{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"h","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/h","headwords":[{"lemma":"h","count":1,"glosses":["h"],"forms":["h"],"morphology":["noun, letter name"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."}]},{"lemma":"Haag","count":4,"glosses":["Hague"],"forms":["Haag"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s188","id":"h16-s188","source":"Toen ik trouwde, ben ik zelf in den Haag geweest, en heb met myn vrouw 't Mauritshuis bezocht. Ik ben daar in aanraking gekomen met alle standen van de maatschappy, want ik heb den Minister van Financien zien voorbyryden, en we hebben samen flanel gekocht in de Veenestraat--ik en myn vrouw, meen ik--en nergens heb ik 't minste blijk bespeurd van ontevredenheid met de Regeering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s189","id":"h16-s189","source":"Die juffrouw in den winkel zag er tevreden uit, en toen dus in 1848 sommigen ons trachtten wys te maken dat in den Haag niet alles was zoo als 't behoorde, heb ik op den krans over die ontevredenheid het myne gezegd. Ik vond geloof, want ieder wist dat ik by ondervinding sprak."}]},{"lemma":"haai","count":5,"glosses":["sharks"],"forms":["haaien"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s70","id":"h6-s70","source":"Ik noem iemand die in 't water springt om een hond te redden van de haaien, een gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s251","id":"h14-s251","source":"Was 't koketterie van Havelaar, toen hy te Natal een hond--Sappho heette het dier--nasprong in de riviermonding, omdat hy vreesde dat het nog jonge dier niet goed genoeg zwemmen kon om de haaien te ontwyken die daar zoo menigvuldig zyn?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s22","id":"h15-s22","source":"Was 't, niet inderdaad beter dien man te beletten den volgenden dag by den adsistent-resident terugtekeeren--zooals deze hem 's avends zeggen liet--en zyn klachte te smoren in 't gele water van den Tjioedjoeng, dat hem zachtkens zou afvoeren naar hare monding, gewoon als ze was overbrengster te wezen van die broederlyke groetgeschenken der haaien in 't binnenland aan de haaien in zee?"}]},{"lemma":"haar","count":278,"glosses":["her","its","hair","their","it","to her","hairs","her own","itself","them","their share","its own","for her","hers","his","your"],"forms":["haar","haren","hare","háár","Haar","Háár"],"morphology":["possessive determiner","pronoun, accusative","possessive pronoun","pronoun","possessive determiner, third person singular","possessive determiner, singular","pronoun, dative","possessive determiner, third-person singular","pronoun, object form","noun, neuter, plural","possessive determiner, third person singular feminine","pronoun, object singular","noun, plural","pronoun, accusative, singular","pronoun, oblique","pronoun, third person singular, object","pronoun, dative, singular","possessive determiner, stressed, singular","possessive determiner, feminine singular, archaic inflection","possessive determiner, inflected","pronoun, third-person singular, object form","possessive pronoun, third-person plural","personal pronoun, accusative","personal pronoun, accusative, third person singular","personal pronoun, object form, singular","possessive pronoun, singular","pronoun, accusative, singular, emphatic","noun, common gender, singular","possessive determiner, archaic inflection","possessive determiner, archaic inflected form","pronoun, stressed, singular","noun, neuter, plural, archaic genitive form","pronoun, object, third person singular","possessive determiner, third person singular feminine, inflected","personal pronoun, third person singular feminine, object form","possessive determiner, emphatic","pronoun, third person singular, object form","personal pronoun, accusative singular, emphatic","possessive determiner, singular, emphatic","pronoun, object form, singular","pronoun, indirect object, singular","possessive determiner, masculine singular, archaic inflection","personal pronoun, third person singular, indirect object","personal pronoun, third person singular","possessive determiner, third person singular, emphatic","personal pronoun, dative, singular","possessive determiner, emphatic, singular","possessive determiner, third person singular, inflected archaic form","possessive pronoun, third person singular","substantivized possessive pronoun, neuter singular","personal pronoun, dative, third person singular","noun, neuter, singular","personal pronoun, accusative singular","pronoun, dative, third-person singular","possessive pronoun, feminine singular, emphatic","possessive determiner, archaically inflected","possessive determiner, masculine singular, oblique","possessive determiner, feminine singular, inflected","possessive determiner, feminine singular, uninflected","personal pronoun, oblique, singular","possessive determiner, masculine singular, dative","possessive determiner, masculine singular, accusative","pronoun, personal, accusative","pronoun, accusative, common gender, singular","pronoun, accusative, feminine","personal pronoun, accusative, singular","personal pronoun, third person singular, object","possessive determiner, emphatic, third person singular","possessive determiner, third person plural","possessive determiner, feminine singular","possessive pronoun, predicative","possessive determiner, formal"],"note":"Op een haar means “exactly” or “down to the smallest detail.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s57","id":"h1-s57","source":"Dan komt haar eerste minnaar--die vroeger klerk was aan 't kopieboek, maar nu schatryk--op-eens terug, en trouwt haar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s48","id":"h2-s48","source":"Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek."}]},{"lemma":"Haar","count":1,"glosses":["hair"],"forms":["Haare"],"morphology":["noun, neuter, accusative plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s280","id":"h14-s280","source":"Doch... immer nicht, bisweilen nicht! Du weisst, Wenn's Schwesterlein dir in die Haare greift, Und krähend dir 's Gesichtchen nahe drückt, Dann lachst du freudig, das ist auch Gefühl."}]},{"lemma":"haard","count":1,"glosses":["hearth"],"forms":["haard"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s56","id":"h12-s56","source":"--E.H.V.W: eigen haard veel waard."}]},{"lemma":"Haarlemmer","count":1,"glosses":["Haarlem"],"forms":["Haarlemmer"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s166","id":"h7-s166","source":"Ja, zy had het goed gevonden, toen hy die beide arme vrouwen uit de Nieuwstraat, die nooit Amsterdam hadden verlaten, en nooit waren \"uitgeweest\" rondleidde op de Haarlemmer kermis, onder 't koddig voorwendsel dat de Koning hem belast had met: \"het amuzeeren van oude vrouwtjes die zich zoo goed gedragen hadden\". Zy vond het goed dat hy de weeskinderen uit alle gestichten te Amsterdam op koek en amandelmelk onthaalde, en ze overlaadde met speelgoed."}]},{"lemma":"haarwervel","count":2,"glosses":["hair whorl","hair whorls"],"forms":["haarwervel","haarwervels"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s162","id":"h8-s162","source":"De Adhipatti bezag 't hoofd van den kleine, en inderdaad, ook hy zag op de kruin den dubbelen haarwervel die, naar 't bygeloof op Java, bestemd is een kroon te dragen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s30","id":"h17-s30","source":"De penghoeloe zelf had gezegd dat er ontong was in den loop van die haarwervels op de achterschoften."}]},{"lemma":"haasje-over","count":1,"glosses":["leapfrog"],"forms":["haasjen-over"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Historical diminutive spelling; modern Dutch is haasje-over.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."}]},{"lemma":"haast","count":3,"glosses":["haste"],"forms":["haast"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s133","id":"h4-s133","source":"Ik nam met alles genoegen, want er was groote haast by myn boek. Stern had den volgenden dag zyn eerste hoofdstuk gereed, en ziedaar, lezer, de vraag beantwoord, hoe 't komt dat een makelaar in koffi--Last & Co, Lauriergracht N° 37--een boek schryft, dat op een roman gelykt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s82","id":"h16-s82","source":"Ik heb dien avend terstond aan den ouden Stern geschreven dat hy haast moest maken met zyn orders, en vooral zich in-acht nemen tegen valsche berichten, want de koffi staat heel goed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s256","id":"h17-s256","source":"Maar ... was 't zyn haast, zyn drift, die hem belette Adinda's huis te vinden?"}]},{"lemma":"haasten","count":3,"glosses":["hasten","hastens"],"forms":["haast"],"morphology":["verb, present, singular","verb, present, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s90","id":"h7-s90","source":"Ter-eere der begrippen van menschelykheid in Indie, haast ik me hier bytevoegen dat, hoe scherp ook de lyn zy, die in 't maatschappelyk verkeer wordt getrokken tusschen de twee soorten van individuën, welke tegenover den inlander gelykelyk den naam van Hollander dragen, deze afscheiding evenwel geenszins 't barbaarsch karakter vertoont, dat in Amerika by de standsplitsing wordt waargenomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s155","id":"h14-s155","source":"De Regent of de Dhemang die zoodanige oproeping ontvangt, haast zich daaraan te voldoen, want hy weet zeer goed dat het den gezaghebbenden ambtenaar die van dat gezag misbruik maakt, later moeielyk vallen zou een inlandsch Hoofd te bestraffen over een gelyke fout. En alzoo strekt het vergryp van den een tot vrybrief voor den ander."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s51","id":"h15-s51","source":"Ik haast me dus hierby te voegen dat veel anderen evenzeer moeielykheid zouden gevonden hebben in 't beantwoorden van die eenvoudige vraag."}]},{"lemma":"haastig","count":1,"glosses":["hastily"],"forms":["haastig"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s145","id":"h6-s145","source":"Hy was stipt en ordelyk, en daarby buitengewoon geduldig, doch juist omdat stiptheid, orde en geduld hem moeielyk vielen, daar zyn geest iets wilds had. Hy was langzaam en omzichtig in 't beoordeelen van zaken, hoewel dit niet zoo scheen aan wie hem zoo haastig zyn slotsommen hoorden uiten."}]},{"lemma":"haat","count":3,"glosses":["hatred"],"forms":["haat"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s97","id":"h8-s97","source":"En ik, die gisteren den Almachtigen God tot getuige nam dat ik rechtvaardig zou zyn en goedertieren, dat ik recht zou doen zonder vrees en zonder haat, dat ik zal zyn: \"een goed adsistent-resident\" ... ook ik wensch te doen wat myn plicht is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s65","id":"h14-s65","source":"De Natallers vermoedden dat de generaal zich verlaagde tot een werktuig van mandhélingschen haat, en 't was in die omstandigheden dat ik van-tyd tot-tyd iets doen kon, wat hy \"kordaat\" vond, vooral daar hy de weinige macht die er uit het fort kon gemist worden, en het detachement mariniers dat hy van boord had meegebracht, niet aan my afstond ter bedekking als ik naar de plekken reed waar men samenschoolde. Ik heb by die gelegenheid opgemerkt dat de generaal Vandamme zeer goed zorgde voor zyn eigen veiligheid, en 't is dáárom dat ik zyn roem van dapperheid niet onderschryven mag voor ik er meer van gezien heb, of iets anders."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s73","id":"h14-s73","source":"Verder: dat het vonnis tegen den ongelukkigen Si Pamaga was geslagen onder de pressie van den voorzitter--myn voorganger--en van 't Raadslid Soetan Salim, welke personen de voorgewende misdaad van Si Pamaga hadden verzonnen om aan den gesuspendeerden adsistent-resident van Mandhéling een wapen ter zyner verdediging in de hand te stellen, en om lucht te geven aan hun haat jegens Jang di Pertoean."}]},{"lemma":"haben","count":13,"glosses":["have","has","do have","did","have it"],"forms":["hast","hat","Hat","Hast","haben's","Hab","habe","haben"],"morphology":["verb, present, third-person singular","auxiliary verb, present, second-person singular","auxiliary verb, present, singular","verb, present, second-person singular","verb, present, third-person plural, contracted object","verb, present, first-person singular, elided","auxiliary verb, present, first-person singular","auxiliary verb, present, third-person singular","verb, present, third-person plural"],"note":"Haben's contracts haben es.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s261","id":"h14-s261","source":"Der Nachtwind säuselt, und die Luft wird kühl, Zu kühl für dich vielleicht: dein Stirnchen glüht! Du hast den ganzen Tag so wild gespielt, Und bist wohl müde, komm, dein Tikar harret."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s266","id":"h14-s266","source":"--Ich glaube nicht. Man sagt, die Frucht, der Stein, hat kein Gefühl."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s268","id":"h14-s268","source":"--Nein, Man sagt, sie fühle nicht. --Warum denn, Mutter, Als gestern ich die Pukul ampat brach Hast du gesagt: es thut der Blume weh?"}]},{"lemma":"hak","count":1,"glosses":["heels"],"forms":["hakken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."}]},{"lemma":"hakken","count":1,"glosses":["hacked"],"forms":["gehakt"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s172","id":"h17-s172","source":"Hy zocht in het duister, en betastte vele stammen. Weldra vond hy een bekende oneffenheid aan de zuidzyde van een boom, en hy legde den vinger in een gleuf die Si-Panteh daarin gehakt had met zyn parang, om den pontianak te bezweren die schuld had aan de tandpyn van Panteh's moeder, kort voor de geboorte van zyn broertje."}]},{"lemma":"hal","count":1,"glosses":["halls"],"forms":["hallen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s78","id":"h13-s79","source":"Meent ge dat Amy Robsart's dood U zoo treffen zou, als ge vreemdeling waart geweest in de hallen van Kenilworth?"}]},{"lemma":"halen","count":22,"glosses":["drew","brought","fetch","hauled","pulled","caused","is to find","get","draw","haul","bring","picked up","be had","fetched"],"forms":["gehaald","halen","haalde","haalden","haalt","haal"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past participle","verb, participle","verb, past, plural","verb, present, singular","verb, imperative, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s37","id":"h1-s37","source":"De held van 't stuk wordt uit het water gehaald door iemand die op 't punt staat bankroet te maken. Dan geeft hy hem zyn halve vermogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s39","id":"h1-s39","source":"Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. 't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen."}]},{"lemma":"half","count":16,"glosses":["half","by halves"],"forms":["half","halve","halven"],"morphology":["adjective","adverb","adjective, uninflected","adjective, inflected, archaic masculine singular","adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s37","id":"h1-s37","source":"De held van 't stuk wordt uit het water gehaald door iemand die op 't punt staat bankroet te maken. Dan geeft hy hem zyn halve vermogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s39","id":"h1-s39","source":"Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. 't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s24","id":"h3-s24","source":"Vindt ge dat er veel omslag noodig is, om dat te zeggen? Welnu, ik heb een broodje met kaas gegeten, daarna twee peren geschild, en ik was ruim half gereed met het orberen van de derde, voor Frits klaar was met die vertelling."}]},{"lemma":"half-afgewerkt","count":1,"glosses":["half-finished"],"forms":["half-afgewerkte"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s122","id":"h18-s123","source":"Er waren een paar half-afgewerkte kinderkousjes in, en een tal van zotte verzen. Ook een brief aan Sjaalmans vrouw, zooals uit het opschrift bleek."}]},{"lemma":"halfgoed","count":1,"glosses":["Half-good"],"forms":["Half-goed"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s76","id":"h15-s76","source":"Half-goed is niet goed."}]},{"lemma":"halfheid","count":5,"glosses":["half-heartedness","half-measures","Half-measures"],"forms":["halfheid","Halfheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s298","id":"h8-s298","source":"Zeg voortaan flink uit waar 't op staat, advienne que pourra! Werp die halfheid van je, beste kerel ... en nu, blyf by ons eten: we hebben hollandsche bloemkool in blik ... maar alles is zeer eenvoudig, want ik moet heel zuinig zyn ... ik ben erg ten-achter in geldzaken: de reis naar Europa, weetje?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s74","id":"h15-s74","source":"Ik ontwaarde by u wederom zekeren schroom om sommige zaken by den waren naam te noemen, iets waarop ik u reeds meermalen opmerkzaam maakte, onder anderen onlangs in tegenwoordigheid van den resident, iets wat ik ter bekorting halfheid noem, en waartegen ik u reeds dikwyls vriendschappelyk waarschuwde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s75","id":"h15-s75","source":"Halfheid leidt tot niets."}]},{"lemma":"halfvergaan","count":1,"glosses":["half-rotted"],"forms":["halfvergane"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s281","id":"h17-s281","source":"Struikelend over halfvergane bamboe en over stukken van 't neergevallen dak, baande hy zich een weg naar 't heiligdom dat hy zocht."}]},{"lemma":"halfwaar","count":1,"glosses":["Half-true"],"forms":["Half-waar"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s77","id":"h15-s77","source":"Half-waar is on-waar."}]},{"lemma":"halm","count":3,"glosses":["stalk","stalks"],"forms":["halm","halmen"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, masculine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s27","id":"h8-s27","source":"Geeft Hy niet regen waar de halm verdort, en een dauwdrup in den bloemkelk die dorst heeft?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s47","id":"h8-s47","source":"En niet overal zyn rotsen die plaats weigeren aan den wortel, want op veel plaatsen is de grond week en vruchtbaar, en roept om de graankorrel die hy ons wil weergeven in gebogen halm."}]},{"lemma":"hals","count":15,"glosses":["neck","necks","throat"],"forms":["hals","halzen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s105","id":"h6-s105","source":"Men kan dan zyn hals eens anders wenden, men beweegt nu-en-dan zyn knie, en misschien zit er eens een juffrouw naast ons met dansschoenen, of een jongetje wiens beentjes den grond niet raken."}]},{"lemma":"halt","count":1,"glosses":["Halt"],"forms":["Halt"],"morphology":["interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s215","id":"h20-s215","source":"Halt, ellendig produkt van vuile geldzucht en godslasterlyke femelary!"}]},{"lemma":"halten","count":2,"glosses":["holds","held"],"forms":["hält","gehalten"],"morphology":["verb, present, singular, German","past participle, German"],"note":"German hält sich zusammen, literally “holds himself together,” is deliberately retained in the translation.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s212","id":"h11-s212","source":"Een deurwaarder hält sich zusammen om dien dag eens terdeeg zyn plicht te doen ... god, welk een plicht! Hoe moet dat zusammen gehalten hart er uitzien!"}]},{"lemma":"halvemanshoogte","count":1,"glosses":["half-man’s height"],"forms":["halvemanshoogte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s61","id":"h2-s61","source":"Ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid my een zoo harden stoot in den rug had gegeven, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot."}]},{"lemma":"ham","count":1,"glosses":["hams"],"forms":["hammen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."}]},{"lemma":"Hamburg","count":3,"glosses":["Hamburg"],"forms":["Hamburg"],"morphology":["proper noun, neuter, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s1","id":"h2-s1","source":"Daar ik niet weet of gy aan de beurs bekend zyt, wil ik u even zeggen dat Stern een eerst huis is in koffi te Hamburg, dat altyd door Last & Co is bediend geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s203","id":"h4-s203","source":"Maar ik moet me houden aan artikel twee, en de Rosemeyers hebben 't goed gevonden. Ik geloof, dat ze Stern in de hoogte steken, omdat hy een oom heeft te Hamburg die in suiker doet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s213","id":"h20-s213","source":"Ik heb u in 't leven geroepen ... ik liet u komen van Hamburg ... ik leerde u redelyk goed hollandsch schryven, in zeer korten tyd ... ik liet u Louise Rosemeyer kussen, die in suiker doet ... het is genoeg, Stern, ge kunt gaan!"}]},{"lemma":"hamer","count":1,"glosses":["hammer"],"forms":["hamer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s288","id":"h11-s288","source":"En daar kwam een man met houweel, en met puntigen bytel, en met zwaren hamer, die steenen hieuw uit de rots."}]},{"lemma":"hand","count":59,"glosses":["hand","hands","handwriting"],"forms":["hand","handen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, common gender singular","noun, feminine, singular"],"note":"Van zijn hand means “written by him” or “of his authorship.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s42","id":"h2-s42","source":"Ik houd er van, het goede optemerken, en wie dit niet doen, zyn ontevreden menschen die ik niet lyden kan. Ja, ja, hy was het, die my uit de handen van den Griek had verlost!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s56","id":"h2-s56","source":"Ik ben man en vader, en houd ieder die het gevaar zoekt, voor een gek, wat ook in de Schrift staat. Het is my inderdaad aangenaam optemerken hoe ik my in myn denkbeelden over gevaar en zulke dingen, gelyk ben gebleven, daar ik thans over zoo-iets nog juist dezelfde meening koester, als dien avend toen ik daar by de kraam van den Griek stond, met de twaalf stuivers die we saamgelegd hadden, in de hand."}]},{"lemma":"Hand","count":4,"glosses":["hand"],"forms":["Hand"],"morphology":["noun, feminine, dative singular","noun, feminine, accusative singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s305","id":"h14-s305","source":"Und würden sie, wenn ich sie mit der Hand Berührte, gleich erkranken, und den Glanz Verlieren, wie das Flieglein?--Seh', noch schwebt es!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s308","id":"h14-s308","source":"Doch 's ist zu weit Für deine kleine Hand: du reichst so hoch nicht. --Kann Er die Sterne fangen mit der Hand?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s313","id":"h14-s313","source":"Ihm träumte von Gefühl, Von Sternen die es fasste mit der Hand...."}]},{"lemma":"hand aan hand","count":1,"glosses":["hand in hand"],"forms":["hand-aan-hand"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s139","id":"h8-s139","source":"De grond is vruchtbaar genoeg, en de bevolking gewillig. Als ieder in 't genot wordt gelaten van de vruchten zyner inspanning, lydt het geen twyfel dat binnen weinig tyds de bevolking zal toenemen, zoo in zielental als in bezittingen en beschaving, want dit gaat veelal hand-aan-hand."}]},{"lemma":"hand in hand","count":1,"glosses":["hand in hand"],"forms":["hand-aan-hand"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s12","id":"h2-s12","source":"...by de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers, en met het oog op de noodzakelykheid om soliditeit van gedrag, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit in de uitvoering, van de gegeven orders ... 't Is, waarachtig, alles de zuivere waarheid!"}]},{"lemma":"handdruk","count":1,"glosses":["handshake"],"forms":["handdruk"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s162","id":"h20-s162","source":"Men zeide zoo beteekenisvol mogelyk, gekomen te zyn om Havelaar te begroeten, en Max ontving menig welsprekenden handdruk ..."}]},{"lemma":"handel","count":7,"glosses":["trade","commerce","commercial"],"forms":["handel","handels"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun combining form"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s97","id":"h3-s97","source":"Over kinderboekjes, fabels en sprookjes. (Dit wil ik wel eens lezen, omdat hy op waarheid aandringt.) Over bemiddeling, in den handel. (Dit bevalt me volstrekt niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s37","id":"h4-s37","source":"Over de toekomst van den nederlandschen handel. (Dit is eigenlyk 't stuk dat me bewogen heeft, myn boek te schryven. Hy zegt dat er niet altyd zulke groote koffiveilingen zullen gehouden worden, en ik leef voor myn vak.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s44","id":"h4-s44","source":"Over evenwicht in den handel. (Hy spreekt daarin van wisselagio. Ik heb het ter-zy gelegd voor myn boek.)"}]},{"lemma":"handelaar","count":2,"glosses":["dealers","traders"],"forms":["handelaren"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s102","id":"h4-s102","source":"Ik weet wel dat men zegt: geraffineerde schelm, en niet: geraffinadeerde schelm, maar dit is omdat ieder die met schelmen te doen heeft, zich zoo kort mogelyk van de zaak afhelpt--dat ook de raffinadeurs dan, en de handelaren in indigo er by noodig zullen wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s223","id":"h20-s223","source":"Ik wil gelezen worden door staatslieden, die verplicht zyn te letten op de teekenen des tyds.. door letterkundigen, die toch ook eens 't boek moeten inzien waarvan men zooveel kwaads spreekt ... door handelaren, die belang hebben by de koffiveilingen ... door kameniers, die me huren voor weinige centen ... door Gouverneurs-generaal in-ruste ... door Ministers in bezigheid ... door de lakeien van die Excellentien ... door bidpredikers, die more majorum zullen zeggen dat ik den Almachtigen God aantast, waar ik slechts opsta tegen 't godje dat zy maakten naar hun beeld ... door duizenden en tienduizenden van exemplaren uit het droogstoppelras, die--voortgaande hun zaakjes op de bekende wys te behartigen--'t hardst zullen meeschreeuwen over de mooijigheid van m'n geschryf ... door de leden der Volksvertegenwoordiging, die weten moeten wat er omgaat in 't groote Ryk over zee, dat behoort tot het Ryk van Nederland ..."}]},{"lemma":"handelen","count":11,"glosses":["acted","deal","done","dealt","proceed","Do","act","deals"],"forms":["handelen","gehandeld","handelde","handelden","Handelt","handelt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle","verb, past, plural","verb, present, plural","verb, present, second-person singular","verb, past, first-person singular","verb, present, singular","verb, past participle","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s27","id":"h3-s27","source":"Ieder vond dat ik heel goed had gehandeld, me van dien man aftehelpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s61","id":"h4-s61","source":"Bovendien mag ik niet ontveinzen dat eenige stukken die over koffi handelden, my belang inboezemden, en dat ik gaarne daarvan gebruik maken zou. Ik las dagelyks hier-en-daar eenige bladzyden, en ik kwam hoe langer hoe meer--Frits zegt: \"hoe langs zoo meer\" maar dit doe ik niet--hoe meer, zeg ik, tot de overtuiging dat men makelaar in koffi moet wezen, om zóó juist te weten te komen wat er in de wereld omgaat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s96","id":"h4-s96","source":"De vraag was maar, hoe ik handelen moest om die bouwstoffen behoorlyk te schiften en by-een te brengen. Ieder makelaar weet van hoeveel gewicht een goede sorteering der kavelingen is."}]},{"lemma":"handeling","count":8,"glosses":["actions","conduct","dealings","act"],"forms":["handelingen","handeling"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s18","id":"h19-s18","source":"Alles wat ik omtrent de handelingen van den Regent onderzocht, was diep geheim. Alleen hyzelf en de Patteh wisten het, want ik had hem loyaal gewaarschuwd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s40","id":"h19-s40","source":"Het is daarom dat ik op-nieuw zoo vry ben, u te verzoeken myne handelingen ten deze--trouwens alleen bestaande in onderzoek, rapport en voorstel--wel te willen goedkeuren, den Regent van Lebak, zonder voorafgaande direkte of indirekte waarschuwing van hier te verwyderen, en voorts te doen instellen een onderzoek naar hetgeen ik meedeelde in myn schryven van gisteren N° 88."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s87","id":"h19-s87","source":"Doch ik neem de vryheid ten plechtigste te protesteeren tegen den minsten zweem van afkeuring omtrent éénige handeling, éénig woord, éénige zinsnede, door my in deze zaak verricht, gesproken of geschreven."}]},{"lemma":"Handelmaatschappij","count":2,"glosses":["Trading Company"],"forms":["Handelmaatschappy"],"morphology":["proper noun, feminine, singular","proper noun"],"note":"Historical spelling of modern Handelmaatschappij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s28","id":"h3-s28","source":"Straks zult ge zien dat er ook andere dingen in dat pak waren van meer solieden aard, en daarvan komt een-en-ander in dit boek, omdat de Koffiveilingen van de Handelmaatschappy er mee in verband staan. Want ik leef voor myn vak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s105","id":"h4-s105","source":"En--zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen --myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Holloway- pillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannenbakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook."}]},{"lemma":"handelmaatschappij","count":2,"glosses":["Trading Company"],"forms":["Handelmaatschappy"],"morphology":["noun, feminine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s128","id":"h4-s128","source":"4° Dat ik nu-en-dan een hoofdstuk schryven zou, om aan 't boek een soliede voorkomen te geven. 5° Dat de titel zou wezen: de koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s246","id":"h20-s246","source":"En dit zou zeer nadeelig werken op de Koffiveilingen van de Nederlandsche Handelmaatschappy!"}]},{"lemma":"handelsartikel","count":1,"glosses":["trade article"],"forms":["handelsartikel"],"morphology":["noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s66","id":"h1-s66","source":"Beloonde deugd? Is 't niet om van de deugd een handelsartikel te maken?"}]},{"lemma":"handelshuis","count":1,"glosses":["trading house"],"forms":["handelshuis"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s40","id":"h10-s40","source":"Wil je dat ik beschaamd moet staan, evenals Busselinck & Waterman, met wie geen fatsoenlyk handelshuis iets te doen wil hebben, omdat hun dochter weggeloopen is, en omdat het knoeiers zyn?"}]},{"lemma":"handelslichaam","count":1,"glosses":["trading body"],"forms":["handelslichaam"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."}]},{"lemma":"handelsmaatschappij","count":1,"glosses":["trading companies"],"forms":["Handelmaatschappyen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s24","id":"h4-s24","source":"Over bevoorrechte Handelmaatschappyen. (Hierin komt een-en-ander voor, dat ik noodig heb voor myn boek.) Over etymologie als hulpbron by ethnologische studien."}]},{"lemma":"handelsonderneming","count":1,"glosses":["trading firm"],"forms":["handelsonderneming"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."}]},{"lemma":"handelwijze","count":1,"glosses":["proceeding"],"forms":["handelwyze"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s46","id":"h19-s46","source":"Men begrypt dat dit geheel buiten Havelaar omging, en straks zullen wy te weten komen hoe die schandelyke handelwyze hem bekend werd."}]},{"lemma":"handgranaat","count":1,"glosses":["hand grenades"],"forms":["handgranaten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s113","id":"h3-s113","source":"Over de nieuwe wyze van reven. Over de perkussie, toegepast op handgranaten. (Dit stuk dateert van 1847, dus van vóór Orsini.)"}]},{"lemma":"handhaven","count":3,"glosses":["uphold"],"forms":["handhaven"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s127","id":"h7-s127","source":"Want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam. Maar de wetgever schynt gemeend te hebben dat overvloed van goed niet schaden kan, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s7","id":"h15-s7","source":"Dan wist de resident wel wat hy over die intrekking der aanklacht te denken had, maar dat intrekken gaf hem niettemin een schoone gelegenheid om den Regent te handhaven in ambt en eer, en hemzelf was de onaangename taak bespaard de Regeering te \"bemoeielyken\" met een ongunstig bericht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s21","id":"h15-s21","source":"Hem bleef de mishandeling gespaard die hem wachtte by terugkeer in zyn dorp, en de rottingslagen die de straffe zyn voor al wie een oogenblik meenen kon geen beest te wezen, geen onbezield stuk hout of steen. De straffe van wie in een aanval van dwaasheid geloofd had dat er Recht in 't land was, en dat de adsistent-resident den wil had, en de macht, om dat Recht te handhaven ..."}]},{"lemma":"handig","count":1,"glosses":["deftly"],"forms":["handig"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s111","id":"h17-s111","source":"Want al hàd zy een fout gesponnen in de koord, en al ware de weddingschap van Badoer tegen Tjipoeroet verloren dáárdoor, en niet door de glasscherf--zoo ondeugend en handig dan geworpen door den kleinen Djamien die zich verschool achter den pagger--had ik zelfs dàn zoo hard mogen wezen tegen haar, en haar noemen met onbehoorlyke namen?"}]},{"lemma":"handleiding","count":1,"glosses":["guidelines"],"forms":["handleidingen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s148","id":"h5-s148","source":"Dit is aan de Regeering bekend, en wie de staatsbladen leest, waarin de wetten, instruktien en handleidingen voor de ambtenaren bevat zyn, juicht de menschlievendheid toe, die by het ontwerpen daarvan schynt te hebben voorgezeten."}]},{"lemma":"handschoen","count":1,"glosses":["glove"],"forms":["handschoen"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"handschrift","count":3,"glosses":["manuscripts","manuscript"],"forms":["handschriften","handschrift"],"morphology":["noun, neuter, plural","noun, plural","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s114","id":"h2-s114","source":"In het pak dat hiernevens gaat, zult ge vele handschriften vinden, en daaruit zien dat ik veel gedacht, gewerkt en bygewoond heb ... Ik heb nooit gehoord dat hy zaken deed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s134","id":"h4-s134","source":"Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s21","id":"h9-s21","source":"Menscheneter, daarin stak myn ziel, myn ziel die ge hebt vermaald als eens gegeten gras! 't Was myn hart dat ge daar hebt opgeslikt als een versnapering! Want in dat boek had ik dat hart en die ziel neergelegd, en er vielen zooveel tranen op dat handschrift, en myn bloed week weg uit de âren naarmate ik voortschreef, en ik gaf u dat alles, en dat kocht ge voor weinige stuivers ... en ge zegt: hm!"}]},{"lemma":"handtekening","count":1,"glosses":["signature"],"forms":["handteekening"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s82","id":"h14-s82","source":"Zelfs moet ik hierby voegen dat ik me niet zou bepaald hebben tot eenvoudig protesteeren tegen de wys waarop de generaal de getuigen ondervroeg, noch tot het weigeren myner handteekening op enkele verbalen, indien ik toen had kunnen gissen wat ik eerst later te weten kwam, dat alles voortsproot uit een vooraf vastgestelden toeleg om myn voorganger te bezwaren."}]},{"lemma":"handvol","count":1,"glosses":["handful"],"forms":["handvol"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s284","id":"h17-s284","source":"Hy nam een handvol daarvan, drukte het aan zyn geopende lippen, en ademde zeer diep ..."}]},{"lemma":"handwerk","count":1,"glosses":["handiwork"],"forms":["handwerken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s85","id":"h4-s85","source":"Frits zei dat hy zeer bleek zag, en dat een heer die daar het opzicht scheen te hebben, hem bekeven had, omdat hy een paar jaargangen van de Aglaia had laten vallen, wat ik dan ook zeer onhandig vind, want dit is een allerliefste verzameling van dames handwerken. Marie heeft het samen met de Rosemeyers, die in suiker doen."}]},{"lemma":"hangen","count":12,"glosses":["hung","hangs","hang","hanging"],"forms":["hing","hangen","hangt","hingen"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, present, plural","verb, past, plural","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s29","id":"h2-s29","source":"In-plaats van een behoorlyken winterjas, hing hem een soort van sjaal over den schouder--Frits zegt \"shawl\" maar dit doe ik niet--alsof hy zoo van de reis kwam. Ik meende een klant te zien, en gaf hem een adreskaartje: Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s71","id":"h2-s71","source":"Daar ik veel van wysgeerige opmerkingen houd, moet ik u toch even zeggen, lezer, hoe wonderbaar de zaken dezer wereld aan elkander hangen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s22","id":"h3-s22","source":"Toen reciteerde Frits een ding dat van nonsens aan-één hing. Neen 't hing niet aan-een."}]},{"lemma":"Hannibalseed","count":1,"glosses":["oath of Hannibal"],"forms":["Hannibals-eed"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s115","id":"h11-s115","source":"Zy spelen een geschiedenis uit in haar trekken. Karthago bloeit en bouwt schepen op haar voorhoofd ... hoor den Hannibals-eed tegen Rome ... daar vlechten zy koorden voor de bogen ... daar brandt de stad ..."}]},{"lemma":"haperen","count":1,"glosses":["falters"],"forms":["hapert"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s39","id":"h12-s39","source":"Neen, daaraan hapert het niet."}]},{"lemma":"hard","count":11,"glosses":["hard","harsh","loud","harshly","loudest"],"forms":["hard","harden","harde","hardst"],"morphology":["adjective","adverb","adjective, predicative","adjective, inflected","adverb, superlative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s61","id":"h2-s61","source":"Ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid my een zoo harden stoot in den rug had gegeven, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s50","id":"h8-s50","source":"Waar Allah waterstroomen zendt, die de akkers wegnemen ... waar Hy den grond hard maakt als dorre steen ... waar Hy Zyn zon doet gloeien ter verschroejing ... waar Hy oorlog zendt, die de velden omkeert ... waar Hy slaat met ziekten die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt ... daar, Hoofden van Lebak, buigen wy deemoedig het hoofd, en zeggen: \"Hy wil het zoo!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s66","id":"h8-s66","source":"Reeds nu wil ik 't kind kussen, dat zyn vader zoo spreken doet!\" Maar toen hy kort daarna, schynbaar met weinig geleidelykheid, overging tot de vragen waarom Lebak arm was, en waarom er zooveel bewoners van die streken verhuisden naar elders, klonk er in zyn toon iets dat denken deed aan 't geluid dat een boor maakt, als ze met kracht wordt geschroefd in hard hout."}]},{"lemma":"Harderwijk","count":1,"glosses":["Harderwijk"],"forms":["Harderwyk"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s101","id":"h9-s101","source":"3° Het bevorderen van \"Oefeningen\" te Harderwyk, ten dienste van het koloniaal werfdepôt."}]},{"lemma":"hardheid","count":1,"glosses":["harshness"],"forms":["hardheid"],"morphology":["noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s45","id":"h15-s45","source":"En nooit ook was er spraak van berouw over zoodanige schynbare hardheid, of van vergiffenis aan de andere zyde."}]},{"lemma":"hardnekkigheid","count":1,"glosses":["obstinacy"],"forms":["hardnekkigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s120","id":"h16-s120","source":"Toen moest ik als vader met groote strengheid haar beknorren, omdat ze door haar hardnekkigheid de stichting van 't ontbyt bedierf, wat altyd slecht werkt op den heelen dag."}]},{"lemma":"harken","count":1,"glosses":["raked"],"forms":["geharkt"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s17","id":"h17-s17","source":"De buffel keerde gewillig om als hy aan 't eind was van den akker, en verloor geen duimbreed gronds by het terugploegen van de nieuwe voor, die altyd naast de oude lag als ware de sawah een tuingrond geweest, geharkt door een reus."}]},{"lemma":"haro","count":1,"glosses":["outcry"],"forms":["haro"],"morphology":["interjection used as noun"],"note":"Haro is an archaic cry of alarm or outraged protest.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s115","id":"h12-s115","source":"Laat eens de volmaaktheid nul heeten, en honderd graden voor slecht gelden, hoe verkeerd doen we dan--wy, die dobberen tusschen acht-en negen-en-negentig!--haro te roepen over iemand die op honderd-en-één staat!"}]},{"lemma":"harp","count":1,"glosses":["harp"],"forms":["harp"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s167","id":"h7-s167","source":"Zy begreep volkomen dat hy de logementsrekening van de familie arme zangers betaalde, die terug wilden naar hun land, maar niet gaarne de have achterlieten, waartoe de harp behoorde, en de viool, en de bas, die zy zoo noodig hadden voor hun schamel bedryf."}]},{"lemma":"harren","count":1,"glosses":["awaits"],"forms":["harret"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s261","id":"h14-s261","source":"Der Nachtwind säuselt, und die Luft wird kühl, Zu kühl für dich vielleicht: dein Stirnchen glüht! Du hast den ganzen Tag so wild gespielt, Und bist wohl müde, komm, dein Tikar harret."}]},{"lemma":"hart","count":70,"glosses":["heart","hearts","little heart"],"forms":["hart","harten","Hart","harte","hartjen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","noun, plural","noun, neuter, singular, poetic form","noun, neuter plural","noun, neuter singular","noun, neuter, singular, diminutive"],"note":"In “mij het hart kwellen,” the body part specifies where the person is afflicted.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s34","id":"h3-s34","source":"Maar toch, moeder, wat me griefde, Wat me vreugd gaf of verdriet, Moeder, twyfel aan de liefde, Aan het hart uws zoons toch niet!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s36","id":"h3-s36","source":"Toen, door alle stoornis heen Die zich opdeed voor myn schreên, 't Hart zich koen een uitweg baande, En zich droomend zalig waande..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."}]},{"lemma":"hartelijk","count":2,"glosses":["warm-hearted","warm"],"forms":["hartelyk","Hartelyk"],"morphology":["adjective, predicative, archaic spelling","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s4","id":"h6-s4","source":"Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was ... eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden ... mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry ... welgemanierd zonder styfheid ... vatbaar voor goede indrukken ... eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden ... in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"}]},{"lemma":"hartelijkheid","count":1,"glosses":["cordiality"],"forms":["hartelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."}]},{"lemma":"harten","count":1,"glosses":["hearts"],"forms":["harten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s74","id":"h14-s74","source":"De wyze nu waarop de generaal by die gelegenheid ondervroeg, deed denken aan de whistparty van zekeren keizer van Marokko die zyn partner toevoegde: \"speel harten, of ik sny je den hals af.\" Ook de vertalingen, zooals hy die den fiskaal in den pen gaf, lieten veel te wenschen over."}]},{"lemma":"hartig","count":1,"glosses":["stern"],"forms":["hartig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s11","id":"h3-s11","source":"Ze dacht dat hy Louise geknepen had, of zoo-iets wat niet te-pas komt, en ook ik maakte my gereed er een hartig woordje bytevoegen, toen Louise riep:"}]},{"lemma":"hartstocht","count":2,"glosses":["passion"],"forms":["hartstocht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s85","id":"h1-s85","source":"Een tweede neiging, die my even sterk als waarheidsliefde beheerscht, is de hartstocht voor myn vak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s150","id":"h7-s150","source":"Hy voor zichzelf kon zich tot het strikt-noodige bepalen. Ja, zonder de minste inspanning kon hy binnen de grens daarvan blyven, doch waar anderen hulp behoefden, was hem 't helpen, het geven, een ware hartstocht."}]},{"lemma":"hartverscheurend","count":1,"glosses":["heartrending"],"forms":["hartverscheurend"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s137","id":"h20-s137","source":"Het was hartverscheurend de klachten aantehooren over mishandeling, uitzuiging, armoede, honger ... terwyl ikzelf nu met vrouw en kind honger en armoede te-gemoet ga."}]},{"lemma":"have","count":1,"glosses":["belongings"],"forms":["have"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s167","id":"h7-s167","source":"Zy begreep volkomen dat hy de logementsrekening van de familie arme zangers betaalde, die terug wilden naar hun land, maar niet gaarne de have achterlieten, waartoe de harp behoorde, en de viool, en de bas, die zy zoo noodig hadden voor hun schamel bedryf."}]},{"lemma":"Havelaar","count":268,"glosses":["Havelaar","Havelaar's","Havelaar’s","Havelaars","HAVELAAR","to Havelaar"],"forms":["Havelaar","Havelaars","HAVELAAR","Havelaar's"],"morphology":["proper noun, common gender, singular","proper noun","proper noun, singular","proper noun, possessive","proper noun, genitive singular","proper noun, possessive singular","proper noun, plural","proper noun, genitive, singular","proper noun, masculine, singular, genitive","proper noun, singular, possessive","proper noun, genitive","proper noun, possessive form","proper noun, plural family name","proper noun, possessive, singular"],"note":"De Havelaars means the Havelaar household.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s67","id":"h6-s67","source":"--Over 't geheel genomen is dit misschien waar, ging nu Duclari in 't hollandsch voort--hetzy omdat deze taal hem gemeenzamer was en hy meende genoeg gedaan te hebben voor de beleefdheid, hetzy omdat hy alleen door Verbrugge verstaan wilde worden--dit moge in 't algemeen waar zyn, maar omtrent Havelaar heeft men waarachtig geen persoonlyke kennismaking noodig ... hy is een gek!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s124","id":"h6-s124","source":"Ik heb van Max Havelaar en zyn vrouw--want dit waren de beide personen die na den resident met hun kind en de baboe uit den wagen gekomen waren--nog niets gezegd, en misschien ware het voldoende, de kenschetsing van hun voorkomen en karakter aan den loop der gebeurtenissen en des lezers eigen verbeelding overtelaten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s125","id":"h6-s125","source":"Daar ik evenwel nu eenmaal aan 't beschryven ben, wil ik u zeggen dat mevrouw Havelaar niet schoon was, dat zy echter in blik en spraak iets zeer lieftalligs bezat, en door de gemakkelyke ongedwongenheid van haar manieren het onmiskenbaar teeken gaf, dat zy in de wereld was geweest, en in de hoogere klassen der maatschappy te-huis behoorde."}]},{"lemma":"havelaar","count":1,"glosses":["Havelaar's"],"forms":["Havelaars"],"morphology":["proper noun, genitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s216","id":"h8-s216","source":"--Ja, 't is waar, zei Verbrugge, die hoe langer hoe meer begon intezien dat Havelaars blik scherp was."}]},{"lemma":"haven","count":2,"glosses":["harbour"],"forms":["haven"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s249","id":"h11-s249","source":"Het maken van een haven te Natal streed in principe tegen 't stelsel van afsluiting, en wel verre van schepen daarheen te lokken, was 't zelfs verboden--tenzy in geval van force majeure--raschepen op de reede toetelaten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s251","id":"h11-s251","source":"De verstoordheid over 't mislukken myner pogingen om iets ten-voordeele van Natal te bewerken, of liever de gekrenkte ydelheid ... was 't niet hard voor me, nog zoo weinig te beteekenen dat ik niet eens een haven kon laten maken waar ik wilde? Nu, dit alles, in verband met myn kandidatuur voor 't regelen van een zonnestelsel, had me dien dag zoo onbeminnelyk gemaakt."}]},{"lemma":"havenhoofd","count":1,"glosses":["harbour-piers"],"forms":["havenhoofden"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s47","id":"h4-s47","source":"Over de havenhoofden te Batavia, Samarang en Soerabaja. Over bouwkunde, als uitdrukking van denkbeelden."}]},{"lemma":"Händchen","count":1,"glosses":["little hand"],"forms":["Händchen"],"morphology":["noun, neuter singular, accusative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s277","id":"h14-s277","source":"--Gewis! Erinn're dich Wie du, gestrauchelt einst, an einem Stein Dein Händchen hast verwundet, und geweint."}]},{"lemma":"Heaume","count":1,"glosses":["Heaume"],"forms":["Heaume"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"hebbelijkheid","count":1,"glosses":["habit"],"forms":["hebbelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s163","id":"h5-s163","source":"Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt ... dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en ... dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag."}]},{"lemma":"hebben","count":1625,"glosses":["had","have","has","would have","held","was","had to","did","taken","having","holds","Did","are","hold","wore","take","took","is","to have","might have","Had","own","should have","has had","is to","must","kept","takes","ought","be dealing with","loved","do","had been","get","feel","Has","need","occurred","should","was to","bore","Have","to take","presents","was meant"],"forms":["had","heb","heeft","hebben","hadden","hebt","gehad","hadt","Had","Heb","hebbe","Hebt","hàd","Heeft","hebbende","hèb","hadde","hàdt"],"morphology":["auxiliary verb, past, singular","auxiliary verb, present, singular","verb, past, singular","verb, present, singular","auxiliary verb, infinitive","verb, infinitive","auxiliary verb, past, plural","auxiliary verb, present, plural","auxiliary verb, present, first-person singular","verb, present, plural","auxiliary verb, present, first person singular","verb, past participle","auxiliary verb, past, third-person singular","auxiliary verb, past, third person singular","verb, past, plural","verb, present, third person singular","auxiliary verb, present, second-person singular","verb, past, third-person singular","auxiliary verb, present, third person singular","verb, past, third person singular","verb, present, third-person singular","auxiliary verb, present, third-person singular","verb, participle","auxiliary verb, present, second person singular","auxiliary verb, past, first person singular","auxiliary verb, past, first-person singular","verb, present, first person singular","verb, present, first-person singular","verb, present, second-person singular","verb, present, second person singular","perfect auxiliary, infinitive","verb, past, third-person plural","auxiliary verb, past, third person plural","auxiliary verb, past, second person","verb, present, first person plural","auxiliary verb, past, second-person singular","past participle","verb, past, first person singular","verb, past, third person plural","auxiliary verb, past, third-person plural","verb, present subjunctive, singular","verb, past, second-person singular","verb, present, third person plural","auxiliary verb, past, second person singular","verb, past, first-person singular","verb, present, singular, emphatic","auxiliary verb, past, singular, conditional perfect","auxiliary verb, past, first person plural","verb, present, third-person plural","verb, present subjunctive, third-person singular","verb, present singular","auxiliary verb, present plural","auxiliary verb, present first person singular","verb, present plural","auxiliary verb, present singular","modal verb, past, third person plural","verb, past, third person singular, quoted fragment","verb, past, first person plural","verb, past, second person singular","auxiliary verb, present, third-person plural","verb, present subjunctive, third person singular","auxiliary verb, present participle","auxiliary verb, present, second-person","auxiliary verb, perfect infinitive","modal construction, past, singular","auxiliary verb, past subjunctive, singular","modal verb, past, singular","verb, present participle","verb, simple past, first person singular","auxiliary verb, simple past, third person singular"],"note":"Hadt is the older second-person singular past form of hebben.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s7","id":"h1-s7","source":"Ik heb dan ook altyd opgemerkt dat menschen die zich met zoo-iets inlaten, gewoonlyk slecht wegkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."}]},{"lemma":"Hebreeër","count":1,"glosses":["Hebrews"],"forms":["Hebreën"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s28","id":"h4-s28","source":"Over den versbouw der Hebreën. Over de CENTURY OF INVENTIONS van den Markies van Worcester."}]},{"lemma":"hebzucht","count":1,"glosses":["rapacity"],"forms":["hebzucht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s149","id":"h5-s149","source":"Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht."}]},{"lemma":"hechten","count":15,"glosses":["attaches","attached","attach","attach importance","clung","set store","sets store"],"forms":["hecht","hechtte","hechten","hechtten"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, present, first person singular","verb, past, third-person singular","verb, past, third person singular","verb, present, plural","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s21","id":"h3-s21","source":"Toch moet ik erkennen, lezer, dat dit boek ook uit dat pak komt, en ik zal me naderhand hierop behoorlyk verantwoorden, want ik hecht er aan, dat men my beschouwe als iemand die de waarheid lief heeft, en die goed voor zyn zaken is. Onze firma is Last & Co, Makelaars in koffi, Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s49","id":"h3-s49","source":"En een hart, dat zóó zich hechtte Aan het schoon dat even blonk, Dat me niets dan doornen schonk, En geen enkel bloempje vlechtte... Zou datzelfde hart de trouw Van het moederhart vergeten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s126","id":"h6-s126","source":"Zy had niet dat styve en onbehagelyke van 't burgerlyk fatsoen dat, om voor \"gedistingeerd\" doortegaan, zich en anderen meent te moeten plagen met gêne, en ze hechtte dan ook niet aan veel uiterlyks wat voor sommige andere vrouwen waarde schynt te hebben."}]},{"lemma":"heden","count":11,"glosses":["today","this","present","this day","last","the present"],"forms":["heden"],"morphology":["adverb","noun, neuter, singular","noun, neuter, singular, adverbial","temporal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s35","id":"h3-s35","source":"'t Is nog nauwlyks twee paar jaren Toen ik 't laatst op gindschen grond Zwygend aan den oever stond Om de toekomst in te staren... Toen ik 't schoone tot my riep Dat ik van de toekomst wachtte, En het heden stout verachtte, En my paradyzen schiep..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s218","id":"h8-s218","source":"Ge hebt heden morgen gehoord dat het myn voornemen is, myn plicht te doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s223","id":"h8-s223","source":"Doch wat van heden af geschiedt, is ter myner verantwoording, daarvoor zal ik zorg dragen!"}]},{"lemma":"heden ten dage","count":1,"glosses":["at the present day"],"forms":["heden-ten-dage"],"morphology":["adverbial expression"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s81","id":"h5-s81","source":"Nog heden-ten-dage zou menige vryheerlyke familie--zonder keizerlyk of koninklyk patent, dat is een zoodanige familie, die haren adel afleidt van het ontstaan des lands, die altyd van adel was omdat ze van adel was--autochthoon--een verheffing tot den gravenstand, als derogeerend afwyzen."}]},{"lemma":"heel","count":68,"glosses":["very","whole","quite","all of","perfectly","altogether","utterly","Very"],"forms":["heel","Heel","heele","heelen"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, inflected","degree adverb","adjective, attributive, inflected","adjective, attributive","adjective, archaically inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s41","id":"h1-s41","source":"Ik had weleens lust zoo'n heel parterre in 't water te gooien, om te zien wie dat toe juichen gemeend had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s49","id":"h1-s49","source":"Heel goed. Daar zit ze dan te naaien, te breien of te borduren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s50","id":"h1-s50","source":"Maar tel nu eens de steken die ze doet gedurende het heele bedryf."}]},{"lemma":"heen","count":18,"glosses":["away","through","around","off","toward","by","to","about","over"],"forms":["heen"],"morphology":["adverb","adverbial particle","postposition","directional adverb","postposition, second part of circumposition","separable adverbial particle","separable particle"],"note":"Waar ... heen? idiomatically asks where something will lead.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s36","id":"h3-s36","source":"Toen, door alle stoornis heen Die zich opdeed voor myn schreên, 't Hart zich koen een uitweg baande, En zich droomend zalig waande..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s38","id":"h3-s38","source":"O, hy liet in 't voorwaarts gaan, Diepe, diepe sporen staan! 'k Proefde vreugde en smart met-één, 'k Heb gedacht en 'k heb gestreden, 'k Heb gejuicht en 'k heb gebeden: 't Is me als vlogen eeuwen heen! 'k Heb naar levensheil gestreefd, 'k Heb gevonden en verloren, En, een kind nog kort te-voren, Jaren in één uur doorleefd!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s27","id":"h4-s27","source":"Waar zou dat heen?) Over galanterie."}]},{"lemma":"heen en weer","count":4,"glosses":["back and forth","to and fro"],"forms":["heen-en-weer"],"morphology":["adverb","adverbial phrase"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s118","id":"h7-s118","source":"De policie- en bureau-oppassers liepen bedryvig heen-en-weer. Kortom, alles toonde aan dat de eentonigheid op dat vergeten plekje gronds in den javaschen Westhoek, voor een oogenblik werd afgebroken door wat leven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s60","id":"h9-s60","source":"Luister toch goed in de kerk, en zit daar niet zoo heen-en-weer te draaien op je bank, alsof 't je verveelde, jongen, want ... wat moet God daarvan denken? De kerk is Zyn heiligdom, zie je?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s184","id":"h17-s184","source":"Wel verbleekten de sterren daar omhoog, beschaamd dat er spoedig een eind komen zou aan haar heerschappy ... wel vloeiden er vreemde kleuren over de toppen der bergen, die donkerder schenen naarmate ze scherper afstaken op lichteren grond ... wel vloog er hier-en-daar door de wolken in het oosten iets gloeiends--pylen van goud en van vuur die heen-en-weer werden geschoten, evenwydig aan de kim--maar ze verdwenen weer en schenen neertevallen achter de ondoordringbare gordyn die nog altyd den dag bleef verbergen voor de oogen van Saïdjah."}]},{"lemma":"heen-en","count":1,"glosses":["there and"],"forms":["heen-en"],"morphology":["first element of compound noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s3","id":"h8-s3","source":"Zulk een vergadering had gewoonlyk eens in de maand plaats, doch hetzyd-i aan sommige Hoofden die wat ver van de hoofdplaats woonden--want de Afdeeling Lebak is zeer uitgestrekt--het onnoodig heen-en weerreizen wilde besparen, hetzyd-i wenschte, terstond en zonder den vastgestelden dag aftewachten, hen op plechtige wyze toetespreken, hy had den eersten Sebah-dag op den volgenden morgen bepaald."}]},{"lemma":"heen-en-weer","count":1,"glosses":["to and fro"],"forms":["heen-en-weer"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s37","id":"h5-s37","source":"Honderden gezadelde paarden bedekten den weg, en duizend menschen voor 't minst--wat veel was voor die plek--liepen in bedryvig wachten heen-en-weer."}]},{"lemma":"heen-en-weerreizen","count":1,"glosses":["back journey"],"forms":["weerreizen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"The source splits heen-en-weerreizen across two tokens.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s3","id":"h8-s3","source":"Zulk een vergadering had gewoonlyk eens in de maand plaats, doch hetzyd-i aan sommige Hoofden die wat ver van de hoofdplaats woonden--want de Afdeeling Lebak is zeer uitgestrekt--het onnoodig heen-en weerreizen wilde besparen, hetzyd-i wenschte, terstond en zonder den vastgestelden dag aftewachten, hen op plechtige wyze toetespreken, hy had den eersten Sebah-dag op den volgenden morgen bepaald."}]},{"lemma":"heen-en-weerspringen","count":1,"glosses":["sprang back and forth"],"forms":["heen-en-weersprong"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s206","id":"h17-s206","source":"Saïdjah zag een badjing die met dartele vlugheid heen-en-weersprong tegen den stam van een klappa-boom."}]},{"lemma":"heendrijven","count":2,"glosses":["drive","driven off"],"forms":["heentedryven","heengedreven"],"morphology":["verb, infinitive, historical spelling","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s213","id":"h8-s213","source":"Waar de Regent zelf uit schaamte voor zyn rang niet durft nemen, is het die--Dhemang,--maar hy is 't niet alléén--die aan den Adhipatti zyn hof maakt door 't afpersen van geld en goed aan de arme bevolking, en door de lieden wegtehalen van hun eigen rystvelden om ze heentedryven naar de sawahs van den Regent."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s23","id":"h17-s23","source":"Want hy wist van Adinda's broertjes, dat de vorige buffel was heengedreven naar de hoofdplaats, en hy had zyn vader gevraagd of deze dat dier niet gezien had toen hy dáár was om de klamboe-haken te verkoopen? Op welke vraag Saïdjah's vader niet had willen antwoorden."}]},{"lemma":"heengaan","count":3,"glosses":["departed","go out","gone away"],"forms":["heengegane","heengaan","heengegaan"],"morphology":["past participle used adjectivally","verb, infinitive","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s71","id":"h8-s71","source":"Ieder gevoelt dat hy, sprekende van de rystvelden die er waren op de bergen, de oogen daarheen richtte door de open zyde der zaal, en dat hy die velden inderdaad zag. Men beseft, als hy den boom liet vragen waar de man was die als kind aan zyn voet gespeeld had, dat die boom daar stond en voor de verbeelding van Havelaars toehoorders in werkelykheid vragend rondstaarde naar de heengegane bewoners van Lebak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s82","id":"h17-s82","source":"--Maar, Saïdjah, hoe kan ik weten wanneer ik moet heengaan om je te wachten by den ketapan?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s264","id":"h17-s264","source":"Adinda's vader was heengegaan uit het land. Hy had Adinda meegenomen, met hare broeders."}]},{"lemma":"heenglijden","count":1,"glosses":["slid"],"forms":["heengegleden"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s302","id":"h17-s302","source":"De lezer zal opgemerkt hebben hoe ik verwylde by de beschryving van het wachten onder den ketapan, als schrikte ik terug voor de treurige ontknooping, en hoe ik over deze ben heengegleden met afkeer."}]},{"lemma":"heenworstelen","count":1,"glosses":["struggled"],"forms":["heengeworsteld"],"morphology":["past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s169","id":"h20-s169","source":"Havelaar wachtte tot zyn Excellentie zou heengeworsteld zyn door die drukte. Intusschen voelde hy iets als nayver op de personen die aan zyn Excellentie waren toegevoegd in den arbeid."}]},{"lemma":"heer","count":60,"glosses":["Mr.","gentleman","gentlemen","lord","Lord","lords","master","mister"],"forms":["heer","heeren","Heer"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, common gender, plural","noun, plural","noun, masculine, singular, title","noun, masculine plural","noun, masculine singular","noun, common gender, plural, historical spelling","noun, masculine, plural"],"note":"Historical plural spelling of modern heren.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s16","id":"h2-s16","source":"...dat ik de eer had gehad van den heer Saffeler te vernemen --Saffeler reist voor Stern--dat de geachte chef der firma, de heer Ludwig Stern, een zoon had, den heer Ernest Stern, die ter volmaking zyner kommercieele kennis, eenigen tyd in een hollandsch huis wenschte geëmploieerd te zyn. Dat ik met het oog op ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s18","id":"h2-s18","source":"Maar ... het kan nooit kwaad dat ze 't weten, dunkt me. ...dat ik met het oog dáárop, niets liever wenschte dan den heer Ernest Stern belast te zien met de duitsche korrespondentie van ons huis."}]},{"lemma":"Heer","count":15,"glosses":["Lord"],"forms":["Heer","Heeren","Heere"],"morphology":["noun, masculine singular","proper noun, genitive singular","proper noun, singular","proper noun, masculine, singular","noun used as divine title, masculine singular","noun, masculine, singular","proper noun","proper noun, common gender, singular","noun, common gender, singular","proper noun, masculine singular, genitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s22","id":"h2-s22","source":"Dat by ons de Heer gediend werd. Die kan hy in zyn zak steken, want de Sterns zyn Luthersch."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s39","id":"h2-s39","source":"En toen vroeg ik hoe het hèm ging, wat me later speet, want hy scheen niet in goede omstandigheden te verkeeren, en ik houd niet van arme menschen, omdat er gewoonlyk eigen schuld onder loopt, daar de Heer niet iemand verlaten zou, die hem trouw gediend had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s52","id":"h9-s52","source":"De vreeze des Heeren is 't beginsel van alle wysheid, je moet dus de Rosemeyers niet zoenen, en niet zoo pedant wezen. Zedeloosheid brengt ten verderve, jongen."}]},{"lemma":"heeraanvoerder","count":1,"glosses":["army commanders"],"forms":["heiraanvoerders"],"morphology":["noun, plural"],"note":"Heir is an older spelling of heer in the sense “army.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."}]},{"lemma":"heerbaan","count":1,"glosses":["high road"],"forms":["heirbaan"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."}]},{"lemma":"heerlijk","count":9,"glosses":["glorious","splendid","lovely","gloriously"],"forms":["heerlyke","heerlyk"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, attributive, uninflected","adjective","adverb","adjective, attributive","adjective, predicative"],"note":"Historical spelling of modern ‘heerlijk’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s151","id":"h5-s151","source":"Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers ... zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s142","id":"h7-s142","source":"Vóór hun reis naar Europa, was Havelaar adsistent-resident van Amboina geweest, waar hy met veel moeielykheden had te stryden gehad, omdat de bevolking van dat eiland in een gistenden en oproerigen toestand verkeerde ten-gevolge van de vele verkeerde maatregelen die in den laatsten tyd genomen waren. Niet zonder veerkracht had hy dezen geest van verzet weten te onderdrukken, doch uit verdriet over de weinige hulp die men hem hierin van-hoogerhand verleende, en uit ergernis over 't ellendig bestuur dat sedert eeuwen de heerlyke streken der Molukken ontvolkt en bederft ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s73","id":"h8-s73","source":"Wanneer misschien iemand de opmerking maken mocht, dat het oorspronkelyke in Havelaars wyze van spreken niet zoo onbetwistbaar is, daar zyn taal denken doet aan den styl der profeten van 't Oude-Testament, moet ik herinneren reeds gezegd te hebben dat hy in oogenblikken van vervoering werkelyk iets had van een ziener. Gevoed door de indrukken die 't leven in wouden en op bergen hem had meegedeeld, omgeven door de poëzie-ademende atmosfeer van het oosten, en alzoo scheppende uit gelyksoortige bron als de Vermaners der Oudheid waarmee men soms zich genoopt voelde hem te vergelyken, gissen wy dat hy niet ànders zou gesproken hebben, ook wanneer hy nooit de heerlyke dichtstukken van het Oude-Testament gelezen had."}]},{"lemma":"heerschaar","count":1,"glosses":["Hosts"],"forms":["heirscharen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s299","id":"h17-s299","source":"En waarschynlyk stegen er in zondagskerk of bidstond uit de harten der vromen dankgebeden ten-hemel, by 't vernemen dat \"de Heer der heirscharen\" weer had meegestreden onder de banier van Nederland ..."}]},{"lemma":"heerschappij","count":1,"glosses":["dominion"],"forms":["heerschappy"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s184","id":"h17-s184","source":"Wel verbleekten de sterren daar omhoog, beschaamd dat er spoedig een eind komen zou aan haar heerschappy ... wel vloeiden er vreemde kleuren over de toppen der bergen, die donkerder schenen naarmate ze scherper afstaken op lichteren grond ... wel vloog er hier-en-daar door de wolken in het oosten iets gloeiends--pylen van goud en van vuur die heen-en-weer werden geschoten, evenwydig aan de kim--maar ze verdwenen weer en schenen neertevallen achter de ondoordringbare gordyn die nog altyd den dag bleef verbergen voor de oogen van Saïdjah."}]},{"lemma":"heersen","count":12,"glosses":["prevail","reigned","prevailing","prevailed","reigns","reign","prevails","hold sway"],"forms":["heerschen","heerschte","heerscht","heerschende","heersche","geheerscht"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive, historical spelling","verb, past, third person singular","verb, present, third person singular","verb, present subjunctive, singular","adjective, inflected","verb, present, third-person plural","adjective, inflected present participle","verb, present, singular","verb, past participle","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s156","id":"h6-s156","source":"Ik bemerk nu reeds dat ik verzuimd heb als een zyner hoofdtrekken optegeven, dat hy de belachelyke en de ernstige zyde der dingen met dezelfde snelheid en te-gelykertyd opvatte, aan welke eigenschap zyn wyze van spreken, zonder dat hyzelf dit wist, een soort van humor ontleende, die zyn toehoorders gedurig in twyfel bracht, of ze getroffen waren door 't diep gevoel dat in zyn woorden heerschte, of dat ze te lachen hadden over de koddigheid die op-eenmaal den ernst daarvan afbrak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s82","id":"h8-s82","source":"\"Hoe, moesten de Hoofden denken, hy weet reeds dat er zoovelen onze Afdeeling verlieten, met bitterheid in 't hart? Reeds is hem bekend hoeveel huisgezinnen naar naburige landstreken verhuisden, om de armoede te ontwyken die hier heerscht?"}]},{"lemma":"hees","count":1,"glosses":["hoarse"],"forms":["heesch"],"morphology":["adjective"],"note":"Historical spelling of modern hees.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s5","id":"h12-s5","source":"Wat drommel, ik ben heesch."}]},{"lemma":"heet","count":3,"glosses":["hot","hotter"],"forms":["heet","heeter","heete"],"morphology":["adjective, attributive, neuter singular","adjective, comparative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s54","id":"h6-s54","source":"Zie eens de koelies die zware vrachten over de bergen dragen: zy houden zich vlug en lenig door heet water te drinken, of koppi dahoen. Maar gemberthee is nog beter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s49","id":"h8-s49","source":"Noch zyn er zonnestralen, heeter dan noodig is om het graan te doen rypen dat u en uw kinderen voeden moet, noch banjirs die u doen jammeren: \"wys my de plaats waar ik gezaaid heb!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s267","id":"h11-s267","source":"En de zon scheen met heete stralen, en verbrandde het aardryk, zoodat de grasscheut dor werd."}]},{"lemma":"heffen","count":2,"glosses":["lifted","lift"],"forms":["geheven","heffen"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s19","id":"h5-s19","source":"Er zyn, by zulke gelegenheid, oogenblikken dat de wagen alleen rust op de raderen aan de buitenzyde van den boog dien ge beschryft: de middelpuntvliedende kracht heeft de binnenwielen van den grond geheven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s62","id":"h16-s62","source":"Daartoe moet zy, die nauwlyks kracht heeft haar last voortteslepen op gelyken grond--een last vele malen zwaarder dan eigen lyf--dien omhoog heffen, en zich overeind houden op een bewegelyke plek."}]},{"lemma":"heiden","count":7,"glosses":["heathens","heathen"],"forms":["heidenen","heiden"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s47","id":"h9-s47","source":"Ik zeg nooit iets wat ik niet goed overwogen heb, en durf beweren dat ik hier met kennis van zaken spreek, daar ik over dit stuk rypelyk heb nagedacht, vooral sedert het hooren der preek van dominee Wawelaar in den bidstond voor 't bekeeren der heidenen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s76","id":"h9-s76","source":"Dit onderscheid bleek te duidelyker, omdat hy sommige punten aanroerde, die ook door Sjaalman behandeld waren, want ge hebt gezien dat er in zyn pak veel over javanen en andere heidenen voorkwam. Frits zegt dat de javanen geen heidenen zyn, maar ik noem ieder die een verkeerd geloof heeft, een heiden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s98","id":"h9-s98","source":"Want, wat voorafging was het zesde. Onder de plichten die wy ten-aanzien van die arme heidenen te vervullen hebben, werden genoemd:"}]},{"lemma":"heidens","count":1,"glosses":["heathen"],"forms":["heidensche"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s82","id":"h9-s82","source":"Dáár kruipen zy rond in de walgelyke slangenholen van heidensche onkunde, daar buigen zy het zwarte kroesharige hoofd onder het juk van eigenbelangzuchtige priesters!"}]},{"lemma":"heidin","count":1,"glosses":["heathen"],"forms":["heidin"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s57","id":"h10-s57","source":"Mag je aan Marie dingen vertellen, die haar tot een heidin zouden maken? Mag je haar doen wankelen in de overtuiging dat er geen ander heilig water is, dan dat van den doop, en geen andere heilige rivier dan de Jordaan?"}]},{"lemma":"heil","count":5,"glosses":["well-being","for which","salvation","good fortune"],"forms":["heil"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s31","id":"h15-s31","source":"Bovendien meende de man, door dweepzucht beheerscht, by 't klimmen zyner jaren het heil van zyn ziel voor bezoldigde bedevaarten naar Mekka en voor aalmoezen aan gebedzingende leegloopers te kunnen inkoopen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s213","id":"h17-s213","source":"Veel geluk, myn badjing, ik wensch u heil!"}]},{"lemma":"heilig","count":13,"glosses":["holy","sacred","holier"],"forms":["heilige","heilig","heiligen","heiliger"],"morphology":["adjective","adjective, genitive masculine singular","adjective, uninflected","adjective, comparative, inflected","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s95","id":"h9-s95","source":"Dáártoe heeft Hy in Zyn onnaspeurlyke Wysheid aan een land, klein van omvang, maar groot en sterk door de kennisse Gods, macht gegeven over de bewoners dier gewesten, opdat zy door het heilig nooit volprezen Evangelium worden gered van de straffen der helle!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s116","id":"h9-s116","source":"En myn principes zyn me heilig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s48","id":"h10-s48","source":"Da hüpfen herbei, und lauschen Die frommen, klugen Gazellen; Und in der Ferne rausche Des heiligen Stromes Wellen..."}]},{"lemma":"heiligdom","count":2,"glosses":["sanctuary"],"forms":["heiligdom"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s60","id":"h9-s60","source":"Luister toch goed in de kerk, en zit daar niet zoo heen-en-weer te draaien op je bank, alsof 't je verveelde, jongen, want ... wat moet God daarvan denken? De kerk is Zyn heiligdom, zie je?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s281","id":"h17-s281","source":"Struikelend over halfvergane bamboe en over stukken van 't neergevallen dak, baande hy zich een weg naar 't heiligdom dat hy zocht."}]},{"lemma":"heilige","count":2,"glosses":["saint","saints"],"forms":["heilige","heiligen"],"morphology":["noun, common gender, singular","substantivized adjective, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s27","id":"h5-s27","source":"De geestdryvery die torens meende te moeten zetten op de gebouwen die opgericht werden ter-eere van dezen of genen heilige, duurde niet lang genoeg om ze te voleinden, en de spits die de geloovigen naar den hemel moet wyzen, rust, gewoonlyk een paar omgangen te laag, op de massieve bazis, 'tgeen denken doet aan den man zonder dyen op de kermis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s135","id":"h16-s135","source":"\"O, zeide hy gisteren--Wawelaar meen ik--o, jonge vriend, open toch de oogen en de ooren, en hoor en zie wat de Heer u geeft te zien en te hooren door myn mond. Let op de getuigenissen der heiligen die gestorven zyn voor 't ware geloof!"}]},{"lemma":"heimelijk","count":2,"glosses":["secretly"],"forms":["heimelyk","heimelijk"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s43","id":"h10-s43","source":"Even zoo zou ieder verstandig mensch my uitlachen, als ik gek genoeg was om te zeggen: Marie is daar in dien rooien tuin waarom rood, en niet geel of paars?--om te luisteren naar 't snappen en giechelen van de viooltjes, of naar de sprookjes die de rozen elkaar heimelyk in 't oor blazen. Al kon zoo iets waar zyn, wat zou Marie er aan hebben, als het toch zoo heimelijk geschiedt, dat zy er niets van verstaat?"}]},{"lemma":"heimlich","count":1,"glosses":["Secretly"],"forms":["Heimlich"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s37","id":"h10-s37","source":"Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr."}]},{"lemma":"heimwärts","count":1,"glosses":["homeward"],"forms":["heimwärts"],"morphology":["directional adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s284","id":"h14-s284","source":"--Ein Hirsch Der sich verspätet im Gebüsch, und jetzt Mit Eile heimwärts kehrt, und Ruhe sucht Bei andren Hirschen die ihm lieb sind."}]},{"lemma":"heimwee","count":1,"glosses":["homesickness"],"forms":["Heimwee"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s129","id":"h15-s129","source":"Afhankelykheid van de Algemeene Sekretarie. Heimwee naar een hollandsche buitenplaats."}]},{"lemma":"Heine","count":3,"glosses":["Heine"],"forms":["Heine"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s15","id":"h10-s15","source":"Hy zei ja, en bracht het my. Het was een deeltje der werken van zekeren Heine."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s17","id":"h10-s17","source":"Beschouwingen omtrent de waarheidsliefde van iemand die het volgend prul van Heine vóórzegt aan een jong meisje dat in de suite zit te breien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s24","id":"h11-s24","source":"Havelaar zei dat hy niet veel boeken had, maar daaronder waren toch Schiller, Göthe, Heine, Vondel, Lamartine, Thiers, Say, Malthus, Scialoja, Smith, Shakespeare, Byron ..."}]},{"lemma":"hek","count":2,"glosses":["gate"],"forms":["hek"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s4","id":"h18-s4","source":"Mevrouw Slotering trad haar huis uit en scheen zich naar de Havelaars te willen begeven, maar eensklaps wendde zy zich naar 't hek, en wees daar met vry hevige gebaren een man terug die even te-voren was binnengetreden."}]},{"lemma":"hel","count":1,"glosses":["hell"],"forms":["helle"],"morphology":["noun, common gender, genitive singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s95","id":"h9-s95","source":"Dáártoe heeft Hy in Zyn onnaspeurlyke Wysheid aan een land, klein van omvang, maar groot en sterk door de kennisse Gods, macht gegeven over de bewoners dier gewesten, opdat zy door het heilig nooit volprezen Evangelium worden gered van de straffen der helle!"}]},{"lemma":"helaas","count":2,"glosses":["alas"],"forms":["helaas","Helaas"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s27","id":"h17-s27","source":"De nieuwe buffel leerde Saïdjah kennen, en nam in de genegenheid van 't kind zeer spoedig de plaats in van zyn voorganger ... al te spoedig eigenlyk. Want, helaas, de wasindrukken van ons hart worden zoo licht gladgestreken, om plaats te maken voor later schrift."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s333","id":"h17-s333","source":"Helaas, als hy zich vergiste, werd hy voor die vergissing zeer hard gestraft."}]},{"lemma":"held","count":7,"glosses":["hero","heroes"],"forms":["held","helden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular","noun, common gender, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s37","id":"h1-s37","source":"De held van 't stuk wordt uit het water gehaald door iemand die op 't punt staat bankroet te maken. Dan geeft hy hem zyn halve vermogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s61","id":"h1-s61","source":"En nog meer leugens op het tooneel. Als de held met zyn styven komediestap weggaat om 't verdrukte vaderland te redden, waarom gaat dan de dubbele achterdeur altyd vanzelf open?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s151","id":"h6-s151","source":"Het zal dan ook wel hierom wezen, dat romandichters hun helden gewoonlyk tot duivels of engelen maken."}]},{"lemma":"heldendaad","count":1,"glosses":["heroic deeds"],"forms":["heldendaden"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s236","id":"h20-s236","source":"Om te protesteeren tegen de eindelooze expeditien en heldendaden tegen arme ellendige schepsels, die men vooraf door mishandeling dwong tot opstand."}]},{"lemma":"heldenmoed","count":1,"glosses":["heroism"],"forms":["heldenmoed"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s298","id":"h17-s298","source":"En de Landvoogd schreef naar 't Moederland dat de rust in de Lampongs hersteld was. En de Koning van Nederland, voorgelicht door zyn Staatsdienaren, beloonde wederom zooveel heldenmoed met vele ridderkruisen."}]},{"lemma":"helder","count":1,"glosses":["brightly"],"forms":["helder"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s278","id":"h17-s278","source":"Want eens by nacht, toen de maan helder lichtte, stond hy op van de baleh-baleh, en verliet zachtkens het huis, en zocht naar de plek waar Adinda gewoond had."}]},{"lemma":"helderheid","count":1,"glosses":["light"],"forms":["helderheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s139","id":"h12-s139","source":"De Padangsche praatjes duurden voort: men sprak nog altyd over 't verdwenen kind. De adsistent-resident voelde zich op-nieuw geroepen die zaak optevatten, maar voor hy iets tot helderheid had kunnen brengen, ontving hy een besluit waarby hy door den Gouverneur van Sumatra's Westkust werd gesuspendeerd \"wegens oneerlykheid in ambtsbetrekking.\" Het heette dat hy uit vriendschap of medelyden de zaak van dien kontroleur, tegen beter weten aan, in een valsch daglicht had gesteld."}]},{"lemma":"heldin","count":5,"glosses":["heroine"],"forms":["heldin"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s53","id":"h1-s53","source":"Zoo'n meisjen is natuurlyk de heldin."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s2","id":"h9-s2","source":"NEGENDE HOOFDSTUK Ik gaf er veel voor, met juistheid te weten, lezer, hoe lang ik nu een heldin in de lucht zou kunnen laten zweven, voor ge, by de beschryving van een kasteel, myn boek moedeloos uit de hand zoudt leggen, zonder te wachten tot het mensch op den grond kwam?"}]},{"lemma":"helemaal","count":1,"glosses":["at all"],"forms":["heelemaal"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s17","id":"h2-s17","source":"Hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman. Niet om iemand zwart te maken ... neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier!"}]},{"lemma":"helft","count":2,"glosses":["half"],"forms":["helft"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s167","id":"h4-s167","source":"Zyn wyd broekje reikte ter-nauwernood tot de helft van de dy, en de beentjes waren bloot van daar tot aan den enkel. Heel indecent, vind ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s161","id":"h7-s161","source":"Ze zouden immers leven van de helft, van een derde zyner inkomsten? Misschien ook, ja waarschynlyk, zou hy spoedig resident worden, en dan werd alles makkelyk geregeld in weinig tyds ..."}]},{"lemma":"Helgoland","count":1,"glosses":["Heligoland"],"forms":["Helgoland"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s5","id":"h2-s5","source":"Die konnexie dateert van 't kontinentaal stelsel, toen wy dekoloniale waren insmokkelden van Helgoland. Ja, wie weet wat 'n ander al zoo zou geschreven hebben."}]},{"lemma":"helpen","count":23,"glosses":["help","helped","provided for","helps","may help","to help"],"forms":["helpen","geholpen","hielp","helpt","helpe"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, participle","past participle","verb, present subjunctive, singular","nominalized infinitive"],"note":"‘Voor zijn leven geholpen’ means financially provided for for life.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s78","id":"h1-s78","source":"Ik kan hem niet helpen--want we hebben jong volk noodig, omdat er zooveel by ons omgaat--maar al kon ik, waar bleef zyn verdienste, als hy nu op zyn ouden dag een gemakkelyk leven leiden kon?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s77","id":"h4-s77","source":"Ik zou hem in dat geval zeggen dat hy my \"m'nheer\" moest noemen, maar dit zou hyzelf wel begrypen, want een bediende kan toch zyn patroon niet by den naam aanspreken, en hy ware misschien voor zyn leven geholpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s99","id":"h4-s99","source":"Als dit zoo ware, begrypt ieder dat ik niet de moeite zou nemen een boek te laten drukken dat Busselinck & Waterman ook te lezen krygen, want wie een konkurrent op den weg helpt, is een gek."}]},{"lemma":"hem","count":192,"glosses":["him","to him","it","for him","from him","him specifically","with him","to it"],"forms":["hem","hèm","'m"],"morphology":["pronoun, accusative","pronoun, dative","pronoun, object form","personal pronoun, dative","pronoun, object form, singular","personal pronoun, third person singular","personal pronoun, accusative","pronoun, dative, singular","personal pronoun, dative, singular","pronoun, dative, emphatic","personal pronoun, third person singular, oblique","personal pronoun, third-person singular, dative","personal pronoun, third person singular, object","personal pronoun, oblique","pronoun, dative, third-person singular","personal pronoun, dative, third-person singular","pronoun, accusative, singular","pronoun, oblique","pronoun, accusative, third person singular","pronoun, object form, third person singular","pronoun, accusative, masculine, singular","pronoun, dative/accusative, third-person singular","personal pronoun, accusative, masculine singular","pronoun, accusative, masculine singular","pronoun, oblique, singular","personal pronoun, third-person singular, object","personal pronoun, third-person singular, indirect object"],"note":"The accent marks contrastive emphasis: hèm means ‘him in particular.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s35","id":"h2-s35","source":"Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s39","id":"h2-s39","source":"En toen vroeg ik hoe het hèm ging, wat me later speet, want hy scheen niet in goede omstandigheden te verkeeren, en ik houd niet van arme menschen, omdat er gewoonlyk eigen schuld onder loopt, daar de Heer niet iemand verlaten zou, die hem trouw gediend had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s67","id":"h2-s67","source":"Nog zie 'k zyn oogen flikkeren--anders zagen ze flauw--hy gaf den Griek een vuistslag, en ik was gered. Later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft, maar omdat ik een vast principe heb, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan, ben ik terstond weggeloopen."}]},{"lemma":"hemd","count":3,"glosses":["shirt","shift","a shift"],"forms":["hemd"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s98","id":"h2-s98","source":"Hy had geen hemd aan. Dat noemt hy eenigszins!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s151","id":"h4-s151","source":"Ze was gekleed in een wit lang hemd, of jak zonder schoot, dat haar tot de knieën hing, en aan de voorzyde met een zwart speldje was vastgemaakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s157","id":"h7-s157","source":"Hyzelf althans wist dezen schroom niet beter te beschryven, dan door aan wie hem aanspoorden tot publiciteit, te vragen: \"zoudt gy uw dochter op-straat laten loopen zonder hemd?\""}]},{"lemma":"hemel","count":19,"glosses":["heaven","Heaven","heavens"],"forms":["hemel","Hemel","hemels"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, masculine singular, genitive","noun, common gender, singular, historical dative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s39","id":"h3-s39","source":"Maar toch, moeder! wil 't gelooven, By den Hemel die my ziet, Moeder! wil het toch gelooven, Neen, uw kind vergat u niet! 'k Minde een meisje."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s51","id":"h3-s51","source":"Moeder! wil het niet gelooven, By den hemel die my ziet, Moeder! wil het niet gelooven, Neen, uw kind vergat u niet! 'k Ben hier vèr van wat het leven Ginds ons zoets en schoons kan geven En 't genot van de eerste jeugd, Vaak geroemd en hoog geprezen, Kan wel hier myn deel niet wezen: 't Eenzaam harte kent geen vreugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."}]},{"lemma":"hemelhoog","count":1,"glosses":["heaven-high"],"forms":["hemelhoog"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s184","id":"h11-s184","source":"Ze heette Si Oepi Keteh, maar in myn gedachten noemde ik haar \"stumpert\" of zoo-iets, omdat ik naar myn schatting zoo hemelhoog boven haar verheven was."}]},{"lemma":"hemelsbreed","count":1,"glosses":["vast"],"forms":["hemelsbreed"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":"Hemelsbreed literally means “as wide as the heavens,” hence “vast.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s73","id":"h9-s73","source":"By 't aanhooren van die predikatie, dacht ik gedurig hoe hemelsbreed toch het verschil is tusschen menschelyke en goddelyke wysheid."}]},{"lemma":"hemelsnaam","count":1,"glosses":["heaven's name"],"forms":["hemelsnaam"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s47","id":"h12-s47","source":"--Dan in 's hemelsnaam de historie! zuchtte Duclari met koddige wanhoop."}]},{"lemma":"hemzelf","count":1,"glosses":["him himself"],"forms":["hemzelf"],"morphology":["pronoun, dative, singular, emphatic"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s7","id":"h15-s7","source":"Dan wist de resident wel wat hy over die intrekking der aanklacht te denken had, maar dat intrekken gaf hem niettemin een schoone gelegenheid om den Regent te handhaven in ambt en eer, en hemzelf was de onaangename taak bespaard de Regeering te \"bemoeielyken\" met een ongunstig bericht."}]},{"lemma":"hen","count":36,"glosses":["them","those","those people"],"forms":["hen"],"morphology":["pronoun, accusative","personal pronoun, accusative plural","pronoun, accusative, plural","pronoun, accusative, third person plural","pronoun, accusative plural","personal pronoun, plural","pronoun, third person plural, object form","personal pronoun, accusative, plural","pronoun, object, plural","pronoun, object form plural","pronoun, object form, third person plural","personal pronoun, oblique, plural","personal pronoun, third person plural, accusative","pronoun, accusative, third-person plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s17","id":"h1-s17","source":"De Romeinen waren bly dat de Batavieren hen lieten leven. De Bey van Tunis kreeg een kolyk als hy het wapperen hoorde van de nederlandsche vlag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s105","id":"h4-s105","source":"En--zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen --myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Holloway- pillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannenbakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s83","id":"h5-s83","source":"De personen die met het bestuur van zoodanig graafschap belast waren, trachtten natuurlyk van den Keizer te verkrygen dat hun zoons, of, by-gebreke daarvan, andere bloedverwanten, hen in hun betrekking zouden opvolgen."}]},{"lemma":"Henegouwen","count":1,"glosses":["Hainaut"],"forms":["Henegouwen"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s84","id":"h5-s84","source":"Dit geschiedde dan ook gewoonlyk, schoon ik niet geloof dat ooit het recht op deze opvolging organisch is erkend geworden, althans wat deze beambten in de Nederlanden aangaat, by-voorbeeld, de graven van Holland, Zeeland, Henegouwen of Vlaanderen, de hertogen van Brabant, Gelderland, enz."}]},{"lemma":"hengelen","count":1,"glosses":["angling"],"forms":["hengelen"],"morphology":["verb, infinitive used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s52","id":"h4-s52","source":"Over de armoede der schilderkunst. Over de onzedelykheid van het hengelen. (Wie heeft ooit daarvan gehoord?)"}]},{"lemma":"hengsel","count":1,"glosses":["handle"],"forms":["hengsel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s114","id":"h18-s115","source":"In een hoek stond een niet zeer zware reiskoffer, dien ik in gedachte aan het hengsel vatte, en op den schoorsteenmantel lagen eenige boeken die ik eens inzag."}]},{"lemma":"henzelf","count":1,"glosses":["themselves"],"forms":["henzelf"],"morphology":["pronoun, accusative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s104","id":"h15-s104","source":"Neen, geheel alleen des-noods zou hy recht doen, met of zonder hulp van anderen dan, ja, tegen allen, al ware 't ook tegen henzelf die behoefte hadden aan dat recht!"}]},{"lemma":"herbei","count":1,"glosses":["up"],"forms":["herbei"],"morphology":["separable verb particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s48","id":"h10-s48","source":"Da hüpfen herbei, und lauschen Die frommen, klugen Gazellen; Und in der Ferne rausche Des heiligen Stromes Wellen..."}]},{"lemma":"herbergen","count":4,"glosses":["sheltered","takes in","lodge","lodged"],"forms":["herbergde","herbergt","herbergen","geherbergd"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, third person singular","verb, infinitive","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s168","id":"h7-s168","source":"Zy kon het niet afkeuren dat hy 't meisje tot haar bracht, dat 'savends op de straat hem had aangesproken ... dat hy haar te eten gaf en herbergde, en 't àl te goedkoop \"ga heen, en zondig niet meer!\" niet uitsprak, voor hy haar dat \"niet zondigen\" had mogelyk gemaakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s103","id":"h8-s103","source":"Er komt een tyd dat onze vrouwen en kinderen schreien zullen by het gereedmaken van ons doodkleed, en de voorbyganger zal zeggen: \"daar is een mensch gestorven.\" Dan zal wie aankomt in de dorpen, tyding brengen van den dood desgenen die gestorven is, en wie hem herbergt zal vragen: \"wie was de man die gestorven is?\" En men zal zeggen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s33","id":"h14-s33","source":"Wèl moet hy dus zeer verwonderd hebben gestaan, by de ontscheping te vernemen dat hy vry was niet alleen, maar dat de generaal, wiens rytuig hem by 't aan wal stappen opwachtte, het zich tot een eer rekenen zou hem by zich aan huis te ontvangen en te herbergen. Zeker is nooit een van hoogverraad beschuldigde aangenamer verrast geworden."}]},{"lemma":"herbergiersrekening","count":1,"glosses":["innkeeper’s bill"],"forms":["herbergiersrekening"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s171","id":"h7-s171","source":"Zy had er niet tegen dat hy te Menado en te Amboina de schipbreukelingen der amerikaansche whalers by zich riep en verzorgde, en zich te grand seigneur achtte om een herbergiersrekening voorteleggen aan 't amerikaansch Gouvernement."}]},{"lemma":"herendienst","count":6,"glosses":["statute-labour","forced labour","statute-labor","statute labor"],"forms":["heeredienst","heerediensten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":"Historical spelling of herendienst, compulsory labor owed to an authority.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s188","id":"h8-s188","source":"Dáár liggen de maandstaten van de distrikten--en hy toonde 't pak geschryf dat hy ontvangen had in de vergadering--zie, ik heb niets geopend. Daarin zyn, onder andere zaken, de opgaven van op de hoofdplaats geleverde arbeiders tot heeredienst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s193","id":"h8-s193","source":"Want er was driemaal meer volk opgeroepen om voor den Regent te werken dan de bepalingen op de heerediensten toelaten, en dit durfde men natuurlyk in de staten niet opgeven. Is 't waar, wat ik zeg?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s154","id":"h14-s154","source":"Er moeten dus andere middelen gevonden worden, en de oproeping van arbeiders tot het verrichten van heeredienst ligt voor-de-hand."}]},{"lemma":"herendienstplichtige","count":1,"glosses":["statute-laborers"],"forms":["heeredienstplichtigen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s157","id":"h14-s157","source":"De bevolking zelf toch zou 't--misschien uit ongewoonte--zeer vreemd vinden als hy altyd en in alle gevallen zich stipt hield aan de bepalingen die 't getal der voor zyn erf bestemde heeredienstplichtigen voorschryven, daar er omstandigheden kunnen voorkomen die by deze bepalingen niet waren voorzien."}]},{"lemma":"herhaald","count":2,"glosses":["repeated"],"forms":["herhaalde"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s13","id":"h14-s13","source":"Met weerzin gaf de Regeeringskommissaris toe, en wel op de herhaalde betuigingen van den generaal dat hy persoonlijk zich tot borg stelde voor Jang di Pertoean's trouw."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s187","id":"h20-s187","source":"Evenzoo heeft Uwe Excellentie niet gelieven te voldoen aan myn herhaalde verzoeken om audientie."}]},{"lemma":"herhaaldelijk","count":4,"glosses":["repeatedly","Repeatedly"],"forms":["herhaaldelyk","Herhaaldelyk"],"morphology":["adverb"],"note":"Older spelling of modern Dutch “herhaaldelijk.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s246","id":"h11-s246","source":"Welnu, 't gevaarlyke van die reede schakelde zich vast aan myn gekrenkte eerzucht, en die eerzucht hangt weer samen met dat liedjen over Djiwa. Ik had den resident herhaaldelyk voorgesteld te Natal een zeewering te maken, of althans een kunsthaven in de monding van de rivier, met het doel om handel te brengen in de Afdeeling Natal, die de zoo belangryke Battahlanden met de zee verbindt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s55","id":"h13-s55","source":"Ik had herhaaldelyk, doch telkens zonder baat, aan den Generaal geschreven dat hy myn vertrek van Padang niet beletten mòcht, want dat, al ware ik schuldig aan 't allerergste, geen misdaad mocht gestraft worden met hongerlyden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s86","id":"h15-s86","source":"Thans echter, nu ik de eer heb u weder zooveel dagen langer onder myn bevelen te zien, en nadat ik u herhaaldelyk in de gelegenheid stelde, principes te leeren kennen die--tenzy ik dwaal--ten-laatste zullen zegevieren wenschte ik dat ge die aannaamt, dat gy u de niet ontbrekende, maar in onbruik geraakte kracht eigen maakte die er noodig schynt om altyd naar uw beste weten ronduit te zeggen wat er te zeggen valt, en dat ge dus geheel-en-al varen liet dien onmannelyken schroom om flink voor een zaak uittekomen."}]},{"lemma":"herhalen","count":8,"glosses":["repeat","rehearsed","repeated"],"forms":["herhalen","herhaal","herhaalde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, present, first person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s17","id":"h2-s17","source":"Hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman. Niet om iemand zwart te maken ... neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s39","id":"h7-s39","source":"Zoo-iets lag er dan ook in de trekken van Verbrugge, en Havelaar moest de vraag herhalen, vóór hy antwoordde:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s108","id":"h9-s108","source":"Ik weet wel dat ik dit laatste punt reeds onder nummer één heb opgegeven, maar hy herhaalde het, en deze overtolligheid komt my, in het vuur der rede, zeer verklaarbaar voor."}]},{"lemma":"herinneren","count":16,"glosses":["recall","reminded","remember","recalls","recalled","remembered","called"],"forms":["herinnerde","herinneren","herinnert","herinnerden","herinner","Herinner"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past, plural","verb, past, third person singular","verb, imperative, second person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s35","id":"h2-s35","source":"Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s36","id":"h2-s36","source":"Lach hier niet om, lezer, straks zult ge zien hoe dit kwam. Ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks, iets wat me herinnerde aan ... daar had ik het!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s48","id":"h2-s48","source":"Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek."}]},{"lemma":"herinnering","count":3,"glosses":["recollection"],"forms":["herinnering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s26","id":"h15-s26","source":"Hy had aangevangen met zachtheid. Hy had tot den Adhipatti gesproken als: \"ouder broeder\" en wie meenen mocht dat ik, ingenomen met den held myner geschiedenis, de wyze waarop hy sprak, tracht te verheffen boven maat, hoore hoe eens na zoodanig onderhoud, de Regent zyn Patteh tot hem zond om voor de welwillendheid zyner woorden dank te zeggen, en hoe nog lang daarna die Patteh, sprekende met den kontroleur Verbrugge--nadat Havelaar had opgehouden adsistent-resident van Lebak te zyn, nadat er dus van hem niets meer te hopen of te vreezen was--hoe die Patteh by de herinnering aan zyn woorden getroffen uitriep: \"nog nooit heeft eenig heer gesproken als hy!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s50","id":"h16-s50","source":"En zonder te spreken van hen \"die zulke hooge betrekkingen in Indie vervulden\" het is inderdaad vreemd hoe men meermalen waarde toekent aan de meening van personen die volstrekt niets bezitten wat die toekenning rechtvaardigt dan de \"herinnering aan een zóóveeljarig verblyf in die gewesten.\" Dit is te meer zonderling omdat zy die gewicht hechten aan dusdanigen bewysgrond, toch niet gereedelyk alles zouden aannemen wat hun by-voorbeeld zou gezegd worden over de huishouding des nederlandschen staats, door ieder die aantoonde dat hy veertig of vyftig jaren in Nederland gewoond had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s196","id":"h17-s196","source":"De natuur lachte hem toe en scheen hem welkom te heeten als een moeder haar teruggekeerd kind. En even als deze haar vreugde schildert door eigenwillige herinnering aan de voorbygegane smart, by 't vertoonen van wat ze bewaarde als aandenken gedurende het afzyn, liet ook Saïdjah zich vermaken door 't weerzien van zoovele plekken die getuigen waren van zyn kort leven."}]},{"lemma":"herkennen","count":7,"glosses":["recognize","recognized","recognizing"],"forms":["herkennen","herkenden","herken"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, plural","nominalized infinitive, neuter singular","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s26","id":"h2-s26","source":"Hy scheen ook my te herkennen, want onze blikken ontmoetten elkander gedurig. Ik moet betuigen dat ik te verdiept was in 't veegsel, om terstond optemerken, wat ik namelyk later zag, dat hy vry kaal in de kleeren stak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s86","id":"h16-s86","source":"Zou men in al dat geschryf van Stern--en Frits doet ook mee, dit is zeker!--jongelieden herkennen, die opgebracht worden in een deftig huis?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s259","id":"h17-s259","source":"En de vrouwen van Badoer kwamen uit hare huizen, en zagen met deernis den armen Saïdjah daar staan, want zy herkenden hem, en begrepen dat hy Adinda's huis zocht, en wisten dat er geen huis van Adinda was in het dorp Badoer."}]},{"lemma":"herkomstig","count":1,"glosses":["derived"],"forms":["herkomstig"],"morphology":["predicative adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s61","id":"h5-s61","source":"De benaming Resident is herkomstig uit den tyd toen Nederland nog slechts middelyk als leenheer de bevolking beheerschte, en zich aan de hoven der nog regeerende Vorsten door Residenten liet vertegenwoordigen."}]},{"lemma":"herlezen","count":1,"glosses":["read again"],"forms":["herlees"],"morphology":["verb, present, first person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s100","id":"h18-s100","source":"Ik herlees den brief van den adsistent-resident van Lebak ik plaats hèm en den resident van Bantam, Havelaar en Slymering naast elkander..."}]},{"lemma":"hernemen","count":2,"glosses":["returned","resumed"],"forms":["hernam"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s6","id":"h10-s6","source":"--Dat is zeer veel, hernam ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s17","id":"h12-s17","source":"--Men zei dat er een deficit was in uw kas te Natal, hernam Verbrugge."}]},{"lemma":"hersenen","count":2,"glosses":["brain"],"forms":["hersenen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s12","id":"h20-s12","source":"--'t Was in den Haag, toen Max ziek was en we zoo geschrokken waren omdat de dokter zei dat hy een zoo ongewoon gevormd hoofd had, en dat er zooveel zorg vereischt werd om aandrang naar de hersenen te voorkomen, juist in die dagen was je bezig aan die strook."}]},{"lemma":"hersenschim","count":1,"glosses":["fancy"],"forms":["hersenschim"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s138","id":"h4-s138","source":"Schitterend was zyn verblyf niet, maar de gelykheid voor alle menschen, dus ook wat hun woningen aangaat, is een hersenschim. Hyzelf had dit gezegd in zyn verhandeling over de aanspraken op geluk."}]},{"lemma":"herstel","count":1,"glosses":["redress"],"forms":["herstel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s224","id":"h14-s224","source":"Wat is er by-voorbeeld te verwachten van een bevolking die, uit den aard zacht en gedwee, sedert jaren, jaren klaagt over onderdrukking, als zy den eenen resident vóór, den anderen nà ziet aftreden met verlof of met pensioen, of wegroepen tot een ander ambt, zonder dat er iets geschied is tot herstel der grieven waaronder ze gebukt gaat!"}]},{"lemma":"herstellen","count":6,"glosses":["restored","collected","set right","mend"],"forms":["hersteld","herstellen","herstelde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, past, first person singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s59","id":"h2-s59","source":"--Plaît-il? zeide zy. Ik herstelde my eenigszins, en ging voort:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s140","id":"h6-s140","source":"Vol liefde voor waarheid en recht, verwaarloosde hy menigmaal zyn eenvoudigste naastbyliggende verplichtingen, om een onrecht te herstellen dat hooger of verder of dieper lag, en dat door de vermoedelyk grootere inspanning van den stryd hem meer aanlokte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s142","id":"h12-s142","source":"Ook die kontroleur is later geheel in zyn eer hersteld geworden."}]},{"lemma":"hert","count":1,"glosses":["deer"],"forms":["hert"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s254","id":"h17-s254","source":"Als een aangeschoten hert vloog Saïdjah 't pad op, dat van den ketapan leidt naar het dorp waar Adinda woonde."}]},{"lemma":"hertog","count":5,"glosses":["dukes","Duke","duke"],"forms":["hertogen","hertog","hertogs"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, masculine, genitive singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s18","id":"h1-s18","source":"De hertog van Alva was een ondier."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s78","id":"h5-s78","source":"Ik geloof dan ook dat in de middeleeuwen de meening gold, dat de duitsche Keizer wel 't recht had, graven, d.i. landschapsbestuurders, en hertogen, d.i. heiraanvoerders, te benoemen, doch dat de Baronnen beweerden, wat hun geboorte aangaat, aan den Keizer gelyk te zyn en alleen van God aftehangen, behoudens de verplichting den Keizer te dienen, voor-zoo-ver deze met hun toestemming, en uit hun midden gekozen was. Een graaf bekleedde een ambt waartoe hem de Keizer had geroepen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s80","id":"h5-s80","source":"De omstandigheid nu, dat graven en hertogen gewoonlyk uit de baronnen werden gekozen, bracht te-weeg dat zy het gewicht hunner betrekking in de schaal legden by den invloed dien zy aan hun geboorte ontleenden, en hieruit schynt later, vooral toen men aan de erfelykheid dezer betrekkingen was gewoon geraakt, de voorrang ontstaan te zyn, dien deze titels hadden boven dien van baron."}]},{"lemma":"hertogdom","count":1,"glosses":["duchies"],"forms":["hertogdommen"],"morphology":["noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s102","id":"h5-s102","source":"De Europeaan, als hy geroepen wordt tot het besturen eener provincie die in oppervlakte met vele duitsche hertogdommen gelyk staat, is gewoonlyk iemand van middelbaren of meer dan middelbaren leeftyd, gehuwd en vader. Hy bekleedt een ambt om den broode."}]},{"lemma":"Herzliebchen","count":4,"glosses":["sweetheart","Sweetheart"],"forms":["Herzliebchen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s18","id":"h10-s18","source":"Auf Flügeln des Gesanges, Herzliebchen, trag ich dich fort,"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s19","id":"h10-s19","source":"Herzliebchen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s20","id":"h10-s20","source":"Marie, jouw Herzliebchen?"}]},{"lemma":"het","count":2480,"glosses":["the","it","It","The","they","the one","its","an","He","that","her","They","so","some","them","he","the act of","what is","what was","what","his","she"],"forms":["'t","het","Het","t","et","HET"],"morphology":["determiner","pronoun","pronoun, neuter singular","pronoun, neuter, singular","determiner, definite","definite article, neuter singular","determiner, neuter singular","determiner, contracted","pronoun, nominative","personal pronoun, neuter singular","definite article","determiner, definite, neuter singular","determiner, neuter, singular","determiner, elided","definite article, neuter singular, elided","determiner, definite, contracted","pronoun, nominative, neuter singular","definite article, contracted","determiner, definite, elided","pronoun, accusative","definite article, elided","personal pronoun, neuter, singular","definite article, neuter, singular","determiner, definite, neuter, singular","definite article, neuter singular, contracted","determiner, neuter singular, elided","definite determiner","impersonal pronoun","pronoun, neuter, nominative","definite article, neuter singular, reduced form","pronoun, neuter singular, contracted","personal pronoun, neuter singular, contracted","pronoun, accusative, neuter singular","definite determiner, elided","pronoun, neuter, singular, elided","pronoun, neuter, accusative","pronoun, nominative, singular","pronoun, neuter singular, accusative","contracted determiner","personal pronoun, neuter singular, reduced form","personal pronoun, third-person neuter singular","determiner, definite, neuter singular, contracted","definite determiner, contracted","definite determiner, neuter singular","pronoun, nominative, contracted","pronoun, neuter, singular, contracted","pronoun, nominative, elided","pronoun, neuter singular, nominative","contracted pronoun","pronoun, impersonal, neuter singular","personal pronoun, accusative, neuter singular","pronoun, contracted","pronoun, expletive","pronoun, neuter, third person singular","impersonal pronoun, neuter singular","determiner, definite, neuter singular, elided","pronoun, personal, neuter singular","personal pronoun, nominative, singular","pronoun, nominative, neuter, singular","personal pronoun, neuter singular, nominative","pronoun, neuter singular, anticipatory","determiner, definite, neuter, singular, elided","pronoun, personal, third person singular, neuter","expletive pronoun","personal pronoun, nominative","pronoun, nominative, neuter singular, elided","expletive pronoun, neuter singular","determiner, contracted form","impersonal pronoun, neuter, singular","personal pronoun, neuter singular, elided","pronoun, neuter singular, reduced","dummy pronoun, nominative","contracted definite article","pronoun, neuter singular, elided","pronoun, nominative neuter singular","pronoun, nominative singular","determiner, neuter singular, contracted","determiner used before nominalized infinitive","personal pronoun, accusative, neuter singular, reduced form","pronoun, neuter, singular, expletive","pronoun, object form","determiner, definite, singular","pronoun, neuter, object form","pronoun, third-person neuter singular, nominative","determiner used with nominalized infinitive","pronoun, third person singular, neuter","determiner, neuter, singular, contracted","personal pronoun, neuter, singular, object form","personal pronoun, neuter singular, accusative, reduced form","personal pronoun, accusative","definite article, reduced form","pronoun, neuter singular, reduced form","personal pronoun, accusative, neuter","personal pronoun, nominative singular","impersonal pronoun, contracted","impersonal pronoun, nominative","pronoun, nominative, third-person singular","pronoun, accusative, singular","pronoun, impersonal","pronoun, nominative, contracted form","pronoun, third person neuter singular, quoted fragment","anticipatory pronoun","determiner, definite, reduced","pronoun, accusative, contracted","determiner, superlative marker","pronoun, third-person singular, neuter, nominative","pronoun, third-person singular, neuter","personal pronoun","pronoun, neuter","definite article in superlative construction","definite determiner, neuter singular, elided","pronoun, accusative, neuter, singular","determiner; contracted form","pronoun, neuter, nominative, elided","determiner, substantivizing","determiner, neuter, singular, elided","dummy pronoun","personal pronoun, neuter singular, accusative","pronoun, elided","pronoun, neuter, accusative, contracted","pronoun, neuter, nominative, contracted","pronoun, nominative, neuter","pronoun, accusative, neuter","pronoun, nominative, singular, contracted","pronoun, object form, contracted","pronoun, neuter accusative","pronoun, neuter accusative, contracted","pronoun, neuter singular, expletive","pronoun, neuter singular, expletive, elided","pronoun, nominative, impersonal","personal pronoun, neuter","determiner in adverbial superlative"],"note":"The article belongs with gelid: the usual order is in 't gelid.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s10","id":"h1-s10","source":"En gewoonlyk, wanneer ik de oorzaken naging, kwam het me voor, dat die moesten gezocht worden in de verkeerde richting die aan de meesten gegeven was in hun jeugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s16","id":"h1-s16","source":"Het nieuwe zusjen is van de groenvrouw gekomen in een groote kool. Alle Hollanders zyn dapper en edelmoedig."}]},{"lemma":"heten","count":17,"glosses":["was called","be called","am called","are said","is named","is called","was said","been called","are supposed","is said","bid"],"forms":["heeten","heette","heet","geheeten","Heet"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, present, plural","verb, present, first-person singular","verb, present, third person singular","verb, past, third person singular","verb, past participle"],"note":"Heeten is the historical spelling of modern heten; with an infinitive it means ‘be said to’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s107","id":"h3-s107","source":"Over den moorschen bouwtrant. Over de kracht der vooroordeelen, blijkbaar uit ziekten die door tocht veroorzaakt heeten te zyn. (Heb ik het niet gezegd, dat de lyst kurieus was?)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s89","id":"h4-s89","source":"Ik ben snel in myn besluiten--als men zoo lang in zaken is, weet men altyd terstond wat men te doen heeft--en den volgenden morgen vroeg was ik by Gaafzuiger. Zoo heet de boekhandelaar die de verkooping gehouden had."}]},{"lemma":"heterogeen","count":1,"glosses":["heterogeneous"],"forms":["heterogeene"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s23","id":"h5-s23","source":"Onveranderlyk zyn ze van heterogeene bouworde. Het corps de logis dagteekent altyd van eenige regeeringen vroeger dan de aanhechtsels die onder dezen of genen lateren koning daarby zyn gevoegd."}]},{"lemma":"hetgeen","count":27,"glosses":["which","what","something which"],"forms":["hetgeen","tgeen","geen"],"morphology":["relative pronoun, neuter singular","relative pronoun","pronoun","relative pronoun, neuter, singular","free relative pronoun"],"note":"’tgeen is a contraction of hetgeen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s79","id":"h1-s79","source":"Dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden, en iedereen, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s66","id":"h4-s66","source":"Ik zou dan de tarwe hebben kunnen scheiden van het kaf, ik had er de nummers uitgehouden, die ik noodig had voor myn boek, en de rest verbrand, of in de papiermand geworpen, hetgeen ik nu niet doen kon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s27","id":"h5-s27","source":"De geestdryvery die torens meende te moeten zetten op de gebouwen die opgericht werden ter-eere van dezen of genen heilige, duurde niet lang genoeg om ze te voleinden, en de spits die de geloovigen naar den hemel moet wyzen, rust, gewoonlyk een paar omgangen te laag, op de massieve bazis, 'tgeen denken doet aan den man zonder dyen op de kermis."}]},{"lemma":"hetwelk","count":1,"glosses":["which"],"forms":["hetwelk"],"morphology":["relative pronoun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s120","id":"h6-s120","source":"Hy sprak namelyk op een toon, alsof achter elk woord een punt stond, of zelfs een lang rustteeken, en ik kan de ruimte tusschen zyn woorden niet beter vergelyken dan by de stilte die er volgt op het \"amen\" na een lang gebed in de kerk, hetwelk zooals ieder weet, een sein is dat men den tyd heeft tot verzitten, hoesten of neussnuiten."}]},{"lemma":"hetzelfde","count":11,"glosses":["the same","the same thing"],"forms":["hetzelfde","tzelfde"],"morphology":["demonstrative pronoun, neuter singular","demonstrative determiner, neuter singular","demonstrative determiner, neuter, singular","substantivized pronoun","pronoun, neuter singular","determiner","pronoun, demonstrative, neuter singular","pronoun, neuter"],"note":"'tzelfde is a contracted form of hetzelfde.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s63","id":"h6-s63","source":"Ik heb je maar gezegd dat ik daar veel over hem heb hooren spreken, anders niet! --Nu, dit komt op 'tzelfde neer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s102","id":"h6-s102","source":"Er zyn weinig omstandigheden in de stoffelyke wereld, die den denkenden mensch geen aanleiding geven tot het maken van opmerkingen op verstandelyk gebied, en zoo heb ik myzelf dikwyls afgevraagd of niet veel dwalingen die onder ons kracht van wet hebben, veel \"scheefheden\" die wy voor \"recht\" houden, hieruit voortvloeien, dat men te lang met hetzelfde gezelschap in denzelfden reiswagen heeft gezeten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s56","id":"h7-s56","source":"Wel begreep hy nog altyd die vreugde niet over de armoede in Lebak, maar hy drong zich op, die uitdrukking verkeerd verstaan te hebben. Later evenwel, toen Havelaar hem meermalen hetzelfde zeide, zag hy in hoeveel groots en edels er was in die vreugde."}]},{"lemma":"hetzij","count":10,"glosses":["whether","or","or whether he","or whether"],"forms":["hetzy","Hetzy","hetzyd-i"],"morphology":["correlative conjunction","subordinating conjunction","coordinating conjunction with contracted subject","conjunction"],"note":"Historical spelling of hetzij, used correlatively: whether ... or.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s153","id":"h5-s153","source":"Vooreerst hebbe men juist te beoordeelen, waar het gebruik heeft opgehouden om voor misbruik plaats te maken? En ... waar het misbruik bestaat, waar inderdaad roof of willekeur gepleegd is, zyn veelal de slachtoffers zelf hieraan medeplichtig, hetzy uit te ver gedreven onderwerping, hetzy uit vrees, hetzy uit wantrouwen op den wil of de macht der persoon die hen beschermen moet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s60","id":"h6-s60","source":"Hetzy Duclari gevoelde dat er iets onbeleefds in lag, hem hierdoor van 't onderhoud uittesluiten, hetzyd-i hiermee een andere bedoeling had, op-eenmaal ging hy, zich tot den Regent wendende, in 't maleisch voort:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s67","id":"h6-s67","source":"--Over 't geheel genomen is dit misschien waar, ging nu Duclari in 't hollandsch voort--hetzy omdat deze taal hem gemeenzamer was en hy meende genoeg gedaan te hebben voor de beleefdheid, hetzy omdat hy alleen door Verbrugge verstaan wilde worden--dit moge in 't algemeen waar zyn, maar omtrent Havelaar heeft men waarachtig geen persoonlyke kennismaking noodig ... hy is een gek!"}]},{"lemma":"hetzij dat hij","count":2,"glosses":["whether he","or whether he"],"forms":["hetzyd-i"],"morphology":["correlative conjunction with contracted complementizer and pronoun"],"note":"The printed form compresses hetzij dat hij into one token.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s3","id":"h8-s3","source":"Zulk een vergadering had gewoonlyk eens in de maand plaats, doch hetzyd-i aan sommige Hoofden die wat ver van de hoofdplaats woonden--want de Afdeeling Lebak is zeer uitgestrekt--het onnoodig heen-en weerreizen wilde besparen, hetzyd-i wenschte, terstond en zonder den vastgestelden dag aftewachten, hen op plechtige wyze toetespreken, hy had den eersten Sebah-dag op den volgenden morgen bepaald."}]},{"lemma":"heup","count":2,"glosses":["hips"],"forms":["heupen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s152","id":"h4-s152","source":"In plaats van een behoorlyke japon of rok, droeg ze daaronder een stuk donker gebloemd lynwaad, dat eenige malen om het lyf gewikkeld scheen, en hare heupen en knieën vry nauw omsloot."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s163","id":"h17-s163","source":"Hy teekende zich Adinda's gelaat, haar hoofd, haar schouder ... hy zag den zwaren kondeh, zoo glinsterend zwart, gevangen in eigen strik, afhangend in haar hals ... hy zag haar groot oog, schitterend in donkeren weerschyn ... de neusvleugels die ze zoo fier optrok als kind, wanneer hy--hoe was't mogelyk!--haar plaagde, en den hoek van haar lippen waarin zy een glimlach bewaarde. Hy zag hare borst, die nu zwellen zou onder de kabaai ... hy zag hoe de sarong, die zyzelf geweven had, haar heupen nauw omsloot, en, de dy volgend in gebogen lyn, langs de knie neerviel in heerlyke golving op den kleinen voet ..."}]},{"lemma":"heus","count":1,"glosses":["gracious"],"forms":["heusche"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s99","id":"h19-s99","source":"Ik heb de eer u ten-slotte de dankbare verzekering te geven, dat wanneer iets me kon terugbrengen van myn lang doordachte, en bedaard maar vurig aangekleefde principes ten dezen ... waarlyk, het zou geweest zyn de heusche innemende wyze waarop gy in de konferentie van eergister die principes hebt bestreden. De Adsistent-resident van Lebak,"}]},{"lemma":"heusheid","count":1,"glosses":["courtesy"],"forms":["heusheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s124","id":"h14-s124","source":"De dienstkorrespondentie met den resident te Serang droeg blyken van wederzydsche welwillendheid, terwyl de bevelen van den resident, met heusheid gegeven, stipt werden opgevolgd."}]},{"lemma":"heuvel","count":2,"glosses":["hill"],"forms":["heuvel"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s101","id":"h13-s102","source":"Want als wy eindelyk zóó ver zullen gekomen zyn, zal ik weten hoe zich onze weg heeft gekronkeld door 't gebergte, wat de oorzaak is dat wy de zon die zoo-even dáár stond, nu links van ons hebben, wáárom die heuvel nu achter ons ligt, welks top we vroeger vóór ons zagen ... zie, dan hebt ge my door die afwyking 't begrypen myner wandeling gemakkelyk gemaakt, en begrypen is genot."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s129","id":"h17-s129","source":"Men kleedde hen in een wit kleed, en begroef hen in den grond. Als ik sterf te Badoer, en men begraaft my buiten de dessah, oostwaarts tegen den heuvel, waar 't gras hoog is, Dan zal Adinda daar voorbygaan, en de rand van haar sarong zal zachtkens voortschuiven langs het gras..."}]},{"lemma":"heuvelrij","count":1,"glosses":["hill range"],"forms":["heuvelrij"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."}]},{"lemma":"hevig","count":2,"glosses":["violent"],"forms":["hevige"],"morphology":["adjective, inflected","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s77","id":"h7-s77","source":"Een hevige schok van den wagen die ontmodderd werd, zette een uitroepingsteeken achter Tine's verklaring dat het reizen onmogelyk was voor mevrouw Slotering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s4","id":"h18-s4","source":"Mevrouw Slotering trad haar huis uit en scheen zich naar de Havelaars te willen begeven, maar eensklaps wendde zy zich naar 't hek, en wees daar met vry hevige gebaren een man terug die even te-voren was binnengetreden."}]},{"lemma":"hè","count":3,"glosses":["Eh","hey","ooh"],"forms":["hè","Hè"],"morphology":["interjection","interjection used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s90","id":"h3-s90","source":"Over den achteruitgang der beschaving sedert het ontstaan des Christendoms. (Hè?) Over de yslandsche Mythologie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s78","id":"h7-s78","source":"Ieder had het gebruikelyke hè! geroepen, dat op zulk een stoot volgt, Max had in den schoot zyner moeder de pisang weergevonden, die hy door den schok verloor, en reeds was men een heel eind nader aan de modderdiepte die straks komen zou, voor de resident besluiten kon zyn zinsnede te voleinden, door er bytevoegen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s42","id":"h11-s42","source":"Men moet zyn boekjen inzien om daarby de vereischte maat zyner bewondering by de hand te hebben, over \"zóóveel voeten vals\" en \"zóóveel kubiek-voeten waters in de minuut\" en als die cyfers dan hoog zyn, moet men hè zeggen. Ik wil nooit weer watervallen zien, althans niet als ik er een omweg voor moet maken."}]},{"lemma":"hé","count":1,"glosses":["Hey"],"forms":["Hé"],"morphology":["interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s40","id":"h6-s40","source":"Hé, Duclari ... Duclari!"}]},{"lemma":"hha","count":1,"glosses":["hha"],"forms":["hha"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"hier","count":122,"glosses":["here","Here","this"],"forms":["hier","Hier"],"morphology":["adverb","pronominal adverb","locative adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s11","id":"h1-s11","source":"Ik zeg: waarheid en gezond verstand, en hier blyf ik by. Voor de Schrift maak ik natuurlyk een uitzondering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s17","id":"h2-s17","source":"Hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman. Niet om iemand zwart te maken ... neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s36","id":"h2-s36","source":"Lach hier niet om, lezer, straks zult ge zien hoe dit kwam. Ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks, iets wat me herinnerde aan ... daar had ik het!"}]},{"lemma":"hier en daar","count":4,"glosses":["here and there"],"forms":["hier-en-daar"],"morphology":["adverb","adverbial expression"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s61","id":"h4-s61","source":"Bovendien mag ik niet ontveinzen dat eenige stukken die over koffi handelden, my belang inboezemden, en dat ik gaarne daarvan gebruik maken zou. Ik las dagelyks hier-en-daar eenige bladzyden, en ik kwam hoe langer hoe meer--Frits zegt: \"hoe langs zoo meer\" maar dit doe ik niet--hoe meer, zeg ik, tot de overtuiging dat men makelaar in koffi moet wezen, om zóó juist te weten te komen wat er in de wereld omgaat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s135","id":"h4-s135","source":"Het was meestal javaansch of maleisch. Ook waren hier-en-daar verkortingen aangebracht, die moeielyk te ontcyferen waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s145","id":"h15-s145","source":"Weg met al wat herinnert aan Horatius' justum ac tenacem! Trompetten hier, en scherp gekletter van bekkenslag, en gesis van vuurpylen, en gekras van valsche snaren, en hier-en-daar een waar woord, dat het mee insluipe als verboden waar, onder bedekking van zooveel getrommel en zooveel gefluit?"}]},{"lemma":"hieraan","count":5,"glosses":["in it","this","for this","in this","from this"],"forms":["hieraan"],"morphology":["pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s153","id":"h5-s153","source":"Vooreerst hebbe men juist te beoordeelen, waar het gebruik heeft opgehouden om voor misbruik plaats te maken? En ... waar het misbruik bestaat, waar inderdaad roof of willekeur gepleegd is, zyn veelal de slachtoffers zelf hieraan medeplichtig, hetzy uit te ver gedreven onderwerping, hetzy uit vrees, hetzy uit wantrouwen op den wil of de macht der persoon die hen beschermen moet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s161","id":"h6-s161","source":"Wie hieraan twyfelt, vrage zich af of men ondervinding zou mogen toekennen aan al de bewoners van Frankryk, die veertig of vyftig jaren oud waren in 1815?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s97","id":"h7-s97","source":"Bovendien--en hieraan heeft de Regeering veel schuld--is de liplap dikwyls slecht onderwezen."}]},{"lemma":"hierachter","count":1,"glosses":["behind all this"],"forms":["hierachter"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s190","id":"h7-s190","source":"Hoe onbaatzuchtig ook, hy bouwde op deze en vele andere omstandigheden de meening dat hierachter een roman intime verscholen lag, en men mag 't hem niet euvel duiden dat hy, die voor zyn duren inborst veel behoefde, met vreugde dien roman een bly einde had zien nemen."}]},{"lemma":"hierbij","count":6,"glosses":["here","on top of this","to this","besides"],"forms":["hierby","Hierby"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s44","id":"h11-s44","source":"Maar hierby spreekt een gevoel van heel anderen aard! Men roept de vergangenheid op, en laat de schimmen van 't verledene de revue passeeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s172","id":"h11-s172","source":"Hierby kwam het me voor als zedelyke moord, een geest als den mynen in één prauw te zetten met dien dommen datoe en zyn kind."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s82","id":"h14-s82","source":"Zelfs moet ik hierby voegen dat ik me niet zou bepaald hebben tot eenvoudig protesteeren tegen de wys waarop de generaal de getuigen ondervroeg, noch tot het weigeren myner handteekening op enkele verbalen, indien ik toen had kunnen gissen wat ik eerst later te weten kwam, dat alles voortsproot uit een vooraf vastgestelden toeleg om myn voorganger te bezwaren."}]},{"lemma":"hierdoor","count":4,"glosses":["thereby","By this means","by this"],"forms":["hierdoor","Hierdoor"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s60","id":"h6-s60","source":"Hetzy Duclari gevoelde dat er iets onbeleefds in lag, hem hierdoor van 't onderhoud uittesluiten, hetzyd-i hiermee een andere bedoeling had, op-eenmaal ging hy, zich tot den Regent wendende, in 't maleisch voort:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s138","id":"h12-s138","source":"De adsistent-resident van Padang, dan had een bericht uitgebracht, dat gunstig luidde voor dien gesuspendeerden kontroleur, wiens suspensie hierdoor een tint van onrechtvaardigheid bekwam."}]},{"lemma":"hierheen","count":1,"glosses":["this way"],"forms":["hierheen"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s41","id":"h6-s41","source":"--Hy hoort u al, mynheer, hy komt hierheen."}]},{"lemma":"hierher","count":1,"glosses":["this way"],"forms":["hierher"],"morphology":["directional adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s293","id":"h14-s293","source":"Seh', da verschwand es... nein, es kommt hierher..."}]},{"lemma":"hierin","count":14,"glosses":["in this","in here","for this","from doing so"],"forms":["hierin","Hierin"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s50","id":"h2-s50","source":"Dit zou my ook weinig gebaat hebben, want meisjes van achttien jaren beschouwen een jongen van zestien, als een kind. En hierin hebben ze groot gelyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s83","id":"h2-s83","source":"En ... èn ... èn ... ik rekommandeer me! Ik moet hierin."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s24","id":"h4-s24","source":"Over bevoorrechte Handelmaatschappyen. (Hierin komt een-en-ander voor, dat ik noodig heb voor myn boek.) Over etymologie als hulpbron by ethnologische studien."}]},{"lemma":"hiermede","count":1,"glosses":["in this"],"forms":["hiermede"],"morphology":["pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s18","id":"h16-s18","source":"Zyn bedoeling hiermede was, 't gevaar der wraak van de klagers aftewenden en tevens den Regent de schaamte te besparen van een openlyk onderzoek dat gewis onder hèm niet als vroeger met een intrekking van de klacht zou afgeloopen zyn."}]},{"lemma":"hiermee","count":7,"glosses":["by this","with it","with that","with this","by it"],"forms":["hiermee","hiermede"],"morphology":["pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s4","id":"h4-s4","source":"Over de slaverny in Europa. (Wat hy hiermee bedoelt, begryp ik niet. Nu, zoo is er meer!)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s92","id":"h5-s92","source":"Dit belet echter niet dat de Regent, door plaatselyke kennis, door geboorte, door invloed op de bevolking, door geldelyke inkomsten en hiermede overeenstemmende levenswyze, ver boven hem verheven is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."}]},{"lemma":"hiernamaals","count":1,"glosses":["in the hereafter"],"forms":["hier-namaals"],"morphology":["adverb, historical hyphenation"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s79","id":"h1-s79","source":"Dan zouden alle pakhuisknechts wel deugdzaam worden, en iedereen, hetgeen Gods bedoeling niet wezen kan, omdat er dan geen byzondere belooning voor de braven overbleef hier-namaals."}]},{"lemma":"hiernevens","count":1,"glosses":["with this"],"forms":["hiernevens"],"morphology":["adverb"],"note":"Hiernevens is a formal, now archaic adverb meaning ‘along with this.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s114","id":"h2-s114","source":"In het pak dat hiernevens gaat, zult ge vele handschriften vinden, en daaruit zien dat ik veel gedacht, gewerkt en bygewoond heb ... Ik heb nooit gehoord dat hy zaken deed."}]},{"lemma":"hierom","count":7,"glosses":["for this reason"],"forms":["hierom"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s119","id":"h6-s119","source":"Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren--ik zal 't zoo weinig mogelyk doen--die inderdaad een manier van spreken had, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken, dat het me moeielyk valt dat weertegeven, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s151","id":"h6-s151","source":"Het zal dan ook wel hierom wezen, dat romandichters hun helden gewoonlyk tot duivels of engelen maken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s24","id":"h8-s24","source":"Maar niet hierom alleen was myn hart verheugd. Want ook in andere streken zou ik veel goeds gevonden hebben."}]},{"lemma":"hieromtrent","count":2,"glosses":["in this matter","into this"],"forms":["hieromtrent"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s127","id":"h7-s127","source":"Want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam. Maar de wetgever schynt gemeend te hebben dat overvloed van goed niet schaden kan, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s60","id":"h15-s60","source":"Havelaar had den kontroleur belast met een nauwkeurig onderzoek hieromtrent, en hem aanbevolen de pryzen optegeven naar waarheid, zonder terugzicht op wat vroeger geschiedde."}]},{"lemma":"hieronder","count":1,"glosses":["among these"],"forms":["Hieronder"],"morphology":["pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s45","id":"h11-s45","source":"Hieronder zyn zeer afschuwelyke, en dus, hoe belangryk dit soms wezen moog, men vindt in zyn gewaarwordingen niet altyd voldoening voor schoonheidsgevoel ... onvermengd althans nooit!"}]},{"lemma":"Hieronymus","count":1,"glosses":["Hieronymus"],"forms":["Hieronymus"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"hierop","count":16,"glosses":["to this","for this","To this","on this point","at this","then","hereupon","from this","this","after this","on it","in reply"],"forms":["hierop","Hierop"],"morphology":["adverb","pronominal adverb","adverb, pronominal"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s10","id":"h3-s10","source":"Papa, Frits heeft Louise aan 't schreien gemaakt.\" Myn vrouw zei hierop dat Frits dan voortaan niet meer mee zou naar den krans."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s21","id":"h3-s21","source":"Toch moet ik erkennen, lezer, dat dit boek ook uit dat pak komt, en ik zal me naderhand hierop behoorlyk verantwoorden, want ik hecht er aan, dat men my beschouwe als iemand die de waarheid lief heeft, en die goed voor zyn zaken is. Onze firma is Last & Co, Makelaars in koffi, Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s132","id":"h4-s132","source":"11° (Hierop drong, Stern zeer sterk aan) Dat ik Sjaalman een riem papier, een gros pennen, en een kruikjen inkt zenden zou."}]},{"lemma":"hierover","count":11,"glosses":["about this","at this","over this","on this","about it"],"forms":["hierover","Hierover"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s144","id":"h5-s144","source":"Indien de aloen-aloen voor de woning van den Regent in verwilderden staat lag, zou de nabywonende bevolking hierover beschaamd wezen, en er ware veel gezags noodig om haar te beletten dat plein van onkruid te reinigen, en het te brengen in een staat die met den rang des Regents overeenstemt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s64","id":"h6-s64","source":"Men behoeft iemand juist niet te zien om hem te kennen. Hoe denkt m'nheer de Adhipatti hierover?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"hiertegen","count":3,"glosses":["against this"],"forms":["hiertegen","Hiertegen"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s107","id":"h4-s107","source":"Hiertegen is niets te doen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s53","id":"h16-s53","source":"Buiten het bezwaar toch dat er liggen zou in 't gedurig onvervuld laten van een zoo gewichtige betrekking, pleit nog een andere reden hiertegen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s66","id":"h20-s66","source":"--Ik heb dit ingezien, antwoordde Havelaar, en, wakker gemaakt door zyn poging om den Adhipatti te bewegen iets tegen my intebrengen--hetgeen schynt aantetoonen dat hy beproeven wil de kwestie te verleggen, door by-voorbeeld my te beschuldigen van ... ik weet niet wat--heb ik me hiertegen gedekt door afschriften van myn brieven rechtstreeks aan de Regeering te zenden."}]},{"lemma":"hiertoe","count":16,"glosses":["for this","to this","for this purpose","for it","to do so","to this end","to it","this point"],"forms":["hiertoe","Hiertoe"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s11","id":"h2-s11","source":"Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s73","id":"h5-s73","source":"Een land moet op verren afstand geregeerd worden, en hiertoe zyn beambten noodig, die 't centraaal gezag vertegenwoordigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s74","id":"h5-s74","source":"Onder het stelsel van militaire willekeur, kozen de Romeinen hiertoe de Praefecten, in den aanvang gewoonlyk de bevelhebbers der legioenen die 't bedoelde land hadden ten-onder gebracht."}]},{"lemma":"hieruit","count":11,"glosses":["from this","out of this"],"forms":["hieruit","Hieruit"],"morphology":["adverb","pronominal adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s80","id":"h5-s80","source":"De omstandigheid nu, dat graven en hertogen gewoonlyk uit de baronnen werden gekozen, bracht te-weeg dat zy het gewicht hunner betrekking in de schaal legden by den invloed dien zy aan hun geboorte ontleenden, en hieruit schynt later, vooral toen men aan de erfelykheid dezer betrekkingen was gewoon geraakt, de voorrang ontstaan te zyn, dien deze titels hadden boven dien van baron."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s157","id":"h5-s157","source":"Als honderden arbeiden op de velden van een Hoofd, zonder daarvoor betaling te ontvangen, volgt hieruit geenszins dat hy dit liet geschieden ten zynen behoeve."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s163","id":"h5-s163","source":"Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt ... dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en ... dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag."}]},{"lemma":"hiervan","count":15,"glosses":["of this","of it","for this","about this","of that"],"forms":["hiervan","Hiervan"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s84","id":"h1-s84","source":"Deze is, na myn gehechtheid aan het geloof, myn hoofdneiging. En ik wenschte dat ge hiervan overtuigd waart, lezer, omdat het de verontschuldiging is voor 't schryven van dit boek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s23","id":"h3-s23","source":"Een jong mensch schreef aan zyn moeder, dat hy verliefd was geweest, en dat zyn meisje met een ander getrouwd was--waarin ze groot gelyk had, vind ik--dat hy echter, in weerwil hiervan, altyd veel van zyn moeder hield. Zyn deze laatste drie regels duidelyk of niet?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s48","id":"h4-s48","source":"Over de verhouding der europesche ambtenaren tot de Regenten op Java. (Hiervan komt een-en-ander in myn boek.) Over het wonen in kelders, te Amsterdam."}]},{"lemma":"hiervoor","count":6,"glosses":["for this","for it","as such"],"forms":["hiervoor","Hiervoor"],"morphology":["pronominal adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s81","id":"h1-s81","source":"Ik ben ook deugdzaam, maar vraag ik hiervoor belooning?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s34","id":"h5-s34","source":"Ik geloof het niet. Geld zal wel te bekomen zyn, en hiervoor is steen en kalk te-koop."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s145","id":"h5-s145","source":"Hiervoor eenige betaling te geven, zou algemeen als een beleediging worden aangemerkt."}]},{"lemma":"hiërarchie","count":1,"glosses":["hierarchy"],"forms":["hierarchie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s69","id":"h5-s69","source":"Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend."}]},{"lemma":"hij","count":1681,"glosses":["he","him","He","to him","it","for him","his","Him","To him","within him","the man","from him","It","from it"],"forms":["hy","hem","Hy","hèm","Hem","Hij","hij"],"morphology":["pronoun, nominative","pronoun, nominative, third-person singular","pronoun, nominative, singular","pronoun, nominative, third person singular","personal pronoun, nominative, singular","personal pronoun, third person singular","personal pronoun, nominative, third-person singular","personal pronoun, third person singular, nominative","pronoun, accusative","personal pronoun, nominative","pronoun, personal, third person singular","personal pronoun, nominative, third person singular","pronoun, nominative singular","pronoun, third person singular, nominative","personal pronoun, third person singular, object form","pronoun, personal, third person singular, nominative","pronoun, personal, third-person singular","pronoun, dative","pronoun, accusative, third person singular","pronoun, accusative, singular","personal pronoun, third-person singular, object form","personal pronoun, third person, singular","pronoun, object form, third person singular","personal pronoun, third-person singular, nominative","pronoun, personal, third person singular, subject","pronoun, nominative, historical spelling","pronoun, dative, singular","pronoun, nominative, singular, historical spelling","pronoun, third person singular, object form","pronoun, personal, third person singular, object form","personal pronoun, third person singular, subject","personal pronoun, nominative singular","pronoun, dative, third person singular","personal pronoun, third-person singular","pronoun, accusative, third-person singular","pronoun, nominative, third person singular, historical spelling","pronoun, third-person singular, nominative, archaic spelling","personal pronoun, third-person singular, nominative, historical spelling","pronoun, object form, third-person singular","pronoun, object form","personal pronoun, object form, third-person singular","pronoun, third person singular","pronoun, personal, third-person singular, object form","personal pronoun, third-person masculine singular","pronoun, third-person masculine singular","personal pronoun, third-person masculine singular, object form","pronoun, third-person singular, nominative","pronoun, dative, third-person singular","personal pronoun, singular","personal pronoun, object form, third person singular","pronoun, object singular","pronoun, object, third-person singular","personal pronoun, third person masculine singular, nominative, archaic spelling","personal pronoun, third person singular, nominative, archaic spelling","personal pronoun, accusative, third-person singular","personal pronoun, object form, singular","personal pronoun, dative, singular","pronoun, personal, third person singular, object","personal pronoun, masculine, singular","personal pronoun, third person singular, oblique","pronoun, dative singular","pronoun, third person singular, dative","pronoun, oblique","personal pronoun, nominative, masculine singular","pronoun, personal, third person singular, accusative","personal pronoun, dative, third-person singular","pronoun, nominative, masculine, singular","pronoun, third-person singular, dative","pronoun, third person singular, accusative","personal pronoun, singular, object","personal pronoun, singular, subject","personal pronoun, dative","personal pronoun, accusative","personal pronoun, dative singular","personal pronoun, dative, masculine singular","personal pronoun, accusative, masculine singular","pronoun, personal, third person singular, dative","pronoun, personal, third person singular, dative, emphatic","personal pronoun, object form","personal pronoun, accusative singular","personal pronoun, third person singular, nominative, historical spelling","pronoun, third person masculine singular, accusative","pronoun, third person singular, masculine, nominative","personal pronoun, third-person masculine singular, nominative, historical spelling","personal pronoun, third-person masculine singular, nominative","pronoun, oblique, third person singular","personal pronoun, third person, singular, object form","pronoun, third person singular, nominative, quoted fragment","personal pronoun, third person singular, indirect object","personal pronoun, third person singular, dative","pronoun, object form, singular","personal pronoun, third person singular, object","pronoun, personal, dative, singular","personal pronoun, accusative, singular","personal pronoun, stressed object form","pronoun, personal, nominative","pronoun, accusative/dative, third-person singular","pronoun, accusative, emphatic","personal pronoun, third person singular, emphatic object form","pronoun, third-person masculine singular, object form","pronoun, accusative singular","pronoun, oblique, singular, emphatic","pronoun, third person singular, masculine, object form"],"note":"Historical spelling of hij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."}]},{"lemma":"hijgen","count":1,"glosses":["panting"],"forms":["hygend"],"morphology":["verb, present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s41","id":"h17-s41","source":"En allen ontdeden hun buffels van de ploegjukken, en slingerden zich op de breede ruggen, en galoppeerden weg door sawahs, over galangans, door modder, door kreupelhout en bosch en allang-allang, langs velden en wegen. En toen ze hygend en zweetend binnenrenden in het dorp Badoer, was Saïdjah niet by hen."}]},{"lemma":"hijzelf","count":25,"glosses":["he himself","He himself","himself","He Himself"],"forms":["hyzelf","Hyzelf","hemzelf","Hijzelf"],"morphology":["pronoun, nominative","pronoun, nominative, emphatic","intensive personal pronoun, nominative, third-person singular","emphatic pronoun, nominative, third-person singular","personal pronoun, third person singular, emphatic object","pronoun, personal, emphatic, third person singular","emphatic pronoun, third person singular, nominative","personal pronoun, nominative, emphatic singular","pronoun, personal, third person singular, nominative, emphatic","personal pronoun, nominative, emphatic","intensive pronoun, nominative, third-person singular","emphatic personal pronoun, masculine, singular","emphatic pronoun, nominative","personal pronoun, emphatic","intensive pronoun, nominative","emphatic personal pronoun, nominative, singular","pronoun, third person masculine singular, nominative, emphatic"],"note":"An older spelling of modern Dutch ‘hijzelf’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s77","id":"h4-s77","source":"Ik zou hem in dat geval zeggen dat hy my \"m'nheer\" moest noemen, maar dit zou hyzelf wel begrypen, want een bediende kan toch zyn patroon niet by den naam aanspreken, en hy ware misschien voor zyn leven geholpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s113","id":"h4-s113","source":"Ik heb dit hemzelf niet gezegd, omdat ik niet goed vind, iemand te laten merken dat men verplichting aan hem heeft--dit is een principe van me--maar wáár is het."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s138","id":"h4-s138","source":"Schitterend was zyn verblyf niet, maar de gelykheid voor alle menschen, dus ook wat hun woningen aangaat, is een hersenschim. Hyzelf had dit gezegd in zyn verhandeling over de aanspraken op geluk."}]},{"lemma":"hinderpaal","count":2,"glosses":["barriers","obstacle"],"forms":["hinderpalen","hinderpaal"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s137","id":"h12-s137","source":"Doch--zie je wel dat ik weer terstond de tegenstelling by-de-hand heb?--doch in de keuze der middelen was hy dan ook wat ... vry, en, zooals van der Palm--naar ik geloof, ten-onrechte--van Napoléon zeide: \"hinderpalen der zedelykheid stonden hem nooit in den weg!\" Nu, dan is 't zeker gemakkelyker zyn doel te bereiken, dan wanneer men zich door zoo-iets wèl gebonden acht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s4","id":"h14-s4","source":"De generaal Vandamme, die met een faux-air Napoléon gaarne zyn gouvernement zoo vèr mogelyk uitbreidde, stuitte dus in die richting op een onoverkomelyken hinderpaal."}]},{"lemma":"hinunter","count":1,"glosses":["down"],"forms":["hinunter"],"morphology":["directional adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s278","id":"h14-s278","source":"Auch weintest du, als Saudien dir erzählte Dass auf den Hügeln dort, ein Schäflein tief In eine Schlucht hinunter fiel, und starb. Da hast du lang geweint... das war Gefühl."}]},{"lemma":"Hirsch","count":3,"glosses":["stag","stags"],"forms":["Hirsch","Hirschen"],"morphology":["noun, masculine, nominative singular","noun, masculine, dative plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s284","id":"h14-s284","source":"--Ein Hirsch Der sich verspätet im Gebüsch, und jetzt Mit Eile heimwärts kehrt, und Ruhe sucht Bei andren Hirschen die ihm lieb sind."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s285","id":"h14-s285","source":"--Mutter, Hat solch ein Hirsch ein Schwesterlein wie ich? Und eine Mutter auch?"}]},{"lemma":"historie","count":8,"glosses":["story","tale","stories"],"forms":["historie","histories"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s1","id":"h11-s1","source":"Zoodat ik maar zeggen wil, om met Abraham Blankaart te spreken, dat ik dit hoofdstuk als \"essentieel\" beschouw, omdat het, naar ik meen, Havelaar beter doet kennen, en hy schynt nu toch eenmaal de held van de historie te zyn. --Tine, wat is dat voor ketimon?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s111","id":"h11-s111","source":"Je hebt nog altyd medelyden met haar, maar ditmaal niet omdat ze onthoofd moet worden, maar omdat men haar zoo lang laat wachten vóór ze onthoofd wordt, en als je nog iets zeggen of roepen zoudt, in 't eind--gesteld dat je aandrift voelt je met de zaak te bemoeien--zou 't niets anders wezen dan: \"sla toch in-godsnaam toe, man, 't mensch wacht er op!\" En wanneer je later die schildery weerziet, en meermalen weerziet, is zelfs reeds je eerste indruk: \"is die historie nog niet afgeloopen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s14","id":"h12-s14","source":"Wie kent het slot van die historie?"}]},{"lemma":"hitte","count":3,"glosses":["heat","warmth"],"forms":["hitte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s253","id":"h14-s253","source":"Ik roep u op, u, de velen die Havelaar gekend hebt--wanneer ge niet verstyfd zyt door winterkou en dood ... als de geredde vliegen, of verdroogd door de hitte daarginds onder de linie!--ik roep u op om getuigenis te geven van zyn hart, gy allen die hem hebt gekend!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s150","id":"h15-s150","source":"Als hy vuur sloeg uit zyn denkbeelden, voelde men de hitte van dat vuur, tenzy men geboren kommies was, of Gouverneur-generaal, of schryver van 't walgelykst verslag over \"rustige rust.\" En wat heeft het hem gebaat?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s228","id":"h17-s228","source":"De zon begon reeds hoog te staan ... er was al hitte in de lucht."}]},{"lemma":"hm","count":4,"glosses":["hm","Hm"],"forms":["hm","Hm"],"morphology":["interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s242","id":"h8-s242","source":"Ieder kan geen profeet of apostel wezen ... hm, 't hout zou duur worden van 't kruisigen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s11","id":"h9-s11","source":"--Hm ... zóó ... ik weet nog niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s18","id":"h9-s18","source":"--Zóó ... zóó! 't Is een boek dat ... hm!"}]},{"lemma":"hobbelig","count":1,"glosses":["lurching"],"forms":["hobbelige"],"morphology":["nominalized adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s121","id":"h6-s121","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben. Maar al dat afbrokkelen, dat stooterige en hobbelige, maakte het aanhooren lastig."}]},{"lemma":"hobbelpaard","count":1,"glosses":["rocking horse"],"forms":["hobbelpaard"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s66","id":"h11-s66","source":"Ze bewegen zich als een hobbelpaard, minus nog het va et vient. Ze geven geluid, maar spreken niet."}]},{"lemma":"hoc","count":1,"glosses":["this purpose"],"forms":["hoc"],"morphology":["Latin demonstrative pronoun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s66","id":"h14-s66","source":"Hy vormde in groote overhaasting een Raad, dien ik ad hoc zou kunnen noemen. Daarin waren leden: een paar adjudanten, andere officieren, de officier van Justitie of fiskaal, dien hy van Padang had meegenomen, en ik."}]},{"lemma":"hoch","count":3,"glosses":["high"],"forms":["hoch","Hoch"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s295","id":"h14-s295","source":"Da fliegt es... hoch! Hoch, oben... was ist das, Sind das auch Feuerflieglein dort?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s308","id":"h14-s308","source":"Doch 's ist zu weit Für deine kleine Hand: du reichst so hoch nicht. --Kann Er die Sterne fangen mit der Hand?"}]},{"lemma":"hoe","count":270,"glosses":["how","however","the","How","what","The","However","whatever"],"forms":["hoe","Hoe"],"morphology":["adverb","subordinating adverb","interrogative adverb","degree adverb","concessive adverb","subordinating conjunction","comparative adverb","adverb, interrogative","adverb introducing an embedded clause","adverb used as noun"],"note":"Hoe langer hoe meer is a comparative idiom meaning increasingly or more and more.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s29","id":"h1-s29","source":"Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen?--Frits zegt: \"Uhlefeldjes\" ik weet niet, waarom?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s62","id":"h1-s62","source":"En verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt, voorzien wat de ander te antwoorden heeft, om hem 't rym gemakkelyk te maken? Als de veldheer tot de prinses Zegt: \"mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten\" hoe kan hy dan vooruit weten, dat zy zeggen wil: \"welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten?\" Want als zy nu eens, hoorende dat de poort toe was, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd, of dat zy een andermaal eens terug zou komen, waar bleef dan maat en rym?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s87","id":"h1-s87","source":"Welnu, lezer, aan myn onkreukbare liefde voor de waarheid, en aan myn yver voor de zaken, hebt gy te danken dat deze bladen geschreven zyn. Ik zal u vertellen hoe dit is toegegaan."}]},{"lemma":"hoe + het","count":1,"glosses":["how the"],"forms":["hoe't"],"morphology":["interrogative adverb fused with determiner"],"note":"Contraction of “hoe het,” meaning “how the.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s206","id":"h7-s206","source":"We zullen zien hoe't eenvoudige, schynbaar onbewogen Lebak Havelaar meer kostte dan alle vorige uitspattingen van zyn hart te-zamen genomen."}]},{"lemma":"hoed","count":3,"glosses":["hat"],"forms":["hoed"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s38","id":"h1-s38","source":"Dat kan niet waar zyn. Toen onlangs op de Prinsengracht myn hoed te-water woei--Frits zegt: waaide--heb ik den man die hem my terugbracht, een dubbeltje gegeven; en hy was tevreden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s44","id":"h5-s44","source":"Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s70","id":"h9-s70","source":"Hoor dus naar myn vermaningen, Frits, en wees braaf, en haal je hoed, en trek je jas aan, en ga mee naar den bidstond, dat zal je goed doen!\""}]},{"lemma":"hoedanigheid","count":10,"glosses":["qualities","quality"],"forms":["hoedanigheden","hoedanigheid"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s112","id":"h5-s112","source":"Hiertoe draagt veel by de, als 't ware vorstelyke, onverschiligheid waarmee zy hun inkomsten verspillen, hun nalatigheid in 't bewaken hunner ondergeschikten, hun koopziekte, en vooral het misbruik--dat dikwyls van deze hoedanigheden gemaakt wordt door Europeanen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s4","id":"h6-s4","source":"Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was ... eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden ... mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry ... welgemanierd zonder styfheid ... vatbaar voor goede indrukken ... eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden ... in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s90","id":"h12-s90","source":"De meesten kenden hem slechts één goede hoedanigheid toe, die van onverschrokkenheid in 't gevaar, en indien ik, die hem in gevaar gezien heb, van meening ware dat hy après tout een dapper man was, zou dit alleen my bewegen u deze geschiedenis niet te vertellen. 't Is waar, hy had op Sumatra veel laten \"sabreeren\" doch wie sommige gebeurtenissen van naby gezien had voelde neiging om wat aftedingen op zyn dapperheid, en, hoe vreemd het schyne, ik geloof dat hy zyn krygsmansroem grootendeels te danken had aan de zucht tot tegenstelling, die ons allen min of meer bezielt."}]},{"lemma":"hoededoos","count":1,"glosses":["hatbox"],"forms":["hoededoos"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."}]},{"lemma":"hoeden","count":1,"glosses":["guard"],"forms":["hoeden"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s90","id":"h20-s90","source":"--'t Is niets, zei Havelaar, de Gouverneur-generaal is een eerlyk man: hy moet bedrogen zyn ... hoewel hy zich tegen dat bedrog had kunnen hoeden door my eerst te hooren. Hy is verstrikt in 't web van de buitenzorgsche ambtenary."}]},{"lemma":"hoek","count":7,"glosses":["corner","bend","quarter","angle"],"forms":["hoek"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s14","id":"h5-s14","source":"Hy weet juist te berekenen waar en hoeveel hy de hollende paarden moet inhouden, om na vliegend dalen van een berghelling, ginds aan dien hoek ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s17","id":"h5-s17","source":"De weg kromt zich, en juist als één galopsprong verder, vasten grond zou doen verliezen aan 't voorspan, wenden zich de paarden, en slingeren het voertuig den hoek om."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s14","id":"h13-s14","source":"Ik gevoelde dat er een storm in aantocht was, zonder te weten uit welken hoek de wind komen zou."}]},{"lemma":"hoekig","count":1,"glosses":["angular"],"forms":["hoekig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s32","id":"h20-s32","source":"Daar kwamen woeste strepen in Havelaars borduurpatroon! Er was toorn in dat bloemsel, die vetergaten werden hoekig, scherp, ze beten elkaar ..."}]},{"lemma":"hoenderbroeierij","count":1,"glosses":["egg hatchery"],"forms":["hoenderbroeiery"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of hoenderbroeierij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s143","id":"h6-s143","source":"Dichter in den hoogsten zin van 't woord, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen ... en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst, de regels der taal, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery."}]},{"lemma":"hoesten","count":1,"glosses":["coughing"],"forms":["hoesten"],"morphology":["verb, infinitive used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s120","id":"h6-s120","source":"Hy sprak namelyk op een toon, alsof achter elk woord een punt stond, of zelfs een lang rustteeken, en ik kan de ruimte tusschen zyn woorden niet beter vergelyken dan by de stilte die er volgt op het \"amen\" na een lang gebed in de kerk, hetwelk zooals ieder weet, een sein is dat men den tyd heeft tot verzitten, hoesten of neussnuiten."}]},{"lemma":"hoeveel","count":13,"glosses":["how much","how many","however many"],"forms":["hoeveel"],"morphology":["numeral","degree adverb","interrogative quantifier","interrogative adverb","pronoun","indefinite quantifier","interrogative determiner"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s96","id":"h4-s96","source":"De vraag was maar, hoe ik handelen moest om die bouwstoffen behoorlyk te schiften en by-een te brengen. Ieder makelaar weet van hoeveel gewicht een goede sorteering der kavelingen is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s14","id":"h5-s14","source":"Hy weet juist te berekenen waar en hoeveel hy de hollende paarden moet inhouden, om na vliegend dalen van een berghelling, ginds aan dien hoek ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s175","id":"h6-s175","source":"Dit nu wekte verwondering van allen die wisten of gissen konden hoeveel hy had bygewoond en geleden, dat hiervan zoo weinig op zyn gelaat te lezen was."}]},{"lemma":"hoeveelheid","count":3,"glosses":["quantity"],"forms":["hoeveelheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s114","id":"h5-s114","source":"Vervolgens, een vaste som als schadeloosstelling voor afgekochte rechten die overgegaan zyn op 't nederlandsch bestuur. Ten-derde, een belooning in evenredigheid met de hoeveelheid der in hun regentschap voortgebrachte produkten, als koffi, suiker, indigo, kaneel, enz."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s213","id":"h14-s213","source":"Wanneer men nu let op de hoeveelheid ryst welke volgens die opgaven is overgevoerd uit residentien op Java naar residentien op Java, zal men bevinden dat deze hoeveelheid vele duizende pikols meer bedraagt dan de ryst die, volgens dezelfde opgaven, in residentien op Java uit residentien op Java is ingevoerd."}]},{"lemma":"hoeven","count":7,"glosses":["need","is needed","needs","needed"],"forms":["hoeft","hoeven","hoef"],"morphology":["verb, present, singular","verb, present, plural","modal verb, present, singular","verb, infinitive","verb, present, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s39","id":"h1-s39","source":"Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. 't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s248","id":"h8-s248","source":"Doch, Verbrugge, je hadt niet op my hoeven te wachten om je plicht te doen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s26","id":"h12-s26","source":"--Wàt hoeft niet?"}]},{"lemma":"hoever","count":2,"glosses":["how far"],"forms":["hoever"],"morphology":["adverb","interrogative adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s3","id":"h10-s3","source":"Ziehier hoe ik dit heb aangelegd, en merk daarby op, hoever men het brengt met menschkunde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s184","id":"h20-s184","source":"Misschien heeft de man aan wien deze brief gericht was, lust den volkomen-juisten tekst daarvan publiek te maken. Men zou door vergelyking kunnen zien hoever Havelaar is afgeweken van zyn minuut."}]},{"lemma":"hoewel","count":12,"glosses":["although","though","even though"],"forms":["hoewel","Hoewel"],"morphology":["subordinating conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s68","id":"h5-s68","source":"Zoodanig Regent, hoewel zyn verhouding tot het bestuur en zyn werkkring geheel die is van een bezoldigd beambte, behoort altyd tot den hoogen adel des lands, en dikwyls tot de familie der vorsten die vroeger in dat landschap of in de nabuurschap onafhankelyk geregeerd hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s86","id":"h5-s86","source":"Nagenoeg op gelyke wyze--wat de keus der personen aangaat, daar hier geen spraak is van gelykheid in werkkring, hoewel ook in dit opzicht zekere overeenstemming in 't oog valt--staat aan het hoofd eener afdeeling op Java, een inlandsch beambte die den hem door het gouvernement gegeven rang met zijn autochthoonen invloed verbindt, om aan den europeschen ambtenaar die 't nederlandsch gezag vertegenwoordigt, het bestuur gemakkelyk te maken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s46","id":"h6-s46","source":"Een krachtig man van dertigjarigen leeftyd en flinke militaire houding, hoewel van uniform geen spoor was, trad de pendoppo in. Het was de eerste-luitenant Duclari, kommandant van 't kleine garnizoen te Rangkas-Betoeng."}]},{"lemma":"hoezeer","count":6,"glosses":["although","however much","though"],"forms":["hoezeer"],"morphology":["subordinating conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s79","id":"h3-s79","source":"Daar ik u de geschiedenis van den Griek verteld heb, weet ge reeds dat ik in myn jeugd eenigszins ben gelatinizeerd geworden, en hoezeer ik my in korrespondentie onthoud van alle citaten --wat op een makelaars kantoor ook niet te-pas komen zou--dacht ik echter by het zien van dat alles: multa, non multum. Of: de omnibus aliquid, de toto nihil."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s55","id":"h7-s55","source":"Hierop reikte hy aan Verbrugge de hand, en deze, met hem terugkeerende naar de tafel waar de resident, de Adhipatti en mevrouw Havelaar gezeten waren, voelde reeds iets beter dan vyf minuten vroeger, dat \"die Havelaar zoo gek niet was\" als de kommandant meende. Verbrugge was volstrekt niet misdeeld van verstand, en hy die de afdeeling Lebak kende, nagenoeg zoo goed als een zoo groote landstreek, waar niets gedrukt wordt, door één persoon gekend worden kàn, begon intezien dat er toch verband was tusschen de schynbaar niet samenhangende vragen van Havelaar, en tevens dat de nieuwe adsistent-resident, hoezeer hy nooit de afdeeling betreden had, iets wist van wat er omging."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s89","id":"h7-s89","source":"De europesche maatschappy in Nederlandsch Indiën is vry scherp in twee deelen gesplitst: de eigenlyke Europeanen, en dezulken die--hoezeer wettelyk in geheel denzelfden rechtstoestand verkeerende--niet in Europa geboren zyn, en min of meer inlandsch bloed in de aderen hebben."}]},{"lemma":"hof","count":3,"glosses":["court","courts"],"forms":["hof","hoven"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s61","id":"h5-s61","source":"De benaming Resident is herkomstig uit den tyd toen Nederland nog slechts middelyk als leenheer de bevolking beheerschte, en zich aan de hoven der nog regeerende Vorsten door Residenten liet vertegenwoordigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s213","id":"h8-s213","source":"Waar de Regent zelf uit schaamte voor zyn rang niet durft nemen, is het die--Dhemang,--maar hy is 't niet alléén--die aan den Adhipatti zyn hof maakt door 't afpersen van geld en goed aan de arme bevolking, en door de lieden wegtehalen van hun eigen rystvelden om ze heentedryven naar de sawahs van den Regent."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s94","id":"h20-s94","source":"--Juist, ik weet dit! Te Ngawi is de Regent verwant aan het Djokjasche hof."}]},{"lemma":"hoffelijk","count":2,"glosses":["courteously","courteous"],"forms":["hoffelyk","hoffelyken"],"morphology":["adverb","adjective, inflected masculine singular"],"note":"Hoffelyken is an inflected historical spelling of modern hoffelijke.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s3","id":"h7-s3","source":"Havelaar begroette beide beambten hoffelyk. Den kontroleur--er is altyd iets pynlyks in de ontmoeting van een nieuwen chef--zette hy door eenige vriendelyke woorden op zyn gemak, als wilde hy terstond reeds een soort van gemeenzaamheid invoeren, die 't verkeer zou gemakkelyk maken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s163","id":"h8-s163","source":"Daar de etikette niet toeliet den Djaksa een plaats aantebieden in tegenwoordigheid van den Regent, nam hy afscheid, en men was eenigen tyd by-een zonder iets aanteroeren dat betrekking had op den \"dienst.\" Maar op-eenmaal--en dus in stryd met den zoo uitermate hoffelyken volksaard --vroeg de Regent of zekere gelden die de belasting-kollekteur te-goed had, niet konden worden uitbetaald?"}]},{"lemma":"hoffelijkheid","count":2,"glosses":["courtesy"],"forms":["hoffelykheid"],"morphology":["noun, feminine, singular","noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of hoffelijkheid.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s98","id":"h5-s98","source":"De aangeboren hoffelykheid van den javaanschen groote--zelfs de geringe Javaan is veel beleefder dan zyn europesche standgenoot--maakt evenwel deze schynbaar moeielyke verhouding dragelyker dan ze anders wezen zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s108","id":"h6-s108","source":"Er scheen een stryd van hoffelykheid gevoerd te worden. Men vernam de woorden: \"als 't u belieft, mevrouw!\" en \"resident!\" Hoe dit zy, eindelyk stapte er een heer uit, die in houding en voorkomen wel iets vertoonde dat denken deed aan de Sauriers waarvan ik zoo-even gesproken heb."}]},{"lemma":"hofhouding","count":2,"glosses":["household"],"forms":["hofhouding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s136","id":"h5-s136","source":"Niets is gewoner dan het onbetaald verstrekken van levensmiddelen ten-behoeve der hofhouding van den Regent. En wanneer die Regent een gevallig oog mocht slaan op het paard, den buffel, de dochter, de vrouw, van den geringen man, zou men 't ongehoord vinden, als deze den onvoorwaardelyken afstand van het begeerd voorwerp weigerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s27","id":"h16-s27","source":"En als men hierby acht geeft op de velen die op weg gingen om nooit dat huis te bereiken ... op de velen die niet eenmaal vertrokken uit hun dorp, afgeschrikt als ze waren door eigen ondervinding of door 't aanschouwen van het lot dat anderen klagers te beurt viel, dan geloof ik dat men onrecht hebben zou in de meening dat de vermenigvuldiging met vyf van 't getal gestolen buffels uit één distrikt, een te hoogen maatstaf opleverde voor wie naar de statistiek vraagt van 't getal runderen dat elke maand geroofd werd in vyf distrikten, om te voorzien in de behoeften der hofhouding des Regents van Lebak."}]},{"lemma":"Hogarth","count":1,"glosses":["Hogarth"],"forms":["Hogarth"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s4","id":"h20-s4","source":"Kyk, ik heb dien palm wat grooter gemaakt ... 't is nu juist the line of beauty van Hogarth, niet waar?"}]},{"lemma":"hogeschool","count":1,"glosses":["universities"],"forms":["hoogescholen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s32","id":"h4-s32","source":"Over den afkeer der Maleiers van den Javaan. Over de onwaarde van het onderwys op de zoogenaamde hoogescholen."}]},{"lemma":"hol","count":2,"glosses":["hollow"],"forms":["hollen","hol"],"morphology":["adjective, inflected, archaic masculine singular","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s44","id":"h5-s44","source":"Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s166","id":"h16-s166","source":"Hy is bleek als de dood, zyn oogen puilen uit, en zyn wangen staan hol."}]},{"lemma":"Holland","count":3,"glosses":["Holland"],"forms":["Holland"],"morphology":["proper noun","proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s84","id":"h5-s84","source":"Dit geschiedde dan ook gewoonlyk, schoon ik niet geloof dat ooit het recht op deze opvolging organisch is erkend geworden, althans wat deze beambten in de Nederlanden aangaat, by-voorbeeld, de graven van Holland, Zeeland, Henegouwen of Vlaanderen, de hertogen van Brabant, Gelderland, enz."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s3","id":"h6-s3","source":"Als men hem daar zag zitten in zyn blauw-lakenschen frak, met geborduurde eiken- en oranjetakken op kraag en mouw-opslagen, was 't moeielyk in hem den type te miskennen die voorheerscht onder de Hollanders in Indie ... een menschensoort, in 't voorbygaan gezegd, die zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s108","id":"h16-s108","source":"Er zyn altyd ontevreden menschen, en staat het hem nu fraai, hy die zooveel goeds geniet in Holland--van de week nog heeft myn vrouw kamillenthee voor hem gezet--om te schimpen op de Regeering?"}]},{"lemma":"Hollander","count":7,"glosses":["Dutchmen","Hollander","Hollanders","Dutchman","Dutch"],"forms":["Hollanders","Hollander"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","proper noun, plural","noun denoting nationality, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s16","id":"h1-s16","source":"Het nieuwe zusjen is van de groenvrouw gekomen in een groote kool. Alle Hollanders zyn dapper en edelmoedig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s115","id":"h4-s115","source":"Ge ziet, de verkeerde wereld was in myn huis: de Hollander had in 't duitsch geschreven, en de Duitscher vertaalde in 't hollandsch. Als ieder zich by zyn eigen taal had gehouden, zou er moeite gespaard zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s3","id":"h6-s3","source":"Als men hem daar zag zitten in zyn blauw-lakenschen frak, met geborduurde eiken- en oranjetakken op kraag en mouw-opslagen, was 't moeielyk in hem den type te miskennen die voorheerscht onder de Hollanders in Indie ... een menschensoort, in 't voorbygaan gezegd, die zeer onderscheiden is van de Hollanders in Holland."}]},{"lemma":"Hollands","count":17,"glosses":["Dutch"],"forms":["hollandsch","hollandschen","hollandsche"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, language name, neuter singular","adjective","adjective, inflected","adjective used substantivally, neuter singular","substantivized adjective, neuter singular","language name, neuter singular, substantivized adjective","adjective, predicative","noun, neuter singular","nominalized adjective, neuter singular","nominalized adjective","adjective, attributive, inflected"],"note":"Hollandsch is the historical spelling of Hollands.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s16","id":"h2-s16","source":"...dat ik de eer had gehad van den heer Saffeler te vernemen --Saffeler reist voor Stern--dat de geachte chef der firma, de heer Ludwig Stern, een zoon had, den heer Ernest Stern, die ter volmaking zyner kommercieele kennis, eenigen tyd in een hollandsch huis wenschte geëmploieerd te zyn. Dat ik met het oog op ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s47","id":"h2-s47","source":"Daar myn oude luî van voornemen waren een predikant van my te maken, leerde ik latyn. Later heb ik myzelf dikwyls afgevraagd, waarom men latyn moet verstaan, om in 't hollandsch te zeggen: \"God is goed?\" Genoeg, ik was op de latynsche school--nu zeggen ze gymnasium--en daar was kermis ... in Amsterdam, meen ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s59","id":"h3-s59","source":"Ik heb hem aan 't kopyboek gezet, om zich te oefenen in den hollandschen styl. Ik ben benieuwd of er spoedig orders van Ludwig Stern zullen komen."}]},{"lemma":"hollands","count":1,"glosses":["Dutch"],"forms":["hollandsche"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":"Hollandsche is the older spelling of hollandse.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s298","id":"h8-s298","source":"Zeg voortaan flink uit waar 't op staat, advienne que pourra! Werp die halfheid van je, beste kerel ... en nu, blyf by ons eten: we hebben hollandsche bloemkool in blik ... maar alles is zeer eenvoudig, want ik moet heel zuinig zyn ... ik ben erg ten-achter in geldzaken: de reis naar Europa, weetje?"}]},{"lemma":"hollen","count":1,"glosses":["racing"],"forms":["hollende"],"morphology":["present participle, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s14","id":"h5-s14","source":"Hy weet juist te berekenen waar en hoeveel hy de hollende paarden moet inhouden, om na vliegend dalen van een berghelling, ginds aan dien hoek ..."}]},{"lemma":"Holloway","count":1,"glosses":["Holloway's"],"forms":["Holloway"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s105","id":"h4-s105","source":"En--zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen --myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Holloway- pillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannenbakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook."}]},{"lemma":"hond","count":4,"glosses":["dog","dogs"],"forms":["hond","honden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s70","id":"h6-s70","source":"Ik noem iemand die in 't water springt om een hond te redden van de haaien, een gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s251","id":"h14-s251","source":"Was 't koketterie van Havelaar, toen hy te Natal een hond--Sappho heette het dier--nasprong in de riviermonding, omdat hy vreesde dat het nog jonge dier niet goed genoeg zwemmen kon om de haaien te ontwyken die daar zoo menigvuldig zyn?"}]},{"lemma":"honderd","count":15,"glosses":["hundreds","hundred","hundreds of","Hundreds of","one hundred"],"forms":["honderden","honderd","honderde","Honderden"],"morphology":["numeral","noun, plural","substantivized numeral, plural","numeral, plural substantivized","indefinite numeral, plural","indefinite numeral used substantivally","numeral used as noun","numeral, plural","numeral, nominalized plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s37","id":"h5-s37","source":"Honderden gezadelde paarden bedekten den weg, en duizend menschen voor 't minst--wat veel was voor die plek--liepen in bedryvig wachten heen-en-weer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s107","id":"h5-s107","source":"Waar de Europeaan uitrydt, gevolgd door eenige beambten, niet meer dan er by zyn inspektiereis noodig zyn tot het geven van inlichtingen onder-weg, wordt de Regent vergezeld door de honderden die tot het gevolg behooren, dat in de oogen des volks onafscheidelyk is van zyn hoogen rang."}]},{"lemma":"honderd-en-één","count":1,"glosses":["one hundred and one"],"forms":["honderd-en-één"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s115","id":"h12-s115","source":"Laat eens de volmaaktheid nul heeten, en honderd graden voor slecht gelden, hoe verkeerd doen we dan--wy, die dobberen tusschen acht-en negen-en-negentig!--haro te roepen over iemand die op honderd-en-één staat!"}]},{"lemma":"honderdmaal","count":1,"glosses":["a hundredfold"],"forms":["honderdmalen"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s90","id":"h13-s91","source":"Bleeft ge ongevoelig by den marteldood van dien man ... ik vermenigvuldig uw gevoel honderdmalen door negen-en-negentig andere mannen te laten martelen naast hem!"}]},{"lemma":"honderdste","count":1,"glosses":["hundredth"],"forms":["honderdsten"],"morphology":["ordinal adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s116","id":"h12-s116","source":"En nog geloof ik dat velen dien honderdsten graad slechts niet bereiken uit gemis aan goede eigenschappen, aan moed by-voorbeeld om geheel te zyn wat men is."}]},{"lemma":"Hongarije","count":1,"glosses":["Hungary"],"forms":["Hongarye"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s11","id":"h5-s11","source":"Geen paardenpostery dan ook in Europa--zelfs niet in Engeland, Rusland of Hongarye--kan met die op Java worden gelyk gesteld."}]},{"lemma":"honger","count":11,"glosses":["hunger"],"forms":["honger"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s128","id":"h5-s128","source":"Voor weinige jaren zyn geheele distrikten uitgestorven van honger. Moeders boden hun kinderen te-koop voor spyze."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s173","id":"h6-s173","source":"Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en \"liefden\" in zyn dagboek staan. Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordelen, godsdienst en gelaatskleur."}]},{"lemma":"hongeren","count":1,"glosses":["go hungry"],"forms":["hongeren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s36","id":"h20-s36","source":"Wil je die stumperts zóó lang laten hongeren?"}]},{"lemma":"hongerlijden","count":2,"glosses":["starvation","going hungry"],"forms":["hongerlyden"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Hongerlyden is the historical spelling of hongerlijden, literally suffering hunger.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s55","id":"h13-s55","source":"Ik had herhaaldelyk, doch telkens zonder baat, aan den Generaal geschreven dat hy myn vertrek van Padang niet beletten mòcht, want dat, al ware ik schuldig aan 't allerergste, geen misdaad mocht gestraft worden met hongerlyden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s109","id":"h14-s109","source":"Een niet beantwoorde groet, een schimpscheut op de \"zotterny van iemand die 't wil opnemen tegen den generaal\" een toespeling op myn armoede, op myn hongerlyden, op 't slechte voedsel dat er scheen te liggen in zedelyke onafhankelykheid ... dit alles, begrypt ge, maakte my bitter. Velen, vooral onder de officieren, wisten dat de generaal niet ongaarne zag dat er geduelleerd werd, en vooral met iemand die zoo in ongenade was als ik."}]},{"lemma":"hongersnood","count":9,"glosses":["famine","Famine"],"forms":["hongersnood","Hongersnood"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s126","id":"h5-s126","source":"Wel wordt dus de arme Javaan voorgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. Hongersnood?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s127","id":"h5-s127","source":"Op het ryke vruchtbare gezegende Java, hongersnood? Ja, lezer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s130","id":"h5-s130","source":"In de raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat men de uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten voortaan niet weder zou voortzetten tot hongersnood toe ..."}]},{"lemma":"honorarium","count":1,"glosses":["fee"],"forms":["honorarium"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s19","id":"h2-s19","source":"Uit kiesheid vermeed ik alle toespeling op honorarium of salaris."}]},{"lemma":"honte","count":1,"glosses":["shame"],"forms":["honte"],"morphology":["noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s174","id":"h12-s174","source":"Il faut vivre avant tout, soit vie de misère: Le crime fait la honte, et non la pauvreté!"}]},{"lemma":"hoofd","count":151,"glosses":["head","Chiefs","chiefs","Chief","chief","the head"],"forms":["hoofd","Hoofden","Hoofd","hoofden"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter, plural","noun, neuter plural","noun, common gender, plural","noun, neuter singular","noun, masculine, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s53","id":"h3-s53","source":"Laat het slechts myn tranen tuigen, Als zoo menig moed'loos uur Me in den boezem der Natuur, 't Hoofd zoo treurig neer doet buigen... Vaak, als my de moed ontzonk, Is de zucht me schier ontvloden: \"Vader! schenk me by de dooden, \"Wat het leven my niet schonk!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s156","id":"h4-s156","source":"Ze had, als een Chinesche, de haren achterover gekamd, en die achter het hoofd in een soort van strik of knoop saamgebonden."}]},{"lemma":"hoofdambtenaar","count":2,"glosses":["chief official","officer"],"forms":["hoofdambtenaar","Hoofdambtenaar"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s70","id":"h15-s70","source":"Daarop volgde eene missive van dien hoofdambtenaar, van 11 dezer, N° 326, waarby inlichting wordt verzocht omtrent de oorzaak van het verschil tusschen de door my opgegeven pryzen, en die welke in 1853 en 1854 by het opbouwen eener gevangenis besteed werden?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s78","id":"h18-s78","source":"Ik weifelde tusschen de keus om terstond officieel te rapporteeren, en de zucht om door zachtheid, of later zelfs door bedreigingen, dien Inlandschen Hoofdambtenaar daarvan terug te brengen, ten-einde het tweeledig doel te bereiken om dat misbruik te doen ophouden en te-gelyker-tyd dien ouden dienaar van het Gouvernement niet terstond al te streng te behandelen, vooral uit aanmerking van de slechte voorbeelden die, naar ik geloof, hem dikwyls gegeven zyn, en in-verband met de byzondere omstandigheid dat hy bezoek verwachtte van twee verwanten, de Regenten van Bandoeng en van Tjanjor, althans van den laatsten--die, naar ik meen, reeds met groot gevolg op weg is--en hy dus meer dan anders in de verzoeking was--en met het oog op den benarden staat zyner geldmiddelen, als-het-ware in de noodzakelijkheid--om door onwettige middelen te voorzien in de noodige toebereidselen voor dat bezoek."}]},{"lemma":"hoofddeel","count":1,"glosses":["main parts"],"forms":["hoofddeelen"],"morphology":["noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s48","id":"h5-s48","source":"Het dusgenaamd Nederlandsch Indie--'t adjektief nederlandsch komt me eenigszins onnauwkeurig voor, doch 't werd officieel aangenomen--is, wat de verhouding van het moederland tot de bevolking aangaat, te splitsen in twee zeer verschillende hoofddeelen."}]},{"lemma":"hoofddoek","count":1,"glosses":["headcloth"],"forms":["hoofddoek"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s88","id":"h17-s88","source":"Nu scheurde Saïdjah een strook van zyn blauwen hoofddoek, die zeer versleten was, en hy gaf dat stukje lynwaad aan Adinda, dat ze 't bewaren zou als een pand. En toen verliet hy haar en Badoer."}]},{"lemma":"hoofdeigenschap","count":1,"glosses":["chief quality"],"forms":["hoofdeigenschap"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s123","id":"h6-s123","source":"Het publiek der hoofdplaats Serang, voor-zoo-ver men niet in dienst stond van 't gouvernement--een verhouding die den meesten iets omzichtigs geeft--noemde zyn gesprekken \"slymerig.\" Ik vind dit woord niet zeer smaakvol, doch moet erkennen dat het de hoofdeigenschap van des residents welsprekendheid vry juist uitdrukte."}]},{"lemma":"hoofdfeil","count":1,"glosses":["chief defects"],"forms":["hoofdfeilen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s55","id":"h16-s55","source":"Het ware misschien te wenschen dat de door my in den vorm eener ziektegeschiedenis opgegeven hoofdfeilen de aandacht trokken dergenen die tot de keuze van een nieuwen Landvoogd geroepen zyn."}]},{"lemma":"hoofdgebouw","count":2,"glosses":["main building"],"forms":["hoofdgebouw"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s130","id":"h13-s131","source":"Juist tegenover de bureaux stond de oude adsistent-residents-woning die nu tydelyk door mevrouw Slotering bewoond werd, en dewyl de toegang van den grooten weg tot het erf plaats had door twee wegen die langs beide zyden van 't grasveld liepen, volgt hieruit vanzelf dat ieder die het erf betrad om zich naar de achter het hoofdgebouw gelegen keuken of stallen te begeven, òf de bureaux òf de woning van mevrouw Slotering moest voorbygaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s131","id":"h13-s132","source":"Terzyde van 't hoofdgebouw en daarachter, lag de vry groote tuin die de vreugde van Tine had opgewekt door de vele bloemen die ze daar vond, en vooral omdat kleine Max daar zoo dikwyls spelen zou."}]},{"lemma":"hoofdgetuige","count":1,"glosses":["chief witness"],"forms":["hoofdgetuige"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s61","id":"h19-s61","source":"Arme Verbrugge! Gy, eerste getuige, hoofdgetuige, getuige ex officio, getuige uit kracht van ambt en eed!"}]},{"lemma":"hoofdig","count":1,"glosses":["headstrong"],"forms":["hoofdig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s118","id":"h16-s118","source":"Myn vrouw, die evenzeer als ik op godsdienst gesteld is, trachtte haar met zachtheid tot gehoorzaamheid overtehalen, omdat het toch voor een zedig meisje niet past, zoo hoofdig te wezen."}]},{"lemma":"hoofdigheid","count":2,"glosses":["stubbornness","obstinacy"],"forms":["hoofdigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s41","id":"h14-s41","source":"Dit was voor den generaal des te belangryker, omdat inmiddels de zoo-even bedoelde Regeeringskommissaris zelf Gouverneur-generaal was geworden, en hem dus hoogstwaarschynlyk uit zyn gouvernement zou hebben teruggeroepen, uit verstoordheid over 't ongegrond vertrouwen op Jang di Pertoean, en over de hierop steunende hoofdigheid waarmee de generaal zich tegen 't ontruimen van de Oostkust verzet had."}]},{"lemma":"hoofdneiging","count":1,"glosses":["chief inclination"],"forms":["hoofdneiging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s84","id":"h1-s84","source":"Deze is, na myn gehechtheid aan het geloof, myn hoofdneiging. En ik wenschte dat ge hiervan overtuigd waart, lezer, omdat het de verontschuldiging is voor 't schryven van dit boek."}]},{"lemma":"hoofdoorzaak","count":1,"glosses":["main cause"],"forms":["hoofdoorzaak"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s83","id":"h15-s83","source":"Toen, by-voorbeeld, onlangs uw rapport over de oorzaken van gebrek en hongersnood onder de bevolking by my was ingekomen, en ik daarop schreef: \"dit alles moge de waarheid zyn, het is niet al de waarheid, noch de voornaamste waarheid. De hoofdoorzaak zit dieper\" stemde gy dit volmondig toe, en ik maakte geen gebruik van myn recht, te eischen dat ge dan ook die hoofdwaarheid noemen zoudt."}]},{"lemma":"hoofdplaats","count":17,"glosses":["chief town","principal towns"],"forms":["hoofdplaats","hoofdplaatsen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, feminine singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s123","id":"h6-s123","source":"Het publiek der hoofdplaats Serang, voor-zoo-ver men niet in dienst stond van 't gouvernement--een verhouding die den meesten iets omzichtigs geeft--noemde zyn gesprekken \"slymerig.\" Ik vind dit woord niet zeer smaakvol, doch moet erkennen dat het de hoofdeigenschap van des residents welsprekendheid vry juist uitdrukte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s114","id":"h7-s114","source":"...en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen."}]},{"lemma":"hoofdrol","count":1,"glosses":["leading part"],"forms":["hoofdrol"],"morphology":["noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s317","id":"h14-s317","source":"Ik wensch geen gelegenheid te verzuimen om den man te doen kennen die de hoofdrol vervult in myn verhaal, opdat hy den lezer eenig belang inboezeme wanneer later donkere wolken zich samentrekken over zyn hoofd."}]},{"lemma":"hoofdstad","count":1,"glosses":["capital cities"],"forms":["hoofdsteden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s241","id":"h20-s241","source":"En er zouden in alle hoofdsteden liederen worden gezongen met refreinen als dit: er ligt een roofstaat aan de zee, tusschen Oostfriesland en de Schelde!"}]},{"lemma":"hoofdstrekking","count":3,"glosses":["main thrust","MAIN PURPORT"],"forms":["hoofdstrekking","HOOFDSTREKKING"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s23","id":"h16-s23","source":"Er zal daarin spraak zyn van afspersing en roof, en wanneer men--wat de hoofdstrekking aangaat --bewyskracht mocht willen ontzeggen aan een verdichtsel, geef ik de verzekering dat ik in-staat ben de namen optegeven van twee-en-dertig personen in het distrikt Parang-Koedjang alleen, aan welke in één maand tyds zes-en-dertig buffels zyn afgenomen ten-behoeve van den Regent. Of, juister nog, dat ik de namen kan noemen van de twee-en-dertig personen uit dat distrikt, die zich in één maand hebben durven beklagen, en wier klacht door Havelaar onderzocht en gegrond bevonden is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s325","id":"h17-s325","source":"Doch al ware hun aanmerking gegrond, wie zùlke bedenkingen aanvoert als bewys tegen de hoofdstrekking van myn boek, geeft my een groote zegepraal. Want ze luiden, vertaald, \"het kwaad dat gy bestrydt, bestaat niet, of niet in zoo hooge maat, omdat de inlander niet is als uw Saïdjah ... er ligt in de mishandeling der Javanen geen zoo groot kwaad als daarin liggen zou wanneer ge uwen Saïdjah juister geteekend hadt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s231","id":"h20-s231","source":"DE JAVAAN WORDT MISHANDELD! Want: wederlegging der HOOFDSTREKKING van myn werk is onmogelyk!"}]},{"lemma":"hoofdstuk","count":38,"glosses":["chapter","CHAPTER","chapters"],"forms":["HOOFDSTUK","hoofdstuk","hoofdstukken"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter singular","noun, neuter plural","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s88","id":"h1-s88","source":"Daar ik nu voor 't oogenblik afscheid van u neem--ik moet naar de beurs--noodig ik u straks op een tweede hoofdstuk. Tot weerziens dus!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s90","id":"h1-s90","source":"______________________________ | | | LAST & Co | | | | MAKELAARS IN KOFFI | | | | Lauriergracht, N° 37 | |______________________________| TWEEDE HOOFDSTUK"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s88","id":"h2-s88","source":"Ik hoop dat niemand het gezien heeft. DERDE HOOFDSTUK"}]},{"lemma":"hoofdtrek","count":1,"glosses":["chief traits"],"forms":["hoofdtrekken"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s156","id":"h6-s156","source":"Ik bemerk nu reeds dat ik verzuimd heb als een zyner hoofdtrekken optegeven, dat hy de belachelyke en de ernstige zyde der dingen met dezelfde snelheid en te-gelykertyd opvatte, aan welke eigenschap zyn wyze van spreken, zonder dat hyzelf dit wist, een soort van humor ontleende, die zyn toehoorders gedurig in twyfel bracht, of ze getroffen waren door 't diep gevoel dat in zyn woorden heerschte, of dat ze te lachen hadden over de koddigheid die op-eenmaal den ernst daarvan afbrak."}]},{"lemma":"hoofdwaarheid","count":1,"glosses":["chief truth"],"forms":["hoofdwaarheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s83","id":"h15-s83","source":"Toen, by-voorbeeld, onlangs uw rapport over de oorzaken van gebrek en hongersnood onder de bevolking by my was ingekomen, en ik daarop schreef: \"dit alles moge de waarheid zyn, het is niet al de waarheid, noch de voornaamste waarheid. De hoofdoorzaak zit dieper\" stemde gy dit volmondig toe, en ik maakte geen gebruik van myn recht, te eischen dat ge dan ook die hoofdwaarheid noemen zoudt."}]},{"lemma":"hoofdzaak","count":6,"glosses":["main point","main substance","main thing","main matter"],"forms":["hoofdzaak"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s93","id":"h7-s93","source":"Het staat natuurlyk ieder vry, zyn eigen omgeving en gezelschap te kiezen, en men mag het den eigenlyken Europeaan niet euvel duiden, wanneer hy den omgang met lieden van zyn landaard voortrekt boven 't verkeer met personen die--hun meer of minder zedelyke en verstandelyke waarde in 't midden gelaten--zyn indrukken en denkbeelden niet deelen, of--en dit is misschien by vermeend verschil van beschaving, zeer dikwyls de hoofdzaak--wier vooroordeelen een andere richting hebben genomen dan de zyne."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s97","id":"h13-s98","source":"Ge veracht de pogingen der grove letterkunde die met zoo ruwe wapenen op uw gevoel meent te moeten instormen, maar ... als de schryver in 't ander uiterste vervalt, als hy zondigt door te veel afwyking van de hoofdzaak, door te veel penseel-gemanierdheid, dan is uw toorn nog sterker, en te-recht. Want dan heeft hy u verveeld, en dit is onvergeeflyk."}]},{"lemma":"hoofdzakelijk","count":3,"glosses":["chiefly","principally"],"forms":["hoofdzakelyk"],"morphology":["adverb"],"note":"Historical spelling of modern hoofdzakelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s57","id":"h5-s57","source":"Van dit gedeelte slechts der nederlandsche bezittingen, dat alzoo inderdaad deel uitmaakt van het Koningryk der Nederlanden, zal in deze bladen hoofdzakelyk sprake zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s76","id":"h18-s76","source":"Sedert ik voor een maand myn betrekking alhier aanvaardde, heb ik my hoofdzakelyk beziggehouden met het onderzoek naar de wyze waarop de Inlandsche Hoofden zich kwyten van hun verplichtingen jegens de bevolking op het stuk van heerediensten, poendoetan en dergelyke."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s78","id":"h19-s78","source":"Ik heb de eer gehad te ontvangen uwe spoedmissive van 26 dezer LaO, geheim, houdende hoofdzakelyk mededeeling:"}]},{"lemma":"hoog","count":63,"glosses":["high","higher","highest","highly","tall","Most High","advanced","highest matter","gravely","exalted","great","High"],"forms":["hoog","hoogen","hooge","hoogste","hooger","hoogeren","hoogere","hoogsten","hoogers","Hoogen","hoogst","Hoog"],"morphology":["adjective","adverb","adjective, inflected","adjective, attributive, inflected","adjective, comparative, inflected","adjective, predicative","adjective, attributive","nominalized adjective, neuter singular, comparative, archaic inflection","substantivized adjective, singular","adjective, superlative, uninflected","attributive adjective, comparative, inflected","substantivized adjective, superlative","adverb, comparative","adjective, superlative, masculine singular, inflected","adjective, singular, inflected","adjective, superlative, inflected","adjective, superlative","adjective, superlative, attributive, plural","adjective, comparative","adjective, attributive singular","adjective, attributive, historical inflection","adjective, masculine singular, oblique inflection","adjective, attributive, archaic masculine singular accusative","adjective, superlative, attributive, archaic inflection","adjective, comparative, attributive"],"note":"hooge is an older inflected spelling of hoge.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s42","id":"h1-s42","source":"Ik, die van waarheid houd, waarschuw ieder dat ik voor 't opvisschen van myn persoon geen zoo hoog bergloon betalen wil."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s51","id":"h3-s51","source":"Moeder! wil het niet gelooven, By den hemel die my ziet, Moeder! wil het niet gelooven, Neen, uw kind vergat u niet! 'k Ben hier vèr van wat het leven Ginds ons zoets en schoons kan geven En 't genot van de eerste jeugd, Vaak geroemd en hoog geprezen, Kan wel hier myn deel niet wezen: 't Eenzaam harte kent geen vreugd."}]},{"lemma":"hoogachting","count":1,"glosses":["respect"],"forms":["hoogachting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s27","id":"h19-s27","source":"Ik heb de meeste hoogachting voor u, maar ik ken den geest dien men \"de geest der Oost-Indische ambtenaren\" zou kunnen noemen en ik bezit dien geest niet!"}]},{"lemma":"hooggeplaatst","count":3,"glosses":["high-placed","highly placed"],"forms":["hooggeplaatst","hooggeplaatste"],"morphology":["adjective, attributive, plural","adjective, attributive","adjective, attributive, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s90","id":"h5-s90","source":"De verhouding tusschen europesche ambtenaren, en dusdanige hooggeplaatste javaansche grooten, is van zeer kieschen aard."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s161","id":"h5-s161","source":"Waar blyft de gunst van de Regeering, die hem brood geeft voor dienst, maar hem dat brood opzegt, hem ontslaan zou als onbekwaam, wanneer hy een zoo hooggeplaatst persoon als een Tommongong, Adhipatti of Pangerang had verdacht of aangeklaagd met ligtvaardigheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s177","id":"h14-s177","source":"Het is dus niet van belang ontbloot, te onderzoeken waarom een zoo hooggeplaatst ambtenaar, die als hoofd van de geheele residentie evenzeer als de adsistent-resident, ja meer nog dan deze, gehouden was te zorgen dat er recht geschiedde, byna altyd reden meende te hebben om den loop van dat recht te stuiten."}]},{"lemma":"hoogheid","count":1,"glosses":["loftiness"],"forms":["hoogheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s226","id":"h11-s226","source":"Maar ik boog myn hoogheid nog dieper tot die \"stumpert\" neer, en ving een gesprek met haar aan."}]},{"lemma":"Hooglied","count":1,"glosses":["Song of Songs"],"forms":["Hooglied"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s51","id":"h4-s51","source":"Over de Spreuken, den Prediker, het Hooglied, en de PANTOENS der Javanen. Over het JUS PRIMI OCCUPANTIS."}]},{"lemma":"hoogst","count":2,"glosses":["in the highest degree","supremely"],"forms":["hoogst"],"morphology":["degree adverb","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s153","id":"h6-s153","source":"Ik gevoel dat de schets die ik van Havelaar trachtte te geven, hoogst onvolkomen is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s9","id":"h9-s9","source":"Neen, zelfs zulk een hoofdstuk \"ter afwisseling\" komt me door het vergrootglas myner schryvers-ydelheid, hoogst belangryk en zelfs onmisbaar voor, en als ge het oversloegt, en daarna niet naar behooren waart ingenomen met myn boek, zou ik niet aarzelen u dat overslaan te verwyten als oorzaak dat ge myn boek niet kondet beoordeelen, want dat ge juist het essentieele niet gelezen hadt. Zóó zou ik--want ik ben man en schryver--elk hoofdstuk voor essentieel houden, dat gy hadt overgeslagen met onvergeeflyke lezerslichtzinnigheid."}]},{"lemma":"hoogst-ernstig","count":1,"glosses":["highly earnest"],"forms":["hoogst-ernstigen"],"morphology":["adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s79","id":"h8-s79","source":"Maar hy hield niet van verzen. \"Het was een leelyk ryglyf\" zeide hy, en als hy er toe gebracht werd iets te lezen van wat hy \"begaan\" had, zooals hy zich uitdrukte, schiep hy er vermaak in, zyn eigen werk te bederven, òf door 't voortedragen op een toon die 't belachelyk maken moest, òf door op-eenmaal, vooral by een hoogst-ernstigen passus, aftebreken, en er een kwinkslag tusschen te werpen, die de toehoorders pynlyk aandeed, maar die by hem niets anders was dan een bloedige satire op de onevenredigheid tusschen dat keurslyf en zyn ziel die zich daarin zoo benauwd voelde."}]},{"lemma":"hoogstdeftig","count":1,"glosses":["most dignified"],"forms":["hoogstdeftige"],"morphology":["adjective, superlative force, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s119","id":"h6-s119","source":"Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren--ik zal 't zoo weinig mogelyk doen--die inderdaad een manier van spreken had, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken, dat het me moeielyk valt dat weertegeven, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic."}]},{"lemma":"hoogstmoeilijk","count":1,"glosses":["most awkward"],"forms":["hoogstmoeielyke"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s179","id":"h18-s180","source":"Goede raad was duur. Maar ik heb my uit die hoogstmoeielyke omstandigheid alweer gered."}]},{"lemma":"hoogsttreurig","count":1,"glosses":["most lamentable"],"forms":["hoogsttreurigen"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s171","id":"h14-s171","source":"Hy had door nasporing op de plaatsen zelf, veel bevestigd gevonden van wat hy vroeger vermoedde, en vooral uit het archief was hem gebleken dat de landstreek waarvan het bestuur aan zyn zorg was toevertrouwd, werkelyk in een hoogsttreurigen toestand verkeerde."}]},{"lemma":"hoogstwaarschijnlijk","count":3,"glosses":["most probably","most likely","in all likelihood"],"forms":["hoogstwaarschynlyk","hoogstwaarschynIyk"],"morphology":["adverb"],"note":"The capital I in the surface form is a typographical reading of ij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s140","id":"h7-s140","source":"De Adhipatti gaf blyken van ingenomenheid met zyn nieuwen \"ouder broeder\" en Verbrugge verhaalde later dat ook de resident, dien hy op zyn terugreis naar Serang een eind wegs-uitgeleide had gedaan, zich zeer gunstig over de familie Havelaar, die op haar doortocht naar Lebak eenige dagen ten-zynen-huize vertoefde, had uitgelaten. Ook zeide hy dat Havelaar, by de Regeering goed aangeteekend staande, hoogstwaarschynIyk spoedig tot een hooger ambt bevorderd, of althans naar een meer \"voordeelige\" afdeeling verplaatst worden zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s30","id":"h13-s30","source":"Het verzuim eener afschryving by-voorbeeld van naar Mandhéling gezonden gelden--je weet, Verbrugge, dat de troepen in 't binnenland uit de Natalsche kas worden betaald--of iets dergelyks, dat me hoogstwaarschynlyk terstond zou gebleken zyn als ik onderzoek had kunnen doen op de plaats zelf, had misschien tot die verdrietige fouten aanleiding gegeven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s41","id":"h14-s41","source":"Dit was voor den generaal des te belangryker, omdat inmiddels de zoo-even bedoelde Regeeringskommissaris zelf Gouverneur-generaal was geworden, en hem dus hoogstwaarschynlyk uit zyn gouvernement zou hebben teruggeroepen, uit verstoordheid over 't ongegrond vertrouwen op Jang di Pertoean, en over de hierop steunende hoofdigheid waarmee de generaal zich tegen 't ontruimen van de Oostkust verzet had."}]},{"lemma":"hoogte","count":8,"glosses":["height","level","heights"],"forms":["hoogte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s80","id":"h3-s80","source":"Maar dit was eigenlyk meer uit een soort van wrevel, en uit zekeren aandrang om de geleerdheid die voor my lag, in 't latyn aantespreken, dan wel omdat ik het precies meende. Want, waar ik 't een of ander stuk wat langer inzag, moest ik erkennen dat de schryver me toescheen wel op de hoogte van zyn taak te staan, en zelfs dat hy een groote soliditeit in zyn redeneeringen aan den dag legde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s203","id":"h4-s203","source":"Maar ik moet me houden aan artikel twee, en de Rosemeyers hebben 't goed gevonden. Ik geloof, dat ze Stern in de hoogte steken, omdat hy een oom heeft te Hamburg die in suiker doet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s110","id":"h5-s110","source":"Het nederlandsch bestuur dat zich op den invloed van die Regenten gegrondvest heeft, weet dit, en niets is dus natuurlyker dan dat het hun inkomsten heeft opgevoerd tot een hoogte die den niet-Indier overdreven zou voorkomen, maar inderdaad zelden voldoende is ter bestryding van de uitgaven welke aan de levenswyze van zoodanig inlandsch Hoofd verbonden zyn."}]},{"lemma":"hoogverraad","count":4,"glosses":["high treason"],"forms":["hoogverraad"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s32","id":"h14-s32","source":"Hy verwachtte dus--schuldig of niet, dit doet niets tot de zaak, daar hy in wettigen vorm en door bevoegde autoriteit was beschuldigd van hoogverraad--ook te Padang, als een gevangene te zullen aankomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s33","id":"h14-s33","source":"Wèl moet hy dus zeer verwonderd hebben gestaan, by de ontscheping te vernemen dat hy vry was niet alleen, maar dat de generaal, wiens rytuig hem by 't aan wal stappen opwachtte, het zich tot een eer rekenen zou hem by zich aan huis te ontvangen en te herbergen. Zeker is nooit een van hoogverraad beschuldigde aangenamer verrast geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s40","id":"h14-s40","source":"Noch hy noch ik wisten op dàt oogenblik dat de opzending van Jang di Pertoean naar Batavia, een vuistslag in 't gelaat van dien generaal zou geweest zyn, en dat deze--persoonlyk voor de trouw van dat hoofd hebbende ingestaan --gegronde redenen had, wat het ook kosten mocht, hem te vrywaren tegen een beschuldiging van hoogverraad."}]},{"lemma":"hoon","count":1,"glosses":["scorn"],"forms":["hoon"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"hoop","count":4,"glosses":["hope"],"forms":["hoop"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s16","id":"h9-s16","source":"En al dunner wordt de bundel bladen onder uw rechterduim, en al schraler wordt myn hoop op die omhelzing ... ja, waarachtig, ik had zelfs staat-gemaakt op een traan!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s99","id":"h17-s99","source":"Hy had dat afscheid genomen in overspannen hoop, en in zyn gedachten het vastgeknoopt aan 't eindelyk terugzien onder den ketapan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s91","id":"h18-s91","source":"Ik heb de kracht tot den moeielyken plicht dien ik door het schryven van dezen brief volbreng, gedeeltelyk geput uit de hoop dat het my vergund zal wezen ter-zyner-tyd een en ander bytebrengen ter verschooning van den ouden Regent, met wiens pozitie, hoezeer door eigen schuld veroorzaakt, ik evenwel diep medelyden gevoel."}]},{"lemma":"hoorder","count":2,"glosses":["listeners"],"forms":["hoorders"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s12","id":"h8-s12","source":"Men bedenke bovendien, dat het meerendeel zyner hoorders uit eenvoudige, doch geenszins domme menschen bestond, en tevens dat het Oosterlingen waren, wier indrukken zeer verschillen van de onze."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s70","id":"h8-s70","source":"Want niemand zyner hoorders had ooit de sterkte des leeuws ondervonden, en 't ware dus veeleer noodig geweest hun die sterkte te doen beseffen door vergelyking van den leeuw met iets waarvan de kracht hun by ervaring bekend was, dan omgekeerd. Men erkenne dat Havelaar werkelyk dichter was."}]},{"lemma":"hoorn","count":1,"glosses":["horns"],"forms":["hoornen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s46","id":"h17-s46","source":"Deze sprong ... maar hy sprong voor 't laatst. De buffel ving hem op zyn hoornen, en verloor slechts wat vleesch dat de tyger hem uitsloeg aan den hals."}]},{"lemma":"hopen","count":30,"glosses":["hope","hoped","be hoped","counted","hoping","hopes","hope for"],"forms":["hoop","hoopte","hopen","gehoopt","hopend","hoopt","hoopten"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present, first-person singular","verb, present, first person singular","present participle","verb, past, plural","verb, past participle","verb, past, first person singular","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s4","id":"h2-s4","source":"Een ander in myn plaats had misschien aan Ludwig Stern geschreven dat hy ook wat zou laten vallen, dat hy hoopte op konsideratie om de langdurige diensten van Last & Co ... ik heb uitgerekend dat de firma, sedert ruim vyftig jaren, vier ton aan Stern verdiend heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s88","id":"h2-s88","source":"Ik hoop dat niemand het gezien heeft. DERDE HOOFDSTUK"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s43","id":"h3-s43","source":"'k Vond genot in 't lydend zwygen! 'k Stond standvastig hopend daar, Onspoed deed den prys my stygen: 'k Droeg en leed zoo graag voor haar! 'k Telde ramp noch onspoedsslagen, Vreugde schiep ik in verdriet, Alles, alles wilde ik dragen..."}]},{"lemma":"Horatius","count":3,"glosses":["Horace"],"forms":["Horatius"],"morphology":["proper noun","proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s37","id":"h9-s37","source":"Denk aan Horatius, ging hy voort, heeft niet hy reeds gezegd: omne tulit punctum, qui miscuit ... koffi met wat anders? Handelt gyzelf niet even zoo, als ge suiker en melk in uw kopje doet?\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s145","id":"h15-s145","source":"Weg met al wat herinnert aan Horatius' justum ac tenacem! Trompetten hier, en scherp gekletter van bekkenslag, en gesis van vuurpylen, en gekras van valsche snaren, en hier-en-daar een waar woord, dat het mee insluipe als verboden waar, onder bedekking van zooveel getrommel en zooveel gefluit?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s116","id":"h18-s117","source":"Een paar deelen van Byron, Horatius, Bastiat, Béranger, en ... raad eens? Een bybel, een kompleete bybel, met de apokriefe boeken er in!"}]},{"lemma":"horen","count":118,"glosses":["heard","hear","hears","listen","hearing","Listen","do hear","be heard","belongs","let him hear"],"forms":["hooren","gehoord","hoorde","hoort","hoor","Hoort","Hoor","hoorende","hoorden","hoore"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, present, singular","verb, past, singular","verb, participle","verb, imperative, singular","verb, infinitive, historical spelling","past participle","verb, past, plural","verb, past, third person singular","verb, present participle, historical form","verb, infinitive, archaic spelling","verb, infinitive replacing a past participle","verb, imperative, second person plural","verb, infinitive, nominalized","verb, imperative, second-person singular","verbal noun, neuter, singular","verb, imperative, plural","verb, present, third person singular","verb, present subjunctive, singular","present participle","verb, imperative, second person singular"],"note":"Older spelling of modern horen; the perfect uses an infinitive before another infinitive.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s17","id":"h1-s17","source":"De Romeinen waren bly dat de Batavieren hen lieten leven. De Bey van Tunis kreeg een kolyk als hy het wapperen hoorde van de nederlandsche vlag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s62","id":"h1-s62","source":"En verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt, voorzien wat de ander te antwoorden heeft, om hem 't rym gemakkelyk te maken? Als de veldheer tot de prinses Zegt: \"mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten\" hoe kan hy dan vooruit weten, dat zy zeggen wil: \"welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten?\" Want als zy nu eens, hoorende dat de poort toe was, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd, of dat zy een andermaal eens terug zou komen, waar bleef dan maat en rym?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s67","id":"h2-s67","source":"Nog zie 'k zyn oogen flikkeren--anders zagen ze flauw--hy gaf den Griek een vuistslag, en ik was gered. Later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft, maar omdat ik een vast principe heb, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan, ben ik terstond weggeloopen."}]},{"lemma":"horizontaal","count":1,"glosses":["horizontal"],"forms":["horizontaal"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s97","id":"h12-s97","source":"En als ik dan kom, en ik vind je zoo erg ... horizontaal, dan zal hy my de hand op den arm leggen, en uitroepen--\"och, geloof toch dat hy overigens zoo'n beste brave knappe jongen is!\""}]},{"lemma":"horribilis","count":1,"glosses":["horrible"],"forms":["horribile"],"morphology":["Latin adjective, neuter nominative singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s10","id":"h9-s10","source":"Ik verbeeld me dat uwe vrouw vraagt: \"is er nogal wat aan dat boek?\" En ge zegt by-voorbeeld--horribile auditu voor my--met de woordenrykheid die eigen is aan gehuwde mannen:"}]},{"lemma":"horror","count":1,"glosses":["horror"],"forms":["HORROR"],"morphology":["Latin noun, nominative singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s87","id":"h3-s87","source":"Over de oude stellingen omtrent het: HORROR VACUI. Over de wenschelykheid der afschaffing van strafbepalingen op laster."}]},{"lemma":"hose","count":1,"glosses":["hose"],"forms":["hose"],"morphology":["noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"hossen","count":1,"glosses":["jolted"],"forms":["hoste"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s4","id":"h5-s4","source":"De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen \"palfreniers\" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder."}]},{"lemma":"hotsen","count":3,"glosses":["jolting","been jolted"],"forms":["hotsen","gehotst"],"morphology":["past participle","verbal noun, neuter, singular","verb, infinitive used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s99","id":"h6-s99","source":"Nu is 't uitstappen uit een reiswagen waarin men lang over den weg gehotst heeft, niet zoo gemakkelyk als iemand die nooit of weinig gereisd heeft, zich verbeelden zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s58","id":"h7-s58","source":"Door 't hotsen en stooten viel 't spreken moeielyk. Kleine Max werd rustig gehouden met pisang en zyn moeder die hem op den schoot had, wilde volstrekt niet bekennen dat ze vermoeid was, als Havelaar aanbood haar van den zwaren jongen te ontlasten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s109","id":"h7-s109","source":"We zullen haar later te zien krygen, als we met Havelaar, Tine en kleinen Max thee-drinken in de voorgalery der adsistent-residents-woning te Rangkas-Betoeng, waar ons reisgezelschap, na lang hotsen en stooten, eindelyk behouden aankwam."}]},{"lemma":"houden","count":141,"glosses":["held","hold","keep","kept","am fond","was fond","like","love","take","considered","care","loved","holds","consider","bound","behave","keeps","containing","maintained","regarded","conveying","Stop","endures","taken","pretended","reading","delivered","had a liking","keeping","played","conduct","act","to keep","let keep","takes"],"forms":["hield","houd","houden","gehouden","houdt","hielden","houdende","Houd","houde","hieldt"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past participle","verb, past, plural","verb, present, first person singular","verb, participle","verb, present participle","verb, imperative, singular","verb, present, plural","verb, present, third-person singular","verb, present subjunctive, singular","verb, imperative","verb, present, first-person singular","verb, present plural","verb, past, second person singular","verb, past, third person singular","past participle used predicatively","verb, nominalized infinitive","verb, imperative singular","adjective, predicative participle","verb, past, first person singular","present participle, inflected"],"note":"Houde is an archaic present subjunctive.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."}]},{"lemma":"houding","count":14,"glosses":["bearing","posture","attitude"],"forms":["houding"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s28","id":"h2-s28","source":"Hy had dan ook wel iets van een Duitscher, en van een reiziger ook. Hy was zeer blond, had blauwe oogen, en in houding en kleeding iets dat den vreemdeling verraadde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s168","id":"h4-s168","source":"\"Kom je om papa te spreken?\" vroeg hy op-eens, en ik begreep terstond dat de opvoeding van dat knaapje veel te wenschen overliet, anders had hy: \"komt u\" gezegd. Maar omdat ik met myn houding verlegen was, en wel wat praten wilde, antwoordde ik:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."}]},{"lemma":"hout","count":6,"glosses":["wood","timber"],"forms":["hout"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s66","id":"h8-s66","source":"Reeds nu wil ik 't kind kussen, dat zyn vader zoo spreken doet!\" Maar toen hy kort daarna, schynbaar met weinig geleidelykheid, overging tot de vragen waarom Lebak arm was, en waarom er zooveel bewoners van die streken verhuisden naar elders, klonk er in zyn toon iets dat denken deed aan 't geluid dat een boor maakt, als ze met kracht wordt geschroefd in hard hout."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s242","id":"h8-s242","source":"Ieder kan geen profeet of apostel wezen ... hm, 't hout zou duur worden van 't kruisigen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s83","id":"h9-s83","source":"Dáár aanbidden zy God onder aanroeping van een valschen profeet, die een gruwel is voor de oogen des Heeren! En, geliefden, zelfs zyn er die, als ware het niet genoeg een valschen profeet te gehoorzamen, zelfs zyn er die een anderen God, wat zeg ik, die goden aanbidden, goden van hout of steen, die zyzelf gemaakt hebben naar hun beeld, zwart, afschuwelyk, met platte neuzen en duivelachtig! ja, geliefden, byna beletten my de tranen hier voorttegaan, nog dieper is de verdorvenheid van Cham's geslachte!"}]},{"lemma":"houten","count":1,"glosses":["wooden"],"forms":["houten"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."}]},{"lemma":"houtwerk","count":2,"glosses":["timber-work","timber works"],"forms":["houtwerken"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s50","id":"h15-s50","source":"Zeer moeielyk! Wanneer ik nu zeg dat die brief eenvoudig Havelaars last inhield, om optehelderen waarom er een verandering was gekomen in de pryzen van houtwerken en arbeidsloon, zal de lezer vinden dat de kontroleur Verbrugge al zeer spoedig iets moeielyk vond."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s64","id":"h15-s64","source":"Wanneer de lezer klagen mocht dat ik hem ophoud met een korrespondentie over de pryzen van houtwerken, waarmee hy schynbaar niet te maken heeft, moet ik hem verzoeken niet onopgemerkt te laten dat hier eigenlyk spraak is van geheel iets anders, van den toestand namelyk der ambtelyke Indische huishouding, en dat de brief dien ik meedeel niet alleen een straal van licht te meer werpt op 't kunstmatig optimismus waarvan ik gesproken heb, maar tevens de moeielykheden schetst, waarmee iemand te kampen had die zooals Havelaar rechtuit en zonder omzien zyn weg wilde gaan."}]},{"lemma":"houweel","count":1,"glosses":["pickaxe"],"forms":["houweel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s288","id":"h11-s288","source":"En daar kwam een man met houweel, en met puntigen bytel, en met zwaren hamer, die steenen hieuw uit de rots."}]},{"lemma":"houwen","count":4,"glosses":["hewed","hews"],"forms":["hieuw","houwt"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s254","id":"h11-s254","source":"\"Oepi, er was een man die steenen hieuw uit de rots."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s288","id":"h11-s288","source":"En daar kwam een man met houweel, en met puntigen bytel, en met zwaren hamer, die steenen hieuw uit de rots."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s289","id":"h11-s289","source":"En de rots zeide: wat is dit, dat die man macht heeft boven my, en steenen houwt uit myn schoot? En tevreden was hy niet."}]},{"lemma":"hören","count":3,"glosses":["hark"],"forms":["hör","höre"],"morphology":["verb, imperative, singular","verb, imperative, second-person singular, elided","verb, imperative, second-person singular"],"note":"The final -e is omitted in the informal imperative hör.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s260","id":"h14-s260","source":"--Mein Kind, da schlägt die neunte Stunde, hör!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s264","id":"h14-s264","source":"Und fragen was mein Traum bedeutet... hör, Was war das?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s283","id":"h14-s283","source":"--Doch, Mutter... höre, was war das?"}]},{"lemma":"hrroe","count":5,"glosses":["roar"],"forms":["hrroe"],"morphology":["interjection, imitative sound"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s67","id":"h11-s67","source":"Ze roepen: hrroe.. hrroe ... hrroe ... en nooit iets anders!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s68","id":"h11-s68","source":"Roep jy eens zesduizend jaar, of langer: hrroe, hrroe ... en zie eens hoe weinigen je voor een onderhoudend mensch zullen aanzien."}]},{"lemma":"huano","count":1,"glosses":["huano"],"forms":["huano"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"huichelarij","count":2,"glosses":["hypocrisy"],"forms":["huichelary"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Older spelling of huichelarij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s165","id":"h6-s165","source":"Men denke aan den wysgeer die van uit zyn cel aan 't volk tracht te leeren wat waarheid is, als hy bemerken moet dat zyn stem overschreeuwd wordt door piëtistische huichelary of gewinzoekende kwakzalvers."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s238","id":"h14-s238","source":"Ik ga nu de afschuwelyke huichelary voorby van de menschlievend- luidende bepalingen--en van de eeden!--die den Javaan tegen willekeur beschermen ... op 't papier, en verzoek den lezer zich te herinneren hoe Havelaar by 't naspreken van die eeden iets te kennen gaf dat denken deed aan minachting. Voor 't oogenblik wil ik alleen wyzen op het moeielyke van den toestand des mans die, geheel ànders dan uit kracht, eener uitgesproken formule, zich gebonden achtte aan zyn plicht."}]},{"lemma":"huidskleur","count":1,"glosses":["skin-colour"],"forms":["huidskleur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s72","id":"h16-s72","source":"Myn vertelling is dus alleen gericht aan hen die in-staat zyn tot het moeielyk geloof dat er harten kloppen onder die donkere opperhuid, en dat, wie gezegend is met blankheid en de daarmee samengaande beschaving, edelmoedigheid, handels- en Godskennis, deugd ... zyn blanke hoedanigheden zou kunnen aanwenden op àndere wyze dan tot nog toe ondervonden werd door wie minder gezegend zyn in huidskleur en zielevoortreffelykheid."}]},{"lemma":"Huillem","count":1,"glosses":["Huillem"],"forms":["Huillem"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s104","id":"h7-s104","source":"Maar om hierover niet te lachen, had hy moeten weten dat in het arabisch en maleisch de cha en de hha door één karakter worden uitgedrukt, dat Hieronymus viâ Geronimo in Jérôme overgaat, dat we van huano, guano maken, dat een want een handschoen is, dat kous van hose afstamt, en dat we voor Guild Heaume in 't hollandsch Huillem of Willem zeggen."}]},{"lemma":"huis","count":108,"glosses":["house","houses","the house","home","firm","household","little house"],"forms":["huis","huizen","huize","huisje"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter, plural","noun, neuter, singular, historical dative form","noun, neuter plural","noun, neuter, singular, archaic dative","noun, neuter, singular, archaic dative form"],"note":"Ten onzen huize is an old case-form expression meaning ‘in our house.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s9","id":"h1-s9","source":"Ik heb al wat huizen zien vallen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s59","id":"h1-s59","source":"Wie geld heeft, trouwt geen meisjen uit een gefailleerd huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s71","id":"h1-s71","source":"Als myn schoonvader te Driebergen was, bewaarde hy het huis, en de kas, en alles."}]},{"lemma":"huisbediende","count":1,"glosses":["house-servant"],"forms":["huisbediende"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s136","id":"h17-s136","source":"Zyn heer zelf hield zooveel van Saïdjah, dat deze spoedig werd verheven tot huisbediende. Men verhoogde zyn loon, en gaf hem bovendien gedurig geschenken, omdat men zoo byzonder tevreden was over zyn diensten."}]},{"lemma":"huisbewaarder","count":1,"glosses":["housekeepers"],"forms":["huisbewaarders"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s104","id":"h4-s104","source":"En de zeilenmakers ook, en de minister van finantien, en de armbesturen, en de andere ministers, en de pasteibakkers, en de galanteriekramers, en de vrouwen, en de scheepsbouwmeesters, en de groothandelaars, en die in 't klein verkoopen, en de huisbewaarders, en de tuinluî."}]},{"lemma":"huiselijk","count":3,"glosses":["domestic"],"forms":["huiselyk","huiselyken"],"morphology":["adjective, uninflected","adjective, inflected","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s142","id":"h6-s142","source":"Hy gloeide van onverzadelyke eerzucht die hem alle gewone onderscheiding in 't maatschappelyk leven, als nietig deed voorkomen, en toch stelde hy zyn grootst geluk in een kalm huiselyk vergeten leven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s123","id":"h14-s123","source":"De verhouding tusschen hem en den kommandant van 't kleine garnizoen was alleraangenaamst, en ook in den huiselyken omgang met den kontroleur was geen spoor te ontdekken van 't rangverschil dat anders in Indie zoo vaak het verkeer styf en vervelend maakt, terwyl bovendien Havelaars zucht om hulp te verleenen waar hy maar eenigszins kon, dikwyls den Regent te-stade kwam, die dan ook zeer met zyn \"ouderen broeder\" was ingenomen. En ten-slotte bracht de lieftalligheid van mevrouw Havelaar veel toe tot het aangenaam verkeer met de weinige op de plaats aanwezige Europeanen en de Inlandsche Hoofden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s167","id":"h14-s167","source":"Het spreekt vanzelf dat deze en dergelyke kleine verdrietelykheden geen invloed uitoefenden op de stemming van een gezin dat zooveel bouwstoffen bezat om zich een gelukkig huiselyk leven te verschaffen, en 't was dan ook niet toeteschryven aan zulke kleinigheden, wanneer Havelaar soms met een bewolkt voorhoofd binnentrad, by het terugkeeren van een uitstap, of na 't aanhooren van dezen en genen die verzocht hadden hem te spreken."}]},{"lemma":"huisgezin","count":2,"glosses":["households"],"forms":["huisgezinnen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s135","id":"h5-s135","source":"Niets is dus gewoner dan dat honderde huisgezinnen van verren afstand worden opgeroepen om zonder betaling velden te bewerken, die den Regent toebehooren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s82","id":"h8-s82","source":"\"Hoe, moesten de Hoofden denken, hy weet reeds dat er zoovelen onze Afdeeling verlieten, met bitterheid in 't hart? Reeds is hem bekend hoeveel huisgezinnen naar naburige landstreken verhuisden, om de armoede te ontwyken die hier heerscht?"}]},{"lemma":"huisgod","count":1,"glosses":["household gods"],"forms":["huisgoden"],"morphology":["noun, masculine, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s104","id":"h13-s105","source":"Men zou verkeerd doen, zich van een huis in Indie een voorstelling te maken naar europesche begrippen, en zich daarby een steenmassa te denken van op-elkander gestapelde kamers en kamertjes, met de straat er voor, rechts en links buren wier huisgoden tegen de onzen aanleunen, en een tuintje met drie bessenboompjes er achter."}]},{"lemma":"huishoudelijkheid","count":1,"glosses":["household management"],"forms":["huishoudelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s173","id":"h7-s173","source":"Was het niet te klein, te nietig, was 't niet ongerymd, hem die zoo vorstelyk dacht, te willen binden aan de regels van spaarzaamheid en huishoudelykheid die voor anderen gelden?"}]},{"lemma":"huishouden","count":3,"glosses":["household"],"forms":["huishouden"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s62","id":"h9-s62","source":"Dat komt in een fatsoenlyk huishouden niet te-pas. Ook heb je poppetjes geteekend op 't legblad van Bastiaans, toen de man weer niet binnen was--omdat hy telkens de jicht heeft--dat houdt de menschen op 't kantoor van hun werk, en er staat in Gods Woord dat zulke dwaasheden ten-verderve leiden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s28","id":"h10-s28","source":"Ga er dan alleen heen, en huur er een optrek, maar neem niet een meisje mee, dat haar moeder moet helpen in 't huishouden!"}]},{"lemma":"huishouding","count":7,"glosses":["household","management"],"forms":["huishouding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s6","id":"h11-s6","source":"En Havelaar had moeite zich te herinneren dat hy pas gister was aangekomen, en dat Tine met den besten wil nog niets had kunnen regelen in keuken of huishouding."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s54","id":"h12-s54","source":"Neen, ze heeft my gezegd dat ze haar eigen huishouding wil blyven voeren, en dit begryp ik heel goed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s134","id":"h13-s135","source":"Ze had haar verlangen te kennen gegeven haar eigen huishouding te blyven voeren, waarin Tine gaarne berustte."}]},{"lemma":"huisje","count":2,"glosses":["little house"],"forms":["huisjen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s188","id":"h17-s188","source":"Gewis, ze had niet geslapen den ganschen nacht! Zeker had de dorpswacht geklopt aan hare deur, om te vragen waarom de pelitah voortbrandde in haar huisjen, en met lieven lach had ze gezegd dat een gelofte haar wakker hield om den slendang afteweven waaraan ze bezig was, en die gereed moest zyn voor den eersten dag der nieuwe maan ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s274","id":"h17-s274","source":"Een oude vrouw nam hem mede naar haar huisjen en verpleegde den armen dwaas."}]},{"lemma":"huismoeder","count":1,"glosses":["housewife"],"forms":["huismoeder"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s127","id":"h13-s128","source":"En dit veroorzaakte geen gering verdriet, zelfs aan wie geen huismoeder was."}]},{"lemma":"huisvader","count":2,"glosses":["householder","father"],"forms":["huisvader"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s169","id":"h7-s169","source":"Zy vond het zeer schoon in haar Max, dat hy 't klavier liet terugbrengen in de voorkamer van den huisvader, dien hy had hooren zeggen hoe leed het hem deed dat de meisjes verstoken waren van muziek \"na dat bankroet.\" Zy begreep zeer goed dat haar Max de slavenfamilie vrykocht te Menado, die zoo bitter bedroefd was te moeten stygen op de tafel des afslagers."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s240","id":"h14-s240","source":"Hy had dus niet alleen te stryden met vrees voor menschen of met de zorg voor loopbaan en bevordering, noch ook alleen met de plichten die hy als echtgenoot en huisvader te vervullen had: hy moest een vyand overwinnen in zyn eigen hart."}]},{"lemma":"huizenhoog","count":1,"glosses":["house-high"],"forms":["huizenhoog"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s181","id":"h18-s182","source":"Wat die paarden liepen! Op de Weesperstraat, waar 't altyd zoo vuil is, vloog de modder rechts en links huizenhoog, en, alsof weer 't spel sprak, daar liep die schooierige Sjaalman, in gebogen houding, met gebukt hoofd, en ik zag hoe hy met de mouw van zyn kaal jasje, zyn bleek gelaat trachtte te reinigen van de spatten."}]},{"lemma":"hulde","count":1,"glosses":["homage"],"forms":["hulde"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s142","id":"h5-s142","source":"Zulke geschenken zyn dan ook dikwyls van zoo weinig waarde, dat het afwyzen iets vernederends zou in zich sluiten, en vaak is alzoo deze gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind dat zyn liefde tot den vader tracht te uiten door 't aanbieden van een klein geschenk, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur."}]},{"lemma":"hulp","count":17,"glosses":["help","aid","to aid"],"forms":["hulp","te-hulp"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"The historical hyphenated phrase te-hulp komen means “to come to someone’s aid.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s5","id":"h5-s5","source":"Dan begon het geroep om hulp op-nieuw. Men wachtte geduldig tot die hulp kwam, en ... sukkelde verder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s142","id":"h7-s142","source":"Vóór hun reis naar Europa, was Havelaar adsistent-resident van Amboina geweest, waar hy met veel moeielykheden had te stryden gehad, omdat de bevolking van dat eiland in een gistenden en oproerigen toestand verkeerde ten-gevolge van de vele verkeerde maatregelen die in den laatsten tyd genomen waren. Niet zonder veerkracht had hy dezen geest van verzet weten te onderdrukken, doch uit verdriet over de weinige hulp die men hem hierin van-hoogerhand verleende, en uit ergernis over 't ellendig bestuur dat sedert eeuwen de heerlyke streken der Molukken ontvolkt en bederft ..."}]},{"lemma":"hulpbron","count":1,"glosses":["an aid"],"forms":["hulpbron"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s24","id":"h4-s24","source":"Over bevoorrechte Handelmaatschappyen. (Hierin komt een-en-ander voor, dat ik noodig heb voor myn boek.) Over etymologie als hulpbron by ethnologische studien."}]},{"lemma":"hulpmiddel","count":4,"glosses":["aids","a means","resources"],"forms":["hulpmiddelen","hulpmiddel"],"morphology":["noun, neuter, plural","noun, neuter, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s107","id":"h7-s107","source":"Ik begryp hoe Willem van Guillaume komt, en moet erkennen dat ik, vooral in de Molukken, zeer dikwyls \"liplappen\" heb leeren kennen, die me deden verbaasd staan over den omvang hunner kennis, en die my op 't denkbeeld brachten dat wy Europeanen, hoeveel hulpmiddelen ons ook ten-dienste stonden, dikwyls--en niet vergelykender-wyze alleen--verre ten-achteren staan by de arme pariah's die van de wieg af hadden te stryden met kunstmatig-onbillyke terugzetting en 't zot vooroordeel tegen hun kleur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s68","id":"h8-s68","source":"Zyn beelden, die altyd genomen waren uit het leven dat hem omringde, waren voor hem werkelyk hulpmiddelen tot begrypelyk maken van wat hy bedoelde, en niet, zooals vaak geschiedt, lastige aanhangsels die de zinsneden der redenaars bezwaren, zonder eenige duidelykheid toetevoegen aan 't begrip der zaak die men voorgeeft toetelichten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s119","id":"h9-s119","source":"En wanneer, als hulpmiddel hiertoe, arbeid noodig is--ikzelf heb twintig jaar de beurs bezocht--mogen we dan den Javaan arbeid weigeren, waar zyn ziel daaraan zoo dringend behoefte heeft om later niet te branden?"}]},{"lemma":"hulpvaardig","count":2,"glosses":["obliging","ready to help"],"forms":["hulpvaardig"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s4","id":"h6-s4","source":"Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was ... eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden ... mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry ... welgemanierd zonder styfheid ... vatbaar voor goede indrukken ... eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden ... in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s87","id":"h7-s87","source":"Het was dit verzoek dat door Havelaar en zyn vrouw zoo gereedelyk was toegestaan, iets dat geheel in hun aard lag, want gastvry en hulpvaardig waren zy in de hoogste mate."}]},{"lemma":"hulsel","count":1,"glosses":["covering"],"forms":["hulsel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s158","id":"h7-s158","source":"Dit was dan weer een van de vele boutades, die zyn omgeving deden zeggen dat \"die Havelaar toch een zonderling mensch was, en ik beweer het tegendeel niet. Maar als men de moeite nam zyn ongewone wyze van spreken te vertalen, zou men in die vreemde vraag over het toilet van een meisje, wellicht den tekst gevonden hebben voor een verhandeling over de kuisheid van den geest, die schuw is voor de blikken van den lompen voorbyganger, en zich terugtrekt in een hulsel van maagdelyke schroomvalligheid."}]},{"lemma":"humeur","count":1,"glosses":["temper"],"forms":["humeur"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s170","id":"h11-s170","source":"Genoeg, ik zat daar in die prauw met een zuur gezicht en slecht humeur, en was, wat de Duitschers noemen: ungeniessbar."}]},{"lemma":"humor","count":2,"glosses":["humor"],"forms":["humor"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s116","id":"h6-s116","source":"By 't lezen van verdichte verhalen, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek, en vooral was dit het geval, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest, om nu niet van humor te spreken, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke. Men voert een persoon sprekende in, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt, men laat een franschman zeggen: \"ka kauw na de krote krak\" of \"krietje kooit keen kare kroente kraak wek.\" By-gebrek aan een franschman, neemt men iemand die stamelt, of men \"schept\" een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s156","id":"h6-s156","source":"Ik bemerk nu reeds dat ik verzuimd heb als een zyner hoofdtrekken optegeven, dat hy de belachelyke en de ernstige zyde der dingen met dezelfde snelheid en te-gelykertyd opvatte, aan welke eigenschap zyn wyze van spreken, zonder dat hyzelf dit wist, een soort van humor ontleende, die zyn toehoorders gedurig in twyfel bracht, of ze getroffen waren door 't diep gevoel dat in zyn woorden heerschte, of dat ze te lachen hadden over de koddigheid die op-eenmaal den ernst daarvan afbrak."}]},{"lemma":"hun","count":153,"glosses":["their","to them","of their","them","theirs","their own","from them","of them"],"forms":["hun","hunner","hunne","hùn","hunnen","Hun"],"morphology":["possessive determiner","possessive determiner, plural","pronoun","possessive determiner, third person plural","possessive determiner, third-person plural","possessive pronoun, genitive plural","possessive pronoun","pronoun, dative, plural","possessive determiner, plural possessor","personal pronoun, dative","possessive pronoun, archaic genitive plural","pronoun, dative plural","possessive pronoun, independent","possessive pronoun, genitive plural, archaic","possessive pronoun, third person plural, archaic genitive","possessive pronoun, third person plural","personal pronoun, dative, plural","possessive determiner, third-person plural possessor, feminine singular genitive","pronoun, indirect object, plural","possessive determiner, emphatic","personal pronoun, third person plural, dative","possessive pronoun, archaic genitive","pronoun, dative","pronoun, genitive, plural"],"note":"Hunner is an older genitive form meaning “of their.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s10","id":"h1-s10","source":"En gewoonlyk, wanneer ik de oorzaken naging, kwam het me voor, dat die moesten gezocht worden in de verkeerde richting die aan de meesten gegeven was in hun jeugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s20","id":"h1-s20","source":"Nederland is Nederland gebleven, omdat onze oude luî goed op hun zaken pasten, en omdat ze het ware geloof hadden. Dàt is de zaak!"}]},{"lemma":"hunnent","count":1,"glosses":["their place"],"forms":["hunnent"],"morphology":["possessive pronoun, locative"],"note":"Archaic ten hunnent means at their home or place.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s148","id":"h12-s148","source":"In de binnenlanden waren er die, vernemende hoe 't met my gesteld was, my uitnoodigden ten hunnent te komen, maar de generaal verbood dat men my daarheen een pas zou geven."}]},{"lemma":"huppelen","count":1,"glosses":["skipped"],"forms":["huppelden"],"morphology":["verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s4","id":"h5-s4","source":"De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen \"palfreniers\" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder."}]},{"lemma":"huren","count":6,"glosses":["rent","to rent","rented","hired","hire"],"forms":["huren","gehuurd","huur","gehuurde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, imperative, singular","adjective, past participial, inflected","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s100","id":"h2-s100","source":"Opvoeding van de kinderen? Meent ge dat hy voor zyn vrouw een loge in de Opera huren wilde, en zyn kinderen op een instituut doen te Genève? 't Was najaar, en vry koud ... welnu, hy woonde op een vliering, zonder vuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s41","id":"h9-s41","source":"Maar omdat ge het boek hebt gekocht of gehuurd in 't vertrouwen op den deftigen titel die wat degelyks belooft, erken ik uw aanspraken op wat goeds voor uw geld, en daarom schryf ikzelf nu eens weer een paar hoofdstukken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s28","id":"h10-s28","source":"Ga er dan alleen heen, en huur er een optrek, maar neem niet een meisje mee, dat haar moeder moet helpen in 't huishouden!"}]},{"lemma":"hurken","count":3,"glosses":["crouching","crouched"],"forms":["gehurkt","hurkende","hurkend"],"morphology":["verb, present participle","verb, past participle used adverbially"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s28","id":"h6-s28","source":"De kleine maas was reeds al hurkend achterwaarts teruggekropen tot aan den ingang der pendoppo, waar hy onder zyn makkers plaats nam ... de Regent had reeds zyn lippen en weinige tanden bruinrood geverwd met het speeksel zyner sirie, voor hy zeide:"}]},{"lemma":"hut","count":1,"glosses":["huts"],"forms":["hutten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s201","id":"h17-s201","source":"O, hoe zy in de handen klapte, Adinda! En daarginds, aan de andere zyde, waar 't kokosboschje wuift over de hutten van het dorp, daar ergens was Si-Oenah uit een boom gevallen, en gestorven."}]},{"lemma":"hutgenoot","count":1,"glosses":["hutmates"],"forms":["hutgenooten"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s276","id":"h17-s276","source":"Alleen 's nachts werden de hutgenooten opgeschrikt door zyn stem, als hy toonloos zong: \"ik weet niet waar ik sterven zal\" en eenige bewoners van Badoer legden geld tezamen, om een offer te brengen aan de boaja's van den Tjioedjoeng voor de genezing van Saïdjah, dien men voor zinneloos hield."}]},{"lemma":"huwelijk","count":5,"glosses":["marriage"],"forms":["huwelyk"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Nineteenth-century spelling of huwelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s24","id":"h1-s24","source":"Niemand kan zeggen dat ik niet goed leef met myn vrouw--zy is een dochter van Last & Co, makelaars in koffi--niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s95","id":"h3-s95","source":"Over de prostitutie in het huwelyk. (Dat is een schandelyk stuk.) Over hydraulische onderwerpen in verband met de rystkultuur."}]},{"lemma":"huwelijksvoorstel","count":1,"glosses":["marriage proposals"],"forms":["huwelyksvoorstellen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":"Huwelyksvoorstellen uses the older spelling y for modern ij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s17","id":"h14-s17","source":"Sedert lang heerschte er een veete tusschen de familien dezer beide hoofden. Er waren huwelyksvoorstellen afgeslagen, er bestond yverzucht over invloed, trots aan den kant van Jang di Pertoean die van beter geboorte was, en meer andere oorzaken nog liepen samen om Natal en Mandhéling tegen elkander opgezet te houden."}]},{"lemma":"huwen","count":3,"glosses":["married","marry"],"forms":["huwde","gehuwde","huwen"],"morphology":["verb, past, singular","past participle used adjectivally","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s182","id":"h7-s182","source":"Toen ze huwde, deelde men haar mede dat zy een klein vermogen bezat, 'tgeen dan ook werd uitbetaald, doch Havelaar ontdekte uit enkele brieven van vroeger tyd, en uit eenige losse aanteekeningen die zy in een van haar moeder afkomstige kassette bewaarde, dat haar familie zoo van vaders- als van moeders-zyde zeer ryk was geweest, zonder dat hem evenwel duidelyk worden kon, wáár, waardoor of wanneer die rykdom was verloren gegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s10","id":"h9-s10","source":"Ik verbeeld me dat uwe vrouw vraagt: \"is er nogal wat aan dat boek?\" En ge zegt by-voorbeeld--horribile auditu voor my--met de woordenrykheid die eigen is aan gehuwde mannen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s18","id":"h17-s18","source":"Daarnaast lagen de sawahs van Adinda's vader, den vader van 't kind dat met Saïdjah huwen zou. En als Adinda's broertjes aankwamen aan de tusschenliggende grens, juist als ook Saïdjah dáár was met zyn ploeg, dan riepen zy elkander vroolyk toe, en roemden om-stryd de kracht en de gehoorzaamheid hunner buffels."}]},{"lemma":"huzaar","count":1,"glosses":["hussars"],"forms":["huzaren"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s185","id":"h7-s185","source":"Later, by Waterloo, sneuvelde hy in een charge onder de huzaren van Boreel."}]},{"lemma":"Hügel","count":1,"glosses":["hills"],"forms":["Hügeln"],"morphology":["noun, masculine, dative plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s278","id":"h14-s278","source":"Auch weintest du, als Saudien dir erzählte Dass auf den Hügeln dort, ein Schäflein tief In eine Schlucht hinunter fiel, und starb. Da hast du lang geweint... das war Gefühl."}]},{"lemma":"hüpfen","count":2,"glosses":["bound","hops"],"forms":["hüpfen","hüpft"],"morphology":["verb, present, plural","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s48","id":"h10-s48","source":"Da hüpfen herbei, und lauschen Die frommen, klugen Gazellen; Und in der Ferne rausche Des heiligen Stromes Wellen..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s288","id":"h14-s288","source":"Doch, Mutter, seh'... was schimmert dort im Strauch? Seh' wie es hüpft und tanzt... ist das ein Funk?"}]},{"lemma":"hydraulisch","count":1,"glosses":["hydraulic"],"forms":["hydraulische"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s95","id":"h3-s95","source":"Over de prostitutie in het huwelyk. (Dat is een schandelyk stuk.) Over hydraulische onderwerpen in verband met de rystkultuur."}]}]}