical oblique form","demonstrative determiner, archaic masculine singular","relative pronoun, accusative singular","demonstrative pronoun, masculine singular","relative pronoun, plural, accusative","relative pronoun, masculine accusative singular","determiner, masculine singular, archaically inflected","relative pronoun, common gender, singular, accusative","determiner, archaic inflected form","demonstrative determiner, inflected","determiner, demonstrative, oblique singular","demonstrative pronoun, accusative","relative pronoun, feminine singular","relative pronoun, common gender singular, accusative","relative pronoun, masculine, singular","relative pronoun, common gender singular, object form","relative pronoun, masculine singular, archaic accusative","demonstrative determiner, masculine oblique","determiner, common gender, singular","pronoun, relative","determiner, masculine singular, archaic inflected","demonstrative pronoun, nominative, plural","demonstrative determiner, historical masculine accusative singular","demonstrative determiner, masculine singular, historical accusative form","demonstrative determiner, masculine singular, archaically inflected","demonstrative determiner, historical masculine singular form","demonstrative determiner, feminine singular","demonstrative pronoun, common gender singular, archaic accusative","demonstrative determiner, oblique common-gender singular","demonstrative determiner, masculine singular, accusative, archaic","relative pronoun, neuter singular","demonstrative determiner, archaic dative","demonstrative determiner, historical masculine form","relative pronoun, masculine singular, accusative historical form","demonstrative determiner, masculine singular, oblique historical form","possessive determiner, masculine singular","relative pronoun, accusative, masculine singular, historical inflected form","possessive determiner, singular","demonstrative determiner, archaic inflected form","relative pronoun, masculine singular, accusative, archaic","demonstrative determiner, historically inflected","relative pronoun, accusative, common singular","determiner, archaic masculine form","relative pronoun, masculine, accusative","demonstrative determiner, archaic oblique form","determiner, demonstrative, common gender singular","pronoun, demonstrative, plural","pronoun, demonstrative, singular","pronoun, relative, singular","pronoun, accusative, masculine singular","demonstrative determiner, genitive plural","demonstrative determiner, archaic masculine accusative singular","determiner, nominative plural","determiner, masculine singular, archaic inflection","demonstrative determiner, masculine singular, archaic inflection","demonstrative determiner, masculine singular, archaic oblique form","demonstrative determiner, dative singular","demonstrative determiner, archaic oblique singular","demonstrative determiner, masculine singular, oblique case","relative pronoun, masculine singular, accusative, archaic inflection","relative pronoun, accusative plural","determiner, dative singular","pronoun, common gender singular","determiner, historical masculine form","relative pronoun, common gender plural","relative pronoun, accusative masculine singular","determiner, archaic masculine oblique","demonstrative pronoun, feminine singular, nominative","definite article, neuter accusative plural","demonstrative pronoun, accusative plural","determiner, masculine accusative singular","demonstrative determiner, singular, oblique","relative pronoun, masculine, singular, dative","determiner, demonstrative, masculine singular, oblique","demonstrative determiner, archaic oblique masculine singular","relative pronoun, plural, object form","demonstrative pronoun, nominative plural","relative pronoun, common gender singular, archaic inflected form","relative pronoun, accusative, masculine singular","demonstrative pronoun, accusative, masculine singular","demonstrative determiner, masculine singular, historical inflection","possessive determiner, third-person singular","demonstrative determiner, masculine singular, archaic case form","demonstrative pronoun, genitive plural","determiner, plural","relative pronoun, masculine accusative","pronoun, masculine accusative","demonstrative determiner, historical masculine dative","pronoun, demonstrative","possessive determiner","demonstrative determiner, dative","demonstrative pronoun, masculine genitive singular","demonstrative pronoun, accusative, historically inflected"],"note":"Dien is the historically inflected masculine form of die.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s7","id":"h1-s7","source":"Ik heb dan ook altyd opgemerkt dat menschen die zich met zoo-iets inlaten, gewoonlyk slecht wegkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."}]},{"lemma":"dief","count":9,"glosses":["thief","thieves"],"forms":["dief","dieven"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s107","id":"h8-s107","source":"En wie den ploeg niet dryven kon door den grond omdat de buffel uit den stal was gehaald, hielp hy zoeken naar den buffel. En waar de dochter was geroofd uit het huis der moeder, zocht hy den dief en bracht de dochter weder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s124","id":"h12-s124","source":"Als iemand zich by my beklaagt omdat ik gezegd heb: \"zyn dochter is zeer schoon, maar hy is een dief\" dan antwoord ik: \"hoe kan je dáárover zoo boos wezen! Ik heb immers gezegd dat je dochter een lief meisjen is!\" Zieje, dat wint dubbel!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s125","id":"h12-s125","source":"Wy beiden zyn kruieniers, ik neem hem zyn klanten af, die geen rozynen willen koopen by een dief, en te-gelyker-tyd zegt men van my dat ik een goed mensch ben, omdat ik de dochter prys van een konkurrent."}]},{"lemma":"diefstal","count":4,"glosses":["theft","thefts"],"forms":["diefstal","diefstallen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s177","id":"h12-s177","source":"--Maar wat deed hy na 't ... na 't ... wegnemen van dien kalkoen? 't Was toch ... een diefstal!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s180","id":"h12-s180","source":"Wanneer hy my voor die zaken had laten terechtstaan als schuldig aan oneerbiedigheid jegens den Gouverneur van Sumatra's Westkust, hetgeen in die dagen met een beetje goeden wil had kunnen worden uitgelegd als \"pooging, tot ondermyning van 't nederlandsch gezag, en aanhitsing, tot opstand\" of aan \"diefstal op den publieken weg\" zou hy getoond hebben een goedhartig mensch te zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s101","id":"h15-s101","source":"Hy, die diefstal moest tegengaan, dien 't was opgedragen den sluipenden dief te betrappen, hy sloop, als ware hyzelf de dief die betrapping vreesde, met zachten tred het huis aan de achterzyde in, na zich eerst te hebben overtuigd dat geen gezelschap daar was, dat later hem zou kunnen verraden als schuldig aan plichtsbetrachting."}]},{"lemma":"dienaangaande","count":2,"glosses":["bearing upon it","on that matter"],"forms":["dienaangaande"],"morphology":["adverb, formal","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s127","id":"h7-s127","source":"Want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam. Maar de wetgever schynt gemeend te hebben dat overvloed van goed niet schaden kan, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt."}]},{"lemma":"dienaar","count":2,"glosses":["servant"],"forms":["dienaar"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s133","id":"h16-s133","source":"Met tranen van gevoel op de wangen, tracht de yverige dienaar des Evangeliums hem te bewegen, aftezien van de wysheid naar den mensch, om te worden ingeleid in de geheimenissen der wysheid Gods."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s78","id":"h18-s78","source":"Ik weifelde tusschen de keus om terstond officieel te rapporteeren, en de zucht om door zachtheid, of later zelfs door bedreigingen, dien Inlandschen Hoofdambtenaar daarvan terug te brengen, ten-einde het tweeledig doel te bereiken om dat misbruik te doen ophouden en te-gelyker-tyd dien ouden dienaar van het Gouvernement niet terstond al te streng te behandelen, vooral uit aanmerking van de slechte voorbeelden die, naar ik geloof, hem dikwyls gegeven zyn, en in-verband met de byzondere omstandigheid dat hy bezoek verwachtte van twee verwanten, de Regenten van Bandoeng en van Tjanjor, althans van den laatsten--die, naar ik meen, reeds met groot gevolg op weg is--en hy dus meer dan anders in de verzoeking was--en met het oog op den benarden staat zyner geldmiddelen, als-het-ware in de noodzakelijkheid--om door onwettige middelen te voorzien in de noodige toebereidselen voor dat bezoek."}]},{"lemma":"dienen","count":31,"glosses":["serve","served","serves","serving","are good for","render","furnish"],"forms":["dienen","gediend","diende","dient","dienende"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, past, singular","verb, participle","verb, present, plural","past participle","verb, present, singular","verb, present participle","verb, present, third-person singular","verb, infinitive used as noun"],"note":"The formal phrase “dienen van bericht” means “to render a report.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s73","id":"h1-s73","source":"Hy is nu oud en jichtig, en kan niet meer dienen. Nu heeft hy niets, want er gaat veel by ons om, en we hebben jong volk noodig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s22","id":"h2-s22","source":"Dat by ons de Heer gediend werd. Die kan hy in zyn zak steken, want de Sterns zyn Luthersch."}]},{"lemma":"diens","count":4,"glosses":["his"],"forms":["diens","DIENS"],"morphology":["possessive determiner","possessive pronoun, third-person masculine singular","possessive pronoun, third person masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s47","id":"h14-s47","source":"Volgens verklaringen van getuigen en \"de bekentenis van den beklaagde\" was Si Pamaga omgekocht om te Natal den Toeankoe, diens pleegvader Soetan Salim en den gezaghebbenden kontroleur te vermoorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s51","id":"h14-s51","source":"\"Aan den beschuldigde gevraagd: wat hem tot dezen aanslag en den voorgenomen moord op Soetan Salim en den kontroleur van Natal had bewogen?\" antwoordt hy: \"DAARTOE TE ZYN OMGEKOCHT DOOR SOETAN ADAM, UIT NAAM VAN DIENS BROEDER JANG DI PERTOEAN VAN MANDHÉLING.\""}]},{"lemma":"dienst","count":20,"glosses":["service","services","duty","benefit","place"],"forms":["dienst","diensten","dienste"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, masculine, singular","noun, singular"],"note":"Tot je dienst is literally ‘at your service’; here it is a dismissive concession.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s4","id":"h2-s4","source":"Een ander in myn plaats had misschien aan Ludwig Stern geschreven dat hy ook wat zou laten vallen, dat hy hoopte op konsideratie om de langdurige diensten van Last & Co ... ik heb uitgerekend dat de firma, sedert ruim vyftig jaren, vier ton aan Stern verdiend heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s161","id":"h5-s161","source":"Waar blyft de gunst van de Regeering, die hem brood geeft voor dienst, maar hem dat brood opzegt, hem ontslaan zou als onbekwaam, wanneer hy een zoo hooggeplaatst persoon als een Tommongong, Adhipatti of Pangerang had verdacht of aangeklaagd met ligtvaardigheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s74","id":"h6-s74","source":"--Tot je dienst! Maar een jong mensch mag niet geestig zyn tegen een generaal."}]},{"lemma":"dienstbetrekking","count":1,"glosses":["official service"],"forms":["dienstbetrekking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s56","id":"h13-s56","source":"Nadat de rechtsraad, die blykbaar met de zaak verlegen was, den uitweg had gevonden zich onbevoegd te verklaren, omdat vervolgingen wegens misdryf in dienstbetrekking, niet mogen plaats hebben dan op machtiging van de Regeering te Batavia, hield my de generaal, zooals ik zeide, negen maanden te Padang."}]},{"lemma":"dienstcorrespondentie","count":1,"glosses":["official correspondence"],"forms":["dienstkorrespondentie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s124","id":"h14-s124","source":"De dienstkorrespondentie met den resident te Serang droeg blyken van wederzydsche welwillendheid, terwyl de bevelen van den resident, met heusheid gegeven, stipt werden opgevolgd."}]},{"lemma":"dienstijver","count":2,"glosses":["diligence","zeal in duties"],"forms":["dienstyver"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular"],"note":"Historical spelling of modern dienstijver.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s88","id":"h5-s88","source":"Reeds by het leven van den Regent is deze zaak meestal geregeld, en 't geldt als een belooning voor dienstyver en trouw, indien men hem de toezegging geeft dat hy in zijn betrekking door zyn zoon zal worden opgevolgd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s5","id":"h7-s5","source":"Met deftige minzaamheid berispte hy hem over zyn te vurigen dienstyver, die in zùlk een weder hem tot aan de grenzen zyner afdeeling gevoerd had, 'tgeen dan ook de Regent, strikt genomen volgens de regelen der etikette, niet had behoeven te doen."}]},{"lemma":"dienstijverig","count":1,"glosses":["zealous in duty"],"forms":["dienstyverig"],"morphology":["adjective"],"note":"Historical spelling with ‘y’ for modern ‘ij’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s30","id":"h7-s30","source":"--Is de Regent altyd zoo dienstyverig?"}]},{"lemma":"dienstjaar","count":2,"glosses":["years of service","service years"],"forms":["dienstjaren"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s24","id":"h19-s24","source":"En zoude of zal het my mogelyk wezen te bewyzen dat ik gedaan heb: \"wat een goed Adsistent-resident behoort te doen\" te bewyzen dat ik niet beneden de betrekking sta die my gegeven is, te bewyzen dat ik niet loszinnig en lichtvaardig zeventien moeielyke dienstjaren op 't spel zet, en wat meer zegt, het belang van vrouw en kind ... zal 't my mogelyk zyn dat alles te bewyzen, wanneer niet een diep geheim myn nasporingen verbergt, en den schuldige belet zich, zooals men 't noemt, te dekken?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s94","id":"h19-s94","source":"Dan moet ik op zes-en-dertigjarigen leeftyd trachten op-nieuw een loopbaan aantevangen. Dan moet ik, na zeventien jaren, na zeventien zware moeielyke dienstjaren, na myn beste levenskrachten te hebben ten-offer gebracht aan wat ik voor plicht hield, op-nieuw aan de Maatschappy vragen of ze my brood wil geven voor vrouw en kind, brood in ruil voor myn denkbeelden, brood wellicht in ruil voor arbeid met kruiwagen of spade, als de kracht van myn arm meer waard wordt gekeurd dan de kracht myner ziel."}]},{"lemma":"dienstknecht","count":1,"glosses":["servant"],"forms":["dienstknecht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s138","id":"h16-s138","source":"Lezer, wat moet ik met dien jongen aanvangen? Een oogenblik later begon Wawelaar op-nieuw, want hy is een yverig dienstknecht, en laat niet af van den arbeid."}]},{"lemma":"dienstmeisje","count":1,"glosses":["servant girl"],"forms":["dienstmeisje"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s109","id":"h13-s110","source":"Onze hooge huizen zyn geboren uit gebrek aan ruimte: we zoeken in de lucht wat er op den grond ontbreekt, en zoo is eigenlyk elk dienstmeisje dat 's avends het venster sluit van 't dakkamertje waar ze slaapt, een levend protest tegen de overbevolking ... al denkt zyzelf aan iets anders, wat ik wel gelooven wil."}]},{"lemma":"dienstmissive","count":1,"glosses":["official dispatch"],"forms":["dienstmissive"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s203","id":"h14-s203","source":"Maar vergeefs zocht Havelaar in 't archief naar een blyk dat zyn voorganger diezelfde zaak ruiterlyk by den waren naam had genoemd in een openbare dienstmissive."}]},{"lemma":"diensttijd","count":1,"glosses":["service time"],"forms":["diensttyd"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s213","id":"h11-s213","source":"Een kontroleur--ik zeg dit niet voor u, Verbrugge!--een kontroleur wryft zich de oogen uit, en ziet er tegen op den nieuwen adsistent-resident te ontmoeten, die een bespottelyk overwicht wil aannemen op een paar jaren diensttyd meer, en van wien hy zooveel zonderlings gehoord heeft ... op Sumatra. Of hy moet dien dag velden opmeten, en staat in dubio tusschen zyn eerlykheid--jy weet dit zoo niet, Duclari, omdat je militair bent, maar er zyn werkelyk eerlyke kontroleurs!"}]},{"lemma":"dienstvergrijp","count":1,"glosses":["breaches of duty"],"forms":["dienstvergrypen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s131","id":"h8-s131","source":"Wie gedwaald mocht hebben kan op een zacht oordeel van myn kant staat-maken, want daar ik zelf zo menig keer dwaal, zal ik niet streng zyn ... niet althans in de gewone dienstvergrypen of nalatigheden."}]},{"lemma":"diep","count":27,"glosses":["deep","deeply","deeper","lower"],"forms":["diep","diepe","dieper","Diepe"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, inflected","adverb, comparative","adjective, attributive, uninflected","adjective, comparative, predicative","adjective, predicative","adjective, uninflected","adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s38","id":"h3-s38","source":"O, hy liet in 't voorwaarts gaan, Diepe, diepe sporen staan! 'k Proefde vreugde en smart met-één, 'k Heb gedacht en 'k heb gestreden, 'k Heb gejuicht en 'k heb gebeden: 't Is me als vlogen eeuwen heen! 'k Heb naar levensheil gestreefd, 'k Heb gevonden en verloren, En, een kind nog kort te-voren, Jaren in één uur doorleefd!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s52","id":"h3-s52","source":"Steil en doornig zyn myn paden, Onspoed drukt me diep ter-neer, En de last my opgeladen Knelt me, en doet het hart me zeer..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s31","id":"h5-s31","source":"Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl ... van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten ... van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel ... en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte. Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters!"}]},{"lemma":"diepte","count":9,"glosses":["depth","depths","chasms","chasm"],"forms":["diepte","diepten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s12","id":"h5-s12","source":"Over hooge bergruggen, langs diepten die u doen yzen, vliegt de zwaar bepakte reiswagen in één galop voort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s15","id":"h5-s15","source":"--Myn God, de weg is ... weg! We gaan in een afgrond, gilt de onervaren reiziger, daar is geen weg ... daar is de diepte!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s100","id":"h13-s101","source":"En, zelfs zonder bloem of plant, zoodra ge my ter-zyde roept om me door 't geboomte heen het pad te wyzen, dat we straks zullen betreden, doch dat nu nog verre voor ons ligt in de diepte, en als een nauw merkbaar streepje zich slingert door 't veld daar-beneden ... ook dan neem ik u de afwyking niet euvel."}]},{"lemma":"dier","count":22,"glosses":["animal","beast","creatures","animals","creature","little creature"],"forms":["dier","dieren","diertje"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","noun, plural","noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s156","id":"h5-s156","source":"Als een mantrie hem zegt dat de Regent zyn paard begeert, met dit gevolg dat het begeerde dier weldra plaats heeft gekregen in de stallen van den Regent, bewyst zulks nog volstrekt niet dat deze niet van voornemen was--o, zeker!--daarvoor een hoogen prys te betalen ... te-eeniger-tyd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s50","id":"h10-s50","source":"Kan je niet naar Artis gaan--je hebt immers aan je vader geschreven dat ik lid ben?--zeg, kan je niet in Artis terecht, als je dan volstrekt vreemde dieren zien wilt?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s52","id":"h10-s52","source":"Waarom noem je die dieren vroom en verstandig?"}]},{"lemma":"dierenspel","count":1,"glosses":["menageries"],"forms":["dierenspellen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s97","id":"h6-s97","source":"Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren."}]},{"lemma":"diersoort","count":1,"glosses":["animal species"],"forms":["diersoorten"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s53","id":"h4-s53","source":"Over de misdaden der Europeërs buiten Europa. Over de wapenen der zwakkere diersoorten."}]},{"lemma":"dieser","count":1,"glosses":["these"],"forms":["diese"],"morphology":["demonstrative determiner, nominative plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s304","id":"h14-s304","source":"--Doch haben diese Sterne auch Gefühl?"}]},{"lemma":"diets","count":1,"glosses":["believe"],"forms":["diets"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":"Iemand iets diets maken means to make someone believe something.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s30","id":"h16-s30","source":"Het is gemakkelyker de bevolking diets te maken dat de Regeering behoefte heeft aan haren arbeid zonder dien te willen betalen, dan dat ze haar buffels eischen zou om-niet. En al durfde de vreesachtige Javaan nasporen of de zoogenaamde heeredienst dien men van hem vordert, overeenstemt met de bepalingen daaromtrent, dan nog zou hem dit onmogelyk wezen daar de een niet weet van den ander, en hy dus niet berekenen kan of 't vastgesteld getal personen tien-ja vyftigvoud overschreden is?"}]},{"lemma":"diezelfde","count":2,"glosses":["that very same","that same"],"forms":["dienzelfden","diezelfde"],"morphology":["demonstrative determiner, archaic masculine inflection","determiner"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s110","id":"h7-s110","source":"De resident, die slechts was meegekomen om den nieuwen adsistent-resident in zyn ambt te bevestigen, gaf den wensch te kennen nog dienzelfden dag naar Serang terugtekeeren: --Omdat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s203","id":"h14-s203","source":"Maar vergeefs zocht Havelaar in 't archief naar een blyk dat zyn voorganger diezelfde zaak ruiterlyk by den waren naam had genoemd in een openbare dienstmissive."}]},{"lemma":"dij","count":3,"glosses":["thigh","thighs"],"forms":["dy","dyen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":"Older spelling of modern dij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s167","id":"h4-s167","source":"Zyn wyd broekje reikte ter-nauwernood tot de helft van de dy, en de beentjes waren bloot van daar tot aan den enkel. Heel indecent, vind ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s27","id":"h5-s27","source":"De geestdryvery die torens meende te moeten zetten op de gebouwen die opgericht werden ter-eere van dezen of genen heilige, duurde niet lang genoeg om ze te voleinden, en de spits die de geloovigen naar den hemel moet wyzen, rust, gewoonlyk een paar omgangen te laag, op de massieve bazis, 'tgeen denken doet aan den man zonder dyen op de kermis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s163","id":"h17-s163","source":"Hy teekende zich Adinda's gelaat, haar hoofd, haar schouder ... hy zag den zwaren kondeh, zoo glinsterend zwart, gevangen in eigen strik, afhangend in haar hals ... hy zag haar groot oog, schitterend in donkeren weerschyn ... de neusvleugels die ze zoo fier optrok als kind, wanneer hy--hoe was't mogelyk!--haar plaagde, en den hoek van haar lippen waarin zy een glimlach bewaarde. Hy zag hare borst, die nu zwellen zou onder de kabaai ... hy zag hoe de sarong, die zyzelf geweven had, haar heupen nauw omsloot, en, de dy volgend in gebogen lyn, langs de knie neerviel in heerlyke golving op den kleinen voet ..."}]},{"lemma":"dik","count":2,"glosses":["thick"],"forms":["dik","dikke"],"morphology":["adjective","adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s30","id":"h3-s30","source":"Alles leugens en gekheid! Ik houd myn aanmerkingen terug, anders wordt myn boek te dik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s4","id":"h5-s4","source":"De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen \"palfreniers\" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder."}]},{"lemma":"dikte","count":1,"glosses":["thickness"],"forms":["dikte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s13","id":"h9-s13","source":"En met een bevende lip staar ik u aan, en meet de dikte van de omgeslagen bladen, en ik zoek op uw gelaat naar den weerschyn van 't hoofdstuk \"dat zoo mooi is ... Neen, zeg ik, hy is er nog niet."}]},{"lemma":"dikwebbig","count":1,"glosses":["tangled"],"forms":["dikwebbige"],"morphology":["adjective"],"note":"Dikwebbig literally means ‘thick-webbed’ and evokes a tangled cobweb.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s192","id":"h7-s192","source":"Doch alweer was 't eigenaardig dat hy die zoo nauwkeurig en scherp het recht van een ander--hoe diep ook begraven onder stoffige akten en dikwebbige chicanes--zou hebben nagespoord en verdedigd, dat hy hier waar zyn eigen belang in 't spel was, met slordigheid het oogenblik verwaarloosde, waarin misschien de zaak had moeten worden aangevat."}]},{"lemma":"dikwerf","count":2,"glosses":["often"],"forms":["dikwerf"],"morphology":["adverb"],"note":"Dikwerf is a literary word meaning “often.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s91","id":"h7-s91","source":"Ik ontken niet dat er nog altyd veel onrechtvaardigs en stuitends in deze verhouding blyft bestaan, en dat het woord liplap my meermalen in de ooren klonk als een bewys hoe ver de niet-liplap, de blanke, dikwerf van ware beschaving verwyderd is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s39","id":"h8-s39","source":"Rypt niet uw padie dikwerf ter voeding van wie niet geplant hebben?"}]},{"lemma":"dikwijls","count":73,"glosses":["often","forever","many times"],"forms":["dikwyls","Dikwyls"],"morphology":["adverb","adverb, historical spelling"],"note":"Old spelling of dikwijls.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s47","id":"h2-s47","source":"Daar myn oude luî van voornemen waren een predikant van my te maken, leerde ik latyn. Later heb ik myzelf dikwyls afgevraagd, waarom men latyn moet verstaan, om in 't hollandsch te zeggen: \"God is goed?\" Genoeg, ik was op de latynsche school--nu zeggen ze gymnasium--en daar was kermis ... in Amsterdam, meen ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s70","id":"h4-s70","source":"Bastiaans--dit is de derde bediende die zoo oud en stuntelig wordt--was den laatsten tyd, van de dertig dagen zeker geen vyf-en-twintig binnen geweest, en àls hy aan 't kantoor komt, doet hy nog dikwyls zyn werk slecht."}]},{"lemma":"diligence","count":1,"glosses":["stagecoach"],"forms":["diligence"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s190","id":"h16-s190","source":"Ook op de terugreis met de diligence heeft de kondukteur \"schep vreugd\" geblazen, en dat zou de man toch niet gedaan hebben, als er zooveel verkeerds was."}]},{"lemma":"ding","count":32,"glosses":["things","thing","matters","notions","stuff"],"forms":["dingen","ding"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s45","id":"h2-s45","source":"Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen."}]},{"lemma":"diplomatisch","count":1,"glosses":["diplomatic"],"forms":["diplomatische"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s18","id":"h6-s18","source":"Het komt my voor dat eenvoudige oprechtheid, zonder streven naar diplomatische voorzichtigheid, de voorkeur verdient."}]},{"lemma":"direct","count":1,"glosses":["direct"],"forms":["direkte"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s40","id":"h19-s40","source":"Het is daarom dat ik op-nieuw zoo vry ben, u te verzoeken myne handelingen ten deze--trouwens alleen bestaande in onderzoek, rapport en voorstel--wel te willen goedkeuren, den Regent van Lebak, zonder voorafgaande direkte of indirekte waarschuwing van hier te verwyderen, en voorts te doen instellen een onderzoek naar hetgeen ik meedeelde in myn schryven van gisteren N° 88."}]},{"lemma":"directeur","count":3,"glosses":["Directors","Director"],"forms":["Direkteuren","Direkteur"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s59","id":"h5-s59","source":"Te Batavia zyn de onderscheidene bestuurstakken verdeeld in \"departementen\" aan welker hoofd Direkteuren geplaatst zyn, die den schakel uitmaken tusschen het opperbestuur van den Gouverneur-generaal en de Residenten in de provincien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s64","id":"h5-s64","source":"Het zyn deze residenten, die eigenlyk het nederlandsch gezag tegenover de javaansche bevolking vertegenwoordigen. Het volk kent noch den Gouverneur-generaal, noch de Raden van Indie, noch, de Direkteuren te Batavia."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s67","id":"h15-s67","source":"Toen ik den brief van den Direkteur der Openbare-Werken, van den 16den Februari l.l., N° 271/354 aan u renvoieerde, heb ik u verzocht het daarby gevraagde, na overleg met den Regent, te beantwoorden met in-achtneming van wat ik schreef in myn missive van 5 dezer N° 97."}]},{"lemma":"directeur-generaal","count":1,"glosses":["Director-General"],"forms":["Direkteur-generaal"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s168","id":"h20-s168","source":"Zyn Excellentie \"had het zoo druk dat zy zelfs aan den Direkteur-generaal van financien een audientie had moeten weigeren\" en kon dus ook Havelaar niet ontvangen."}]},{"lemma":"dis","count":2,"glosses":["table","board"],"forms":["disch"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Disch is the older spelling of dis, a dining table.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s299","id":"h8-s299","source":"Kom, Max ... sakkerloot, jongen, wat word je zwaar! En, met Max te-paard op zyn schouder, trad hy, gevolgd door Verbrugge, de binnengalery in, waar Tine hen wachtte aan den gedekten disch die, zooals Havelaar gezegd had, wel zeer eenvoudig was!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s71","id":"h19-s71","source":"De resident bezocht den Adhipatti--we zagen reeds wat hy daar te verrichten had!--en gebruikte daarna 't middagmaal aan den schralen disch der Havelaars. Terstond daarop keerde hy terug naar Serang, met grooten spoed: Omdat."}]},{"lemma":"discretie","count":2,"glosses":["discretion"],"forms":["diskretie"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":"Diskretie is an older spelling of modern discretie.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s97","id":"h6-s97","source":"Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s22","id":"h19-s22","source":"De Patteh heeft my namens hem--het was op den 12den dezer--expresselyk voor die diskretie bedankt. Doch later toen ik begon te wanhopen aan den goeden uitslag myner pogingen, of beter, toen de maat myner verontwaardiging door een pas gehoord voorval overliep toen langer zwygen medeplichtigheid worden zou, toen moest die geheimhouding strekken ten-mynen-behoeve, want ook omtrent myzelf en de mynen heb ik plichten te vervullen."}]},{"lemma":"disculperen","count":1,"glosses":["exculpate"],"forms":["diskulpeeren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s30","id":"h19-s30","source":"Ik mag u niet ontveinzen dat zelfs uw onverwachte komst, in verband met de gister door my naar Serang gezonden expresse, my doet vreezen dat de schuldige die vroeger niet wilde toegeven aan myn vermaningen, nu vóór den tyd zal wakker worden en trachten, zoo mogelyk, zich tant soit peu te diskulpeeren."}]},{"lemma":"district","count":16,"glosses":["district","districts"],"forms":["distrikt","distrikten","distrikts"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, plural, historical spelling","compound noun element","noun, neuter, plural"],"note":"Distrikt is an older spelling of modern district.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s128","id":"h5-s128","source":"Voor weinige jaren zyn geheele distrikten uitgestorven van honger. Moeders boden hun kinderen te-koop voor spyze."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s45","id":"h7-s45","source":"--Juist, en vooral in het distrikt Parang-Koedjang, zei Havelaar, als vond hy 't makkelyker zelf te antwoorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s14","id":"h8-s14","source":"Mynheer de Radhen Adhipatti, Regent van Bantan-Kidoel, en gy, Radhens Dhemang die Hoofden zyt der distrikten in deze Afdeeling, en gy, Radhen Djaksa die de justitie tot uw ambt hebt, en ook gy, Radhen Kliwon die gezag voert op de hoofdplaats, en gy Radhens, Mantries, en allen die Hoofden zyt in de afdeeling Bantan-Kidoel, ik groet u!"}]},{"lemma":"districtshoofd","count":14,"glosses":["district chief","district chiefs","District Chiefs","District Chief"],"forms":["distriktshoofd","distriktshoofden","Distriktshoofden","Distriktshoofd"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","noun, plural","noun, neuter, singular, historical spelling"],"note":"Historical spelling of modern districtshoofden.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s38","id":"h5-s38","source":"Hier zag men de hoofden der dorpen, en de distriktshoofden uit het Lebaksche, allen met hun gevolg, en te oordeelen naar den schoonen bastert-arabier die in zyn ryk tuig op den zilveren watertrens knabbelde, was ook een hoofd van hoogeren rang op deze plaats aanwezig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s53","id":"h7-s53","source":"De Regent is een man van jaren, en dus moeten we ... zeg eens, is zyn schoonzoon nog altyd distriktshoofd? Alles saamgenomen houd ik hem voor een persoon die inschikkelykheid verdient ... de Regent, meen ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s114","id":"h7-s114","source":"...en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen."}]},{"lemma":"dit","count":429,"glosses":["this","This","that","it","these","That","so","this much","this very","These","as much","such a thing"],"forms":["dit","Dit"],"morphology":["pronoun","demonstrative pronoun, neuter singular","determiner","demonstrative pronoun","demonstrative determiner","demonstrative pronoun, singular","demonstrative pronoun, neuter, singular","demonstrative determiner, neuter singular","demonstrative determiner, neuter, singular","pronoun, neuter, singular","pronoun, demonstrative","pronoun, nominative","pronoun, demonstrative, neuter singular","demonstrative pronoun, nominative","demonstrative pronoun, accusative","demonstrative pronoun, nominative, neuter singular","demonstrative pronoun, plural reference","determiner, neuter singular","demonstrative pronoun, accusative neuter singular","determiner, demonstrative, neuter, singular","pronoun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s22","id":"h1-s22","source":"Wie dit het eerst ontdekte, heeft nooit zusters gehad. Liefde is een zaligheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s28","id":"h1-s28","source":"Gekheid! Ik had dit toch even goed kunnen doen als ieder ander, want verzenmaken is een ambacht, zeker minder moeielyk dan ivoordraaien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s32","id":"h1-s32","source":"Maar zeg niets wat niet waar is. \"De lucht is guur, en 't is vier uur.\" Dit laat ik gelden, als het werkelijk guur en vier uur is."}]},{"lemma":"ditmaal","count":4,"glosses":["this time","this once"],"forms":["ditmaal"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s80","id":"h2-s80","source":"Ik had daar niets tegen, maar vond er niets belangryks in. By de Kapelsteeg--ik ga anders nooit door die steeg, omdat het voor een fatsoenlyk man niet staat, vind ik--maar ditmaal wilde ik by de Kapelsteeg rechts-af-slaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s105","id":"h11-s105","source":"Je neemt een stoel--met vier pooten ditmaal, en liefst een fauteuil--je gaat voor de schildery zitten, om goed en lang te genieten--we genieten nu eenmaal by 't aanschouwen van iets akeligs--en welken indruk meent ge dat zy op je maakt?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s111","id":"h11-s111","source":"Je hebt nog altyd medelyden met haar, maar ditmaal niet omdat ze onthoofd moet worden, maar omdat men haar zoo lang laat wachten vóór ze onthoofd wordt, en als je nog iets zeggen of roepen zoudt, in 't eind--gesteld dat je aandrift voelt je met de zaak te bemoeien--zou 't niets anders wezen dan: \"sla toch in-godsnaam toe, man, 't mensch wacht er op!\" En wanneer je later die schildery weerziet, en meermalen weerziet, is zelfs reeds je eerste indruk: \"is die historie nog niet afgeloopen?"}]},{"lemma":"Djaksa","count":2,"glosses":["Djaksa"],"forms":["Djaksa"],"morphology":["title, common gender, singular","title noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s87","id":"h8-s87","source":"Hy sprong weg, en liep den grooten kring rond, en vermaakte de Hoofden door zyn gekeuvel, en speelde met de gevesten van hun krissen. Toen hy by den Djaksa kwam, die de aandacht van 't kind trok omdat hy sierlyker dan de anderen gekleed was scheen deze iets op 't hoofd van kleinen Max te wyzen aan den Kliwon die naast hem zat en een gefluisterde opmerking daarover scheen te beamen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s163","id":"h8-s163","source":"Daar de etikette niet toeliet den Djaksa een plaats aantebieden in tegenwoordigheid van den Regent, nam hy afscheid, en men was eenigen tyd by-een zonder iets aanteroeren dat betrekking had op den \"dienst.\" Maar op-eenmaal--en dus in stryd met den zoo uitermate hoffelyken volksaard --vroeg de Regent of zekere gelden die de belasting-kollekteur te-goed had, niet konden worden uitbetaald?"}]},{"lemma":"djaksa","count":4,"glosses":["Djaksa"],"forms":["Djaksa"],"morphology":["noun, common gender, singular","title, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s150","id":"h8-s150","source":"En ... ja, dit moet ik weten, Radhen Djaksa, hoor eens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s152","id":"h8-s152","source":"Ook Verbrugge stond op 't punt het erf te verlaten, doch keerde met den Djaksa terug."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s154","id":"h8-s154","source":"Djaksa, laat hooren, wat hebt ge toch aan den Kliwon over myn kleinen jongen gezegd?"}]},{"lemma":"Djalma","count":1,"glosses":["Djalma"],"forms":["Djalma"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s137","id":"h17-s137","source":"Mevrouw had den roman van Sue gelezen die zooveel kort gerucht maakte, en dacht altyd aan prins Djalma wanneer ze Saïdjah zag. Ook de jonge meisjes begrepen beter dan vroeger hoe de javaansche schilder Radhen Saleh zoo grooten opgang had gemaakt te Parys."}]},{"lemma":"Djamien","count":1,"glosses":["Djamien"],"forms":["Djamien"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s111","id":"h17-s111","source":"Want al hàd zy een fout gesponnen in de koord, en al ware de weddingschap van Badoer tegen Tjipoeroet verloren dáárdoor, en niet door de glasscherf--zoo ondeugend en handig dan geworpen door den kleinen Djamien die zich verschool achter den pagger--had ik zelfs dàn zoo hard mogen wezen tegen haar, en haar noemen met onbehoorlyke namen?"}]},{"lemma":"Djati-bos","count":1,"glosses":["Djati forest"],"forms":["Djati-bosch"],"morphology":["noun, neuter singular, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s171","id":"h17-s171","source":"Dat moest het Djati-bosch wezen, by den boom waar hy Adinda zou weerzien, den volgenden dag na 't opgaan van de zon."}]},{"lemma":"djati-bos","count":2,"glosses":["teak forest"],"forms":["djati-bosch"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"“Djati” is teak; “bosch” is the historical spelling of modern “bos.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s215","id":"h17-s215","source":"Maar ik zit alleen by het djati-bosch, Wachtende op levensonderhoud van myn hart. Reeds lang is het buikje van myn badjing verzadigd..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s224","id":"h17-s224","source":"Maar ik zit alleen by het djati-bosch, Wachtende op wat myn hart liefheeft."}]},{"lemma":"djatibos","count":3,"glosses":["djati forest"],"forms":["djati-bosch","djatibosch"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Historical spelling of djatibos, a teak forest.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s81","id":"h17-s81","source":"--Dat is waar. Maar Adinda ... o ja, dit is beter: wacht me by het djati-bosch, onder den ketapan waar je my de melatti hebt gegeven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s87","id":"h17-s87","source":"--Ja, Saïdjah! Ik zal onder den ketapan by het djatibosch wezen als je terugkomt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s231","id":"h17-s231","source":"Wat gy zoekt, zult ge gewis vinden... Maar ik zit alleen by het djati-bosch, Wachtende op rust voor myn hart."}]},{"lemma":"Djengis-Khan","count":1,"glosses":["Genghis Khan"],"forms":["Djengis-Khan"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s159","id":"h14-s159","source":"De vertelling over zekeren koning die niet wilde dat men de betaling verzuimde van één korrel zout die hy by zyn eenvoudig maal gebruikt had, toen hy aan 't hoofd zyns legers het land doortrok--omdat, naar hy zeide, dit het begin was van een onrecht dat ten-laatste zyn geheel ryk zou vernietigen--hy moge dan Timoerleng, Noereddien of Djengis-Khan geheeten hebben, zeker is òf die fabel, òf als 't geen fabel is, het voorval zelf, van aziatischen oorsprong. En even als 't aanschouwen van zeedyken aan de mogelykheid van hoog water doet gelooven, mag men aannemen dat er neiging bestaat tot zulke misbruiken in een land waar zulke lessen worden gegeven."}]},{"lemma":"djimat","count":1,"glosses":["amulets"],"forms":["djimats"],"morphology":["noun, plural"],"note":"A djimat is an Indonesian protective amulet.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s208","id":"h8-s208","source":"De Regent, die in jaren klimmende den dood vreest, wordt beheerscht door de zucht zich verdienstelyk te maken door giften aan geestelyken. Hy geeft veel geld uit voorreiskosten van pelgrims naar Mekka, die hem allerlei vodden van relieken, talismans en djimats terugbrengen."}]},{"lemma":"Djiwa","count":3,"glosses":["Djiwa"],"forms":["Djiwa"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s204","id":"h11-s204","source":"Volgt er niet de legende van de eerste zonde, die 't eiland zinken deed waardoor vroeger de reede van Natal werd beschermd? De geschiedenis van Djiwa met de twee broeders?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s207","id":"h11-s207","source":"Zóó begonnen alle mythologien. Djiwa is: ziel, zooals je weet, ziel, geest of zoo-iets."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s246","id":"h11-s246","source":"Welnu, 't gevaarlyke van die reede schakelde zich vast aan myn gekrenkte eerzucht, en die eerzucht hangt weer samen met dat liedjen over Djiwa. Ik had den resident herhaaldelyk voorgesteld te Natal een zeewering te maken, of althans een kunsthaven in de monding van de rivier, met het doel om handel te brengen in de Afdeeling Natal, die de zoo belangryke Battahlanden met de zee verbindt."}]},{"lemma":"Djokjakarta","count":1,"glosses":["Djokjakarta"],"forms":["Djokjakarta"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s126","id":"h19-s126","source":"Hy schynt thans resident van Djokjakarta te wezen."}]},{"lemma":"Djokjas","count":1,"glosses":["Djokja"],"forms":["Djokjasche"],"morphology":["proper adjective, inflected"],"note":"Djokjasche uses the older -sch- spelling of modern Djokjase.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s94","id":"h20-s94","source":"--Juist, ik weet dit! Te Ngawi is de Regent verwant aan het Djokjasche hof."}]},{"lemma":"dobbelarij","count":1,"glosses":["gambling"],"forms":["dobbelary"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Dobbelary is the historical spelling of modern dobbelarij, 'gambling'.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s105","id":"h7-s105","source":"Zooveel eruditie is te veel gevergd van iemand die zyn fortuin maakte \"in\" de indigo, en z'n beschaving haalde uit het welgelukken van dobbelary ... of erger!"}]},{"lemma":"dobberen","count":2,"glosses":["bob about","wavers"],"forms":["dobberen","Dobbert"],"morphology":["verb, present, plural","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s115","id":"h12-s115","source":"Laat eens de volmaaktheid nul heeten, en honderd graden voor slecht gelden, hoe verkeerd doen we dan--wy, die dobberen tusschen acht-en negen-en-negentig!--haro te roepen over iemand die op honderd-en-één staat!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s78","id":"h16-s78","source":"Dobbert niet uw verscheurde ziel tusschen de wereldberoemde verdiensten van Nietigheid A en Onbeduidendheid B?"}]},{"lemma":"doch","count":122,"glosses":["but","yet","But","Yet","though","and yet","after all"],"forms":["doch","Doch"],"morphology":["conjunction","coordinating conjunction","adverb","modal particle","coordinating adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s78","id":"h2-s78","source":"Ik meende dat hy rechts zou gaan, en zei dat ik links moest. Doch zie, hy ging ook links, en ik kon dus niet vermyden in gesprek te treden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s57","id":"h4-s57","source":"Sommigen waren aan hem geschreven, of liever het waren slechts afschriften, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben, want alles was door andere personen geteekend voor: gelykluidend met het oorspronkelyke. Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken, aanteekeningen en losse gedachten ... sommigen werkelyk heel los."}]},{"lemma":"dochter","count":19,"glosses":["daughter","daughters"],"forms":["dochter","dochters","dochteren"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s24","id":"h1-s24","source":"Niemand kan zeggen dat ik niet goed leef met myn vrouw--zy is een dochter van Last & Co, makelaars in koffi--niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s14","id":"h2-s14","source":"Dit alles is de zuivere waarheid, lezer! Weet ge wel, dat de jonge Duitscher, die op de beurs by pilaar 17 stond, weggeloopen is met de dochter van Busselinck & Waterman?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s17","id":"h2-s17","source":"Hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman. Niet om iemand zwart te maken ... neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier!"}]},{"lemma":"dochtertje","count":1,"glosses":["little daughter"],"forms":["dochtertje"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s161","id":"h11-s161","source":"Zyn dochtertje, toen een kind van dertien jaren, ging mee."}]},{"lemma":"Doctrina","count":1,"glosses":["Doctrina"],"forms":["Doctrina"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s68","id":"h3-s68","source":"Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal \"uitwendig wist\" zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou --althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen--en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon."}]},{"lemma":"dode","count":2,"glosses":["dead"],"forms":["dooden"],"morphology":["substantivized adjective, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s53","id":"h3-s53","source":"Laat het slechts myn tranen tuigen, Als zoo menig moed'loos uur Me in den boezem der Natuur, 't Hoofd zoo treurig neer doet buigen... Vaak, als my de moed ontzonk, Is de zucht me schier ontvloden: \"Vader! schenk me by de dooden, \"Wat het leven my niet schonk!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s86","id":"h9-s86","source":"Yst ge niet by dit tafereel? Krimpt uw hart niet in-een by het bedenken wat het lot wezen zal van al die dwazen, zoodra de bazuine schallen zal, die de dooden oproept ter scheiding van rechtvaardigen en onrechtvaardigen?"}]},{"lemma":"doden","count":4,"glosses":["kills","slaying","extinguish"],"forms":["doodt","dooden"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive, nominalized","verb, infinitive"],"note":"Here doden means to extinguish a fire.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s16","id":"h8-s16","source":"Ik weet dat er onder u lieden zyn, die uitsteken in kennis en in braafheid van hart: ik hoop myn kennis door de uwe te vermeerderen, want zy is niet zoo groot als ik wenschte. En ik heb wel de braafheid lief, maar dikwyls bespeur ik dat er in myn gemoed fouten zyn, die de braafheid overschaduwen en daaraan den groei benemen ... gy allen weet hoe de groote boom den kleinen verdringt en doodt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s50","id":"h8-s50","source":"Waar Allah waterstroomen zendt, die de akkers wegnemen ... waar Hy den grond hard maakt als dorre steen ... waar Hy Zyn zon doet gloeien ter verschroejing ... waar Hy oorlog zendt, die de velden omkeert ... waar Hy slaat met ziekten die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt ... daar, Hoofden van Lebak, buigen wy deemoedig het hoofd, en zeggen: \"Hy wil het zoo!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s87","id":"h13-s88","source":"Zie, de droefheid des konings vertaalt men op 't papier in volksgehuil ... zyn toorn biedt den schryver gelegenheid tot het dooden van duizenden op 't slagveld ... zyn fouten geven ruimte tot het schilderen van hongersnood en pest ... dat alles geeft werk aan grove penseelen!"}]},{"lemma":"doel","count":22,"glosses":["aim","purpose","goal","intention","end"],"forms":["doel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s94","id":"h2-s94","source":"Ik ben gisteren ten-uwent geweest met het doel u een verzoek te doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s40","id":"h3-s40","source":"Heel myn leven Scheen my door die liefde schoon. 'k Zag in haar een eerekroon, Als een eindloon van myn streven, My door God ten doel gegeven. Zalig door den reinen schat Die Zyn zorg my toegewogen, Die Zyn gunst geschonken had, Dankte ik met een traan in de oogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."}]},{"lemma":"doelen","count":4,"glosses":["mean","referred","bearing","point"],"forms":["doelt","doelde","doelende","doelen"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, present participle, attributive, inflected","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s164","id":"h11-s164","source":"De schipbreuk waarop je doelt, viel veel later voor. Anders zou ik me niet verveeld hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s70","id":"h13-s71","source":"Er is een te nauw verband tusschen plaatsen en gebeurtenissen, dan dat men de beschryving van die plaatsen geheel zou kunnen ontberen, en 't vermyden de beide klippen waarop ik doelde, wordt dubbel moeielyk voor iemand die Indie tot tooneel zyner vertelling gekozen heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s36","id":"h14-s36","source":"Het schynt dat de generaal zyn redenen had om dit onderzoek niet te doen plaats hebben. De tegen Jang di Pertoean ingebrachte aanklacht werd beschouwd als non avenu, en ik houd voor zeker dat de daarop doelende stukken nooit onder de oogen der Regeering te Batavia gebracht zyn."}]},{"lemma":"doelloos","count":1,"glosses":["pointless"],"forms":["doelloos"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s11","id":"h14-s11","source":"Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid."}]},{"lemma":"doeltreffend","count":1,"glosses":["effectiveness"],"forms":["doeltreffende"],"morphology":["nominalized adjective, neuter singular"],"note":"Het doeltreffende means “the effectiveness” here.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s122","id":"h5-s122","source":"Als men let op de ontzettende massa javasche produkten die in Nederland worden te-koop geveild, kan men zich overtuigen van het doeltreffende dezer staatkunde, al vindt men ze niet edel. Want, mocht iemand vragen of de landbouwer zelf eene met deze uitkomst evenredige belooning geniet, dan moet ik hierop een ontkennend antwoord geven."}]},{"lemma":"doelwit","count":1,"glosses":["target"],"forms":["doelwit"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s77","id":"h20-s77","source":"Reeds weinige dagen na de aanvaarding uwer betrekking hebt gij kunnen goedvinden, zonder voorafgaande raadpleging van (sic) den Resident, het hoofd van het Inlandsch Bestuur te Lebak te maken tot het doelwit van bezwarende onderzoekingen."}]},{"lemma":"doen","count":341,"glosses":["do","make","made","done","did","does","makes","have","deal","cause","to do","gave","deals","caused","be done","put","gives","let","produced","concern","to send","would do","worked","had","furnish","caused to","take","made one","left","given","acted","led one to","concerned","at stake","doing","give","matter","Do","let make","undertake","do business","commits","keeps","took","to make","making","aim"],"forms":["doen","deed","doet","gedaan","doe","deden","gedane","doende","Doe"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, past participle","verb, present, plural","causative verb, infinitive","verb, participle","verb, past, plural","verb, past, third-person singular","verb, present, first-person singular","verb, past, third person singular","causative verb, present, singular","verb, imperative, singular","causative verb, present, third-person singular","verb, present, third person plural","verb, present subjunctive, third-person singular","past participle","verb, present subjunctive, singular","verb, present subjunctive, third person singular","auxiliary verb, past, third-person singular","verb, present, third person singular","causative verb, present, third person singular","verb, present, third-person singular","causative verb, past, singular","verb, present, first-person plural","verb, present, second-person singular","verb, present, third-person plural","verb, present participle","past participle used adjectivally","causative auxiliary, infinitive","verb, past participle, attributive","verbal noun, infinitive","verb, past, first-person singular"],"note":"In suiker doen means “to deal or trade in sugar.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s6","id":"h1-s6","source":"Ik pas er dus wel op, dat ik geen romans schryf, of andere valsche opgaven doe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s28","id":"h1-s28","source":"Gekheid! Ik had dit toch even goed kunnen doen als ieder ander, want verzenmaken is een ambacht, zeker minder moeielyk dan ivoordraaien."}]},{"lemma":"doigt","count":1,"glosses":["finger"],"forms":["doigt"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":"The French proverb warns against coming between two closely connected people.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s32","id":"h12-s32","source":"--En ook ik zou liever niet kiezen, voegde Duclari er by, want het is hier te doen om een uitspraak tusschen m'nheer en mevrouw, en: entre l'écorce et le bois, il ne faut pas mettre le doigt."}]},{"lemma":"dokter","count":5,"glosses":["doctor"],"forms":["dokter"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s82","id":"h1-s82","source":"Als myn zaken goed gaan--en dit doen ze--als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker ... als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag ... als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga ... zie, dan ben ik heel tevreden. Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s23","id":"h18-s23","source":"--Hebt ge den dokter van Serang laten roepen? vroeg Havelaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s25","id":"h18-s25","source":"Ik durfde den dokter myn vermoeden niet meedeelen, omdat ik wegens myn toestand voorzag deze plaats niet spoedig te kunnen verlaten, en bevreesd was voor wraak."}]},{"lemma":"dol","count":4,"glosses":["mad","wild"],"forms":["dol"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s232","id":"h11-s232","source":"Zegt eens, heeren, was 't niet om dol te worden? Welnu, ik werd niet dol."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s103","id":"h16-s103","source":"Het schynt dat Stern haar gezegd heeft dat er van liefde zou inkomen, en daar zyn zulke meisjes dol op."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s131","id":"h16-s131","source":"Dominee Wawelaar klaagt over zyn verwaandheid--van Frits, meen ik--op de katechisatie, en de jongen schynt--uit dat pak van Sjaalman alweer!--een neuswyzigheid gehaald te hebben, dat den gemoedelyken Wawelaar dol maakt."}]},{"lemma":"dolen","count":2,"glosses":["wandered"],"forms":["doolde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s291","id":"h17-s291","source":"Op zekeren dag dat de opstandelingen op-nieuw waren geslagen, doolde hy rond in een dorp dat pas veroverd was door het nederlandsche leger, en dus in brand stond."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s208","id":"h20-s208","source":"* * * * * Havelaar doolde arm en verlaten rond."}]},{"lemma":"dolzinnig","count":1,"glosses":["insane"],"forms":["dolzinnig"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s257","id":"h17-s257","source":"Hy was reeds voortgevlogen tot aan 't einde van den weg waar het dorp ophoudt, en als dolzinnig keerde hy terug, en sloeg zich voor 't hoofd omdat hy háár huis had kunnen voorbygaan zonder het te zien. Maar weer was hy aan den ingang, en--myn God, was 't een droom?--weer had hy Adinda's huis niet gevonden!"}]},{"lemma":"dolzinnigheid","count":1,"glosses":["frenzy"],"forms":["dolzinnigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s10","id":"h8-s10","source":"Hy zou den krygslust der Atheners, zoodra tot den oorlog tegen Philippus besloten was, tot dolzinnigheid hebben kunnen aanvuren, maar minder goed waarschynlyk zou hy geslaagd zyn, als zyn taak geweest ware hen door redeneering tot dien oorlog te bewegen."}]},{"lemma":"Dom","count":1,"glosses":["Cathedral"],"forms":["Dom"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s30","id":"h5-s30","source":"Ik spreek nu niet van ondernemingen welker afwerking noodig was om de kosten te dekken. Wie juist weten wil wat ik bedoel, ga den Dom te Keulen zien."}]},{"lemma":"dom","count":7,"glosses":["stupid","Cathedral","foolishly"],"forms":["domme","Dom","dommen","dom"],"morphology":["adjective, inflected","noun, masculine singular","adjective, attributive","adjective used adverbially","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s32","id":"h5-s32","source":"Ik weet dat men sedert jaren bezig is deze kloof te dempen. Ook te Keulen bouwt men weder aan den Dom."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s12","id":"h8-s12","source":"Men bedenke bovendien, dat het meerendeel zyner hoorders uit eenvoudige, doch geenszins domme menschen bestond, en tevens dat het Oosterlingen waren, wier indrukken zeer verschillen van de onze."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s172","id":"h11-s172","source":"Hierby kwam het me voor als zedelyke moord, een geest als den mynen in één prauw te zetten met dien dommen datoe en zyn kind."}]},{"lemma":"domheid","count":2,"glosses":["stupidity"],"forms":["domheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s233","id":"h11-s233","source":"De zon was onder, en ik voelde my gemüthlich genoeg om nòg niet afgeschrikt te worden door zóóveel domheid. Of liever, ik geloof dat ik begon vermaak te scheppen in 't hooren van myn stem--er zyn weinigen onder ons, die niet gaarne luisteren naar zichzelf--maar na myn mutisme van den heelen dag, meende ik, nu ik eindelyk aan 't spreken geraakt was, iets beters te verdienen dan de al te onnoozele antwoorden van Si Oepi Keteh."}]},{"lemma":"dominee","count":9,"glosses":["Reverend","clergymen"],"forms":["dominee","Dominee","dominees"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, masculine, singular","noun, common gender, singular, title"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s105","id":"h4-s105","source":"En--zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen --myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Holloway- pillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannenbakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s47","id":"h9-s47","source":"Ik zeg nooit iets wat ik niet goed overwogen heb, en durf beweren dat ik hier met kennis van zaken spreek, daar ik over dit stuk rypelyk heb nagedacht, vooral sedert het hooren der preek van dominee Wawelaar in den bidstond voor 't bekeeren der heidenen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s71","id":"h9-s71","source":"Zóó heb ik gesproken, en ik ben overtuigd dat ik indruk op hem gemaakt heb, vooral daar dominee Wawelaar tot onderwerp van zyn rede had gekozen: de liefde Gods, blykbaar uit Zyn toorn tegen ongeloovigen, naar aanleiding van Samuels berisping aan Saul: Sam."}]},{"lemma":"Don","count":2,"glosses":["Don"],"forms":["Don"],"morphology":["proper noun, title"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s141","id":"h6-s141","source":"Hy was ridderlyk en moedig, maar verspilde, als die andere Don Quichot, zyn dapperheid dikwyls op een windmolen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s247","id":"h8-s247","source":"Dan zeggen zy die 't onrecht liefhebben omdat ze daarvan leven, dat er geen onrecht was, om 't vermaak te hebben u en my uittemaken voor Don Quichotten, en te-gelyker-tyd hun windmolens draaiende te houden."}]},{"lemma":"donder","count":3,"glosses":["thunder"],"forms":["donder"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s76","id":"h8-s76","source":"En rollend roept Zijn donder: Majesteit!(*) (*)Frits zegt: ijd en eit rijmt niet, althans niet in Friesland en Zeeland."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s78","id":"h8-s78","source":"Droogstoppel ... en gevoelt men niet, dat hy de laatste regels niet zóó had kunnen schryven, als hy niet werkelyk had meenen te hooren en te verstaan hoe Gods donder hem die regels in klaterende trilling tegen de wanden van 't gebergte toeriep?"}]},{"lemma":"donderslag","count":1,"glosses":["thunderbolt"],"forms":["donderslag"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s178","id":"h20-s178","source":"Dit was hem een donderslag."}]},{"lemma":"Dongso","count":4,"glosses":["Dongso"],"forms":["Dongso"],"morphology":["proper noun, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s39","id":"h6-s39","source":"--Welzeker, Dongso, zei Verbrugge naar buiten starende, dat is de kommandant! Hy jaagt in deze buurt, en is vanmorgen vroeg reeds uitgegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s93","id":"h6-s93","source":"--Ienie apa toewan-toewan datang! riep op-eenmaal de oppasser Dongso. Ik zie een mantrie die met zyn toedoeng wuift."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s97","id":"h6-s97","source":"Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren."}]},{"lemma":"donker","count":17,"glosses":["dark","darker"],"forms":["donker","donkere","donkeren","donkerder"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","adjective, uninflected","adjective used adverbially","adjective, attributive plural","adjective, attributive, inflected","adjective, attributive","adjective, comparative","noun, neuter, singular","adjective, inflected, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s152","id":"h4-s152","source":"In plaats van een behoorlyke japon of rok, droeg ze daaronder een stuk donker gebloemd lynwaad, dat eenige malen om het lyf gewikkeld scheen, en hare heupen en knieën vry nauw omsloot."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s13","id":"h6-s13","source":"Zyn levendige donkere oogen weerspraken door hun vuur de vermoeidheid der trekken van zyn gelaat en de grysheid zyner haren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s152","id":"h6-s152","source":"Zwart of wit laat zich gemakkelyk schilderen, maar moeielyker is 't juist weergeven van schakeeringen die daartusschen liggen, wanneer men aan waarheid gebonden is en dus noch te donker noch te licht mag kleuren."}]},{"lemma":"dood","count":27,"glosses":["death","dead"],"forms":["dood","doods","dooden"],"morphology":["noun, common gender, singular","adjective","adjective, predicative","noun, masculine, singular","noun, masculine, singular, genitive","adjective used predicatively","adjective, substantivized plural","noun, masculine singular"],"note":"Dooden is the older spelling of the substantivized plural doden, ‘the dead’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s5","id":"h3-s5","source":"Ik dacht dat hy ziek was, of dood, of zoo-iets."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s54","id":"h3-s54","source":"\"Vader! geef me aan gene zyde, \"Als de mond des doods my kust, \"Vader! geef me aan gene zyde \"Wat ik hier niet smaakte... Rust!\""}]},{"lemma":"doodarm","count":1,"glosses":["dirt-poor"],"forms":["doodarm"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s39","id":"h1-s39","source":"Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. 't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen."}]},{"lemma":"doodkleed","count":1,"glosses":["shroud"],"forms":["doodkleed"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s103","id":"h8-s103","source":"Er komt een tyd dat onze vrouwen en kinderen schreien zullen by het gereedmaken van ons doodkleed, en de voorbyganger zal zeggen: \"daar is een mensch gestorven.\" Dan zal wie aankomt in de dorpen, tyding brengen van den dood desgenen die gestorven is, en wie hem herbergt zal vragen: \"wie was de man die gestorven is?\" En men zal zeggen:"}]},{"lemma":"doodrijden","count":1,"glosses":["ridden to death"],"forms":["doodgereden"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s170","id":"h7-s170","source":"Zy vond het natuurlyk dat Max paarden weergaf aan de Alfoeren in de Minahassa, wier paarden waren doodgereden door de officieren van de Bayonnaise."}]},{"lemma":"doodsbleek","count":1,"glosses":["deathly pale"],"forms":["doodsbleek"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s106","id":"h19-s106","source":"De brave man was doodsbleek, en had moeite te spreken."}]},{"lemma":"doodslaan","count":1,"glosses":["beaten to death"],"forms":["doodgeslagen"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s121","id":"h16-s121","source":"Maar er was niets aan te doen, en ze ging zóóver, dat ze zeide, liever doodgeslagen te willen worden dan voorttelezen."}]},{"lemma":"doodslag","count":1,"glosses":["manslaughter"],"forms":["doodslag"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s150","id":"h16-s150","source":"Is niet in Frankryk telkens moord en doodslag?"}]},{"lemma":"doop","count":1,"glosses":["baptism"],"forms":["doop"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s57","id":"h10-s57","source":"Mag je aan Marie dingen vertellen, die haar tot een heidin zouden maken? Mag je haar doen wankelen in de overtuiging dat er geen ander heilig water is, dan dat van den doop, en geen andere heilige rivier dan de Jordaan?"}]},{"lemma":"doophek","count":1,"glosses":["baptismal pew"],"forms":["doophek"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s127","id":"h16-s127","source":"Hy verroerde zich niet, en wendde geen oog van den preekstoel, maar later vernam ik dat Betsy Rosemeyer in 't doophek had gezeten."}]},{"lemma":"door","count":408,"glosses":["by","through","with","for","on account of","at","across","from","owing to","down","by reason of","With","because of","spent","on"],"forms":["door","dóór","Door","DOOR"],"morphology":["preposition","postposition","subordinating preposition","adverb","adverbial particle","preposition, first part of circumposition","adverb, emphatic","subordinating conjunction","adposition, postposition to er","separable verbal particle","separable verb particle"],"note":"Er dóór kunnen means ‘to be acceptable’ or ‘to pass muster.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s33","id":"h1-s33","source":"Maar als 't kwartier voor drieën is, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet, zeggen: \"de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën.\" De verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden. Het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen, of de lucht mag niet guur zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s34","id":"h1-s34","source":"Zeven en negen is verboden door de maat. Daar gaat hy dan aan 't knoeien!"}]},{"lemma":"doorbijten","count":1,"glosses":["to chew through"],"forms":["doortebyten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical closed spelling of door te bijten, literally “to bite through.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s205","id":"h4-s205","source":"Die Stern niet begreep, meen ik. Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi: Last & Co, Lauriergracht, N° 37."}]},{"lemma":"doorbrengen","count":9,"glosses":["spent","passed","live through"],"forms":["doorgebracht","doorbrachten","doortebrengen"],"morphology":["verb, past participle","verb, participle","past participle used adjectivally","verb, past, plural","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s157","id":"h6-s157","source":"Opmerkelyk was 't dat zyn voorkomen, en zelfs zyn aandoeningen, zoo weinig sporen droegen van zyn doorgebracht leven. Het roemen op ondervinding is een belachelyke gemeenplaats geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s19","id":"h9-s19","source":"Och, ze schryven zoo véél tegenwoordig! Maar weet ge dan niet, ondier, tyger, Europeaan, lezer, weet ge dan niet dat ge daar een uur hebt doorgebracht met byten op myn geest als op een tandenstoker?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s8","id":"h11-s8","source":"Had hy niet den ganschen nacht doorgebracht met lezen in 't archief, en was er niet reeds te veel door zyn ziel gegaan, dat in-verband stond met Lebak, dan dat hy zoo terstond weten kon dat hy eerst sedert gisteren dáár was?"}]},{"lemma":"doordenken","count":1,"glosses":["pondered"],"forms":["doordachte"],"morphology":["adjective, participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s99","id":"h19-s99","source":"Ik heb de eer u ten-slotte de dankbare verzekering te geven, dat wanneer iets me kon terugbrengen van myn lang doordachte, en bedaard maar vurig aangekleefde principes ten dezen ... waarlyk, het zou geweest zyn de heusche innemende wyze waarop gy in de konferentie van eergister die principes hebt bestreden. De Adsistent-resident van Lebak,"}]},{"lemma":"doordrijven","count":1,"glosses":["driven through"],"forms":["doorgedreven"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s92","id":"h11-s92","source":"En ze boog het hoofd, en blank als zilver was de hals die afstak by 't zwart fluweel. En daar stond een man met een groot zwaard, en hy hield het hoog, en zyn blik staarde op dien blanken hals, en hy zocht den boog dien zyn zwaard beschryven zou, om dáár ... dáár, tusschen die wervels heen, te worden doorgedreven met juistheid en kracht ... en toen viel je, Duclari. je viel omdat je dat alles zag, en dáárom riep je: o god!"}]},{"lemma":"doordringen","count":2,"glosses":["pierced through","penetrate"],"forms":["doordrong","doordringen"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s149","id":"h15-s149","source":"Als hy schreef, doordrong u iets by 't lezen, dat u begrypen deed hoe er wolken dreven by dat onweder, en dat ge niet het gerammel hoorde van een blikken tooneeldonder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s321","id":"h17-s321","source":"Zal men tot de schryfster van dat onsterfelyk pleidooi--onsterfelyk, niet om kunst of talent, maar door strekking, en indruk--zal men tot haar zeggen: \"ge hebt gelogen, de slaven worden niet mishandeld, want ... er is onwaarheid in uw boek: het is een roman!\" Moest niet ook zy, in-plaats eener optelling van dorre daadzaken, een verhaal geven dat die daadzaken inkleedde, om 't besef der behoefte aan verbetering te doen doordringen in de harten?"}]},{"lemma":"doorgaan","count":9,"glosses":["pass","passing","passes","passed through","to pass"],"forms":["doortegaan","doorgaat","doorgegaan","doorgaan"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, infinitive with incorporated te","verb, participle","verb, infinitive with te","verb, te-infinitive of separable verb","verb, infinitive with embedded te"],"note":"Historical spelling writes door te gaan as one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s126","id":"h6-s126","source":"Zy had niet dat styve en onbehagelyke van 't burgerlyk fatsoen dat, om voor \"gedistingeerd\" doortegaan, zich en anderen meent te moeten plagen met gêne, en ze hechtte dan ook niet aan veel uiterlyks wat voor sommige andere vrouwen waarde schynt te hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s174","id":"h6-s174","source":"Wat dus de levensomstandigheden aangaat, kon hy veel ondervonden hebben. En dat hy werkelyk veel ondervonden hàd, dat hy 't leven niet was doorgegaan zonder de indrukken optevangen die 't hem zoo ruimschoots aanbood, daarvoor moge ons de vlugheid van zyn geest borg wezen, en de ontvankelykheid van zyn gemoed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s151","id":"h7-s151","source":"Hyzelf zag dit zwak in, beredeneerde met al 't gezond verstand dat hem gegeven was, hoe onrecht hy deed, iemand te ondersteunen, waar hyzelf meer aanspraak zou gehad hebben op zyn eigen hulp ... gevoelde dit onrecht nog levendiger, wanneer ook \"zyn Tine\" en Max, die hy beiden zoo lief had, te lyden hadden onder de gevolgen zyner vrygevigheid ... hy verweet zich zyn goedhartigheid als zwakte, als ydelheid, als zucht om voor een verkleeden prins doortegaan ... hy beloofde zich beterschap, en toch ... telkens als deze of gene zich aan hem wist voortedoen als 't slachtoffer van tegenspoed, vergat hy alles om te helpen."}]},{"lemma":"doorgaande","count":1,"glosses":["always"],"forms":["doorgaande"],"morphology":["adverb, archaic form"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s116","id":"h6-s116","source":"By 't lezen van verdichte verhalen, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek, en vooral was dit het geval, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest, om nu niet van humor te spreken, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke. Men voert een persoon sprekende in, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt, men laat een franschman zeggen: \"ka kauw na de krote krak\" of \"krietje kooit keen kare kroente kraak wek.\" By-gebrek aan een franschman, neemt men iemand die stamelt, of men \"schept\" een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden."}]},{"lemma":"doorgraven","count":1,"glosses":["cutting-through"],"forms":["doorgraven"],"morphology":["verb, infinitive, nominalized"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s8","id":"h4-s8","source":"Over de bepalingen omtrent het verkopen van gif. Over het doorgraven der landengten van Suez, en de gevolgen daarvan."}]},{"lemma":"doorgrieven","count":1,"glosses":["pierced through"],"forms":["doorgriefde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."}]},{"lemma":"doorgronden","count":2,"glosses":["fathoming","fathom"],"forms":["doorgronden"],"morphology":["nominalized verb, infinitive","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s157","id":"h16-s157","source":"Hoe meer ik nadenk, hoe verder ik kom in 't doorgronden van Gods onnaspeurlyke wegen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s146","id":"h18-s147","source":"Zoo ziet men, hoe 't reizen iemand in de gelegenheid stelt, de zaken goed te doorgronden."}]},{"lemma":"doorleven","count":1,"glosses":["lived through"],"forms":["doorleefd"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s38","id":"h3-s38","source":"O, hy liet in 't voorwaarts gaan, Diepe, diepe sporen staan! 'k Proefde vreugde en smart met-één, 'k Heb gedacht en 'k heb gestreden, 'k Heb gejuicht en 'k heb gebeden: 't Is me als vlogen eeuwen heen! 'k Heb naar levensheil gestreefd, 'k Heb gevonden en verloren, En, een kind nog kort te-voren, Jaren in één uur doorleefd!"}]},{"lemma":"doorlezen","count":1,"glosses":["read through"],"forms":["doortelezen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s314","id":"h17-s314","source":"Het is myn doel niet, in dit werk mededeelingen te geven als voegen zouden voor een vierschaar die uitspraak te doen had over de wyze waarop 't nederlandsch gezag in Indie wordt uitgeoefend, mededeelingen die slechts kracht van bewys zouden hebben voor wien het geduld had die met aandacht en belangstelling doortelezen, zooals niet verwacht kan worden van een publiek dat verstroojing zoekt in zyn lektuur."}]},{"lemma":"doorloop","count":1,"glosses":["corridor"],"forms":["doorloop"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s117","id":"h13-s118","source":"De drie hoogste nummers vormen de open achtergalery, en wat ik oversloeg is een soort van ongesloten binnengalery, gang of doorloop."}]},{"lemma":"doorn","count":2,"glosses":["thorns","thorn"],"forms":["doornen","doorn"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":"Een doorn in het oog zijn is an idiom meaning to be a source of persistent annoyance.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s49","id":"h3-s49","source":"En een hart, dat zóó zich hechtte Aan het schoon dat even blonk, Dat me niets dan doornen schonk, En geen enkel bloempje vlechtte... Zou datzelfde hart de trouw Van het moederhart vergeten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s125","id":"h13-s126","source":"Deze ravyn was dan ook altyd een doorn geweest in de oogen van mevrouw Slotering, wat zeer begrypelyk is."}]},{"lemma":"doornig","count":1,"glosses":["thorny"],"forms":["doornig"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s52","id":"h3-s52","source":"Steil en doornig zyn myn paden, Onspoed drukt me diep ter-neer, En de last my opgeladen Knelt me, en doet het hart me zeer..."}]},{"lemma":"doornstruik","count":1,"glosses":["thorn-bushes"],"forms":["doornstruiken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s60","id":"h19-s60","source":"Arme lieden die u gewond hadt aan de doornstruiken in den ravyn, hoe angstig zouden uw harten geklopt hebben als ge dezen eisch hadt kunnen hooren!"}]},{"lemma":"doorsnijden","count":1,"glosses":["uncut"],"forms":["ondoorgesneden"],"morphology":["verb, past participle used predicatively"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s28","id":"h17-s28","source":"Hoe dit zy, de nieuwe buffel was wel niet zoo sterk als de vorige ... wel was 't oude juk te ruim voor zyn schoft ... maar 't arme dier was gewillig als zyn voorganger die geslacht was, en al kon dan Saïdjah niet meer roemen op de kracht van zyn buffel by 't ontmoeten van Adinda's broertjes aan de grens, hy beweerde toch dat geen ander den zynen overtrof in goeden wil. En wanneer de vore niet zoo rechtlynig liep als voorheen, of als er aardklonten ondoorgesneden waren omgegaan, werkte hy dat gaarne by met zyn patjol, zooveel hy kon."}]},{"lemma":"doorstralen","count":1,"glosses":["shines through"],"forms":["doorstraalt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s67","id":"h18-s67","source":"Nadat ik eenigszins de omstandigheden heb geschetst, waarin dit stuk geschreven werd, geloof ik niet noodig te hebben op de kordate plichtsvervulling te wyzen die daarin doorstraalt, evenmin als op de zachtmoedigheid die Havelaar bewoog den Regent in bescherming te nemen tegen al te zware straf. Doch niet zoo overbodig zal 't wezen, daarby zyn omzichtigheid te doen opmerken die hem geen woord deed uiten over de pas gedane ontdekking om niet het stellige zyner aanklacht te verzwakken door onzekerheid omtrent een wel belangryke, maar nog onbewezen beschuldiging."}]},{"lemma":"doorstrepen","count":1,"glosses":["struck out"],"forms":["doorgestreken"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s178","id":"h11-s178","source":"Thans is dit anders. Nu zie ik in elk meisje van dertien jaren een manuskript waarin nog weinig of niets is doorgestreken."}]},{"lemma":"doortasten","count":1,"glosses":["acted vigorously"],"forms":["doortastte"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s284","id":"h8-s284","source":"--En ik heb hem dikwyls hooren zeggen dat hy, als er geen verandering kwam, en als de resident niet doortastte zich rechtstreeks zou wenden tot den Gouverneur-generaal."}]},{"lemma":"doortastend","count":1,"glosses":["energetic"],"forms":["doortastend"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"}]},{"lemma":"doortocht","count":1,"glosses":["passage"],"forms":["doortocht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s140","id":"h7-s140","source":"De Adhipatti gaf blyken van ingenomenheid met zyn nieuwen \"ouder broeder\" en Verbrugge verhaalde later dat ook de resident, dien hy op zyn terugreis naar Serang een eind wegs-uitgeleide had gedaan, zich zeer gunstig over de familie Havelaar, die op haar doortocht naar Lebak eenige dagen ten-zynen-huize vertoefde, had uitgelaten. Ook zeide hy dat Havelaar, by de Regeering goed aangeteekend staande, hoogstwaarschynIyk spoedig tot een hooger ambt bevorderd, of althans naar een meer \"voordeelige\" afdeeling verplaatst worden zou."}]},{"lemma":"doortrekken","count":1,"glosses":["passed through"],"forms":["doortrok"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s159","id":"h14-s159","source":"De vertelling over zekeren koning die niet wilde dat men de betaling verzuimde van één korrel zout die hy by zyn eenvoudig maal gebruikt had, toen hy aan 't hoofd zyns legers het land doortrok--omdat, naar hy zeide, dit het begin was van een onrecht dat ten-laatste zyn geheel ryk zou vernietigen--hy moge dan Timoerleng, Noereddien of Djengis-Khan geheeten hebben, zeker is òf die fabel, òf als 't geen fabel is, het voorval zelf, van aziatischen oorsprong. En even als 't aanschouwen van zeedyken aan de mogelykheid van hoog water doet gelooven, mag men aannemen dat er neiging bestaat tot zulke misbruiken in een land waar zulke lessen worden gegeven."}]},{"lemma":"doorzeilen","count":1,"glosses":["to steer through"],"forms":["doortezeilen"],"morphology":["verb, infinitive with te"],"note":"Doortezeilen represents modern door te zeilen, with te joined to the infinitive.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s69","id":"h13-s70","source":"Het valt een schryver soms niet gemakkelyk, juist doortezeilen tusschen de twee klippen van het te-veel of te-weinig, en deze moeielykheid wordt te grooter als men toestanden beschryft, die den lezer verplaatsen moeten op onbekenden bodem."}]},{"lemma":"doorzicht","count":3,"glosses":["perspicacity","insight"],"forms":["doorzicht"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s214","id":"h14-s214","source":"Ik ga nu met stilzwygen voorby, wat men te denken hebbe van het doorzicht der Regeering die zulke opgaven aanneemt en publiceert, en wil den lezer alleen opmerkzaam maken op de strekking van deze valsheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s239","id":"h14-s239","source":"En voor hem was deze moeielykheid grooter nog dan ze voor sommige anderen zou geweest zyn, omdat zyn gemoed zacht was, geheel in tegenspraak met zyn doorzicht dat de lezer nu wel als vry scherp zal hebben leeren kennen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s155","id":"h16-s155","source":"Ik sta verbaasd over Wawelaars doorzicht in zaken. Want het is de waarheid dat ik, die stipt op de godsdienst ben, myn zaken zie vooruitgaan van-jaar tot-jaar, en Busselinck & Waterman, die om God noch gebod geven, zullen knoeiers blyven hun leven lang."}]},{"lemma":"doos","count":2,"glosses":["box"],"forms":["doos"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"doosje","count":1,"glosses":["little box"],"forms":["doosjen"],"morphology":["noun, neuter singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s91","id":"h4-s91","source":"Hy was lui, pedant en ziekelyk. Ik kocht een doosjen ouwels, en besloot terstond het met onzen Bastiaans nog wat aantezien."}]},{"lemma":"dopen","count":2,"glosses":["baptized","dip"],"forms":["gedoopt","doopen"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive"],"note":"Here doopen is the older spelling of dopen, ‘to dip’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s124","id":"h9-s124","source":"En als ik zoo zwaar moet arbeiden, ik die gedoopt ben--in de Amstelkerk--zou men dan van den javaan niet mogen vorderen dat hy die zyn zaligheid nog verdienen moet, de handen uitsteekt?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s81","id":"h13-s82","source":"Maar de groote romanschryver die liever boeide door kunstige rangschikking van kleuren dan door grofheid van kleur, achtte het beneden zich zyn penseel te doopen in al het slyk en in al het bloed dat er kleefde aan den onwaardigen gunsteling van Elizabeth."}]},{"lemma":"dor","count":4,"glosses":["dry","barren","withered"],"forms":["dorre","dor"],"morphology":["adjective, inflected","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s50","id":"h8-s50","source":"Waar Allah waterstroomen zendt, die de akkers wegnemen ... waar Hy den grond hard maakt als dorre steen ... waar Hy Zyn zon doet gloeien ter verschroejing ... waar Hy oorlog zendt, die de velden omkeert ... waar Hy slaat met ziekten die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt ... daar, Hoofden van Lebak, buigen wy deemoedig het hoofd, en zeggen: \"Hy wil het zoo!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s267","id":"h11-s267","source":"En de zon scheen met heete stralen, en verbrandde het aardryk, zoodat de grasscheut dor werd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s315","id":"h17-s315","source":"Daarom heb ik, in-plaats van dorre namen van personen en plaatsen, met de dagteekening er by, in-plaats van een afschrift der lyst van diefstallen en afpersingen, die voor me ligt getracht een schets te geven van wat er kàn omgaan in de harten der arme lieden die men berooft van wat dienen moet tot onderhoud van hun leven, of zelfs: ik heb dit slechts laten gissen, vreezende my te zeer te bedriegen in het teekenen der omtrekken van aandoeningen die ik nooit ondervond."}]},{"lemma":"dorp","count":32,"glosses":["village","villages"],"forms":["dorp","dorpen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter, plural","noun, neuter, plural, genitive","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s38","id":"h5-s38","source":"Hier zag men de hoofden der dorpen, en de distriktshoofden uit het Lebaksche, allen met hun gevolg, en te oordeelen naar den schoonen bastert-arabier die in zyn ryk tuig op den zilveren watertrens knabbelde, was ook een hoofd van hoogeren rang op deze plaats aanwezig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s105","id":"h5-s105","source":"Waar de Europeaan een huis bewoont, is dikwyls zyn verblyf een Kratoon, met vele huizen en dorpen daarin."}]},{"lemma":"dorpeling","count":1,"glosses":["villagers"],"forms":["dorpelingen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s199","id":"h17-s199","source":"Hy zag den afgrond links, waar de aarde zoo geel is, waar eens een jonge buffel verzonk in de diepte: daar hadden de dorpelingen zich verzameld om het dier te redden--want het is geen geringe zaak een jongen buffel te verliezen--en ze hadden zich neergelaten aan sterke rottan-koorden."}]},{"lemma":"dorpshoofd","count":4,"glosses":["village chief","village chiefs"],"forms":["dorpshoofd","dorpshoofden"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s256","id":"h8-s256","source":"2° Over de woningen der dorpshoofden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s13","id":"h15-s13","source":"En vooral, wat werd er van die arme klagers nadat ze waren weergekeerd in hun dorp, onder de macht van het distrikts- of dorpshoofd dat ze hadden aangeklaagd als uitvoerder van des Regents willekeur? Wat er van die klagers werd?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s149","id":"h20-s149","source":"Onder-weg ontmoet hen hun dorpshoofd."}]},{"lemma":"dorpskerk","count":1,"glosses":["village churches"],"forms":["dorpskerken"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s28","id":"h5-s28","source":"Alleen torentjes, kleine naaldjes op dorpskerken, zyn afgewerkt."}]},{"lemma":"dorpswacht","count":1,"glosses":["village watchman"],"forms":["dorpswacht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s188","id":"h17-s188","source":"Gewis, ze had niet geslapen den ganschen nacht! Zeker had de dorpswacht geklopt aan hare deur, om te vragen waarom de pelitah voortbrandde in haar huisjen, en met lieven lach had ze gezegd dat een gelofte haar wakker hield om den slendang afteweven waaraan ze bezig was, en die gereed moest zyn voor den eersten dag der nieuwe maan ..."}]},{"lemma":"dorst","count":2,"glosses":["thirst"],"forms":["dorst"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s47","id":"h3-s47","source":"Toen het aan de moederborst, Nauw den moederschoot onttogen, 't Eerste vocht vond voor den dorst, 't Eerste licht in moederoogen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s27","id":"h8-s27","source":"Geeft Hy niet regen waar de halm verdort, en een dauwdrup in den bloemkelk die dorst heeft?"}]},{"lemma":"dorsten","count":1,"glosses":["thirsted"],"forms":["dorstte"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s111","id":"h15-s111","source":"We zeiden reeds dat moeielykheid hem aantrok, en hoe hy dorstte naar opoffering. Doch hy meende dat de aanlokkelykheid van een zelfoffer hier niet bestond, en vreesde--als hy in 't eind zou moeten overgaan tot ernstigen stryd tegen 't onrecht--zich te moeten spenen van 't ridderlyk genoegen dien stryd te hebben aangevangen als de zwakste."}]},{"lemma":"dort","count":5,"glosses":["there","over there","yonder","up there"],"forms":["dort","Dort"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s262","id":"h14-s262","source":"--Ach, Mutter, lass mich noch 'nen Augenblick! Es is so sanft zu ruhen hier... und dort, Da drin auf meiner Matte, schlaf' ich gleich, Und weiss nicht einmal was ich träume!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s278","id":"h14-s278","source":"Auch weintest du, als Saudien dir erzählte Dass auf den Hügeln dort, ein Schäflein tief In eine Schlucht hinunter fiel, und starb. Da hast du lang geweint... das war Gefühl."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s288","id":"h14-s288","source":"Doch, Mutter, seh'... was schimmert dort im Strauch? Seh' wie es hüpft und tanzt... ist das ein Funk?"}]},{"lemma":"doven","count":1,"glosses":["snuffs"],"forms":["dooft"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s185","id":"h12-s185","source":"Zo weinig aanmoediging dooft de vlam van 't genie uit tot de laatste vonk ... inkluzief: ik heb 't nooit weer gedaan!"}]},{"lemma":"draad","count":1,"glosses":["thread"],"forms":["draad"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s33","id":"h5-s33","source":"Maar zal men den afgebroken draad weer kunnen aanhechten? Zal men terugvinden in onze dagen, wat toen de kracht uitmaakte van kerkvoogd en bouwheer?"}]},{"lemma":"draaien","count":3,"glosses":["turning","fidget","circles"],"forms":["draaiende","draaien","draait"],"morphology":["present participle","verb, infinitive","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s247","id":"h8-s247","source":"Dan zeggen zy die 't onrecht liefhebben omdat ze daarvan leven, dat er geen onrecht was, om 't vermaak te hebben u en my uittemaken voor Don Quichotten, en te-gelyker-tyd hun windmolens draaiende te houden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s60","id":"h9-s60","source":"Luister toch goed in de kerk, en zit daar niet zoo heen-en-weer te draaien op je bank, alsof 't je verveelde, jongen, want ... wat moet God daarvan denken? De kerk is Zyn heiligdom, zie je?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s212","id":"h17-s212","source":"Hy stygt, daalt, dartelt links en rechts, Hy draait om den boom, springt, valt, klimt, en valt weder: Hy heeft geen vleugels, en is toch zoo vlug als een vogel."}]},{"lemma":"dracht","count":1,"glosses":["costume"],"forms":["dracht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s157","id":"h4-s157","source":"Later heb ik vernomen dat haar kleeding een soort van indische dracht is, die ze daar-te-lande sarong en kabaai noemen, maar ik vond het heel leelyk."}]},{"lemma":"dragelijk","count":1,"glosses":["more bearable"],"forms":["dragelyker"],"morphology":["adjective, comparative"],"note":"Historical spelling of dragelijker.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s98","id":"h5-s98","source":"De aangeboren hoffelykheid van den javaanschen groote--zelfs de geringe Javaan is veel beleefder dan zyn europesche standgenoot--maakt evenwel deze schynbaar moeielyke verhouding dragelyker dan ze anders wezen zou."}]},{"lemma":"dragen","count":32,"glosses":["wore","bore","bear","wear","carried","take","bears","wears","to bear","contributes","carry","had","borne"],"forms":["droeg","dragen","draagt","draag","droegen","Droeg","gedragen"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, present, plural","verb, past, third person singular","verb, past, plural","verb, past, third person plural","verb, present, third-person plural","verb, present, third person singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s44","id":"h1-s44","source":"Alleen Zondags zou ik iets meer geven, omdat ik dan myn kantilje ketting draag, en een anderen rok."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s36","id":"h2-s36","source":"Lach hier niet om, lezer, straks zult ge zien hoe dit kwam. Ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks, iets wat me herinnerde aan ... daar had ik het!"}]},{"lemma":"drama","count":2,"glosses":["drama"],"forms":["drama"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s162","id":"h6-s162","source":"En zy allen waren toch personen die 't belangryk drama dat in 1789 aanving, hadden zien opvoeren niet alleen, maar die zelfs in meer of min gewichtige rol, dat drama hadden meegespeeld."}]},{"lemma":"drankhuis","count":1,"glosses":["drinking-houses"],"forms":["drankhuizen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s105","id":"h9-s105","source":"c) Te verbieden, bybels of godsdienstige traktaatjes in drankhuizen te doen aannemen in betaling."}]},{"lemma":"drankje","count":1,"glosses":["draught"],"forms":["drankje"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s252","id":"h11-s252","source":"Toen ik door 't ondergaan der zon eenigszins genas--want ontevredenheid is een ziekte--bracht juist die ziekte my den Japanschen Steenhouwer voor den geest, en misschien dacht ik alleen dáárom die geschiedenis overluid, om, mezelf wysmakende dat ik het deed uit welwillendheid voor dat kind, ter-sluik den laatsten druppel intenemen van het drankje dat ik voelde noodig te hebben."}]},{"lemma":"dreigen","count":6,"glosses":["threatened","threatens"],"forms":["dreigde","dreigt","dreigden","gedreigd"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, past, third-person singular","verb, past, plural","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s100","id":"h4-s100","source":"Dit is een vast principe van me. Neen, ik zag in dat er een gevaar dreigt, dat de heele koffimarkt bederven zou, een gevaar dat alleen door de vereende krachten van alle makelaars kan worden afgeweerd, en zelfs is 't mogelyk dat deze krachten daartoe niet eens voldoende zyn, en dat ook de suikerraffinadeurs--Frits zegt: raffineurs, maar ik schryf nadeurs."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s26","id":"h13-s26","source":"Als er door slordigheid of verzuim eenige duizenden te-kort waren in myn beheer, noem ik dit op-zichzelf geen kleinigheid. Maar als deze duizenden ontbraken ten-gevolge van myn gelukte pogingen om den opstand te voorkomen, die de landstreek van Mandhéling dreigde in vuur en vlam te zetten, en de Atjinezen te doen terugkeeren in de oorden waaruit wy hen pas met veel opoffering van geld en volk hadden verjaagd, dan vervalt het gewicht van zoodanig te-kort, en 't werd zelfs reeds eenigszins onbillyk de terugbetaling daarvan opteleggen aan iemand die oneindig grooter belangen gered had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s80","id":"h16-s80","source":"Was er niet gister slapte op de beurs, en dreigde niet ietwat overvoer de koffimarkt met daling? * * * * *"}]},{"lemma":"drie","count":30,"glosses":["three","Three"],"forms":["drie","drieën","Drie"],"morphology":["numeral","cardinal numeral","numeral, plural time form"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s33","id":"h1-s33","source":"Maar als 't kwartier voor drieën is, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet, zeggen: \"de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën.\" De verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden. Het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen, of de lucht mag niet guur zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s46","id":"h2-s46","source":"Het was in drie of vier en dertig, geloof ik, en in September, want er was kermis te Amsterdam."}]},{"lemma":"drie gulden","count":1,"glosses":["three guilders"],"forms":["driegulden"],"morphology":["cardinal numeral plus noun, plural"],"note":"“Een driegulden” is an amount of three guilders.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s72","id":"h4-s72","source":"Ik geef liever dien Bastiaans uit myn eigen zak een driegulden, dan dat ik voortga hem de zevenhonderd gulden 's jaars uittebetalen die hy niet meer verdient."}]},{"lemma":"drie-en-zestig","count":1,"glosses":["sixty-three"],"forms":["drie-en-zestig"],"morphology":["cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s47","id":"h11-s47","source":"Dat gebabbel is vervelend, want men voelt dat men dan juist drie-en-zestig voet bewondering moet gereed hebben, om niet in de oogen van sommigen doortegaan voor een Vandaal of geschäfts-reiziger ... dàt is een ras! --De Vandalen?"}]},{"lemma":"Driebergen","count":8,"glosses":["Driebergen"],"forms":["Driebergen"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular","proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s71","id":"h1-s71","source":"Als myn schoonvader te Driebergen was, bewaarde hy het huis, en de kas, en alles."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s82","id":"h1-s82","source":"Als myn zaken goed gaan--en dit doen ze--als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker ... als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag ... als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga ... zie, dan ben ik heel tevreden. Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s56","id":"h9-s56","source":"Bedenk dat je lichaam een tempel Gods is, en dat je vader altyd hard heeft moeten werken voor den kost--'t is de waarheid!--sla dus 't oog naar boven, en tracht optegroeien tot een fatsoenlyk makelaar, als ik naar Driebergen ga."}]},{"lemma":"drieëntwintig","count":1,"glosses":["twenty-three"],"forms":["drie-en-twintig"],"morphology":["cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s46","id":"h13-s46","source":"En zoo stond ik dus daar te Padang, nauw drie-en-twintig jaren oud, en staarde de toekomst aan, die my eerloosheid brengen zou!"}]},{"lemma":"driehonderd","count":1,"glosses":["three hundred"],"forms":["driehonderd"],"morphology":["cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s79","id":"h4-s79","source":"Ja, met driehonderd gulden zou hy wel kunnen beginnen, want daar hy nooit in zaken geweest is, zou hy de eerste jaren als leertyd kunnen beschouwen, wat dan ook billyk is, want hy kan zich niet gelyk-stellen met menschen die veel gewerkt hebben."}]},{"lemma":"driemaal","count":6,"glosses":["three times"],"forms":["driemaal"],"morphology":["adverb","multiplicative numeral","numeral adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s111","id":"h5-s111","source":"Het is niet ongewoon, Regenten die twee-ja driemaal honderd duizend gulden 's jaars inkomen hebben, in geldverlegenheid te zien verkeeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s193","id":"h8-s193","source":"Want er was driemaal meer volk opgeroepen om voor den Regent te werken dan de bepalingen op de heerediensten toelaten, en dit durfde men natuurlyk in de staten niet opgeven. Is 't waar, wat ik zeg?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s84","id":"h17-s84","source":"--Tel de manen. Ik zal uitblyven driemaal twaalf manen ... deze maan rekent niet mee."}]},{"lemma":"drietal","count":1,"glosses":["group of three"],"forms":["drietal"],"morphology":["collective noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s113","id":"h6-s113","source":"Een drietal bedienden hadden zichzelf verlost uit het wasleêren kastje, dat achter den wagen was vastgeplakt als een jonge oester op den rug van zyn mama."}]},{"lemma":"drift","count":2,"glosses":["frenzy","temper"],"forms":["drift"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s256","id":"h17-s256","source":"Maar ... was 't zyn haast, zyn drift, die hem belette Adinda's huis te vinden?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s123","id":"h18-s124","source":"De brief was geopend, en zag er uit alsof men hem in drift had saamgeknepen."}]},{"lemma":"driftig","count":2,"glosses":["sharply","cross"],"forms":["driftig"],"morphology":["adjective used adverbially","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s81","id":"h16-s81","source":"\"Schryf toch zulke zinnelooze dingen niet aan je papa, Stern!\" heb ik gezegd, en misschien zei ik 't wat driftig, want ik kan geen onwaarheid lyden, dit is altyd een vast principe van me geweest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s3","id":"h20-s3","source":"Kleine Max tooverde een legprent in elkaar, en maakte zich driftig omdat hy niet vinden kon: \"het rooie lyf van die mevrouw.\" --Zou 't nu zóó goed wezen, Tine? vroeg Havelaar."}]},{"lemma":"drijven","count":12,"glosses":["driven","carried","drove","drive","carried on","were driving","was driving"],"forms":["gedreven","dreef","dreven","dryven"],"morphology":["verb, past participle","verb, past, singular","verb, past, plural","verb, past participle used adjectivally","adjectival participle","verb, infinitive","verb, participle"],"note":"Historical dryven is the older spelling of modern drijven.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s46","id":"h3-s46","source":"En al houdt die liefde stand Tot de laatste snik van 't leven Me in een beter vaderland Eind'lyk haar zal wedergeven... 'k Had begonnen haar te minnen! Wat is min die eens begon, By de liefde mèt het leven 't Kind door God in 't hart gedreven Toen het nog niet staam'len kon?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s153","id":"h5-s153","source":"Vooreerst hebbe men juist te beoordeelen, waar het gebruik heeft opgehouden om voor misbruik plaats te maken? En ... waar het misbruik bestaat, waar inderdaad roof of willekeur gepleegd is, zyn veelal de slachtoffers zelf hieraan medeplichtig, hetzy uit te ver gedreven onderwerping, hetzy uit vrees, hetzy uit wantrouwen op den wil of de macht der persoon die hen beschermen moet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s165","id":"h7-s165","source":"Zy had er waarlyk geen schuld aan, dat spaarzaamheid noodig was geworden, doch ze had zich zoo vereenzelvigd met haar Max, dat ze die aansporing geenszins opvatte als een verwyt, wat het dan ook niet was. Want Havelaar wist zeer goed dat hy alleen gefaald had door zyn te ver gedreven vrygevigheid, en dat haar fout--àls er dan een fout bestond aan hare zyde--alleen hierin had gelegen, dat ze uit liefde voor Max altyd alles had goedgekeurd wat hy deed."}]},{"lemma":"drin","count":1,"glosses":["indoors"],"forms":["drin"],"morphology":["adverb, colloquial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s262","id":"h14-s262","source":"--Ach, Mutter, lass mich noch 'nen Augenblick! Es is so sanft zu ruhen hier... und dort, Da drin auf meiner Matte, schlaf' ich gleich, Und weiss nicht einmal was ich träume!"}]},{"lemma":"dringen","count":10,"glosses":["driven","pushed","pressed","push","drive","press","thrust"],"forms":["gedrongen","dringen","drong","drongen"],"morphology":["verb, past participle","verb, past, singular","verb, infinitive","verb, past, third person plural","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s57","id":"h2-s57","source":"Maar zie, uit valsche schaamte durfde ik niet zeggen dat ik niet durfde, en bovendien, ik moest wel vooruit, want myn makkers drongen me, en weldra stond ik voor de kraam. Het meisje zag ik niet: ik zag niets!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s132","id":"h7-s132","source":"Is 't niet inderdaad bespottelyk, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart? Wy gelooven van Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben, al had hy by \"God Almachtig\" het tegendeel beloofd."}]},{"lemma":"dringend","count":1,"glosses":["urgently"],"forms":["dringend"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s119","id":"h9-s119","source":"En wanneer, als hulpmiddel hiertoe, arbeid noodig is--ikzelf heb twintig jaar de beurs bezocht--mogen we dan den Javaan arbeid weigeren, waar zyn ziel daaraan zoo dringend behoefte heeft om later niet te branden?"}]},{"lemma":"drinken","count":6,"glosses":["drink","to drink","drinks","drank"],"forms":["drinken","drinkt","dronk"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, present, first-person plural","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s70","id":"h1-s70","source":"Geen boon kwam er ooit te-kort, hy ging stipt naar de kerk, en drinken deed hy niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s54","id":"h6-s54","source":"Zie eens de koelies die zware vrachten over de bergen dragen: zy houden zich vlug en lenig door heet water te drinken, of koppi dahoen. Maar gemberthee is nog beter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s153","id":"h8-s153","source":"--Tine, ik wil madera drinken, Verbrugge ook."}]},{"lemma":"drinkwater","count":2,"glosses":["drinking water"],"forms":["drinkwater"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s250","id":"h11-s250","source":"Als er nu toch een schip kwam--'t waren meestal Amerikaansche walvischvangers, of Franschen die peper hadden geladen in de onafhankelyke rykjes op den noordhoek--liet ik my altyd door den kapitein een brief schryven, waarin hy verlof vroeg om drinkwater intenemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s11","id":"h13-s11","source":"Ik deed de reis met een fransch schip, de Baobab van Marseille, dat te Atjeh peper had ingeladen, en ... natuurlyk te Natal \"gebrek had aan drinkwater.\" Zoodra ik te Padang aankwam, met het doel vandaar terstond naar de binnenlanden te vertrekken, wilde ik volgens gebruik en plicht den Gouverneur bezoeken, maar hy liet me zeggen dat hy me niet ontvangen kon, en tevens dat ik myn vertrek naar myn nieuwe standplaats moest uitstellen tot nader bevel."}]},{"lemma":"droefenis","count":1,"glosses":["sorrow"],"forms":["droefenis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s290","id":"h17-s290","source":"Hy sloot zich aan by een bende Bantammers, niet om te stryden zoozeer als om Adinda te zoeken. Want hy was zacht van aard, en meer ontvankelyk voor droefenis dan voor bitterheid."}]},{"lemma":"droefgeestig","count":1,"glosses":["melancholy"],"forms":["droefgeestige"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s328","id":"h17-s328","source":"Ge hebt te bewyzen dat de bevolking niet mishandeld wordt, onverschillig of er sentimenteele Saïdjahs onder die bevolking zyn. Of zoudt ge durven beweren buffels te mogen stelen van lieden die niet beminnen, die geen droefgeestige liedjes zingen, die niet sentimenteel zyn?"}]},{"lemma":"droefheid","count":7,"glosses":["sorrow","grief"],"forms":["droefheid","droefheids"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular, partitive genitive","noun, feminine, singular"],"note":"Droefheids is an older partitive-genitive form after veel.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s87","id":"h13-s88","source":"Zie, de droefheid des konings vertaalt men op 't papier in volksgehuil ... zyn toorn biedt den schryver gelegenheid tot het dooden van duizenden op 't slagveld ... zyn fouten geven ruimte tot het schilderen van hongersnood en pest ... dat alles geeft werk aan grove penseelen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s133","id":"h15-s133","source":"Vervloekt, dat verontwaardiging en droefheid zoo vaak zich moeten kleeden in 't lappenpak van de satire!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s21","id":"h16-s21","source":"We zullen hem nu eenigen tyd aan die droefheid en zyn moeielyken arbeid overlaten, om den lezer de geschiedenis te verhalen van den Javaan Saïdjah in de dessah Badoer."}]},{"lemma":"drogerij","count":1,"glosses":["the drug trade"],"forms":["drogeryen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":"Historical spelling of drogerijen, here referring to the drug trade.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s129","id":"h16-s129","source":"Ze hebben aan hun oudste dochter die met Bruggeman in drogeryen getrouwd is, iets heel aardigs meegegeven, en daarom geloof ik dat zoo-iets Frits van de Westermarkt afhoudt, wat me heel aangenaam is, omdat ik zoo op zedelykheid gesteld ben."}]},{"lemma":"dromen","count":4,"glosses":["dream","dreaming","dreamed"],"forms":["droomend","droomde","droom","droomen"],"morphology":["verb, present participle","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s36","id":"h3-s36","source":"Toen, door alle stoornis heen Die zich opdeed voor myn schreên, 't Hart zich koen een uitweg baande, En zich droomend zalig waande..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s143","id":"h6-s143","source":"Dichter in den hoogsten zin van 't woord, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen ... en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst, de regels der taal, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s93","id":"h11-s93","source":"Volstrekt niet omdat er maar drie pooten aan je stoel waren. En lang nadat je uit Fotheringhay werd verlost--op voorspraak van je neef, denk ik, of omdat het de menschen verveelde je daar langer onverplicht den kost te geven, als een kanarievogeltje--lang daarna, ja, tot heden toe, droom je wakend van die vrouw, en in je slaap zelfs schrik je op, en valt met zwaren schok neer op je legerstede, omdat je den arm wilt grypen van den beul."}]},{"lemma":"dromer","count":1,"glosses":["dreamer"],"forms":["droomer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s247","id":"h20-s247","source":"Want ik ben geen vliegenreddende dichter, geen zachtmoedige droomer, zooals de getrapte Havelaar die zyn plicht deed met den moed van een leeuw, en honger lydt met het geduld van een marmot in den winter."}]},{"lemma":"dromerig","count":1,"glosses":["dreamy"],"forms":["droomerigs"],"morphology":["adjective, partitive -s form"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s136","id":"h6-s136","source":"Hy was slank, en vlug in zyn bewegingen. Buiten zyn korte en bewegelyke bovenlip, en zyn groote flauw-blauwe oogen die, als hy in kalme stemming was, iets droomerigs hadden, maar vuur schoten als een groot denkbeeld hem beheerschte, viel er in zyn voorkomen niets byzonders optemerken."}]},{"lemma":"dromerij","count":1,"glosses":["dreaminess"],"forms":["droomery"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of dromerij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s143","id":"h6-s143","source":"Dichter in den hoogsten zin van 't woord, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen ... en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst, de regels der taal, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery."}]},{"lemma":"drommel","count":7,"glosses":["the deuce","the devil","on earth","devil"],"forms":["drommel"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun used as an expletive","interjection used as intensifier"],"note":"Wat drommel is a mild old-fashioned exclamation meaning what the deuce.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s102","id":"h2-s102","source":"Wat drommel, wie arm is, kan zeggen dat hy arm is! Armen moeten er zyn, dit is noodig in de maatschappy, en 't is Gods wil."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s49","id":"h7-s49","source":"Ook de veestapel gaat niet vooruit ... dat is een slecht teeken, Verbrugge! Wat drommel, zie dat paard eens springen, ik geloof dat het koldert ... kom eens kyken, Max!"}]},{"lemma":"dronken","count":5,"glosses":["drunk"],"forms":["dronken"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s93","id":"h12-s93","source":"Jy, Verbrugge, bent alle dagen dronken ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s95","id":"h12-s95","source":"--Ja, ik maak je nu dronken, alle dagen! je vergeet je zóó ver, dat Duclari 's avends in de galery over je struikelt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s258","id":"h17-s258","source":"Nogeens vloog hy terug, en op-eenmaal bleef hy staan, greep met beide handen zyn hoofd, als om daaruit den waanzin wegtepersen die hem beving, en riep luide: \"dronken, dronken, ik ben dronken!\""}]},{"lemma":"droog","count":1,"glosses":["dry"],"forms":["droge"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s136","id":"h14-s136","source":"Had ze niet op dat schip zich moeten vergenoegen met een klein rantsoen droge ryst en vuil water?"}]},{"lemma":"Droogstoppel","count":16,"glosses":["Droogstoppel","Drystubble","Drystubbles"],"forms":["Droogstoppel","Droogsstoppel","Droogstoppels"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular","proper noun, plural"],"note":"The plural similarly means people of the Droogstoppel type.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s33","id":"h2-s33","source":"--Pardon, zei ik--want ik ben altyd beleefd--ik ben m'nheer Droogstoppel, Batavus Droogstoppel. Last en Co is de firma, makelaars in koffi, Lauriergr ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s34","id":"h2-s34","source":"--Wel, Droogstoppel, kent ge my niet meer? Zie my eens goed aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s85","id":"h2-s85","source":"--Beste Droogstoppel, zeide hy, ik heb u iets te vragen. Er ging my een rilling door de leden."}]},{"lemma":"droogstoppelras","count":1,"glosses":["Droogstoppel breed"],"forms":["droogstoppelras"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s223","id":"h20-s223","source":"Ik wil gelezen worden door staatslieden, die verplicht zyn te letten op de teekenen des tyds.. door letterkundigen, die toch ook eens 't boek moeten inzien waarvan men zooveel kwaads spreekt ... door handelaren, die belang hebben by de koffiveilingen ... door kameniers, die me huren voor weinige centen ... door Gouverneurs-generaal in-ruste ... door Ministers in bezigheid ... door de lakeien van die Excellentien ... door bidpredikers, die more majorum zullen zeggen dat ik den Almachtigen God aantast, waar ik slechts opsta tegen 't godje dat zy maakten naar hun beeld ... door duizenden en tienduizenden van exemplaren uit het droogstoppelras, die--voortgaande hun zaakjes op de bekende wys te behartigen--'t hardst zullen meeschreeuwen over de mooijigheid van m'n geschryf ... door de leden der Volksvertegenwoordiging, die weten moeten wat er omgaat in 't groote Ryk over zee, dat behoort tot het Ryk van Nederland ..."}]},{"lemma":"droogte","count":2,"glosses":["drought"],"forms":["droogte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s50","id":"h8-s50","source":"Waar Allah waterstroomen zendt, die de akkers wegnemen ... waar Hy den grond hard maakt als dorre steen ... waar Hy Zyn zon doet gloeien ter verschroejing ... waar Hy oorlog zendt, die de velden omkeert ... waar Hy slaat met ziekten die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt ... daar, Hoofden van Lebak, buigen wy deemoedig het hoofd, en zeggen: \"Hy wil het zoo!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s200","id":"h14-s200","source":"Waar gebrek of hongersnood de bevolking heeft gedund, was dit een gevolg van misgewas, van droogte, regen of zoo-iets, nooit van wanbestuur."}]},{"lemma":"droom","count":2,"glosses":["dream"],"forms":["droom"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s25","id":"h5-s25","source":"Een toren is een denkbeeld, een droom, een ideaal, een verzinsel, onverdragelyke grootspraak!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s257","id":"h17-s257","source":"Hy was reeds voortgevlogen tot aan 't einde van den weg waar het dorp ophoudt, en als dolzinnig keerde hy terug, en sloeg zich voor 't hoofd omdat hy háár huis had kunnen voorbygaan zonder het te zien. Maar weer was hy aan den ingang, en--myn God, was 't een droom?--weer had hy Adinda's huis niet gevonden!"}]},{"lemma":"druk","count":11,"glosses":["busy","pressure","pressing","printing","oppression","burden"],"forms":["druk","Druk","drukke"],"morphology":["noun, common gender, singular","adjective, inflected","adjective","adjective, quoted fragment","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s129","id":"h4-s129","source":"6° Dat Marie het net afschrift zou maken voor den druk, maar dat men geduld met haar hebben zou, als de wasch kwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s89","id":"h6-s89","source":"Duclari nam zyn weitasch, haalde daaruit een paar boschduiven, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte? --En, ging hy voort, dit is zeer sterk, Verbrugge!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s113","id":"h7-s113","source":"Druk. Had."}]},{"lemma":"drukken","count":17,"glosses":["pressed","printed","presses","impressed","shook","packed","weighed upon","stressed","press","oppressed"],"forms":["drukte","gedrukt","drukken","drukt","gedrukte"],"morphology":["verb, past, singular","verb, participle","verb, infinitive","verb, past participle","verb, present, third person singular","verb, past, third-person singular","past participle used adjectivally, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s52","id":"h3-s52","source":"Steil en doornig zyn myn paden, Onspoed drukt me diep ter-neer, En de last my opgeladen Knelt me, en doet het hart me zeer..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s99","id":"h4-s99","source":"Als dit zoo ware, begrypt ieder dat ik niet de moeite zou nemen een boek te laten drukken dat Busselinck & Waterman ook te lezen krygen, want wie een konkurrent op den weg helpt, is een gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."}]},{"lemma":"drukloon","count":1,"glosses":["printing costs"],"forms":["drukloon"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s110","id":"h2-s110","source":"Als ik dus mag aannemen dat myn werk niet geheel zonder verdienste is, zou dat toch eerst na de uitgave blyken, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit ... Daar hebben ze groot gelyk in."}]},{"lemma":"drukte","count":5,"glosses":["presses of business","workload","workloads","press"],"forms":["drukten","drukte"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s169","id":"h20-s169","source":"Havelaar wachtte tot zyn Excellentie zou heengeworsteld zyn door die drukte. Intusschen voelde hy iets als nayver op de personen die aan zyn Excellentie waren toegevoegd in den arbeid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s170","id":"h20-s170","source":"Want hy werkte gaarne snel en veel, en gewoonlyk smolten zulke \"drukten\" weg onder zyn hand."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s175","id":"h20-s175","source":"Men gaf hem ten-antwoord \"dat zyn Excellentie hem niet kon ontvangen, wyl ze hierin verhinderd werd door de drukte van haar aanstaand vertrek.\""}]},{"lemma":"drup","count":2,"glosses":["drop","drops"],"forms":["drup","druppen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s36","id":"h2-s36","source":"Lach hier niet om, lezer, straks zult ge zien hoe dit kwam. Ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks, iets wat me herinnerde aan ... daar had ik het!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s279","id":"h11-s279","source":"En de wolk regende in groote druppen op het aardryk, en deed de rivieren zwellen, en banjirs voerden de kudden weg."}]},{"lemma":"druppel","count":1,"glosses":["drop"],"forms":["druppel"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s252","id":"h11-s252","source":"Toen ik door 't ondergaan der zon eenigszins genas--want ontevredenheid is een ziekte--bracht juist die ziekte my den Japanschen Steenhouwer voor den geest, en misschien dacht ik alleen dáárom die geschiedenis overluid, om, mezelf wysmakende dat ik het deed uit welwillendheid voor dat kind, ter-sluik den laatsten druppel intenemen van het drankje dat ik voelde noodig te hebben."}]},{"lemma":"druppen","count":1,"glosses":["drips"],"forms":["drupt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."}]},{"lemma":"drücken","count":1,"glosses":["presses"],"forms":["drückt"],"morphology":["verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s280","id":"h14-s280","source":"Doch... immer nicht, bisweilen nicht! Du weisst, Wenn's Schwesterlein dir in die Haare greift, Und krähend dir 's Gesichtchen nahe drückt, Dann lachst du freudig, das ist auch Gefühl."}]},{"lemma":"du","count":26,"glosses":["you","it to you","your","yourself","to you"],"forms":["du","dir","Du","dich","dir's"],"morphology":["personal pronoun, nominative, second-person singular","personal pronoun, second-person singular, nominative","personal pronoun, second-person singular, dative","personal pronoun, dative, second-person singular","pronoun, accusative, second person singular","pronoun, accusative","pronoun, nominative","personal pronoun, second-person singular, dative, contracted subject","reflexive pronoun, second-person singular, accusative","personal pronoun, nominative second-person singular","personal pronoun, dative second-person singular","personal pronoun, accusative second-person singular"],"note":"Dir's contracts dir es.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s18","id":"h10-s18","source":"Auf Flügeln des Gesanges, Herzliebchen, trag ich dich fort,"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s261","id":"h14-s261","source":"Der Nachtwind säuselt, und die Luft wird kühl, Zu kühl für dich vielleicht: dein Stirnchen glüht! Du hast den ganzen Tag so wild gespielt, Und bist wohl müde, komm, dein Tikar harret."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s263","id":"h14-s263","source":"Hier Kann ich doch gleich dir sagen was ich träume."}]},{"lemma":"dubbel","count":7,"glosses":["double","twice over","doubly"],"forms":["dubbel","dubbele","dubbelen"],"morphology":["adverb","adjective, attributive, inflected","adjective, attributive","adjective","adjective, inflected masculine singular","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s61","id":"h1-s61","source":"En nog meer leugens op het tooneel. Als de held met zyn styven komediestap weggaat om 't verdrukte vaderland te redden, waarom gaat dan de dubbele achterdeur altyd vanzelf open?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s16","id":"h4-s16","source":"Over de dubbele A en de grieksche ETA."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s126","id":"h5-s126","source":"Wel wordt dus de arme Javaan voorgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. Hongersnood?"}]},{"lemma":"dubbeldeur","count":1,"glosses":["double doors"],"forms":["dubbeldeuren"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s115","id":"h13-s116","source":"Van daar treedt men door twee dubbeldeuren in de binnengalery die door de drie volgende vakken wordt voorgesteld."}]},{"lemma":"dubbeltje","count":1,"glosses":["dime"],"forms":["dubbeltje"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s38","id":"h1-s38","source":"Dat kan niet waar zyn. Toen onlangs op de Prinsengracht myn hoed te-water woei--Frits zegt: waaide--heb ik den man die hem my terugbracht, een dubbeltje gegeven; en hy was tevreden."}]},{"lemma":"dubbelzinnig","count":1,"glosses":["ambiguous"],"forms":["dubbelzinnige"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s145","id":"h20-s145","source":"Zóó meende ik, beschaamd over de schending myner toezegging van hulp, myn denkbeelden in overeenstemming te brengen met myn plicht omtrent het Bestuur dat my nog deze maand betaalt, en ik zou aldus tot de komst van myn opvolger zyn voortgegaan, indien niet een byzonder voorval my heden in de noodzakelykheid bracht aan die dubbelzinnige verhouding een eind te maken."}]},{"lemma":"dubium","count":1,"glosses":["doubt"],"forms":["dubio"],"morphology":["noun, neuter, ablative singular, Latin"],"note":"In dubio is Latin for “in doubt.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s213","id":"h11-s213","source":"Een kontroleur--ik zeg dit niet voor u, Verbrugge!--een kontroleur wryft zich de oogen uit, en ziet er tegen op den nieuwen adsistent-resident te ontmoeten, die een bespottelyk overwicht wil aannemen op een paar jaren diensttyd meer, en van wien hy zooveel zonderlings gehoord heeft ... op Sumatra. Of hy moet dien dag velden opmeten, en staat in dubio tusschen zyn eerlykheid--jy weet dit zoo niet, Duclari, omdat je militair bent, maar er zyn werkelyk eerlyke kontroleurs!"}]},{"lemma":"duchtig","count":1,"glosses":["soundly"],"forms":["duchtig"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s67","id":"h2-s67","source":"Nog zie 'k zyn oogen flikkeren--anders zagen ze flauw--hy gaf den Griek een vuistslag, en ik was gered. Later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft, maar omdat ik een vast principe heb, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan, ben ik terstond weggeloopen."}]},{"lemma":"Duclari","count":55,"glosses":["Duclari"],"forms":["Duclari"],"morphology":["proper noun","proper noun, common gender, singular","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s40","id":"h6-s40","source":"Hé, Duclari ... Duclari!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s43","id":"h6-s43","source":"--Pegang koedahnja toewan kommendaan gebood Verbrugge aan een der bedienden die buiten zaten. Bonjour, Duclari!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s46","id":"h6-s46","source":"Een krachtig man van dertigjarigen leeftyd en flinke militaire houding, hoewel van uniform geen spoor was, trad de pendoppo in. Het was de eerste-luitenant Duclari, kommandant van 't kleine garnizoen te Rangkas-Betoeng."}]},{"lemma":"duel","count":5,"glosses":["duel","duels"],"forms":["duel","duellen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s82","id":"h6-s82","source":"Ik voor my geloof dat een duel zelden noodig is. Waar 't onvermydelyk was, zou ook ik een uitdaging aannemen, en in zekere gevallen zelf uitdagen, maar om daarvan dagelyksch werk te maken ... dank je!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s111","id":"h14-s111","source":"Hoe dit zy, het duel was daar in dien tyd aan de orde van den dag, en meer dan eens is 't gebeurd dat ik twee samenkomsten had op een ochtend. O, er is iets zeer aantrekkelyks in het duel, vooral met de sabel, of \"op\" de sabel, zooals ze 't noemen ... ik weet niet waarom."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s116","id":"h14-s116","source":"Zoo kwam 't gesprek van de duellen op de vlinders, op de ontferming des rechtvaardigen over zyn vee, op het dieren plagen, op de loi Grammont, op de Nationale Vergadering waarin die wet werd aangenomen, op de republiek, en op wat niet al! Eindelyk stond Havelaar op."}]},{"lemma":"duelleren","count":5,"glosses":["dueled","dueling","duel","fought duels"],"forms":["duelleeren","geduelleerd","duelleerde"],"morphology":["verbal noun, neuter, singular","verb, infinitive","verb, past participle","verb, participle","verb, past, singular"],"note":"Duelleeren is the historical spelling of duelleren, here used as a noun.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s79","id":"h6-s79","source":"Een jong mensch mag geen generaal plagen, die bovendien, als civiel gouverneur, zyn chef was. Dat andere versje vind ik aardig, maar ... dat eeuwige duelleeren!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s81","id":"h6-s81","source":"--Wel laat ieder voor zichzelf duelleeren, als men het dan volstrekt doen wil!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s104","id":"h14-s104","source":"--Maar, vroeg Duclari, daar ge nu toch aan 't vertellen zyt, mag ik vragen of 't waar is dat ge te Padang zoo dikwyls geduelleerd hebt?"}]},{"lemma":"duël","count":1,"glosses":["duels"],"forms":["duëllen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s173","id":"h6-s173","source":"Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en \"liefden\" in zyn dagboek staan. Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordelen, godsdienst en gelaatskleur."}]},{"lemma":"duften","count":1,"glosses":["fragrant"],"forms":["düftend"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":"German düftend means ‘fragrant’; modern German normally spells it duftend.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s45","id":"h10-s45","source":"En wat beduidt het, dat die Märchen zoo düftend zyn?"}]},{"lemma":"duftend","count":1,"glosses":["fragrant"],"forms":["düftende"],"morphology":["adjective, neuter accusative plural, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s37","id":"h10-s37","source":"Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr."}]},{"lemma":"duidelijk","count":22,"glosses":["clear","plainly","plain","clearly","plainer","most plainly","more plainly"],"forms":["duidelyk","duidelyker","duidelyke","duidelyks","ten-duidelykste","duidelyken"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, predicative","adjective, inflected","nominalized adjective, neuter singular","adjective, comparative, predicative","adverb, superlative","adverb, comparative"],"note":"Historical spelling of modern duidelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s39","id":"h1-s39","source":"Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. 't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s23","id":"h3-s23","source":"Een jong mensch schreef aan zyn moeder, dat hy verliefd was geweest, en dat zyn meisje met een ander getrouwd was--waarin ze groot gelyk had, vind ik--dat hy echter, in weerwil hiervan, altyd veel van zyn moeder hield. Zyn deze laatste drie regels duidelyk of niet?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s30","id":"h6-s30","source":"Voor wien den Regent en den kontroleur kende, voor wien de toestand van Lebak geen geheim was, had het duidelyk kunnen blyken dat het gesprek reeds een stryd was geworden."}]},{"lemma":"duidelijkheid","count":2,"glosses":["clarity","plainness"],"forms":["duidelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s68","id":"h8-s68","source":"Zyn beelden, die altyd genomen waren uit het leven dat hem omringde, waren voor hem werkelyk hulpmiddelen tot begrypelyk maken van wat hy bedoelde, en niet, zooals vaak geschiedt, lastige aanhangsels die de zinsneden der redenaars bezwaren, zonder eenige duidelykheid toetevoegen aan 't begrip der zaak die men voorgeeft toetelichten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s144","id":"h15-s144","source":"Weg met gemoedelyke taal, weg met zachtheid, rondborstigheid, duidelykheid, eenvoud, gevoel!"}]},{"lemma":"duiden","count":6,"glosses":["take","hold against","hold","be held"],"forms":["duiden","duide"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present subjunctive, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s38","id":"h7-s38","source":"De vlugheid van zyn geest deed hem in gesprekken meermalen eenige schakels der redeneering overslaan, en hoe geleidelyk ook deze overgang plaats vond in zyn gedachten, was het toch iemand die minder vlug was, of niet gewoon aan zyn vlugheid, niet euvel te duiden wanneer men by zulk een gelegenheid hem aanstaarde met de onuitgesproken vraag op de lippen: ben je gek ... of hoe is het?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s93","id":"h7-s93","source":"Het staat natuurlyk ieder vry, zyn eigen omgeving en gezelschap te kiezen, en men mag het den eigenlyken Europeaan niet euvel duiden, wanneer hy den omgang met lieden van zyn landaard voortrekt boven 't verkeer met personen die--hun meer of minder zedelyke en verstandelyke waarde in 't midden gelaten--zyn indrukken en denkbeelden niet deelen, of--en dit is misschien by vermeend verschil van beschaving, zeer dikwyls de hoofdzaak--wier vooroordeelen een andere richting hebben genomen dan de zyne."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s190","id":"h7-s190","source":"Hoe onbaatzuchtig ook, hy bouwde op deze en vele andere omstandigheden de meening dat hierachter een roman intime verscholen lag, en men mag 't hem niet euvel duiden dat hy, die voor zyn duren inborst veel behoefde, met vreugde dien roman een bly einde had zien nemen."}]},{"lemma":"duif","count":1,"glosses":["pigeons"],"forms":["duiven"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s200","id":"h16-s200","source":"Op Java zullen de gebraden duiven niemand in den mond vliegen: er moet gewerkt worden, wie dàt niet wil, is arm en blyft arm, dat spreekt vanzelf."}]},{"lemma":"duimbreed","count":1,"glosses":["thumb’s breadth"],"forms":["duimbreed"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s17","id":"h17-s17","source":"De buffel keerde gewillig om als hy aan 't eind was van den akker, en verloor geen duimbreed gronds by het terugploegen van de nieuwe voor, die altyd naast de oude lag als ware de sawah een tuingrond geweest, geharkt door een reus."}]},{"lemma":"duister","count":3,"glosses":["dark"],"forms":["duister"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s168","id":"h14-s168","source":"We hebben uit zyn toespraak aan de Hoofden gehoord dat hy zyn plicht wilde doen, dat hy onrecht wilde te-keer gaan, en tevens hoop ik dat de lezer uit de gesprekken die ik meedeelde, hem heeft leeren kennen als iemand die wel in-staat was iets uittevinden en tot klaarheid te brengen, dat voor sommige anderen verborgen was of in 't duister lag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s172","id":"h17-s172","source":"Hy zocht in het duister, en betastte vele stammen. Weldra vond hy een bekende oneffenheid aan de zuidzyde van een boom, en hy legde den vinger in een gleuf die Si-Panteh daarin gehakt had met zyn parang, om den pontianak te bezweren die schuld had aan de tandpyn van Panteh's moeder, kort voor de geboorte van zyn broertje."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s232","id":"h17-s232","source":"Reeds lang zal de zon ondergegaan wezen, En slapen in de zee, als alles duister is... En nog altyd zal myn ziel En myn hart bitter bedroefd zyn...."}]},{"lemma":"duisternis","count":2,"glosses":["darkness"],"forms":["duisternis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s144","id":"h14-s144","source":"De natuur dezer dieren doet hun duisternis en schuiling voortrekken boven 't licht van open plaatsen, zoodat, als Havelaars erf zindelyk ware gehouden, de slangen niet dan als 't ware haars ondanks en verdwaald, de ruigte in den ravyn zouden verlaten hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."}]},{"lemma":"duit","count":2,"glosses":["penny","farthings"],"forms":["duit","duiten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s176","id":"h8-s176","source":"De Regent heeft geen duit in huis: zyn schryver heeft het my gezegd, en bovendien ... dat brusque vragen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s131","id":"h15-s131","source":"Ze is nuttig toetepassen, want men kan voor zeker houden dat de zieke, die door overspanning in de eerste periode stikken zou aan een mug, later--na de buikziekte!--zonder bezwaar kemels zal verdragen. Of, om duidelyker te spreken, dat een beambte die \"geschenken aanneemt, niet met het doel zich te verryken\"--by-voorbeeld een bos pisang ter-waarde van eenige duiten--met smaad en schande zal worden weggejaagd in de eerste periode der ziekte, maar dat iemand die 't geduld heeft het laatste tydperk aftewachten, zeer gerust en zonder eenige vrees voor straf, zich zal kunnen meester maken van den tuin waar de pisang groeide, met de tuinen die daarnaast liggen er by ... van de huizen die in den omtrek staan ... van wat er in die huizen is ... en van nog een-en-ander meer, ad libitum."}]},{"lemma":"Duits","count":14,"glosses":["German"],"forms":["duitsche","duitsch","duitschen"],"morphology":["adjective, attributive","adjective, attributive, inflected","noun, neuter, singular","adjective, inflected","adjective, attributive, historical spelling","adjective, attributive, neuter singular, archaic spelling","noun, language name, neuter singular","adjective, inflected, nominally used","adjective","adjective, genitive singular","adjective, attributive plural"],"note":"Duitsche is the historical spelling and inflected form of modern Duitse.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s10","id":"h2-s10","source":"Dat vooral zich de behoefte deed gevoelen aan fatsoenlyke, welopgevoede jongelieden, voor de korrespondentie in het duitsch."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s11","id":"h2-s11","source":"Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s18","id":"h2-s18","source":"Maar ... het kan nooit kwaad dat ze 't weten, dunkt me. ...dat ik met het oog dáárop, niets liever wenschte dan den heer Ernest Stern belast te zien met de duitsche korrespondentie van ons huis."}]},{"lemma":"Duitser","count":8,"glosses":["German","Germans"],"forms":["Duitscher","Duitschers"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, archaic spelling","noun, plural","noun, masculine plural","noun, masculine, singular","noun, common gender, plural"],"note":"Duitscher is the historical spelling of Duitser.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s14","id":"h2-s14","source":"Dit alles is de zuivere waarheid, lezer! Weet ge wel, dat de jonge Duitscher, die op de beurs by pilaar 17 stond, weggeloopen is met de dochter van Busselinck & Waterman?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s28","id":"h2-s28","source":"Hy had dan ook wel iets van een Duitscher, en van een reiziger ook. Hy was zeer blond, had blauwe oogen, en in houding en kleeding iets dat den vreemdeling verraadde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s10","id":"h4-s10","source":"Over de scheuring van het romeinsche ryk. Over de GEMÜTHLICHKEIT der Duitschers."}]},{"lemma":"Duitsland","count":2,"glosses":["Germany"],"forms":["Duitschland"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":"Duitschland is the historical spelling of Duitsland.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s187","id":"h7-s187","source":"Wat haar afkomst van moederszyde aangaat, herinnerde zy zich dat haar grootvader op zeer aanzienlyken voet geleefd had, en uit sommige papieren bleek dat deze in het bezit was geweest van de posteryen in Zwitserland, op de wyze zooals thans nog in een groot gedeelte van Duitschland en Italie, die tak van inkomst de apanage uitmaakt der vorsten van Turn en Taxis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s257","id":"h14-s257","source":"Hy had haar in Indie moeten achterlaten, en bevond zich in Duitschland."}]},{"lemma":"duivel","count":1,"glosses":["devils"],"forms":["duivels"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s151","id":"h6-s151","source":"Het zal dan ook wel hierom wezen, dat romandichters hun helden gewoonlyk tot duivels of engelen maken."}]},{"lemma":"duivelachtig","count":1,"glosses":["devilish"],"forms":["duivelachtig"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s83","id":"h9-s83","source":"Dáár aanbidden zy God onder aanroeping van een valschen profeet, die een gruwel is voor de oogen des Heeren! En, geliefden, zelfs zyn er die, als ware het niet genoeg een valschen profeet te gehoorzamen, zelfs zyn er die een anderen God, wat zeg ik, die goden aanbidden, goden van hout of steen, die zyzelf gemaakt hebben naar hun beeld, zwart, afschuwelyk, met platte neuzen en duivelachtig! ja, geliefden, byna beletten my de tranen hier voorttegaan, nog dieper is de verdorvenheid van Cham's geslachte!"}]},{"lemma":"duizelig","count":2,"glosses":["dizzy","giddy"],"forms":["duizelig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s76","id":"h3-s76","source":"Ik wilde voor Frits niet weten dat ik eenig belang begon te stellen in den inhoud van dat pak, en stuurde hem daarom weg. 't Werd my inderdaad duizelig, toen ik zoo den eenen bundel vóór, den anderen na, opnam, en de opschriften las."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s157","id":"h15-s157","source":"Hy had den tegenwoordigen Gouverneur-generaal in 't begin van de ongesteldheid minder duizelig gevonden dan de meeste anderen, en hy besloot hieruit dat ook de verdere loop der ziekte een andere richting nemen zou."}]},{"lemma":"duizeling","count":2,"glosses":["giddiness"],"forms":["duizeling","Duizeling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s124","id":"h15-s124","source":"Duizeling. Wierook-dronkenschap."}]},{"lemma":"duizelingwekkend","count":2,"glosses":["dizzying"],"forms":["duizelingwekkende","duizelingwekkend"],"morphology":["adjective, attributive","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s117","id":"h15-s117","source":"Om nu niet al de hoedanigheden van hoofd en hart te noemen die daartoe noodig zyn, vestige men slechts 't oog op de duizelingwekkende hoogte waarop zoo eensklaps de man wordt geplaatst, die--gisteren nog eenvoudig burger--heden macht heeft over millioenen onderdanen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."}]},{"lemma":"duizend","count":19,"glosses":["thousands","thousand","a thousand","thousands of"],"forms":["duizenden","duizend","duizende"],"morphology":["numeral","substantivized numeral, plural","cardinal numeral","numeral, substantivized, plural","nominalized numeral, plural","numeral, plural","numeral, plural, nominalized","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s73","id":"h4-s73","source":"Ik heb uitgerekend dat die man sedert vier-en-dertig jaren, aan inkomen--zoo van Last & Co, als vroeger van Last & Meyer, maar de Meyers zyn er uit--de som van byna vyftien duizend gulden genoten heeft, en dit is voor een burgerman een aardig sommetje."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s37","id":"h5-s37","source":"Honderden gezadelde paarden bedekten den weg, en duizend menschen voor 't minst--wat veel was voor die plek--liepen in bedryvig wachten heen-en-weer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."}]},{"lemma":"duizendmaal","count":1,"glosses":["a thousand times"],"forms":["duizend-maal"],"morphology":["multiplicative numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s91","id":"h8-s91","source":"Dertig-maal duizend-maal duizend zielen, ja, meer dan zooveel, zyn gehouden zyn bevelen te gehoorzamen, maar hy kan niet wezen naby allen die afhangen van zynen wil."}]},{"lemma":"dulden","count":3,"glosses":["will tolerate","tolerate"],"forms":["duld","dulden"],"morphology":["verb, present, first-person singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s100","id":"h8-s100","source":"En de Regent zou niet dulden dat zoo-iets geschiedde in zyn regentschap. En ook ik zal het tegengaan waar ik kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s219","id":"h8-s219","source":"Onrecht duld ik niet, by God, dat duld ik niet!"}]},{"lemma":"dun","count":2,"glosses":["thin","thinner"],"forms":["dun","dunner"],"morphology":["attributive adjective, uninflected","adjective, comparative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s129","id":"h6-s129","source":"Om den hals had zy een dun zyden koordje, waaraan twee kleine medaljons, die ge echter niet te zien kreegt, daar ze verscholen waren in de plooien voor hare borst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s16","id":"h9-s16","source":"En al dunner wordt de bundel bladen onder uw rechterduim, en al schraler wordt myn hoop op die omhelzing ... ja, waarachtig, ik had zelfs staat-gemaakt op een traan!"}]},{"lemma":"dunken","count":5,"glosses":["seems","it seems"],"forms":["dunkt"],"morphology":["verb, present, singular","verb, present, third-person singular"],"note":"The impersonal expression het dunkt me means ‘it seems to me’ or ‘I should think.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s18","id":"h2-s18","source":"Maar ... het kan nooit kwaad dat ze 't weten, dunkt me. ...dat ik met het oog dáárop, niets liever wenschte dan den heer Ernest Stern belast te zien met de duitsche korrespondentie van ons huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s198","id":"h4-s198","source":"Een makelaar is toch geen kruier, dunkt me, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie. Ik had mijn jas met bont aan, en toch zat ze daar zoo eenvoudig, en praatte zoo kalm met haar kinderen, alsof ze alleen was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s15","id":"h9-s15","source":"Het \"mooie hoofdstuk\" moet voorby wezen, dunkt me. Ge zyt in 't minst niet opgesprongen, hebt niets omhelsd."}]},{"lemma":"dunnen","count":1,"glosses":["thinned"],"forms":["gedund"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s200","id":"h14-s200","source":"Waar gebrek of hongersnood de bevolking heeft gedund, was dit een gevolg van misgewas, van droogte, regen of zoo-iets, nooit van wanbestuur."}]},{"lemma":"duren","count":10,"glosses":["lasted","took","lasts"],"forms":["duurde","geduurd","duurt","duurden"],"morphology":["verb, past, singular","verb, participle","verb, present, singular","verb, past, third person plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s19","id":"h1-s19","source":"De eb, in 1672 geloof ik, duurde wat langer dan gewoonlyk, expres om Nederland te beschermen. Leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."}]},{"lemma":"durven","count":26,"glosses":["dared","dare","dares","venture"],"forms":["durfde","durft","durf","durven","Durfde"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past, first person singular","verb, present, second person singular","modal verb, present, first-person singular","verb, present, third-person singular","modal verb, past, singular","verb, present, first person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s54","id":"h2-s54","source":"Ieder wilde, maar niemand durfde. Er werd geloot, en het lot viel op my."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s57","id":"h2-s57","source":"Maar zie, uit valsche schaamte durfde ik niet zeggen dat ik niet durfde, en bovendien, ik moest wel vooruit, want myn makkers drongen me, en weldra stond ik voor de kraam. Het meisje zag ik niet: ik zag niets!"}]},{"lemma":"dus","count":144,"glosses":["therefore","so","then","thus","and so","accordingly","consequently","So"],"forms":["dus","Dus","dùs"],"morphology":["adverb","sentence adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s6","id":"h1-s6","source":"Ik pas er dus wel op, dat ik geen romans schryf, of andere valsche opgaven doe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"}]},{"lemma":"dusdanig","count":9,"glosses":["such a","such","Such"],"forms":["dusdanige","Dusdanige","dusdanigen"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, attributive, plural","demonstrative adjective, inflected, singular","adjective, attributive, inflected","adjective","adjective, masculine singular, dative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s65","id":"h5-s65","source":"Het kent slechts den Resident, en de beambten die onder hem het besturen. Een dusdanige residentie--er zyn er, die byna een millioen zielen bevatten--is verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s90","id":"h5-s90","source":"De verhouding tusschen europesche ambtenaren, en dusdanige hooggeplaatste javaansche grooten, is van zeer kieschen aard."}]},{"lemma":"dusdoende","count":1,"glosses":["by so doing"],"forms":["dusdoende"],"morphology":["adverbial participial expression"],"note":"Literally “thus doing”; idiomatically “by so doing.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s134","id":"h16-s134","source":"Met zachtheid en teederheid smeekt hy hem, toch niet te verwerpen het brood des eeuwigen levens, en dusdoende te vervallen in de klauwen van Satan, die met zyn engelen het vuur bewoont, dat hem bereid is tot in eeuwigheid."}]},{"lemma":"dusgenaamd","count":3,"glosses":["so-called"],"forms":["dusgenaamd","dusgenaamde"],"morphology":["adjective, attributive","adjective, attributive, archaic"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s48","id":"h5-s48","source":"Het dusgenaamd Nederlandsch Indie--'t adjektief nederlandsch komt me eenigszins onnauwkeurig voor, doch 't werd officieel aangenomen--is, wat de verhouding van het moederland tot de bevolking aangaat, te splitsen in twee zeer verschillende hoofddeelen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s130","id":"h5-s130","source":"In de raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat men de uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten voortaan niet weder zou voortzetten tot hongersnood toe ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s94","id":"h7-s94","source":"Een liplap--om den term te bezigen die voor beleefder wordt gehouden, zou ik moeten zeggen een \"dusgenaamd inlandsch kind\" maar ik vraag vergunning my te houden aan 't spraakgebruik dat uit allitteratie geboren schynt, zonder dat ik met die uitdrukking iets beleedigends bedoel, en wat beteekent het woord dan ook?--een liplap heeft veel goeds."}]},{"lemma":"duur","count":7,"glosses":["dear","most sacred","costly","precious","length","hard to find"],"forms":["duur","duurste","duren","dure"],"morphology":["adjective","adjective, superlative, plural","adjective, inflected","noun, masculine, singular"],"note":"De goede raad was duur is an idiom meaning it was hard to know what to do.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s53","id":"h2-s53","source":"Terwyl we dus--we waren wel met ons tienen--vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. Maar toen was de goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s190","id":"h7-s190","source":"Hoe onbaatzuchtig ook, hy bouwde op deze en vele andere omstandigheden de meening dat hierachter een roman intime verscholen lag, en men mag 't hem niet euvel duiden dat hy, die voor zyn duren inborst veel behoefde, met vreugde dien roman een bly einde had zien nemen."}]},{"lemma":"duurzaam","count":2,"glosses":["lasting"],"forms":["duurzaam"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s146","id":"h6-s146","source":"Zyn indrukken waren te levendig, dan dat men ze voor duurzaam houden durfde, en toch bewees hy dikwyls dat ze duurzaam waren."}]},{"lemma":"dürfen","count":2,"glosses":["may"],"forms":["Darf","darfst"],"morphology":["modal verb, present, first-person singular","modal verb, present, second-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s290","id":"h14-s290","source":"--Darf ich 's fangen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s291","id":"h14-s291","source":"--Du darfst es, doch das Flieglein ist so zart, Du wirst gewiss es weh thun, und sobald Du 's mit den Fingern all zu roh berührst, Ist 's Thierchen krank, und stirbt, und glänzt nicht mehr."}]},{"lemma":"dwaas","count":3,"glosses":["fools","fool","absurd"],"forms":["dwazen","dwaas","dwaze"],"morphology":["substantivized adjective, plural","noun, common gender, singular","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s86","id":"h9-s86","source":"Yst ge niet by dit tafereel? Krimpt uw hart niet in-een by het bedenken wat het lot wezen zal van al die dwazen, zoodra de bazuine schallen zal, die de dooden oproept ter scheiding van rechtvaardigen en onrechtvaardigen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s274","id":"h17-s274","source":"Een oude vrouw nam hem mede naar haar huisjen en verpleegde den armen dwaas."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s69","id":"h18-s69","source":"In de afschriften van officieele stukken--afschriften die overigens letterlyk overeenstemmmen met het oorspronkelyke--geloof ik de dwaze titulatuur te mogen vervangen door eenvoudige voornaamwoorden."}]},{"lemma":"dwaasheid","count":2,"glosses":["foolish acts","folly"],"forms":["dwaasheden","dwaasheid"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s62","id":"h9-s62","source":"Dat komt in een fatsoenlyk huishouden niet te-pas. Ook heb je poppetjes geteekend op 't legblad van Bastiaans, toen de man weer niet binnen was--omdat hy telkens de jicht heeft--dat houdt de menschen op 't kantoor van hun werk, en er staat in Gods Woord dat zulke dwaasheden ten-verderve leiden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s21","id":"h15-s21","source":"Hem bleef de mishandeling gespaard die hem wachtte by terugkeer in zyn dorp, en de rottingslagen die de straffe zyn voor al wie een oogenblik meenen kon geen beest te wezen, geen onbezield stuk hout of steen. De straffe van wie in een aanval van dwaasheid geloofd had dat er Recht in 't land was, en dat de adsistent-resident den wil had, en de macht, om dat Recht te handhaven ..."}]},{"lemma":"dwalen","count":7,"glosses":["wander","roam","erred","err","am mistaken","wandering"],"forms":["dwalen","dwaal","gedwaald","dwalend"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive","verb, present, plural","verb, participle","verb, present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s200","id":"h7-s200","source":"Er dwalen in zoo'n onbeschaafd land, op den laten avend geen meisjes over straat, die een weinig eer te verkoopen hebben voor een weinig voedsel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s131","id":"h8-s131","source":"Wie gedwaald mocht hebben kan op een zacht oordeel van myn kant staat-maken, want daar ik zelf zo menig keer dwaal, zal ik niet streng zyn ... niet althans in de gewone dienstvergrypen of nalatigheden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s243","id":"h11-s243","source":"Ach, nu herinner ik my op-eenmaal hoe ik zoo-even verdwaald ben geraakt in dat liedje, waarin ik 't \"donker oog\" van dien visschersknaap tot scheelwordens toe \"rond-om laat dwalen\" in één richting ... heel gek!"}]},{"lemma":"dwaling","count":4,"glosses":["errors","error"],"forms":["dwalingen","dwaling"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular","noun, feminine plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s49","id":"h4-s49","source":"Over de kracht der dwaling. Over de werkeloosheid van een Opperwezen, by volmaakte natuurwetten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s102","id":"h6-s102","source":"Er zyn weinig omstandigheden in de stoffelyke wereld, die den denkenden mensch geen aanleiding geven tot het maken van opmerkingen op verstandelyk gebied, en zoo heb ik myzelf dikwyls afgevraagd of niet veel dwalingen die onder ons kracht van wet hebben, veel \"scheefheden\" die wy voor \"recht\" houden, hieruit voortvloeien, dat men te lang met hetzelfde gezelschap in denzelfden reiswagen heeft gezeten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s42","id":"h16-s42","source":"Grooter nog zy die eerbied voor hem dan voor den geleerde die minder moeielykheden te overwinnen had omdat hy, op verren afstand zonder aanschouwing, minder gevaar liep te vervallen in de dwalingen die 't gevolg zyn eener gebrekkige aanschouwing zooals onmisbaar ten-deel viel aan den gewezen Gouverneur-generaal."}]},{"lemma":"dwang","count":1,"glosses":["compulsion"],"forms":["dwang"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s168","id":"h18-s169","source":"Ik zei dit later aan Stern, die beweerde dat het door dwang geschiedde, en dat hy dit uit Sjaalmans pak bewyzen kon. Maar ik heb hem gezegd, dat die Sjaalman een lasteraar is, dat hy meisjes heeft geschaakt--even als die jonge Duitscher by Busselinck & Waterman--en dat ik volstrekt geen waarde hecht aan zyn oordeel, want dat ik nu van een resident zelf had gehoord hoe de zaken stonden, en dus van m'nheer Sjaalman niets te leeren had."}]},{"lemma":"dwangarbeid","count":1,"glosses":["HARD LABOR"],"forms":["DWANGARBEID"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s44","id":"h14-s44","source":"En hy toonde my een vonnis van den Rappat-raad te Natal waarvan hy voorzitter was, houdende: VEROORDEELING VAN ZEKEREN Si Pamaga TOT DE STRAF VAN GEESELING EN BRANDMERK, EN--ik meen--TWINTIGJARIGEN DWANGARBEID, WEGENS POGING TOT MOORD OP DEN TOEANKOE VAN NATAL."}]},{"lemma":"dweepzucht","count":3,"glosses":["fanaticism"],"forms":["dweepzucht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s10","id":"h14-s10","source":"De landstreken Mandhéling en Ankola--dit was de naam der adsistent-residentie die gevormd was uit de pas tot rust gebrachte Battahlanden--waren wel nog niet gezuiverd van atjineschen invloed--want waar dweepzucht eens wortel schiet, is 't uitroeien moeielyk--maar de Atjinezen zelf waren er toch niet meer. Dit was evenwel den Gouverneur niet genoeg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s27","id":"h14-s27","source":"Zéker is 't dat de man, wat zyn islamsche dweepzucht aangaat, wel tot zoo-iets kan in-staat geweest zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s31","id":"h15-s31","source":"Bovendien meende de man, door dweepzucht beheerscht, by 't klimmen zyner jaren het heil van zyn ziel voor bezoldigde bedevaarten naar Mekka en voor aalmoezen aan gebedzingende leegloopers te kunnen inkoopen."}]},{"lemma":"dwingelands","count":1,"glosses":["tyrannical"],"forms":["dwingelandsche"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s142","id":"h5-s142","source":"Zulke geschenken zyn dan ook dikwyls van zoo weinig waarde, dat het afwyzen iets vernederends zou in zich sluiten, en vaak is alzoo deze gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind dat zyn liefde tot den vader tracht te uiten door 't aanbieden van een klein geschenk, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur."}]},{"lemma":"dwingen","count":10,"glosses":["force","forced","enforced","compels","compelled","obliged","be forced","drove"],"forms":["gedwongen","dwingen","dwong","dwingt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","past participle used adjectivally","verb, present, third-person singular","verb, past participle, predicative","verb, past participle","adjective, past participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s59","id":"h7-s59","source":"In een oogenblik van gedwongen rust in een moddergat, vroeg Verbrugge den resident, of hy met den nieuwen adsistent-resident reeds gesproken had over mevrouw Slotering? --M'nheer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s214","id":"h8-s214","source":"En deze ... zie, ik wil gelooven dat hy gaarne anders wilde, maar de nood dwingt hem gebruik te maken van zulke middelen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s176","id":"h12-s176","source":"Het schynt dat de generaal zelf dat geld voor my betaald heeft, om niet gedwongen te zyn die geillustreerde kwitantie terug te zenden naar Batavia."}]},{"lemma":"dynastie","count":1,"glosses":["dynasties"],"forms":["dynastien"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s112","id":"h3-s112","source":"Over legitimiteit van dynastien. Over de volksletterkunde in Javaansche rhapsoden."}]},{"lemma":"dysenterisch","count":1,"glosses":["dysenteric"],"forms":["dyssenterische"],"morphology":["adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s130","id":"h15-s130","source":"Tusschen deze beide stadien in, en als overgang--misschien zelfs als oorzaak van dien overgang--liggen dyssenterische buikaandoeningen. Ik vertrouw dat velen in Indie me dankbaar zullen wezen voor deze diagnose."}]}]}