{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"n","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/n","headwords":[{"lemma":"na","count":103,"glosses":["after","After","near","nearer","past","excepted","upon"],"forms":["na","Na","nà","nader"],"morphology":["preposition","adverb","adjective, comparative","separable verb particle","adverb, predicative","postposition","adjective, predicative, archaic form"],"note":"The accent marks contrastive emphasis (‘after,’ as opposed to before).","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s63","id":"h1-s63","source":"Is het dus niet een pure leugen, als de veldheer de prinses vragend aanziet, om te weten wat ze doen wil na 't poortsluiten? Nog-eens: als 't mensch nu eens lust had gehad te gaan slapen, in plaats van iets te ontblooten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s84","id":"h1-s84","source":"Deze is, na myn gehechtheid aan het geloof, myn hoofdneiging. En ik wenschte dat ge hiervan overtuigd waart, lezer, omdat het de verontschuldiging is voor 't schryven van dit boek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s9","id":"h2-s9","source":"Gister-avend nog was de boekhouder na elven op 't kantoor, om zyn bril te zoeken."}]},{"lemma":"naaien","count":1,"glosses":["sewing"],"forms":["naaien"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s49","id":"h1-s49","source":"Heel goed. Daar zit ze dan te naaien, te breien of te borduren."}]},{"lemma":"naaiwerk","count":1,"glosses":["sewing-work"],"forms":["naaiwerk"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s129","id":"h18-s130","source":"Het scheen iemand te zyn, die yverig werkt voor den Heer, want hy schreef \"dat de vrouw van Sjaalman zich moest laten scheiden van zulk een ellendeling, die haar armoed liet lyden, die zyn brood niet kon verdienen, die bovendien een schurk was, omdat hy schulden had ... dat de schryver van den brief met haar toestand begaan was, hoewel zy zich dat lot had op den hals gehaald door eigen schuld, daar ze den Heer had verlaten, en Sjaalman aanhing ... dat ze tot den Heer moest terugkeeren, en dat dan de heele familie misschien de handen zou inéénslaan, om haar naaiwerk te bezorgen. Maar vóór alles moest ze scheiden van dien Sjaalman, die een ware schande was voor de familie.\""}]},{"lemma":"naakt","count":1,"glosses":["naked"],"forms":["naakt"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s294","id":"h17-s294","source":"Naast hem zag Saïdjah de drie vermoorde broeders van Adinda, jongelingen, byna kinderen nog, en een weinig verder lag het lyk van Adinda, naakt, afschuwelyk mishandeld ..."}]},{"lemma":"naald","count":1,"glosses":["needle"],"forms":["naald"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."}]},{"lemma":"naaldje","count":1,"glosses":["needles"],"forms":["naaldjes"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s28","id":"h5-s28","source":"Alleen torentjes, kleine naaldjes op dorpskerken, zyn afgewerkt."}]},{"lemma":"naam","count":39,"glosses":["name","names","the name","NAME"],"forms":["naam","namen","NAAM","name"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, masculine, singular","noun, masculine singular","noun, common gender, singular, archaic dative","noun, masculine, plural"],"note":"By name is an older form of modern bij naam, meaning “by name.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s32","id":"h2-s32","source":"Last? Dit is de naam niet.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s108","id":"h2-s108","source":"Het publiek kent my niet, en de uitgevers beoordeelen de werken meer naar den gevestigden naam van den schryver, dan naar den inhoud. Juist zooals wy de koffi naar de renommee van de merken."}]},{"lemma":"naar","count":281,"glosses":["to","for","toward","as","by","after","into","at","according to","like","about","of","off to","under","so far as","taking","after the manner of","from","in accordance with","in"],"forms":["naar","na","Naar"],"morphology":["preposition","subordinating conjunction","prepositional adverb component"],"note":"Naar ik geloof is the idiom “as I believe.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s23","id":"h1-s23","source":"Men vlucht met het een of ander voorwerp naar het einde der aarde. De aarde heeft geen einden, en die liefde is ook gekheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"}]},{"lemma":"naar beneden","count":1,"glosses":["down"],"forms":["naar-beneden"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s131","id":"h12-s131","source":"Zoodra wy erkennen moeten dat iemand hoedanigheden bezit die hem de eer van een voetstuk waardig maken, zoodra we zyn aanspraken daarop niet langer kùnnen loochenen zonder doortegaan voor onkundig, gevoelloos, of nayverig ... dan zeggen we ten-laatste: \"goed, zet hem er op!\" Maar reeds onder dat opzetten, en als hyzelf nog meent dat we verrukt staan over zyn uitstekendheid, hebben we reeds den strik gelegd in den lazzo die dienen moet om hem by de eerste gunstige gelegenheid naar-beneden te halen."}]},{"lemma":"naar boven","count":4,"glosses":["upward","upstairs"],"forms":["naar-boven"],"morphology":["adverb","adverbial phrase"],"note":"Historical hyphenation of modern naar boven.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s110","id":"h13-s111","source":"In landen dus, waar beschaving en overbevolking nog niet door samenpersing beneden, 't menschdom naar-boven hebben opgeknepen, zyn de huizen zonder verdieping, en dat van Havelaar behoorde niet tot de weinige uitzonderingen op dezen regel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s64","id":"h16-s64","source":"Ze moet die omslingeren in schuinsche richting naar-boven, om ze te doen neerkomen op de punt die uitsteekt aan den rotswand. Ze wankelt, waggelt, schrikt, bezwykt ... tracht zich te houden aan den half ontwortelden boomstam die met zyn kruin naar de diepte wyst--een grasspriet!--ze mist het steunpunt dat ze zoekt: de boom slingert terug--de grasspriet wykt onder haren tred--ach, de tobster valt in de diepte met haar vracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s68","id":"h16-s68","source":"Weder grypt ze haren last, en weder sleept zy dien naar-boven, om straks nògeens, en nògeens, neertevallen in de diepte."}]},{"lemma":"naar buiten","count":2,"glosses":["outside"],"forms":["naar-buiten"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"The hyphenated spelling naar-buiten is historical.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s62","id":"h13-s63","source":"Men zag den man die door den oppasser geroepen was, tot haar gaan, en 't scheen wel dat ze hem in een verhoor nam dat niet in zyn voordeel afliep. Althans hy wendde zyn schreden en liep naar-buiten terug."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s5","id":"h18-s5","source":"Ze bleef staan tot zy zich verzekerd had dat hy naar-buiten was teruggegaan, en keerde daarop langs het grasveld naar Havelaars huis terug."}]},{"lemma":"naar huis","count":2,"glosses":["homeward","home"],"forms":["naar-huis"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"Historical hyphenation of the phrase naar huis.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s200","id":"h4-s200","source":"Onder het naar-huis gaan besloot ik het met Bastiaans nog eens aantezien, omdat ik niet gaarne iemand op-straat zet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s128","id":"h9-s128","source":"Dit heb ik mezelf toen ik met Frits van den bidstond naar-huis ging."}]},{"lemma":"naarmate","count":4,"glosses":["as","according as","the more","in proportion as"],"forms":["naarmate"],"morphology":["subordinating conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s21","id":"h9-s21","source":"Menscheneter, daarin stak myn ziel, myn ziel die ge hebt vermaald als eens gegeten gras! 't Was myn hart dat ge daar hebt opgeslikt als een versnapering! Want in dat boek had ik dat hart en die ziel neergelegd, en er vielen zooveel tranen op dat handschrift, en myn bloed week weg uit de âren naarmate ik voortschreef, en ik gaf u dat alles, en dat kocht ge voor weinige stuivers ... en ge zegt: hm!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s212","id":"h14-s212","source":"By deze opgave wordt dat vervoer in twee deelen gesplitst, naarmate het zich bepaalt tot Java zelf of zich verder uitstrekt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s184","id":"h17-s184","source":"Wel verbleekten de sterren daar omhoog, beschaamd dat er spoedig een eind komen zou aan haar heerschappy ... wel vloeiden er vreemde kleuren over de toppen der bergen, die donkerder schenen naarmate ze scherper afstaken op lichteren grond ... wel vloog er hier-en-daar door de wolken in het oosten iets gloeiends--pylen van goud en van vuur die heen-en-weer werden geschoten, evenwydig aan de kim--maar ze verdwenen weer en schenen neertevallen achter de ondoordringbare gordyn die nog altyd den dag bleef verbergen voor de oogen van Saïdjah."}]},{"lemma":"naast","count":20,"glosses":["beside","next to","nearest","alongside","Beside"],"forms":["naast","Naast"],"morphology":["preposition","adverb, superlative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s146","id":"h5-s146","source":"Maar naast dien aloen-aloen, of elders, liggen Sawah's die op den ploeg wachten, of op een leiding die het water daarheen moet voeren, dikwyls van mylen ver ... deze Sawah's behooren den Regent."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."}]},{"lemma":"naastbij","count":1,"glosses":["nearest"],"forms":["naastby"],"morphology":["adverb"],"note":"Historical spelling of naastbij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."}]},{"lemma":"naastbijliggend","count":1,"glosses":["nearest-lying"],"forms":["naastbyliggende"],"morphology":["adjective, present participial, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s140","id":"h6-s140","source":"Vol liefde voor waarheid en recht, verwaarloosde hy menigmaal zyn eenvoudigste naastbyliggende verplichtingen, om een onrecht te herstellen dat hooger of verder of dieper lag, en dat door de vermoedelyk grootere inspanning van den stryd hem meer aanlokte."}]},{"lemma":"naaste","count":3,"glosses":["neighbor","neighbours"],"forms":["naaste","naasten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s67","id":"h9-s67","source":"Zieje, dat is men zyn naaste schuldig--zoo breng je hem op den goeden weg, meen ik--en ... al dat verzenmaken is gekheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s85","id":"h9-s85","source":"Die een oogstlied, waarin ze hun vreugde uitdrukken over het welslagen van hunnen arbeid, beschouwen als voldoenden dank aan het Opperwezen dat dien oogst rypen liet! Er leven daar verdoolden, myne geliefden--wanneer zulk een gruwelyk bestaan den naam van leven dragen mag!--daar vindt men wezens die beweren dat het voldoende is, vrouw en kind lieftehebben en van hunnen naaste niet te nemen wat hun niet behoort, om 's avends gerust het hoofd te kunnen nederleggen ter-slape!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s35","id":"h19-s35","source":"Voorbarig! Als een eerlyk man slapen kon, en leven en genieten, zoo lang zy voor wier welzyn hy geroepen is te waken, zy die in den hoogsten zin zyn naasten zyn, worden gekneveld en uitgezogen!"}]},{"lemma":"nabij","count":14,"glosses":["near","close up","nearer","at hand"],"forms":["naby","nader","nabij"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","preposition","adverb","adjective, comparative","predicative adjective"],"note":"Historical spelling of nabij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s78","id":"h7-s78","source":"Ieder had het gebruikelyke hè! geroepen, dat op zulk een stoot volgt, Max had in den schoot zyner moeder de pisang weergevonden, die hy door den schok verloor, en reeds was men een heel eind nader aan de modderdiepte die straks komen zou, voor de resident besluiten kon zyn zinsnede te voleinden, door er bytevoegen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s75","id":"h8-s75","source":"Veel meer dan ginds rijst hier het hart naar boven: Men is zijn God op bergen meer nabij! Hier schiep Hijzelf altaar en tempelkoren, Nog door geen tred van 's menschen voet ontwijd, Hier doet Hij zich in 't raat'lend onweer hooren..."}]},{"lemma":"nabijheid","count":6,"glosses":["vicinity","nearness","proximity"],"forms":["nabyheid"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":"Historical spelling of modern nabijheid.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s21","id":"h4-s21","source":"Over de melkzee. (Ik heb daarvan nooit gehoord. Het schynt iets in de nabyheid van Banda te zyn.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s119","id":"h12-s119","source":"--Ik reklameer, riep Verbrugge--neen, mevrouw, niet tegen uwe nabyheid aan de nul!--neen, maar er zyn ambtenaren gesuspendeerd, er is een kind zoek, een generaal in staat van beschuldiging ... ik vraag: la pièce!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s126","id":"h13-s127","source":"De plantengroei, reeds overal elders in Indie zoo snel, was op die plaats door de telkens achtergelaten slib byzonder welig, zóó zelfs dat, al had het op- of afloopen des waters plaats gehad met een kracht die 't kreupelhout ontwortelde en meevoerde, er maar zeer weinig tyds noodig was om den grond weer te bedekken met al de ruigte die 't reinhouden van het erf, ook in de onmiddellyke nabyheid van 't huis, zoo moeielyk maakte."}]},{"lemma":"nabijliggend","count":1,"glosses":["neighboring"],"forms":["nabyliggende"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s19","id":"h14-s19","source":"De eerste ontdekking hiervan had te Natal plaats gehad, wat natuurlyk is, daar men in nabyliggende provincien altyd beter van den stand der zaken onderricht wordt dan op de plaats zelf, dewyl velen die te-huis door vrees voor een betrokken Hoofd zich laten weerhouden van de openbaring eener hun bekende omstandigheid, die vrees eenigermate overwinnen zoodra ze zich op een grondgebied bevinden waar dat Hoofd geen invloed heeft."}]},{"lemma":"nabijwonend","count":1,"glosses":["living nearby"],"forms":["nabywonende"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s144","id":"h5-s144","source":"Indien de aloen-aloen voor de woning van den Regent in verwilderden staat lag, zou de nabywonende bevolking hierover beschaamd wezen, en er ware veel gezags noodig om haar te beletten dat plein van onkruid te reinigen, en het te brengen in een staat die met den rang des Regents overeenstemt."}]},{"lemma":"naburig","count":6,"glosses":["neighbouring","neighboring"],"forms":["naburige"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s31","id":"h6-s31","source":"Een toespeling namelyk op den beteren staat der wegen in een naburige afdeeling, scheen het vervolg te wezen op vergeefsche pogingen om ook in Lebak dusdanige betere wegen te doen aanleggen, of de bestaande beter te onderhouden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s82","id":"h8-s82","source":"\"Hoe, moesten de Hoofden denken, hy weet reeds dat er zoovelen onze Afdeeling verlieten, met bitterheid in 't hart? Reeds is hem bekend hoeveel huisgezinnen naar naburige landstreken verhuisden, om de armoede te ontwyken die hier heerscht?"}]},{"lemma":"nabuurschap","count":2,"glosses":["neighbourhood","neighborhood"],"forms":["nabuurschap"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s68","id":"h5-s68","source":"Zoodanig Regent, hoewel zyn verhouding tot het bestuur en zyn werkkring geheel die is van een bezoldigd beambte, behoort altyd tot den hoogen adel des lands, en dikwyls tot de familie der vorsten die vroeger in dat landschap of in de nabuurschap onafhankelyk geregeerd hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s118","id":"h8-s118","source":"Hy had veel gouds en zilvers en edele steenen in menigte, doch de landbouwer die in de nabuurschap woont, wist den honger niet te stillen van zyn kind."}]},{"lemma":"nach","count":2,"glosses":["to","at"],"forms":["nach"],"morphology":["preposition governing dative","preposition, dative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s27","id":"h10-s27","source":"Fort nach den Fluren des Ganges, Da weiss ich den schönsten Ort;"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s37","id":"h10-s37","source":"Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr."}]},{"lemma":"nacht","count":17,"glosses":["night","nights","night through"],"forms":["nacht","nachts","nachten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, masculine singular, genitive","noun, plural","noun, masculine singular, fossilized genitive","noun, genitive singular","noun, common gender, singular, archaic genitive","noun, common gender, plural","noun, masculine, genitive singular"],"note":"Heden nacht is an older expression meaning last night in this context.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s210","id":"h7-s210","source":"Havelaar begaf zich naar zyn kantoor, en bleef daar den nacht door, tot den volgenden morgen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s283","id":"h8-s283","source":"--Ik heb ze gelezen ... heden nacht, zei Havelaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s8","id":"h11-s8","source":"Had hy niet den ganschen nacht doorgebracht met lezen in 't archief, en was er niet reeds te veel door zyn ziel gegaan, dat in-verband stond met Lebak, dan dat hy zoo terstond weten kon dat hy eerst sedert gisteren dáár was?"}]},{"lemma":"Nachtwind","count":1,"glosses":["night wind"],"forms":["Nachtwind"],"morphology":["noun, masculine, singular, nominative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s261","id":"h14-s261","source":"Der Nachtwind säuselt, und die Luft wird kühl, Zu kühl für dich vielleicht: dein Stirnchen glüht! Du hast den ganzen Tag so wild gespielt, Und bist wohl müde, komm, dein Tikar harret."}]},{"lemma":"nadat","count":14,"glosses":["after","After"],"forms":["nadat","Nadat"],"morphology":["subordinating conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s112","id":"h6-s112","source":"Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s88","id":"h8-s88","source":"--Ga nu heen, Max, zei Havelaar, papa heeft iets aan die heeren te zeggen. De kleine liep weg nadat hy met kushandjes gegroet had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s169","id":"h8-s169","source":"Nadat de Adhipatti vertrokken was, zei Verbrugge, die veel hield van de staatsbladen:"}]},{"lemma":"nadeel","count":1,"glosses":["a loss"],"forms":["nadeel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s5","id":"h13-s5","source":"Ge weet hoe elke onnauwkeurigheid op nadeel uitloopt: nooit heeft men door slordigheid geld over."}]},{"lemma":"nadelig","count":2,"glosses":["harmful","adversely"],"forms":["nadeelig"],"morphology":["adjective, predicative","adverb"],"note":"Nadeelig is the nineteenth-century spelling of modern nadelig.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s53","id":"h6-s53","source":"Als men warm is, houd ik klapperwater voor heel nadeelig. Je wordt er styf en jichtig van."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s246","id":"h20-s246","source":"En dit zou zeer nadeelig werken op de Koffiveilingen van de Nederlandsche Handelmaatschappy!"}]},{"lemma":"nadenken","count":8,"glosses":["reflect","reflected","Think","reflects"],"forms":["nagedacht","nadenk","Denk","na","nadenkt"],"morphology":["verb, present, singular","verb, participle","verb, imperative, singular","separable verb particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s103","id":"h4-s103","source":"Als ik zoo al schryvende nadenk, komt het me voor, dat zelfs de scheepsreederyen er eenigszins in betrokken zyn, en de koopvaardyvloot ... zeker, dit is waar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s47","id":"h9-s47","source":"Ik zeg nooit iets wat ik niet goed overwogen heb, en durf beweren dat ik hier met kennis van zaken spreek, daar ik over dit stuk rypelyk heb nagedacht, vooral sedert het hooren der preek van dominee Wawelaar in den bidstond voor 't bekeeren der heidenen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s59","id":"h10-s59","source":"Denk over dit alles eens na, Stern!"}]},{"lemma":"nader","count":4,"glosses":["further","closer","more later"],"forms":["nader","nadere"],"morphology":["adjective, attributive, neuter singular, inflected","adverb, comparative","adjective, comparative, attributive","adjective"],"note":"Daarover nader is an elliptical expression meaning “more about that later.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s7","id":"h8-s7","source":"Hy ontving de geschreven maandelyksche berichten over landbouw, veestapel, politie, en justitie, en legde die tot nader onderzoek ter-zyde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s207","id":"h8-s207","source":"--Ja, het is zoo. --Ik ben dus goed onderricht, doch daarover nader."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s11","id":"h13-s11","source":"Ik deed de reis met een fransch schip, de Baobab van Marseille, dat te Atjeh peper had ingeladen, en ... natuurlyk te Natal \"gebrek had aan drinkwater.\" Zoodra ik te Padang aankwam, met het doel vandaar terstond naar de binnenlanden te vertrekken, wilde ik volgens gebruik en plicht den Gouverneur bezoeken, maar hy liet me zeggen dat hy me niet ontvangen kon, en tevens dat ik myn vertrek naar myn nieuwe standplaats moest uitstellen tot nader bevel."}]},{"lemma":"naderen","count":4,"glosses":["approaching","approach","approached"],"forms":["naderen","naderenden","naderende","naderde"],"morphology":["present participle, inflected","verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s96","id":"h6-s96","source":"De Adhipatti en Verbrugge stelden zich aan den ingang van de pendoppo, en zagen een door vier paarden getrokken reiswagen naderen, die weldra vry bemodderd by 't bamboezen gebouwtje stilhield."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s176","id":"h6-s176","source":"Wel sprak er uit zyn trekken iets als vermoeienis, doch dit deed eer denken aan vroegrype jeugd dan aan naderenden ouderdom. En naderende ouderdom had het toch moeten zyn, want in Indiën is de man van vyfendertig jaar niet jong meer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s128","id":"h14-s128","source":"Ze sprak weinig, en bleef altyd een wakend oog houden op ieder die hare of Havelaars woning naderde. Men was echter gewoon geraakt aan wat men haar monomanie begon te noemen, en lette daarop weldra niet meer."}]},{"lemma":"naderhand","count":2,"glosses":["later on","afterward"],"forms":["naderhand"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s21","id":"h3-s21","source":"Toch moet ik erkennen, lezer, dat dit boek ook uit dat pak komt, en ik zal me naderhand hierop behoorlyk verantwoorden, want ik hecht er aan, dat men my beschouwe als iemand die de waarheid lief heeft, en die goed voor zyn zaken is. Onze firma is Last & Co, Makelaars in koffi, Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s205","id":"h4-s205","source":"Die Stern niet begreep, meen ik. Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi: Last & Co, Lauriergracht, N° 37."}]},{"lemma":"nadeur","count":1,"glosses":["refiners"],"forms":["nadeurs"],"morphology":["noun, plural, quoted nonce form"],"note":"Nadeurs is Droogstoppel’s joking clipped spelling of raffinadeurs.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s100","id":"h4-s100","source":"Dit is een vast principe van me. Neen, ik zag in dat er een gevaar dreigt, dat de heele koffimarkt bederven zou, een gevaar dat alleen door de vereende krachten van alle makelaars kan worden afgeweerd, en zelfs is 't mogelyk dat deze krachten daartoe niet eens voldoende zyn, en dat ook de suikerraffinadeurs--Frits zegt: raffineurs, maar ik schryf nadeurs."}]},{"lemma":"nagaan","count":3,"glosses":["traced","gather","considers"],"forms":["naging","nagaan","nagaat"],"morphology":["verb, past, first-person singular","verb, infinitive","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s10","id":"h1-s10","source":"En gewoonlyk, wanneer ik de oorzaken naging, kwam het me voor, dat die moesten gezocht worden in de verkeerde richting die aan de meesten gegeven was in hun jeugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s26","id":"h9-s26","source":"Ieder zal dus kunnen nagaan, hoe weinig ik tevreden was met het werk van Stern."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s38","id":"h16-s38","source":"Immers wanneer men nagaat dat Java alleen reeds zoo scherp is afgedeeld in twee ongelyksoortige deelen, zonder nog te letten op de vele onderdeelen van die splitsing, kan men berekenen hoe groot het onderscheid moet wezen tusschen volkstammen die verder van elkander wonen en zelfs door de zee gescheiden zyn."}]},{"lemma":"Nagara","count":2,"glosses":["Nagara"],"forms":["Nagara"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s83","id":"h18-s83","source":"dat ik den Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, BESCHULDIG van misbruik van gezag, door het onwettig beschikken over den arbeid zyner onderhoorigen, en VERDENK van knevelary, door het vorderen van opbrengsten in naturâ, zonder, of tegen willekeurig vastgestelde, onvoldoende, betaling; dat ik voorts den Dhemang, van Parang-Koedjang zyn schoonzoon--verdenk van medeplichtigheid aan de genoemde feiten."}]},{"lemma":"nagelen","count":1,"glosses":["nailed"],"forms":["genageld"],"morphology":["past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s13","id":"h5-s13","source":"De koetsier zit als op den bok genageld, uren, ja, gansche dagen achtereen, en zwaait de zware zweep met yzeren arm."}]},{"lemma":"nagenoeg","count":9,"glosses":["more or less","nearly","roughly","Nearly","Much","approximately"],"forms":["nagenoeg","Nagenoeg"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s48","id":"h2-s48","source":"Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s86","id":"h5-s86","source":"Nagenoeg op gelyke wyze--wat de keus der personen aangaat, daar hier geen spraak is van gelykheid in werkkring, hoewel ook in dit opzicht zekere overeenstemming in 't oog valt--staat aan het hoofd eener afdeeling op Java, een inlandsch beambte die den hem door het gouvernement gegeven rang met zijn autochthoonen invloed verbindt, om aan den europeschen ambtenaar die 't nederlandsch gezag vertegenwoordigt, het bestuur gemakkelyk te maken."}]},{"lemma":"nahe","count":1,"glosses":["close"],"forms":["nahe"],"morphology":["predicative adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s280","id":"h14-s280","source":"Doch... immer nicht, bisweilen nicht! Du weisst, Wenn's Schwesterlein dir in die Haare greift, Und krähend dir 's Gesichtchen nahe drückt, Dann lachst du freudig, das ist auch Gefühl."}]},{"lemma":"naijver","count":1,"glosses":["envy"],"forms":["nayver"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s169","id":"h20-s169","source":"Havelaar wachtte tot zyn Excellentie zou heengeworsteld zyn door die drukte. Intusschen voelde hy iets als nayver op de personen die aan zyn Excellentie waren toegevoegd in den arbeid."}]},{"lemma":"naijverig","count":1,"glosses":["envious"],"forms":["nayverig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s131","id":"h12-s131","source":"Zoodra wy erkennen moeten dat iemand hoedanigheden bezit die hem de eer van een voetstuk waardig maken, zoodra we zyn aanspraken daarop niet langer kùnnen loochenen zonder doortegaan voor onkundig, gevoelloos, of nayverig ... dan zeggen we ten-laatste: \"goed, zet hem er op!\" Maar reeds onder dat opzetten, en als hyzelf nog meent dat we verrukt staan over zyn uitstekendheid, hebben we reeds den strik gelegd in den lazzo die dienen moet om hem by de eerste gunstige gelegenheid naar-beneden te halen."}]},{"lemma":"naïef","count":4,"glosses":["naive","naïve"],"forms":["naïf","naïef"],"morphology":["adjective","adjective, attributive","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s147","id":"h6-s147","source":"Al wat groot en verheven was, lokte hem aan, en tegelyker-tyd was hy onnoozel en naïf als een kind."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s38","id":"h13-s38","source":"Ja, ik had hem gekontrarieerd, maar in 't naïf denkbeeld dat hy me daarom achten zou!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s114","id":"h15-s114","source":"Ik zeide immers reeds in de proeve der beschryving van zyn inborst, dat hy naïf was by al zyn scherpte?"}]},{"lemma":"naïveteit","count":1,"glosses":["naivety"],"forms":["naïveteit"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s191","id":"h14-s191","source":"Deze voorbeelden zouden, als niet de zaak om de eindelyke gevolgen te ernstig ware, aanleiding geven tot lach en spot, en men staat verbaasd over de naïveteit waarmee vaak in zoodanig geval de grofste onwaarheden worden staande gehouden en aangenomen, al biedt dan ook de schryver zelf weinig zinsneden verder de wapens aan waarmee die onwaarheden te bestryden zyn."}]},{"lemma":"najaar","count":1,"glosses":["autumn"],"forms":["najaar"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s100","id":"h2-s100","source":"Opvoeding van de kinderen? Meent ge dat hy voor zyn vrouw een loge in de Opera huren wilde, en zyn kinderen op een instituut doen te Genève? 't Was najaar, en vry koud ... welnu, hy woonde op een vliering, zonder vuur."}]},{"lemma":"nakomen","count":5,"glosses":["observed","complied with","to fulfill","carried out"],"forms":["nagekomen","natekomen"],"morphology":["verb, participle","verb, past participle","verb, infinitive"],"note":"Natekomen represents modern na te komen, the te-infinitive of nakomen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s100","id":"h5-s100","source":"Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s133","id":"h7-s133","source":"Daarop volgde een toespraak van den resident tot de Hoofden, waarop hy hun den adsistent-resident als opperhoofd der Afdeeling voorstelde, hen uitnoodigde hem te gehoorzamen, hun verplichtingen stipt natekomen, en dergelyke gemeenplaatsen meer. De hoofden werden daarop één-voor-één by name aan Havelaar voorgesteld."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s57","id":"h15-s57","source":"Of ze worden nagekomen, is hier de vraag niet. Evenmin of de Regeering zelf wil dat ze nagekomen worden met een stiptheid die bezwarend werken zou op de begrooting van 't bouwdepartement?"}]},{"lemma":"nalaten","count":3,"glosses":["leave undone","left"],"forms":["nalaten","nagelaten"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s22","id":"h13-s22","source":"Niemand beter toch dan hy kon weten dat er in deze zaken nooit spraak kon zyn van iets anders dan van force majeure. En, al loochende men deze force majeure, al wilde men my verantwoordelyk stellen voor fouten die begaan waren op oogenblikken dat ik--in levensgevaar dikwyls!--ver van de kas en wat er naar geleek, het beheer daarvan moest toevertrouwen aan anderen, al zou men eischen dat ik, het eene doende, het andere niet had mogen nalaten, dan nòg zou ik alleen schuldig geweest zyn aan een slordigheid die niets gemeens had met \"ontrouw.\" Er bestonden bovendien, in die dagen vooral, talryke voorbeelden dat de Regeering deze moeielykheid der pozitie van de ambtenaren op Sumatra inzag, en 't scheen dan ook in grondbeginsel aangenomen by zulke gelegenheden iets door de vingers te zien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s56","id":"h17-s56","source":"Eenigen tyd daarna vluchtte Saïdjah's vader uit het land. Want hy was zeer bevreesd voor de straf als hy zyn landrenten niet betalen zou, en hy had geen poesaka meer om een nieuwen buffel te koopen, daar zyn ouders altyd in Parang-Koedjang, woonden, en hem dus weinig hadden nagelaten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s90","id":"h19-s90","source":"In gelyke omstandigheden zou ik op-nieuw--iets sneller echter --geheel, letterlyk geheel hetzelfde doen en nalaten."}]},{"lemma":"nalatigheid","count":4,"glosses":["negligence","neglects","neglect"],"forms":["nalatigheid","nalatigheden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s112","id":"h5-s112","source":"Hiertoe draagt veel by de, als 't ware vorstelyke, onverschiligheid waarmee zy hun inkomsten verspillen, hun nalatigheid in 't bewaken hunner ondergeschikten, hun koopziekte, en vooral het misbruik--dat dikwyls van deze hoedanigheden gemaakt wordt door Europeanen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s131","id":"h8-s131","source":"Wie gedwaald mocht hebben kan op een zacht oordeel van myn kant staat-maken, want daar ik zelf zo menig keer dwaal, zal ik niet streng zyn ... niet althans in de gewone dienstvergrypen of nalatigheden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s132","id":"h8-s132","source":"Alleen waar nalatigheid zou worden tot gewoonte, zal ik die tegengaan."}]},{"lemma":"nalopen","count":1,"glosses":["chased"],"forms":["nageloopen"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s89","id":"h6-s89","source":"Duclari nam zyn weitasch, haalde daaruit een paar boschduiven, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte? --En, ging hy voort, dit is zeer sterk, Verbrugge!"}]},{"lemma":"namelijk","count":12,"glosses":["namely","that is","for","that is to say"],"forms":["namelyk"],"morphology":["adverb","sentence adverb","adverb, archaic spelling"],"note":"Historical spelling of modern “namelijk.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s86","id":"h1-s86","source":"Ik ben namelyk makelaar in koffi, Lauriergracht N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s26","id":"h2-s26","source":"Hy scheen ook my te herkennen, want onze blikken ontmoetten elkander gedurig. Ik moet betuigen dat ik te verdiept was in 't veegsel, om terstond optemerken, wat ik namelyk later zag, dat hy vry kaal in de kleeren stak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s31","id":"h6-s31","source":"Een toespeling namelyk op den beteren staat der wegen in een naburige afdeeling, scheen het vervolg te wezen op vergeefsche pogingen om ook in Lebak dusdanige betere wegen te doen aanleggen, of de bestaande beter te onderhouden."}]},{"lemma":"namens","count":1,"glosses":["on behalf of"],"forms":["namens"],"morphology":["preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s22","id":"h19-s22","source":"De Patteh heeft my namens hem--het was op den 12den dezer--expresselyk voor die diskretie bedankt. Doch later toen ik begon te wanhopen aan den goeden uitslag myner pogingen, of beter, toen de maat myner verontwaardiging door een pas gehoord voorval overliep toen langer zwygen medeplichtigheid worden zou, toen moest die geheimhouding strekken ten-mynen-behoeve, want ook omtrent myzelf en de mynen heb ik plichten te vervullen."}]},{"lemma":"namiddag","count":1,"glosses":["afternoon"],"forms":["namiddag"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s2","id":"h18-s2","source":"'t Was namiddag."}]},{"lemma":"Napoléon","count":2,"glosses":["Napoleon"],"forms":["Napoléon"],"morphology":["proper noun, singular","proper noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s137","id":"h12-s137","source":"Doch--zie je wel dat ik weer terstond de tegenstelling by-de-hand heb?--doch in de keuze der middelen was hy dan ook wat ... vry, en, zooals van der Palm--naar ik geloof, ten-onrechte--van Napoléon zeide: \"hinderpalen der zedelykheid stonden hem nooit in den weg!\" Nu, dan is 't zeker gemakkelyker zyn doel te bereiken, dan wanneer men zich door zoo-iets wèl gebonden acht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s4","id":"h14-s4","source":"De generaal Vandamme, die met een faux-air Napoléon gaarne zyn gouvernement zoo vèr mogelyk uitbreidde, stuitte dus in die richting op een onoverkomelyken hinderpaal."}]},{"lemma":"nasporen","count":4,"glosses":["tracked down","traced out","investigate","inquire"],"forms":["nagespoord","natesporen","nasporen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, participle"],"note":"Natesporen is the older closed spelling of na te sporen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s192","id":"h7-s192","source":"Doch alweer was 't eigenaardig dat hy die zoo nauwkeurig en scherp het recht van een ander--hoe diep ook begraven onder stoffige akten en dikwebbige chicanes--zou hebben nagespoord en verdedigd, dat hy hier waar zyn eigen belang in 't spel was, met slordigheid het oogenblik verwaarloosde, waarin misschien de zaak had moeten worden aangevat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s17","id":"h11-s17","source":"Maar hy heeft de manier nagespoord, waaròp het geschiedt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s29","id":"h13-s29","source":"Enkelen daarvan kon ik terstond ophelderen. Voor anderen evenwel had ik inzage van zekere stukken noodig, en vooral was 't voor my van belang die zaken natesporen te Natal zelf, om by myn geëmployeerden naar de oorzaken der gevonden verschillen onderzoek te doen, en waarschynlyk zou ik dáár geslaagd wezen in myn pogingen om alles tot klaarheid te brengen."}]},{"lemma":"nasporing","count":4,"glosses":["inquiry","inquiries","searchings"],"forms":["nasporingen","nasporing"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s189","id":"h7-s189","source":"Havelaar vernam 't weinige dat daarvan te vernemen was, eerst na zyn huwelyk, en by zyn nasporingen wekte het zyn verwondering dat de kassette waarvan ik zoo-even sprak--met den inhoud uit een gevoel van pieteit bewaarde, zonder te gissen dat daarin misschien stukken waren, die belang hadden uit een geldelyk oogpunt--op onbegrypelyke wyze was verloren gegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s42","id":"h13-s42","source":"Ik beantwoordde punt voor punt zoo goed ik kon, en eindigde myn brief--ik bezit daarvan nog de minuut--met de woorden: \"Ik heb de op myn administratie gevallen aanmerkingen, zoo goed het my zonder archief of lokale nasporing mogelyk was, beantwoord."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s171","id":"h14-s171","source":"Hy had door nasporing op de plaatsen zelf, veel bevestigd gevonden van wat hy vroeger vermoedde, en vooral uit het archief was hem gebleken dat de landstreek waarvan het bestuur aan zyn zorg was toevertrouwd, werkelyk in een hoogsttreurigen toestand verkeerde."}]},{"lemma":"naspreken","count":4,"glosses":["repeated","echoing","repeating"],"forms":["naspreken","sprak","nasprak"],"morphology":["verb, past, singular","verbal noun, neuter singular","verb, infinitive used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s125","id":"h7-s125","source":"Havelaar sprak de voorgelezen woorden na."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s131","id":"h7-s131","source":"Havelaar integendeel, toen hy met opgeheven vinger de eeden nasprak, had iets in gelaat, stem en houding, alsof hy zeggen wilde: \"dat spreekt vanzelf, ook zonder God Almachtig, zou ik dat doen\" en wie menschkunde bezat, zou meer vertrouwd hebben op zyn ongedwongenheid en schynbare onverschilligheid, dan op de ambtelyke deftigheid van den resident."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."}]},{"lemma":"naspringen","count":1,"glosses":["leapt after"],"forms":["nasprong"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s251","id":"h14-s251","source":"Was 't koketterie van Havelaar, toen hy te Natal een hond--Sappho heette het dier--nasprong in de riviermonding, omdat hy vreesde dat het nog jonge dier niet goed genoeg zwemmen kon om de haaien te ontwyken die daar zoo menigvuldig zyn?"}]},{"lemma":"nat","count":3,"glosses":["wet","flood"],"forms":["nat","natte"],"morphology":["adjective","nominalized adjective, neuter, singular"],"note":"Het nat is a literary expression for water or the flood.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s44","id":"h6-s44","source":"Ben je nat? Wat heb je geschoten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s64","id":"h10-s64","source":"Dáár zouden de meisjes met je meegegaan zyn naar den Ganges, en dan lag je daar nu misschien onder dien boom in 't natte gras, terwyl je nu, omdat ik je zoo vaderlyk waarschuwde, hier by ons kunt blyven in een fatsoenlyk huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s197","id":"h11-s197","source":"En menig kreet, in 't nat gesmoord, Door vrouw, noch kind, noch maag gehoord, Werd slechts door God verstaan!"}]},{"lemma":"Natal","count":46,"glosses":["Natal","Natal’s","NATAL"],"forms":["Natal","Natals","NATAL"],"morphology":["proper noun","proper noun, genitive","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s156","id":"h11-s156","source":"Ik was kontroleur van Natal ... ben je daar geweest, Verbrugge?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s159","id":"h11-s159","source":"De pepertuinen liggen te Taloh-Baleh, benoorden Natal, aan de kust."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s192","id":"h11-s192","source":"Ge vraagt waarom toch de O Die Natals ree bespoelt, Schoon elders minzaam en gedwee, Ontstuimig slechts op Natals ree, Gedurig kookt en woelt?"}]},{"lemma":"Nataller","count":1,"glosses":["people of Natal"],"forms":["Natallers"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s65","id":"h14-s65","source":"De Natallers vermoedden dat de generaal zich verlaagde tot een werktuig van mandhélingschen haat, en 't was in die omstandigheden dat ik van-tyd tot-tyd iets doen kon, wat hy \"kordaat\" vond, vooral daar hy de weinige macht die er uit het fort kon gemist worden, en het detachement mariniers dat hy van boord had meegebracht, niet aan my afstond ter bedekking als ik naar de plekken reed waar men samenschoolde. Ik heb by die gelegenheid opgemerkt dat de generaal Vandamme zeer goed zorgde voor zyn eigen veiligheid, en 't is dáárom dat ik zyn roem van dapperheid niet onderschryven mag voor ik er meer van gezien heb, of iets anders."}]},{"lemma":"Natals","count":10,"glosses":["Natal","Natal district"],"forms":["Natalsche","natalsche","natalsch","natalschen"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular","adjective, attributive","adjective","adjective, inflected","adjective, attributive, historical spelling","adjective, attributive, inflected"],"note":"Het Natalsche is a substantivized regional adjective meaning the Natal district.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s158","id":"h11-s158","source":"--Welnu, dan weet je dat er peperkultuur in 't Natalsche is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s245","id":"h11-s245","source":"Myn verstoordheid van dien dag stond in verband met het gevaarlyke der Natalsche ree ... je weet, Verbrugge, dat geen oorlogschip die reede mag aandoen, vooral niet in Juli ... ja, Duclari, de westmousson is daar in Juli 't sterkst, juist andersom dan hier."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s247","id":"h11-s247","source":"Anderhalf millioen menschen in 't binnenland wisten geen weg met hun produkt, omdat de Natalsche ree--en terecht!--in zulk een slecht blaadje stond."}]},{"lemma":"natie","count":4,"glosses":["nation","Nation"],"forms":["natie","Natie"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, genitive singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s206","id":"h14-s206","source":"Wie verstoord mocht zyn over dit onbewimpeld uiten myner meening, bedenke hoeveel millioenen schats en hoeveel menschenlevens er zouden gespaard zyn aan Engeland, indien men dáár tydig de oogen der natie voor de ware toedracht der zaken in Britsch-Indie geopend had, en hoe groote dankbaarheid men zou schuldig geweest zyn aan den man die den moed had getoond de Jobsbode te wezen, voor het te laat ware geweest om 't verkeerde te herstellen op minder bloedige wyze dan nu wel noodzakelyk geworden was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s215","id":"h14-s215","source":"De procentsgewyze belooning aan europesche en inlandsche beambten voor produkten die in Europa moeten verkocht worden, had den rystbouw zoodanig op den achtergrond gesteld, dat er in sommige streken een hongersnood geheerscht heeft, die niet voor de oogen der natie weggegoocheld worden kòn."}]},{"lemma":"nationaal","count":1,"glosses":["National"],"forms":["Nationale"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s116","id":"h14-s116","source":"Zoo kwam 't gesprek van de duellen op de vlinders, op de ontferming des rechtvaardigen over zyn vee, op het dieren plagen, op de loi Grammont, op de Nationale Vergadering waarin die wet werd aangenomen, op de republiek, en op wat niet al! Eindelyk stond Havelaar op."}]},{"lemma":"Natta","count":3,"glosses":["Natta"],"forms":["Natta"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s83","id":"h18-s83","source":"dat ik den Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, BESCHULDIG van misbruik van gezag, door het onwettig beschikken over den arbeid zyner onderhoorigen, en VERDENK van knevelary, door het vorderen van opbrengsten in naturâ, zonder, of tegen willekeurig vastgestelde, onvoldoende, betaling; dat ik voorts den Dhemang, van Parang-Koedjang zyn schoonzoon--verdenk van medeplichtigheid aan de genoemde feiten."}]},{"lemma":"natura","count":2,"glosses":["kind"],"forms":["naturâ"],"morphology":["Latin noun, ablative singular"],"note":"The Latin phrase in naturâ means “in kind,” or payment in goods rather than money.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s9","id":"h4-s9","source":"Over de betaling, van landrenten in naturâ. Over de koffikultuur te Menado. (Dit heb ik al genoemd.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s83","id":"h18-s83","source":"dat ik den Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, BESCHULDIG van misbruik van gezag, door het onwettig beschikken over den arbeid zyner onderhoorigen, en VERDENK van knevelary, door het vorderen van opbrengsten in naturâ, zonder, of tegen willekeurig vastgestelde, onvoldoende, betaling; dat ik voorts den Dhemang, van Parang-Koedjang zyn schoonzoon--verdenk van medeplichtigheid aan de genoemde feiten."}]},{"lemma":"natuur","count":8,"glosses":["nature","Nature"],"forms":["natuur","Natuur"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular, personified"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s53","id":"h3-s53","source":"Laat het slechts myn tranen tuigen, Als zoo menig moed'loos uur Me in den boezem der Natuur, 't Hoofd zoo treurig neer doet buigen... Vaak, als my de moed ontzonk, Is de zucht me schier ontvloden: \"Vader! schenk me by de dooden, \"Wat het leven my niet schonk!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s72","id":"h5-s72","source":"Zonder uitweiding over den oorsprong des adels, die geheel in de natuur ligt, wensch ik toch plaats te geven aan de opmerking hoe in òns werelddeel en ginds in 't verre Indie, dezelfde oorzaken dezelfde gevolgen hadden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s67","id":"h8-s67","source":"Toch sprak hy niet luid, noch drukte hy byzonder op enkele woorden, en zelfs was er iets eentonigs in zyn stem, maar hetzy studie of natuur, juist deze eentonigheid maakte den indruk zyner woorden sterker op gemoederen die zoo byzonder ontvankelyk waren voor zulke taal."}]},{"lemma":"natuurlijk","count":35,"glosses":["naturally","natural","of course","Naturally","more natural"],"forms":["natuurlyk","Natuurlyk","natuurlyker"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, attributive","adjective, uninflected, archaic spelling","adjective, comparative","adverb, historical spelling","sentence adverb"],"note":"Historical spelling of modern natuurlijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s11","id":"h1-s11","source":"Ik zeg: waarheid en gezond verstand, en hier blyf ik by. Voor de Schrift maak ik natuurlyk een uitzondering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s53","id":"h1-s53","source":"Zoo'n meisjen is natuurlyk de heldin."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s82","id":"h1-s82","source":"Als myn zaken goed gaan--en dit doen ze--als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker ... als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag ... als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga ... zie, dan ben ik heel tevreden. Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas."}]},{"lemma":"natuurwet","count":1,"glosses":["laws of nature"],"forms":["natuurwetten"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s49","id":"h4-s49","source":"Over de kracht der dwaling. Over de werkeloosheid van een Opperwezen, by volmaakte natuurwetten."}]},{"lemma":"nauw","count":15,"glosses":["scarcely","closely","barely","close","tightly","narrow","tight"],"forms":["nauw","Nauw"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s47","id":"h3-s47","source":"Toen het aan de moederborst, Nauw den moederschoot onttogen, 't Eerste vocht vond voor den dorst, 't Eerste licht in moederoogen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s152","id":"h4-s152","source":"In plaats van een behoorlyke japon of rok, droeg ze daaronder een stuk donker gebloemd lynwaad, dat eenige malen om het lyf gewikkeld scheen, en hare heupen en knieën vry nauw omsloot."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"nauwelijks","count":5,"glosses":["scarcely","barely"],"forms":["nauwlyks","nauwelyks","Nauwelyks"],"morphology":["adverb"],"note":"Nauwelyks is the nineteenth-century spelling of modern nauwelijks.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s35","id":"h3-s35","source":"'t Is nog nauwlyks twee paar jaren Toen ik 't laatst op gindschen grond Zwygend aan den oever stond Om de toekomst in te staren... Toen ik 't schoone tot my riep Dat ik van de toekomst wachtte, En het heden stout verachtte, En my paradyzen schiep..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s134","id":"h4-s134","source":"Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s90","id":"h9-s90","source":"Ziet, hoe men het zwarte vel afstroopt van het ongedoopte kind dat, nauwelyks geboren, werd weggeslingerd van de borst der moeder, in den poel der eeuwige verdoemenis ..."}]},{"lemma":"nauwgezet","count":1,"glosses":["careful"],"forms":["nauwgezetten"],"morphology":["adjective, attributive, historical inflection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s41","id":"h16-s41","source":"Ik stel hoogen prys op wetenschap die door ernstige studie in 't boekvertrek verkregen is, en vaak stond ik verbaasd over de uitgebreidheid der kennis van indische zaken, die sommigen toonen te bezitten zonder ooit indischen grond betreden te hebben. Zoodra nu een gewezen Gouverneur-generaal blyken geeft zich zulke kennis te hebben eigen gemaakt op die wyze, behoort men voor hem den eerbied te gevoelen die 't rechtmatig loon is van veeljarigen nauwgezetten vruchtbaren arbeid."}]},{"lemma":"nauwkeurig","count":5,"glosses":["meticulous","meticulously","precisely","careful","closely"],"forms":["nauwkeurig","nauwkeurige"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s192","id":"h7-s192","source":"Doch alweer was 't eigenaardig dat hy die zoo nauwkeurig en scherp het recht van een ander--hoe diep ook begraven onder stoffige akten en dikwebbige chicanes--zou hebben nagespoord en verdedigd, dat hy hier waar zyn eigen belang in 't spel was, met slordigheid het oogenblik verwaarloosde, waarin misschien de zaak had moeten worden aangevat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s222","id":"h8-s222","source":"Ik wil niet te nauwkeurig weten wat geschied is."}]},{"lemma":"nauwkeurigheid","count":2,"glosses":["accuracy","exactitude"],"forms":["nauwkeurigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s23","id":"h12-s23","source":"Daarby heeft het gevaar--eenigen tyd voor myn komst was er een komplot ontdekt, om myn voorganger te vermoorden en opstand te maken--het gevaar heeft iets aantrekkelyks, vooral wanneer men slechts twee-en-twintig jaren oud is. Dit aantrekkelyke maakt dan iemand wel eens ongeschikt voor bureauwerk of voor de styve nauwkeurigheid die noodig is tot goed beheer van geldzaken."}]},{"lemma":"navolgen","count":1,"glosses":["follow"],"forms":["natevolgen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical spelling writes na te volgen as one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s158","id":"h14-s158","source":"Maar zoodra eenmaal de grens van 't strikt wettige is overschreden, wordt het moeielyk een punt vasttestellen, waarop zoodanige overschryding zou overgaan in misdadige willekeur, en vooral wordt groote omzichtigheid noodig zoodra men weet dat de Hoofden alleen wachten op een slecht voorbeeld, om dat met verregaande uitbreiding natevolgen."}]},{"lemma":"navolging","count":1,"glosses":["imitation"],"forms":["navolging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s60","id":"h11-s60","source":"En dat ook de toeschouwers, die gewoonlyk--zooals wy allen, meer of min--hun smaak gronden op gewoonte en navolging, dàt oogenblik beschouwen als het treffendste, blykt hieruit dat men juist dàn uitberst in toejuiching, alsof men wilde te kennen geven: al het vorige was ook wel heel mooi, maar nu kan ik 't waarachtig niet langer uithouden van bewondering!\" je zei dat die slot-pose volstrekt leelyk was--ik ook! doch vanwaar komt dit?"}]},{"lemma":"nazeggen","count":1,"glosses":["to repeat"],"forms":["natezeggen"],"morphology":["separable verb, te-infinitive"],"note":"Written as one word here; modern Dutch normally has na te zeggen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s72","id":"h8-s72","source":"Ook verzon hy niets: hy hoorde den boom spreken, en meende slechts natezeggen wat hy in zyn dichterlyke opvatting zoo duidelyk verstaan had."}]},{"lemma":"nazitten","count":1,"glosses":["pursued"],"forms":["nagezeten"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s91","id":"h2-s91","source":"Ik dacht er over, myn kinderen van school te nemen, want het is lastig, nog twintig, dertig jaren later te worden nagezeten door een schoolkameraad die een sjaal draagt in plaats van een jas, en die niet weet hoe laat het is. Ook heb ik Frits verboden naar de Westermarkt te gaan, als er kramen staan."}]},{"lemma":"ne","count":1,"glosses":["not"],"forms":["ne"],"morphology":["negative particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s32","id":"h12-s32","source":"--En ook ik zou liever niet kiezen, voegde Duclari er by, want het is hier te doen om een uitspraak tusschen m'nheer en mevrouw, en: entre l'écorce et le bois, il ne faut pas mettre le doigt."}]},{"lemma":"neder","count":5,"glosses":["down","sit down","sat down"],"forms":["neder"],"morphology":["separable verb particle","separable adverbial particle","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s106","id":"h2-s106","source":"... en schryver. Sedert myn kindsheid drukte ik myn aandoeningen in verzen uit, en ook later schreef ik dagelyks neder wat er omging in myn ziel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s36","id":"h8-s36","source":"En ik zeide tot haar: Allah heeft ons een kind gegeven, dat eenmaal zeggen zal: \"weet ge dat ik zyn zoon ben?\" En dan zullen er wezen in het land, die hem groeten met liefde, en die de hand zullen leggen op zyn hoofd, en zeggen zullen: \"zet u neder aan ons maal, en bewoon ons huis, en neem uw deel aan wat wy hebben, want ik heb uwen vader gekend.\""}]},{"lemma":"nederig","count":2,"glosses":["humble"],"forms":["nederig","nederige"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s114","id":"h9-s114","source":"Zie eens hoe de eenvoudige en nederige Wawelaar, zonder wysheid naar den mensch--de man heeft nooit een voet op de beurs gezet--maar voorgelicht door het Evangelie dat een lamp op zyn pad is, my, makelaar in koffi, daar op-eenmaal een wenk geeft, die voor heel Nederland belangryk is niet alleen, maar die my in-staat zal stellen, als Frits goed oppast--hy heeft redelyk stil gezeten in de kerk--wellicht vyf jaren vroeger naar Driebergen te gaan."}]},{"lemma":"Nederland","count":30,"glosses":["the Netherlands","The Netherlands","Netherlands"],"forms":["Nederland"],"morphology":["proper noun, neuter, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s19","id":"h1-s19","source":"De eb, in 1672 geloof ik, duurde wat langer dan gewoonlyk, expres om Nederland te beschermen. Leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s20","id":"h1-s20","source":"Nederland is Nederland gebleven, omdat onze oude luî goed op hun zaken pasten, en omdat ze het ware geloof hadden. Dàt is de zaak!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s49","id":"h5-s49","source":"Een gedeelte bestaat uit stammen welker vorsten en vorstjes de opperheerschappy van Nederland als suzerein erkend hebben, doch waarby nog altyd het rechtstreeksch bestuur, in meer of minder mate gebleven is in handen van de ingeboren Hoofden zelf."}]},{"lemma":"Nederlanden","count":3,"glosses":["Netherlands"],"forms":["Nederlanden"],"morphology":["proper noun, plural","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s57","id":"h5-s57","source":"Van dit gedeelte slechts der nederlandsche bezittingen, dat alzoo inderdaad deel uitmaakt van het Koningryk der Nederlanden, zal in deze bladen hoofdzakelyk sprake zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s84","id":"h5-s84","source":"Dit geschiedde dan ook gewoonlyk, schoon ik niet geloof dat ooit het recht op deze opvolging organisch is erkend geworden, althans wat deze beambten in de Nederlanden aangaat, by-voorbeeld, de graven van Holland, Zeeland, Henegouwen of Vlaanderen, de hertogen van Brabant, Gelderland, enz."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s123","id":"h7-s123","source":"Hy nam daarna 't staatsblad waarin de eed stond die tot de aanvaarding van bedieningen in 't algemeen voorgeschreven is, en houdende: \"dat men om tot het ambt van ***** te worden benoemd of bevorderd, niemand iets beloofd of gegeven heeft, beloven of geven zal; dat men gehouw en getrouw zal zijn aan zijne Majesteit den Koning der Nederlanden; gehoorzaam aan zijner Majesteits vertegenwoordiger in de Indische gewesten; dat men stiptelijk zal opvolgen en doen opvolgen de wetten en bepalingen, die gegeven zijn of gegeven zullen worden, en dat men zich in alles zal gedragen gelijk een goed ... (hier: adsistent-resident) betaamt.\""}]},{"lemma":"Nederlander","count":2,"glosses":["Dutch","Netherlanders"],"forms":["Nederlanders"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s88","id":"h3-s88","source":"Over de oorzaken van den opstand der Nederlanders tegen Spanje, NIET liggende in de begeerte naar godsdienstige of staatkundige vryheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"Nederlands","count":37,"glosses":["Dutch","Netherlands"],"forms":["nederlandsch","nederlandsche","Nederlandsch","Nederlandsche","nederlandschen","Nederlandschen"],"morphology":["adjective, inflected","adjective, attributive","adjective","adjective, uninflected","adjective, inflected, archaic spelling","adjective, attributive, uninflected","adjective, predicative","adjective, proper-name modifier","adjective, attributive, plural","adjective, masculine singular, genitive","proper adjective"],"note":"The ending -sche is the historical spelling of modern -se.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s17","id":"h1-s17","source":"De Romeinen waren bly dat de Batavieren hen lieten leven. De Bey van Tunis kreeg een kolyk als hy het wapperen hoorde van de nederlandsche vlag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s37","id":"h4-s37","source":"Over de toekomst van den nederlandschen handel. (Dit is eigenlyk 't stuk dat me bewogen heeft, myn boek te schryven. Hy zegt dat er niet altyd zulke groote koffiveilingen zullen gehouden worden, en ik leef voor myn vak.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s105","id":"h4-s105","source":"En--zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen --myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Holloway- pillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannenbakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook."}]},{"lemma":"Nederlands-Indië","count":4,"glosses":["Netherlands India","Netherlands Indies","Dutch East Indies"],"forms":["Nederlandsch-Indie"],"morphology":["proper noun"],"note":"Historical spelling of Nederlands-Indië.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s58","id":"h13-s58","source":"Toen ik een paar jaren daarna wat geld had--beste Tine, jy hadt het me gegeven!--betaalde ik eenige duizenden guldens om de Natalsche kasrekeningen van 1842 en 1843 effen te maken, en toen zeide my iemand die geacht kon worden de Regeering van Nederlandsch-Indie voortestellen: \"dat had ik in uw plaats niet gedaan ... ik zou een wissel op de eeuwigheid gegeven hebben.\" Ainsi va le monde!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s51","id":"h16-s51","source":"Er zyn personen die byna even zooveel tyd in Nederlandsch-Indie doorbrachten, zonder ooit in aanraking gekomen te zyn, noch met de bevolking, noch met inlandsche Hoofden, en 't is bedroevend, dat de Raad van Indie zeer dikwyls geheel of grootendeels uit zoodanige personen is samengesteld, ja dat men zelfs middel heeft gevonden, den Koning benoemingen te laten teekenen tot Gouverneur-generaal, van iemand die tot deze soort van specialiteiten behoorde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s96","id":"h18-s96","source":"Dit antwoord is eene kostbare bydrage tot de kennis van de wyze waarop het bestuur in Nederlandsch-Indie wordt uitgeoefend."}]},{"lemma":"Nederlands-Indisch","count":2,"glosses":["Dutch East Indian","Dutch-Indian"],"forms":["nederlandsch-indische","nederlandsch-indisch"],"morphology":["adjective, attributive plural","adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s145","id":"h14-s145","source":"Maar 't erf van Havelaar was niet zindelyk, en ik wensch de reden hiervan te ontwikkelen, daar ze een blik te meer doet slaan op de misbruiken die byna alom in de nederlandsch-indische bezittingen heerschen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s297","id":"h17-s297","source":"En weinig tyds later was er te Batavia groot gejubel over de nieuwe overwinning die weer zooveel lauweren had gevoegd by de lauweren van 't nederlandsch-indisch leger."}]},{"lemma":"nederleggen","count":1,"glosses":["lay down"],"forms":["nederleggen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s85","id":"h9-s85","source":"Die een oogstlied, waarin ze hun vreugde uitdrukken over het welslagen van hunnen arbeid, beschouwen als voldoenden dank aan het Opperwezen dat dien oogst rypen liet! Er leven daar verdoolden, myne geliefden--wanneer zulk een gruwelyk bestaan den naam van leven dragen mag!--daar vindt men wezens die beweren dat het voldoende is, vrouw en kind lieftehebben en van hunnen naaste niet te nemen wat hun niet behoort, om 's avends gerust het hoofd te kunnen nederleggen ter-slape!"}]},{"lemma":"nederliggen","count":1,"glosses":["lie"],"forms":["nederliggen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s123","id":"h17-s123","source":"Als ik val uit een klappa-boom, zal ik dood nederliggen aan den voet, in de struiken, als Si-oenah. Dan zal myne moeder niet schreien, want zy is dood."}]},{"lemma":"nederschrijven","count":1,"glosses":["wrote"],"forms":["schreef"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s106","id":"h2-s106","source":"... en schryver. Sedert myn kindsheid drukte ik myn aandoeningen in verzen uit, en ook later schreef ik dagelyks neder wat er omging in myn ziel."}]},{"lemma":"nederzinken","count":1,"glosses":["sinks down"],"forms":["nederzinkt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s136","id":"h16-s136","source":"Zie Stefanus, als hy nederzinkt onder de keien die hem verpletteren!"}]},{"lemma":"nee","count":4,"glosses":["no"],"forms":["neen","Neen"],"morphology":["interjection","noun used as quotation"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s211","id":"h11-s211","source":"Nu vind ik dat een mensch 's avends altyd iets beter is, of minder ondeugend liever, dan 's morgens, en dit is natuurlyk. 's Morgens houdt men zich te-zamen--ik weet wel dat dit een germanismus is, maar hoe moet ik het zeggen in 't hollandsch? --men is ... deurwaarder of kontroleur, of ... neen, dit is genoeg!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s215","id":"h11-s215","source":"Of wel, hy moet dien dag kordaat ja of neen zeggen in antwoord op missive nummer zóóveel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s295","id":"h11-s295","source":"--Neen, ik heb u dat bewys niet beloofd!"}]},{"lemma":"neef","count":6,"glosses":["nephew","cousins","cousin"],"forms":["neef","neven"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s196","id":"h8-s196","source":"Die laatste heeft slechts rang van Tommongong, onze Regent is Adhipatti, en toch laten zyn inkomsten, omdat Lebak niet geschikt is voor koffi en hem dus geen emolumenten opbrengt, niet toe in praal en luister te wedyveren met een eenvoudigen Dhemang in de Preanger, die den stygbeugel houden zou als zyn neven te-paard stygen. Is dit waar?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s93","id":"h11-s93","source":"Volstrekt niet omdat er maar drie pooten aan je stoel waren. En lang nadat je uit Fotheringhay werd verlost--op voorspraak van je neef, denk ik, of omdat het de menschen verveelde je daar langer onverplicht den kost te geven, als een kanarievogeltje--lang daarna, ja, tot heden toe, droom je wakend van die vrouw, en in je slaap zelfs schrik je op, en valt met zwaren schok neer op je legerstede, omdat je den arm wilt grypen van den beul."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s192","id":"h16-s192","source":"Tegenover ons woont een juffrouw, wier neef een toko doet in de Oost, zooals ze daar een winkel noemen."}]},{"lemma":"neen","count":83,"glosses":["no","No","not"],"forms":["Neen","neen"],"morphology":["interjection","interjection, archaic or formal","interjection, archaic"],"note":"Neen is an older form of modern nee.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s6","id":"h2-s6","source":"Maar neen, onderkruipen doe ik niet. Ik ben naar Polen gegaan liet me pen en papier geven, en schreef:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s17","id":"h2-s17","source":"Hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman. Niet om iemand zwart te maken ... neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s45","id":"h2-s45","source":"Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen."}]},{"lemma":"neer","count":7,"glosses":["down","amounts"],"forms":["neer"],"morphology":["adverb, separable verbal particle","separable verbal particle","separable particle","separable verb particle"],"note":"Op hetzelfde neerkomen means “to amount to the same thing.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s53","id":"h3-s53","source":"Laat het slechts myn tranen tuigen, Als zoo menig moed'loos uur Me in den boezem der Natuur, 't Hoofd zoo treurig neer doet buigen... Vaak, als my de moed ontzonk, Is de zucht me schier ontvloden: \"Vader! schenk me by de dooden, \"Wat het leven my niet schonk!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s55","id":"h3-s55","source":"Maar, bestervend op myn lippen, Steeg de beê niet tot den Heer... 'k Boog wel beî myn knieën neer, 'k Voelde wel een zucht me ontglippen, Maar het was: \"nog niet, o Heer! \"Geef my eerst myn moeder weer!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s63","id":"h6-s63","source":"Ik heb je maar gezegd dat ik daar veel over hem heb hooren spreken, anders niet! --Nu, dit komt op 'tzelfde neer."}]},{"lemma":"neerbuigen","count":2,"glosses":["bowed","to stoop"],"forms":["neergebogen","neertebuigen"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive"],"note":"Written as one word here; modern Dutch normally writes neer te buigen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s324","id":"h17-s324","source":"En aan sommigen die misschien beweren dat ik Saïdjah en zyn liefde heb geïdealiseerd, moet ik vragen hoe ze dit weten kunnen? Slechts zeer weinig Europeanen immers achten het de moeite waard zich neertebuigen tot waarneming der aandoeningen van de koffi- en suikerwerktuigen die men \"inlanders\" noemt."}]},{"lemma":"neerdalen","count":2,"glosses":["to descend","descend"],"forms":["neertedalen","Neerdalen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical spelling writes the infinitive marker into “neertedalen”; modern Dutch has “neer te dalen.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s229","id":"h17-s229","source":"\"Zie, hoe de zon schittert daar omhoog, Hoog boven den waringi-heuvel! Ze voelt zich te warm, en wenscht neertedalen, Om te slapen in zee, als in de armen van een gade."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s236","id":"h17-s236","source":"Als dàn Adinda nog niet gekomen is, Dan zal een engel met blinkende vleugelen Neerdalen op aarde, om te zoeken wat daar achterbleef."}]},{"lemma":"neerhalen","count":3,"glosses":["pull down","bring down","drag down"],"forms":["neertehalen","neerhalen"],"morphology":["verb, infinitive with te","verb, present, plural"],"note":"Historical spelling writes neer te halen as one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s132","id":"h12-s132","source":"Hoe meer mutatie onder de inhabers der voetstukken, hoe grooter de kans voor anderen om óók eens aan de beurt te komen, en dit is zóó waar dat wy uit gewoonte en tot oefening--even als een jager die op kraaien schiet, welke hy toch liggen laat--ook die standbeelden gaarne neerhalen, welker piedestal nooit door ons kan bestegen worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s245","id":"h14-s245","source":"Ontkend weder door ieder--buiten Tine--die hem daarna hoorde schimpen op die \"domme dieren\" en op de \"domme natuur\" die zulke dieren schiep. Maar nog een andere wyze bestond er om hem neertehalen van 't voetstuk waarop zyn omgeving--men mocht hem beminnen of niet--wel gedwongen was hem te plaatsen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s254","id":"h14-s254","source":"Thans vooral roep ik u op met vertrouwen, omdat ge niet meer noodig hebt te zoeken waar de koord moet worden ingehaakt om hem neertehalen van welke luttele hoogte ook."}]},{"lemma":"neerhurken","count":1,"glosses":["crouched"],"forms":["neergehurkt"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."}]},{"lemma":"neerkomen","count":3,"glosses":["come down","comes down"],"forms":["neerkomen","neerkomt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s36","id":"h9-s36","source":"Wacht nu eerst het slot van de inleiding af--is dat alles nog maar inleiding --ik beloof u--hy zeide eigenlyk: \"ik verspreek u\"--dat ten-slotte de zaak zal neerkomen op koffi, koffi, op niets dan koffi!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s33","id":"h10-s33","source":"Je ziet dus dat je voorgestelde reisroute niet oprecht gemeend was, en dat alles neerkomt op een laf geklinkklank van woorden zonder slot of zin."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s64","id":"h16-s64","source":"Ze moet die omslingeren in schuinsche richting naar-boven, om ze te doen neerkomen op de punt die uitsteekt aan den rotswand. Ze wankelt, waggelt, schrikt, bezwykt ... tracht zich te houden aan den half ontwortelden boomstam die met zyn kruin naar de diepte wyst--een grasspriet!--ze mist het steunpunt dat ze zoekt: de boom slingert terug--de grasspriet wykt onder haren tred--ach, de tobster valt in de diepte met haar vracht."}]},{"lemma":"neerlaten","count":1,"glosses":["let down"],"forms":["neergelaten"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s199","id":"h17-s199","source":"Hy zag den afgrond links, waar de aarde zoo geel is, waar eens een jonge buffel verzonk in de diepte: daar hadden de dorpelingen zich verzameld om het dier te redden--want het is geen geringe zaak een jongen buffel te verliezen--en ze hadden zich neergelaten aan sterke rottan-koorden."}]},{"lemma":"neerleggen","count":3,"glosses":["laid","laid down","to lay down"],"forms":["neergelegd","neerleggen","neerteleggen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle"],"note":"Historical spelling joins neer te leggen into one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s21","id":"h9-s21","source":"Menscheneter, daarin stak myn ziel, myn ziel die ge hebt vermaald als eens gegeten gras! 't Was myn hart dat ge daar hebt opgeslikt als een versnapering! Want in dat boek had ik dat hart en die ziel neergelegd, en er vielen zooveel tranen op dat handschrift, en myn bloed week weg uit de âren naarmate ik voortschreef, en ik gaf u dat alles, en dat kocht ge voor weinige stuivers ... en ge zegt: hm!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s143","id":"h12-s143","source":"Het was hun suspensie die my 't puntdicht ingaf, dat ik op de ontbyttafel van den generaal liet neerleggen door iemand die toen by hem, vroeger by my in dienst was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s128","id":"h20-s128","source":"Misschien ware ik in myn recht geweest, na de ontvangst van die beschikking myn betrekking van adsistent-resident terstond neerteleggen, daar het een anomalie schynt een funktie te vervullen zonder ambtenaar te wezen."}]},{"lemma":"neerschrijven","count":2,"glosses":["write down","set down"],"forms":["neerschryven","neerschreef"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":"Historical spelling of modern neerschrijven.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s131","id":"h5-s131","source":"Ik ben daar bitter geworden. Wat zoudt ge denken van iemand die zulke zaken kon neerschryven zonder bitterheid?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s95","id":"h19-s95","source":"Maar ik kan en wil niet gelooven dat uwe meening door zyne Excellentie den Gouverneur-generaal gedeeld wordt, en ik ben dus verplicht, vóór ik overga tot het bitter uiterste dat ik neerschreef in de vorige alinea, u eerbiedig te verzoeken aan het Gouvernement voortestellen:"}]},{"lemma":"neervallen","count":5,"glosses":["to fall down","fall down","fell","fallen-in"],"forms":["neertevallen","neervallen","neerviel","neergevallen"],"morphology":["verb, infinitive with te","verb, infinitive","verb, past, singular","adjective, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s68","id":"h16-s68","source":"Weder grypt ze haren last, en weder sleept zy dien naar-boven, om straks nògeens, en nògeens, neertevallen in de diepte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s120","id":"h17-s120","source":"Ik heb het huis zien branden van Pa-ansoe, dat hyzelf had aangestoken omdat hy mata-glap was. Als ik sterf in een brandend huis, zullen er gloeiende stukken hout neervallen op myn lyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s163","id":"h17-s163","source":"Hy teekende zich Adinda's gelaat, haar hoofd, haar schouder ... hy zag den zwaren kondeh, zoo glinsterend zwart, gevangen in eigen strik, afhangend in haar hals ... hy zag haar groot oog, schitterend in donkeren weerschyn ... de neusvleugels die ze zoo fier optrok als kind, wanneer hy--hoe was't mogelyk!--haar plaagde, en den hoek van haar lippen waarin zy een glimlach bewaarde. Hy zag hare borst, die nu zwellen zou onder de kabaai ... hy zag hoe de sarong, die zyzelf geweven had, haar heupen nauw omsloot, en, de dy volgend in gebogen lyn, langs de knie neerviel in heerlyke golving op den kleinen voet ..."}]},{"lemma":"neerzien","count":2,"glosses":["look","to look"],"forms":["neerzien","neertezien"],"morphology":["verb, present, third person plural","verb, infinitive with infixed te"],"note":"Neertezien is the older joined spelling of neer te zien.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s71","id":"h16-s71","source":"Ik zal verhalen van menschen, van wezens die gelyke beweging hebben als wy. 't Is waar, wie aandoening schuwt en vermoeiend mede-lyden ontgaan wil, zal zeggen dat die menschen geel zyn, of bruin--velen noemen ze zwart--en voor dezulken is 't verschil van kleur beweegreden genoeg om hun oog aftekeeren van die ellende, of ten-minste àls zy er op neerzien, daarop neertezien zonder aandoening."}]},{"lemma":"neerzinken","count":1,"glosses":["sank down"],"forms":["neerzonken"],"morphology":["verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s28","id":"h8-s28","source":"En is het niet schoon, te worden uitgezonden om de vermoeiden te zoeken, die achterbleven na den arbeid en neerzonken langs den weg, daar hun knieën niet sterk meer waren om optegaan naar de plaats van het loon?"}]},{"lemma":"neerzitten","count":1,"glosses":["sit down"],"forms":["neerzitten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"Negara","count":1,"glosses":["Negara"],"forms":["Negara"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."}]},{"lemma":"negen","count":4,"glosses":["nine"],"forms":["negen"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s34","id":"h1-s34","source":"Zeven en negen is verboden door de maat. Daar gaat hy dan aan 't knoeien!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s152","id":"h12-s152","source":"Dat heeft negen maanden geduurd!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s56","id":"h13-s56","source":"Nadat de rechtsraad, die blykbaar met de zaak verlegen was, den uitweg had gevonden zich onbevoegd te verklaren, omdat vervolgingen wegens misdryf in dienstbetrekking, niet mogen plaats hebben dan op machtiging van de Regeering te Batavia, hield my de generaal, zooals ik zeide, negen maanden te Padang."}]},{"lemma":"negende","count":1,"glosses":["NINTH"],"forms":["NEGENDE"],"morphology":["ordinal adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s2","id":"h9-s2","source":"NEGENDE HOOFDSTUK Ik gaf er veel voor, met juistheid te weten, lezer, hoe lang ik nu een heldin in de lucht zou kunnen laten zweven, voor ge, by de beschryving van een kasteel, myn boek moedeloos uit de hand zoudt leggen, zonder te wachten tot het mensch op den grond kwam?"}]},{"lemma":"negenennegentig","count":2,"glosses":["ninety-nine"],"forms":["negen-en-negentig"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s115","id":"h12-s115","source":"Laat eens de volmaaktheid nul heeten, en honderd graden voor slecht gelden, hoe verkeerd doen we dan--wy, die dobberen tusschen acht-en negen-en-negentig!--haro te roepen over iemand die op honderd-en-één staat!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s90","id":"h13-s91","source":"Bleeft ge ongevoelig by den marteldood van dien man ... ik vermenigvuldig uw gevoel honderdmalen door negen-en-negentig andere mannen te laten martelen naast hem!"}]},{"lemma":"negenentwintig","count":1,"glosses":["twenty-nine"],"forms":["Negen-en-twintig"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s104","id":"h19-s104","source":"Negen-en-twintig lange dagen had Havelaar te wachten voor de Gouverneur-generaal hem meedeelde ... doch we zyn nog zoover niet."}]},{"lemma":"negentiende","count":1,"glosses":["NINETEENTH"],"forms":["NEGENTIENDE"],"morphology":["ordinal numeral, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s2","id":"h19-s2","source":"NEGENTIENDE HOOFDSTUK"}]},{"lemma":"neger","count":1,"glosses":["Black man"],"forms":["neger"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Neger is historical and now widely considered offensive; the translation reflects the period context.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."}]},{"lemma":"Negerhut","count":1,"glosses":["Uncle Tom's Cabin"],"forms":["Negerhut"],"morphology":["proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s320","id":"h17-s320","source":"Is er logen in de parabel van den zaaier, omdat geen landbouwer zyn zaad zal uitwerpen op een rots? Of--om aftedalen tot meer gelykheid met myn boek--mag men de waarheid ontkennen die de hoofdzaak uitmaakt van de Negerhut, omdat er misschien nooit een Evangeline bestaan heeft?"}]},{"lemma":"neiging","count":8,"glosses":["inclination","impulses"],"forms":["neiging","neigingen","Neiging"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s85","id":"h1-s85","source":"Een tweede neiging, die my even sterk als waarheidsliefde beheerscht, is de hartstocht voor myn vak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s163","id":"h5-s163","source":"Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt ... dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en ... dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag."}]},{"lemma":"nein","count":7,"glosses":["no"],"forms":["Nein","nein"],"morphology":["interjection"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s268","id":"h14-s268","source":"--Nein, Man sagt, sie fühle nicht. --Warum denn, Mutter, Als gestern ich die Pukul ampat brach Hast du gesagt: es thut der Blume weh?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s271","id":"h14-s271","source":"--Nein, mein Kind, Ich glaube nicht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s275","id":"h14-s275","source":"--Nein, das thut mir nicht weh!"}]},{"lemma":"nek","count":1,"glosses":["neck"],"forms":["nek"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s62","id":"h2-s62","source":"Ik voelde een greep in myn nek ... een tweeden greep veel lager ... ik zweefde een oogenblik ... en vóór ik recht begreep hoe de zaken stonden, was ik in de kraam van den Griek, die in verstaanbaar fransch zei dat ik een gamin was, en dat hy de policie roepen zou. Nu was ik wel dicht by het meisje, maar genoegen deed het me niet."}]},{"lemma":"nemen","count":123,"glosses":["take","took","taken","speaking","takes","took up","undergone","accept","make","will take","resolved","come to","drawn","to take","employ","hold","am taking","put","comes to","taking","took in","place"],"forms":["nam","nemen","genomen","neem","neemt","namen","neme","Neem","Nam"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past participle","verb, participle","verb, imperative, singular","verb, past, plural","verb, past, third-person singular","verb, present, third-person singular","verb, present, plural","verb, present, third-person plural","verb, present, first-person singular","verb, present, first person singular","verb, present, third person plural","verb, past, third person singular","verb, present subjunctive, singular","verb, present, third person singular","verb, past, first person singular","verb, present, first-person plural"],"note":"Voor lief nemen is an idiom meaning to accept or make do with something less than ideal.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s88","id":"h1-s88","source":"Daar ik nu voor 't oogenblik afscheid van u neem--ik moet naar de beurs--noodig ik u straks op een tweede hoofdstuk. Tot weerziens dus!"}]},{"lemma":"nergens","count":2,"glosses":["nowhere"],"forms":["nergens"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s138","id":"h5-s138","source":"Anderen gaan iets verder, en geheel-en-al ontbreekt deze onwettigheid nergens."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s188","id":"h16-s188","source":"Toen ik trouwde, ben ik zelf in den Haag geweest, en heb met myn vrouw 't Mauritshuis bezocht. Ik ben daar in aanraking gekomen met alle standen van de maatschappy, want ik heb den Minister van Financien zien voorbyryden, en we hebben samen flanel gekocht in de Veenestraat--ik en myn vrouw, meen ik--en nergens heb ik 't minste blijk bespeurd van ontevredenheid met de Regeering."}]},{"lemma":"nest","count":1,"glosses":["little nest"],"forms":["nestje"],"morphology":["noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s216","id":"h17-s216","source":"Reeds lang is hy teruggekeerd in zyn nestje... Maar nog altyd is myn ziel En myn hart bitter bedroefd.."}]},{"lemma":"net","count":6,"glosses":["neat","net","fair copy","fair","tidy","just"],"forms":["net","netjes","nette"],"morphology":["adjective","noun, neuter, singular","adjective, uninflected","adverb"],"note":"In 't net schrijven means to make a clean or fair copy.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s58","id":"h3-s58","source":"Marie is dertien jaar. Zyn uitzet is heel netjes."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s60","id":"h3-s60","source":"Marie zal een paar pantoffels voor hem borduren ... voor den jongen Stern, meen ik. Busselinck & Waterman hebben achter 't net gevischt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s118","id":"h4-s118","source":"Hy heeft een lystje van woorden die met twee e's geschreven worden, en Marie kan alles in 't net schryven."}]},{"lemma":"netelig","count":1,"glosses":["difficult"],"forms":["netelige"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s293","id":"h8-s293","source":"Maar in afwachting dat alles te-recht komt, zal ik hem in zyn netelige omstandigheden helpen zooveel ik kan."}]},{"lemma":"neunt","count":1,"glosses":["ninth"],"forms":["neunte"],"morphology":["ordinal adjective, feminine nominative singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s260","id":"h14-s260","source":"--Mein Kind, da schlägt die neunte Stunde, hör!"}]},{"lemma":"neus","count":11,"glosses":["nose","noses"],"forms":["neus","neuzen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s45","id":"h2-s45","source":"Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s111","id":"h6-s111","source":"Alleen was er iets kouds in zyn blik, iets wat u denken deed aan een logarithmentafel, en hoewel zyn voorkomen over 't geheel niet onbehagelyk of terugstootend was, kon men zich toch niet onthouden van de verdenking dat zyn vry groote magere neus zich op dat gelaat verveelde, omdat er zoo weinig op voorviel."}]},{"lemma":"neus snuiten","count":1,"glosses":["nose-blowing"],"forms":["neussnuiten"],"morphology":["verb, infinitive used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s120","id":"h6-s120","source":"Hy sprak namelyk op een toon, alsof achter elk woord een punt stond, of zelfs een lang rustteeken, en ik kan de ruimte tusschen zyn woorden niet beter vergelyken dan by de stilte die er volgt op het \"amen\" na een lang gebed in de kerk, hetwelk zooals ieder weet, een sein is dat men den tyd heeft tot verzitten, hoesten of neussnuiten."}]},{"lemma":"neusgat","count":1,"glosses":["nostrils"],"forms":["neusgaten"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s38","id":"h17-s38","source":"Hy schudde den kop als om 't juk aftewerpen, men zag den adem uit zyn neusgaten ... hy blaasde, sidderde, rilde ... er was angst in zyn blauw oog, en de bovenlip was opgetrokken zoodat het tandvleesch bloot lag ..."}]},{"lemma":"neussnuiten","count":2,"glosses":["nose-blowing","blowing her nose"],"forms":["neussnuiten"],"morphology":["verbal noun, neuter singular","verbal noun, neuter, singular"],"note":"Here neussnuiten means the act of blowing one's nose.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s140","id":"h11-s140","source":"Als Duclari nog meende dat Havelaar \"gek\" was, had men 't hem niet ten-kwade kunnen duiden wanneer hy zich in deze meening versterkt voelde, by 't bemerken der korte verstoordheid die er, na en om dat neussnuiten, op Havelaars gelaat te lezen was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s65","id":"h18-s65","source":"Had Havelaar ongelyk toen hy beweerde dat zy evenmin recht had op neussnuiten als de vrouwen te Arles?"}]},{"lemma":"neusvleugel","count":1,"glosses":["nostrils"],"forms":["neusvleugels"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s163","id":"h17-s163","source":"Hy teekende zich Adinda's gelaat, haar hoofd, haar schouder ... hy zag den zwaren kondeh, zoo glinsterend zwart, gevangen in eigen strik, afhangend in haar hals ... hy zag haar groot oog, schitterend in donkeren weerschyn ... de neusvleugels die ze zoo fier optrok als kind, wanneer hy--hoe was't mogelyk!--haar plaagde, en den hoek van haar lippen waarin zy een glimlach bewaarde. Hy zag hare borst, die nu zwellen zou onder de kabaai ... hy zag hoe de sarong, die zyzelf geweven had, haar heupen nauw omsloot, en, de dy volgend in gebogen lyn, langs de knie neerviel in heerlyke golving op den kleinen voet ..."}]},{"lemma":"neuswijsheid","count":1,"glosses":["know-it-all conceit"],"forms":["neuswysheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of ‘neuswijsheid’, meaning conceited precocious cleverness.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s20","id":"h3-s20","source":"Kom, Frits!\" Zoo ging het, en Frits begon. Daar ik niet houd van dat bestudeerd spannen van des lezers nieuwsgierigheid, zal ik maar terstond zeggen dat ze te-huis het pak van Sjaalman hadden opengemaakt, en daaruit hadden Frits en Marie een neuswysheid en een sentimentaliteit geput, die me later veel last in huis gehaald hebben."}]},{"lemma":"neuswijzigheid","count":1,"glosses":["know-it-all impudence"],"forms":["neuswyzigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling; neuswijzigheid means impertinent know-it-all behavior.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s131","id":"h16-s131","source":"Dominee Wawelaar klaagt over zyn verwaandheid--van Frits, meen ik--op de katechisatie, en de jongen schynt--uit dat pak van Sjaalman alweer!--een neuswyzigheid gehaald te hebben, dat den gemoedelyken Wawelaar dol maakt."}]},{"lemma":"neutraal","count":1,"glosses":["neutral"],"forms":["neutraal"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s82","id":"h15-s82","source":"Gedurende den loop eener zeer belangryke zaak, die thans by 't Gouvernement in overweging is, en waarin gy eigenlyk ambtshalve behoorde betrokken te zyn, heb ik u stilzwygend als het ware neutraal gelaten, en slechts lachend van-tyd tot-tyd daarop gezinspeeld."}]},{"lemma":"neutralisatie","count":1,"glosses":["neutralization"],"forms":["neutralisatie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s12","id":"h19-s12","source":"Ik was zoo vry in dien brief u voortestellen dat Inlandsch Hoofd naar Serang opteroepen, ten-einde na zyn vertrek en na neutralisatie van den bedervenden invloed zyner uitgestrekte familie een onderzoek te doen instellen naar de gegrondheid myner beschuldiging en van myn vermoeden."}]},{"lemma":"négligé","count":1,"glosses":["undress"],"forms":["négligé"],"morphology":["noun, masculine singular, French"],"note":"French en négligé means informally dressed or in undress.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s179","id":"h11-s179","source":"Men verrast den auteur en négligé, en dit is dikwyls aardig."}]},{"lemma":"Ngawi","count":11,"glosses":["Ngawi"],"forms":["Ngawi"],"morphology":["proper noun","proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s83","id":"h20-s83","source":"Ik heb u daarom voorloopig belast met de waarneming der betrekking van Adsistent-resident van Ngawi."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s93","id":"h20-s93","source":"--Maar, als ge naar Ngawi gaat ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s94","id":"h20-s94","source":"--Juist, ik weet dit! Te Ngawi is de Regent verwant aan het Djokjasche hof."}]},{"lemma":"Niagara","count":1,"glosses":["Niagara"],"forms":["Niagara"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s41","id":"h11-s41","source":"Ziet eens, by-voorbeeld, de watervallen waarvan men zooveel spreekt en schryft. Wat my betreft, ik heb weinig of niets gevoeld te Tondano, te Maros, te Schafhausen, by den Niagara."}]},{"lemma":"nicht","count":25,"glosses":["not","no"],"forms":["nicht"],"morphology":["negation adverb","negative particle","negation particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s262","id":"h14-s262","source":"--Ach, Mutter, lass mich noch 'nen Augenblick! Es is so sanft zu ruhen hier... und dort, Da drin auf meiner Matte, schlaf' ich gleich, Und weiss nicht einmal was ich träume!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s266","id":"h14-s266","source":"--Ich glaube nicht. Man sagt, die Frucht, der Stein, hat kein Gefühl."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s267","id":"h14-s267","source":"--Doch eine Blume, fühlt die auch nicht?"}]},{"lemma":"niedersinken","count":1,"glosses":["sink down"],"forms":["niedersinken"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s49","id":"h10-s49","source":"Da wollen wir niedersinken Unter den Palmenbaum, Und Ruhe und Liebe trinken, Und träumen seligen Traum."}]},{"lemma":"niemand","count":40,"glosses":["no one","anyone","No one","Not one","none","nobody","no one's"],"forms":["niemand","Niemand"],"morphology":["pronoun","indefinite pronoun","indefinite pronoun, nominative","indefinite pronoun, nominative singular","indefinite pronoun, singular","pronoun, singular","pronoun, indefinite","pronoun, dative","pronoun, nominative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s24","id":"h1-s24","source":"Niemand kan zeggen dat ik niet goed leef met myn vrouw--zy is een dochter van Last & Co, makelaars in koffi--niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s54","id":"h2-s54","source":"Ieder wilde, maar niemand durfde. Er werd geloot, en het lot viel op my."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s65","id":"h2-s65","source":"Niemand was daar gebleven om voor my een hand in 't vuur te steken ... Zóó meende ik."}]},{"lemma":"niet","count":1271,"glosses":["not","no","Not","nothing","neither","Nor","NOT","did not","is it not","don't","does not","only","indeed"],"forms":["niet","Niet","NIET"],"morphology":["adverb","adverb, negative","negating adverb","negative adverb","adverb of negation","negation adverb","adverb in idiom"],"note":"The inverted clause with “slechts niet” expresses the wish “if only … not.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."}]},{"lemma":"niet-etend","count":1,"glosses":["non-eating"],"forms":["niet-etende"],"morphology":["adjective, present-participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s29","id":"h4-s29","source":"Over de niet-etende bevolking van het eiland Rotti by Timor. (Het moet daar goedkoop leven zyn.) Over het menschen-eten der Battah's, en het koppensnellen der Alfoeren."}]},{"lemma":"niet-geneeskundige","count":1,"glosses":["laypeople"],"forms":["niet-geneeskundigen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s33","id":"h18-s33","source":"Ik geloof hier te moeten achtslaan op de verklaring van mevrouw Slotering dat haar echtgenoot vroeger altyd gezond geweest was. Doch als men geen waarde hecht aan zoodanige verklaring--omdat de opvatting van 't begrip: gezondheid, vooral in de oogen van niet-geneeskundigen, zeer onderwerpelyk is--blyft toch de gewichtige vraag bestaan, of iemand die heden sterft aan een \"abcès in de lever\" zich gister kon te-paard zetten met het doel om een bergachtige landstreek te inspekteeren die in sommige richtingen twintig uren breed is?"}]},{"lemma":"niet-Indiër","count":1,"glosses":["non-Indian"],"forms":["niet-Indier"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s110","id":"h5-s110","source":"Het nederlandsch bestuur dat zich op den invloed van die Regenten gegrondvest heeft, weet dit, en niets is dus natuurlyker dan dat het hun inkomsten heeft opgevoerd tot een hoogte die den niet-Indier overdreven zou voorkomen, maar inderdaad zelden voldoende is ter bestryding van de uitgaven welke aan de levenswyze van zoodanig inlandsch Hoofd verbonden zyn."}]},{"lemma":"niet-Indisch","count":2,"glosses":["non-Indies","non-Indian"],"forms":["niet-indische","niet-Indische"],"morphology":["adjective, inflected","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s88","id":"h7-s88","source":"We hoorden den resident zeggen dat mevrouw Slotering een \"inlandsche vrouw\" was. Dit vereischt voor niet-indische lezers eenige opheldering, daar men al licht tot de onjuiste meening geraken zou hier met een eigenlyk-javaansche te doen te hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s71","id":"h13-s72","source":"Want waar een schryver die europesche toestanden behandelt, veel zaken als bekend kan veronderstellen, moet hy die zyn stuk in Indie spelen laat, zich gedurig vragen of de niet-Indische lezer deze of gene omstandigheid juist opvatten zal?"}]},{"lemma":"niet-indisch","count":1,"glosses":["non-Indian"],"forms":["niet-indische"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s33","id":"h16-s33","source":"Ik zal tevens daaruit aanleiding nemen tot het wyzen op een der beletselen die 't juist beoordeelen van indische zaken aan niet-indische personen zoo byzonder moeielyk maken."}]},{"lemma":"niet-liplap","count":1,"glosses":["non-liplap"],"forms":["niet-liplap"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s91","id":"h7-s91","source":"Ik ontken niet dat er nog altyd veel onrechtvaardigs en stuitends in deze verhouding blyft bestaan, en dat het woord liplap my meermalen in de ooren klonk als een bewys hoe ver de niet-liplap, de blanke, dikwerf van ware beschaving verwyderd is."}]},{"lemma":"nietig","count":2,"glosses":["insignificant","trifling"],"forms":["nietig"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s142","id":"h6-s142","source":"Hy gloeide van onverzadelyke eerzucht die hem alle gewone onderscheiding in 't maatschappelyk leven, als nietig deed voorkomen, en toch stelde hy zyn grootst geluk in een kalm huiselyk vergeten leven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s173","id":"h7-s173","source":"Was het niet te klein, te nietig, was 't niet ongerymd, hem die zoo vorstelyk dacht, te willen binden aan de regels van spaarzaamheid en huishoudelykheid die voor anderen gelden?"}]},{"lemma":"nietigheid","count":1,"glosses":["Nonentity"],"forms":["Nietigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular, used as a name"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s78","id":"h16-s78","source":"Dobbert niet uw verscheurde ziel tusschen de wereldberoemde verdiensten van Nietigheid A en Onbeduidendheid B?"}]},{"lemma":"niets","count":103,"glosses":["nothing","Nothing","anything","none","not at all"],"forms":["niets","Niets"],"morphology":["pronoun","indefinite pronoun","indefinite pronoun, neuter singular","indefinite pronoun, neuter, singular","indefinite pronoun, negative","indefinite pronoun, nominative","pronoun, indefinite"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s30","id":"h1-s30","source":"--En vraag eens naar den prys van een stel billardballen! Ik heb niets tegen verzen op-zichzelf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s32","id":"h1-s32","source":"Maar zeg niets wat niet waar is. \"De lucht is guur, en 't is vier uur.\" Dit laat ik gelden, als het werkelijk guur en vier uur is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s73","id":"h1-s73","source":"Hy is nu oud en jichtig, en kan niet meer dienen. Nu heeft hy niets, want er gaat veel by ons om, en we hebben jong volk noodig."}]},{"lemma":"niettemin","count":3,"glosses":["nonetheless"],"forms":["niettemin"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s44","id":"h13-s44","source":"Ik ben jong, en onbeduidend in-vergelijking, met de macht der heerschende begrippen waartegen myn principes me noodzaken optestaan, maar blijf niettemin trotsch op myn zedelyke onafhankelykheid, trotsch op myn eer.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s7","id":"h15-s7","source":"Dan wist de resident wel wat hy over die intrekking der aanklacht te denken had, maar dat intrekken gaf hem niettemin een schoone gelegenheid om den Regent te handhaven in ambt en eer, en hemzelf was de onaangename taak bespaard de Regeering te \"bemoeielyken\" met een ongunstig bericht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s34","id":"h18-s34","source":"De arts die Slotering behandelde kan een bekwaam geneesheer geweest zyn, en zich niettemin vergist hebben in 't beoordeelen van de verschynselen der ziekte, onvoorbereid als hy was op 't vermoeden van misdaad."}]},{"lemma":"nieuw","count":54,"glosses":["new","newly","fresh","anything new"],"forms":["nieuwe","nieuwen","nieuw","nieuws"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","nominalized adjective, neuter singular","adjective, attributive","adjective, inflected, archaic masculine singular","adjective, attributive, singular","adjective, uninflected, neuter singular","adjective, attributive, masculine singular, accusative","adjective, attributive, masculine singular, archaic inflection","adjective, inflected, historical masculine form","adjective used nominally","adjective, attributive, archaic masculine inflection","adjective, attributive, neuter singular","adverb","adjective, attributive, singular, inflected","adjective, attributive, inflected","adjective, attributive, masculine singular","adjective, attributive, archaically inflected","adjective, inflected, archaic masculine accusative singular"],"note":"Archaic inflected form of nieuw.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s16","id":"h1-s16","source":"Het nieuwe zusjen is van de groenvrouw gekomen in een groote kool. Alle Hollanders zyn dapper en edelmoedig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s113","id":"h3-s113","source":"Over de nieuwe wyze van reven. Over de perkussie, toegepast op handgranaten. (Dit stuk dateert van 1847, dus van vóór Orsini.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."}]},{"lemma":"nieuw-model","count":1,"glosses":["new-model"],"forms":["nieuw-model"],"morphology":["adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s99","id":"h11-s99","source":"Neen, neen, ge ziet die lyst niet, ge vergeet zelfs dat ge uw rotting hebt afgegeven aan den ingang van de schilderzaal ... ge vergeet uw naam, uw kind, het nieuw-model politiemuts, en dus alles, om niet te zien een schildery, maar om werkelyk daarop Maria Stuart te aanschouwen: geheel juist als te Fotheringhay."}]},{"lemma":"nieuw-modelpomp","count":1,"glosses":["new-model pump"],"forms":["nieuw-modelpomp"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s111","id":"h3-s111","source":"Over landbouwkontrakten op Java. Over het zuigvermogen van een nieuw-modelpomp."}]},{"lemma":"nieuwbekeerde","count":1,"glosses":["new converts"],"forms":["nieuwbekeerden"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s28","id":"h14-s28","source":"Hy was, met de geheele battaksche bevolking, eerst kort te voren door de Padries overgehaald tot het ware geloof, en nieuwbekeerden zyn gewoonlyk fanatiek."}]},{"lemma":"nieuwbenoemd","count":1,"glosses":["newly appointed"],"forms":["nieuwbenoemden"],"morphology":["adjective, attributive, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s52","id":"h16-s52","source":"Toen ik zeide dat de veronderstelde bekwaamheid van een nieuwbenoemden Gouverneur-generaal moest geacht worden de meening intesluiten dat men hem voor een genie hield, was myn bedoeling geenszins het benoemen van genien aantepryzen."}]},{"lemma":"nieuws","count":2,"glosses":["news"],"forms":["nieuws"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular, mass noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s158","id":"h17-s158","source":"Was 't wonder dat hy weinig acht sloeg op de vertellingen van wie een eind wegs met hem gingen en spraken van al 't nieuws in Bantan-Kidoel? Dat hy nauwelyks luisterde toen men hem verhaalde dat de koffikultuur na veel onbeloonde moeite geheel was ingetrokken?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s169","id":"h17-s169","source":"Dàt was de muziek die in zyn ooren weerklonk, en hem belette te luisteren naar al 't nieuws dat men hem verhaalde op zyn weg."}]},{"lemma":"nieuwsblad","count":1,"glosses":["newspapers"],"forms":["nieuwsbladen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s125","id":"h19-s125","source":"\"Ik heb in de nieuwsbladen gelezen dat de heer Slymering benoemd is tot ridder van den Nederlandschen Leeuw."}]},{"lemma":"nieuwsgierig","count":1,"glosses":["curious"],"forms":["nieuwsgierig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s134","id":"h18-s135","source":"De lezer zal wel nieuwsgierig zyn, te weten hoe ik 't gemaakt heb op den laatsten krans, en of ik den triolet heb gevonden?"}]},{"lemma":"nieuwsgierigheid","count":1,"glosses":["curiosity"],"forms":["nieuwsgierigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s20","id":"h3-s20","source":"Kom, Frits!\" Zoo ging het, en Frits begon. Daar ik niet houd van dat bestudeerd spannen van des lezers nieuwsgierigheid, zal ik maar terstond zeggen dat ze te-huis het pak van Sjaalman hadden opengemaakt, en daaruit hadden Frits en Marie een neuswysheid en een sentimentaliteit geput, die me later veel last in huis gehaald hebben."}]},{"lemma":"Nieuwstraat","count":1,"glosses":["Nieuwstraat"],"forms":["Nieuwstraat"],"morphology":["proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s166","id":"h7-s166","source":"Ja, zy had het goed gevonden, toen hy die beide arme vrouwen uit de Nieuwstraat, die nooit Amsterdam hadden verlaten, en nooit waren \"uitgeweest\" rondleidde op de Haarlemmer kermis, onder 't koddig voorwendsel dat de Koning hem belast had met: \"het amuzeeren van oude vrouwtjes die zich zoo goed gedragen hadden\". Zy vond het goed dat hy de weeskinderen uit alle gestichten te Amsterdam op koek en amandelmelk onthaalde, en ze overlaadde met speelgoed."}]},{"lemma":"niezen","count":1,"glosses":["sneeze"],"forms":["niezen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s135","id":"h11-s135","source":"Alsof 't booze spel sprak, op-eens moest Tine niezen, en ... voor ze er aan dacht, had ze haar neus gesnoten!"}]},{"lemma":"nihil","count":1,"glosses":["nothing"],"forms":["nihil"],"morphology":["Latin pronoun, accusative neuter singular"],"note":"The maxim means something about everything, nothing about the whole.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s79","id":"h3-s79","source":"Daar ik u de geschiedenis van den Griek verteld heb, weet ge reeds dat ik in myn jeugd eenigszins ben gelatinizeerd geworden, en hoezeer ik my in korrespondentie onthoud van alle citaten --wat op een makelaars kantoor ook niet te-pas komen zou--dacht ik echter by het zien van dat alles: multa, non multum. Of: de omnibus aliquid, de toto nihil."}]},{"lemma":"Nijl","count":1,"glosses":["Nile"],"forms":["Nyl"],"morphology":["proper noun"],"note":"Historical spelling of modern “Nijl.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s60","id":"h2-s60","source":"--Meenin aeide thea, en ... dat Egypte een geschenk van den Nyl was."}]},{"lemma":"Nîmes","count":3,"glosses":["Nîmes"],"forms":["Nîmes"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s110","id":"h3-s110","source":"Over prozodie. Over de schoonheid der vrouwen te Nîmes en te Arles, met een onderzoek naar het stelsel van kolonisatie der Phoeniciërs."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s35","id":"h11-s35","source":"Er bestaat niets, dunkt me, wat je zoo klaar de schoonheid in 't afgetrokkene voorstelt, als zichtbaar beeld van het ware, van 't onstoffelyk-reine, als een schoone vrouw. Gelooft me, gaat eens naar Arles en Nîmes ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s36","id":"h11-s36","source":"Duclari, Verbrugge en--ik moet het erkennen!--ook Tine, konden een luiden lach niet onderdrukken by de gedachte zoo op-eens uit den westhoek van Java overtestappen naar Arles of Nîmes in 't zuiden van Frankryk."}]},{"lemma":"Noach","count":1,"glosses":["Noah"],"forms":["Noach"],"morphology":["proper noun, dative singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s81","id":"h9-s81","source":"Slaat het oog op de eilanden des Indischen Oceaans, bewoond door millioenen en millioenen kinderen des verstooten zoons--en des te-recht verstooten zoons--van den edelen God gevalligen Noach!"}]},{"lemma":"noch","count":62,"glosses":["nor","neither","yet","still","Neither","Nor"],"forms":["noch","Noch","nog"],"morphology":["coordinating conjunction","conjunction","correlative conjunction","adverb","adverb, nonstandard spelling"],"note":"Nog is a Dutch-influenced spelling here of German noch.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s43","id":"h3-s43","source":"'k Vond genot in 't lydend zwygen! 'k Stond standvastig hopend daar, Onspoed deed den prys my stygen: 'k Droeg en leed zoo graag voor haar! 'k Telde ramp noch onspoedsslagen, Vreugde schiep ik in verdriet, Alles, alles wilde ik dragen..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s136","id":"h4-s136","source":"Ik zag in, dat we Sjaalman noodig hadden, en daar ik het voor een jong mensch niet goed vind, dat hy verkeerde konnexien aanknoopt, wilde ik noch Stern noch Frits daarheen zenden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s64","id":"h5-s64","source":"Het zyn deze residenten, die eigenlyk het nederlandsch gezag tegenover de javaansche bevolking vertegenwoordigen. Het volk kent noch den Gouverneur-generaal, noch de Raden van Indie, noch, de Direkteuren te Batavia."}]},{"lemma":"node","count":1,"glosses":["reluctantly"],"forms":["noode"],"morphology":["adverb, archaic"],"note":"Archaic adverb meaning reluctantly.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s235","id":"h14-s235","source":"Hoe dit zy, de Regeering gaat niet dan noode over tot het toepassen der bepalingen die den Javaan tegen afpersing en roof heeten te beschermen."}]},{"lemma":"nodig","count":91,"glosses":["necessary","needed","need","needful","need of","necessary material","necessities","necessary thing","needs"],"forms":["noodig","noodige","noodigen"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","adjective, inflected","adjective, predicative; historical spelling","adjective, predicative, historical spelling","adjective, nominally used","adjective used as noun","adjective, predicative, archaic spelling","substantivized adjective","substantivized adjective, neuter singular"],"note":"Noodig is the older spelling of nodig.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s52","id":"h1-s52","source":"De familie die van dezen arbeid leven kan, heeft weinig noodig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s55","id":"h1-s55","source":"Wat is dat voor een deugd, die een vol jaar noodig heeft voor een paar wollen kousen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s73","id":"h1-s73","source":"Hy is nu oud en jichtig, en kan niet meer dienen. Nu heeft hy niets, want er gaat veel by ons om, en we hebben jong volk noodig."}]},{"lemma":"nodigen","count":2,"glosses":["invite","invited"],"forms":["noodig","genoodigd"],"morphology":["verb, present, singular, historical spelling","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s88","id":"h1-s88","source":"Daar ik nu voor 't oogenblik afscheid van u neem--ik moet naar de beurs--noodig ik u straks op een tweede hoofdstuk. Tot weerziens dus!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s134","id":"h7-s134","source":"Hy reikte ieder de hand, en de \"installatie\" was afgeloopen. Men gebruikte ten-huize van den Adhipatti 't middagmaal, waartoe ook de kommandant Duclari genoodigd was."}]},{"lemma":"noemen","count":63,"glosses":["call","called","calls","name","mentioned","named","calling","naming","termed","to call","said"],"forms":["noemen","noemde","noemt","noem","genoemd","noemden","genoemde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past, singular","verb, participle","verb, present, plural","verb, present, third-person singular","verb, past, plural","verb, present, first person singular","verb, present tense, third person singular","past participle","verb, past participle","verb, present, third person singular","verbal noun, neuter singular","past participle used adjectivally","verb, past, third-person singular","verb, present, first-person singular","verb, present, third person plural","verb, past, first person singular","adjective, past participle, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s98","id":"h2-s98","source":"Hy had geen hemd aan. Dat noemt hy eenigszins!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s112","id":"h2-s112","source":"Dat noemt hy aanmoedigen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s115","id":"h2-s115","source":"... en als de gaaf van wèl zeggen me niet geheel-en-al ontbreekt, is het gewis niet door gebrek aan indrukken, dat ik niet slagen zou. In afwachting van een vriendelyk antwoord, noem ik my uw ouden schoolmakker ..."}]},{"lemma":"Noereddien","count":1,"glosses":["Nureddin"],"forms":["Noereddien"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s159","id":"h14-s159","source":"De vertelling over zekeren koning die niet wilde dat men de betaling verzuimde van één korrel zout die hy by zyn eenvoudig maal gebruikt had, toen hy aan 't hoofd zyns legers het land doortrok--omdat, naar hy zeide, dit het begin was van een onrecht dat ten-laatste zyn geheel ryk zou vernietigen--hy moge dan Timoerleng, Noereddien of Djengis-Khan geheeten hebben, zeker is òf die fabel, òf als 't geen fabel is, het voorval zelf, van aziatischen oorsprong. En even als 't aanschouwen van zeedyken aan de mogelykheid van hoog water doet gelooven, mag men aannemen dat er neiging bestaat tot zulke misbruiken in een land waar zulke lessen worden gegeven."}]},{"lemma":"nog","count":239,"glosses":["still","yet","even","more","only","one more","Still","besides","longer","again","further","as yet","also","another","but","still further","Even","before","just","now","rather","still farther"],"forms":["nog","Nog","nòg"],"morphology":["adverb","adverb, emphatic"],"note":"En nog! elliptically corrects “formerly”: the counts are inaccurate even now.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s45","id":"h1-s45","source":"Ja, dat tooneel bederft velen, meer nog dan de romans. Het is zoo aanschouwelyk!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s61","id":"h1-s61","source":"En nog meer leugens op het tooneel. Als de held met zyn styven komediestap weggaat om 't verdrukte vaderland te redden, waarom gaat dan de dubbele achterdeur altyd vanzelf open?"}]},{"lemma":"nog eens","count":13,"glosses":["once more","again","once again","yet once more"],"forms":["nogeens","nog-eens","nògeens","Nog-eens","nòg-eens","Nogeens"],"morphology":["adverb","adverbial phrase","adverbial expression"],"note":"Historical hyphenation of modern Dutch nog eens.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s63","id":"h1-s63","source":"Is het dus niet een pure leugen, als de veldheer de prinses vragend aanziet, om te weten wat ze doen wil na 't poortsluiten? Nog-eens: als 't mensch nu eens lust had gehad te gaan slapen, in plaats van iets te ontblooten?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s12","id":"h3-s12","source":"--Neen, neen, Frits is heel lief geweest! Ik wou dat hy 't nog-eens deed!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s19","id":"h7-s19","source":"--Goed, maar er is een grens, moest Havelaar nogeens zeggen, als om 't vorige terugteslikken. Als u 't goed vindt, resident, zullen we plaats in den wagen maken."}]},{"lemma":"nogal","count":4,"glosses":["rather","no less"],"forms":["nogal"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s10","id":"h7-s10","source":"En te-paard nogal!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s10","id":"h9-s10","source":"Ik verbeeld me dat uwe vrouw vraagt: \"is er nogal wat aan dat boek?\" En ge zegt by-voorbeeld--horribile auditu voor my--met de woordenrykheid die eigen is aan gehuwde mannen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s28","id":"h11-s28","source":"Maar dat moet nogal lastig voor je geweest zyn op Padang, waar zooveel engelsch gesproken wordt."}]},{"lemma":"nogmaals","count":3,"glosses":["once again","once more"],"forms":["nogmaals"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s140","id":"h8-s140","source":"Ik verzoek u nogmaals my te beschouwen als een vriend die u helpen zal waar hy kan, vooral waar onrecht moet worden te-keer gegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s133","id":"h18-s134","source":"Ik besloot dus nogmaals om Bastiaans maar te houden tot ik een geschikten vervanger vind, want ik zet niet gaarne iemand op-straat, en we kunnen op 't oogenblik geen bediende missen, omdat er zooveel by ons omgaat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s83","id":"h19-s83","source":"Ik heb thans de eer, gelyk trouwens reeds in de konferentie van eergister mondeling geschiedde, nogmaals en ten-overvloede te verzekeren:"}]},{"lemma":"non","count":2,"glosses":["not"],"forms":["non"],"morphology":["Latin adverb","negative adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s79","id":"h3-s79","source":"Daar ik u de geschiedenis van den Griek verteld heb, weet ge reeds dat ik in myn jeugd eenigszins ben gelatinizeerd geworden, en hoezeer ik my in korrespondentie onthoud van alle citaten --wat op een makelaars kantoor ook niet te-pas komen zou--dacht ik echter by het zien van dat alles: multa, non multum. Of: de omnibus aliquid, de toto nihil."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s174","id":"h12-s174","source":"Il faut vivre avant tout, soit vie de misère: Le crime fait la honte, et non la pauvreté!"}]},{"lemma":"non avenu","count":2,"glosses":["null","void"],"forms":["non","avenu"],"morphology":["French expression, first part","French expression, second part"],"note":"French non avenu means “null and void.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s36","id":"h14-s36","source":"Het schynt dat de generaal zyn redenen had om dit onderzoek niet te doen plaats hebben. De tegen Jang di Pertoean ingebrachte aanklacht werd beschouwd als non avenu, en ik houd voor zeker dat de daarop doelende stukken nooit onder de oogen der Regeering te Batavia gebracht zyn."}]},{"lemma":"Nonni","count":1,"glosses":["Nonni"],"forms":["Nonni"],"morphology":["proper noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s176","id":"h4-s176","source":"\"Dáár, zeide zy, speel wat met Nonni.\" Een rare naam."}]},{"lemma":"nonsens","count":1,"glosses":["nonsense"],"forms":["nonsens"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s22","id":"h3-s22","source":"Toen reciteerde Frits een ding dat van nonsens aan-één hing. Neen 't hing niet aan-een."}]},{"lemma":"nood","count":2,"glosses":["want","need"],"forms":["nood"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s160","id":"h7-s160","source":"De eenige zorg die hen drukte, waren de schulden die zy in Europa hadden achtergelaten, verhoogd met de nog onbetaalde kosten der terugreis naar Indie, en met de uitgaven voor 't meubelen hunner woning. Maar nood was er niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s214","id":"h8-s214","source":"En deze ... zie, ik wil gelooven dat hy gaarne anders wilde, maar de nood dwingt hem gebruik te maken van zulke middelen."}]},{"lemma":"noodzaak","count":2,"glosses":["need"],"forms":["noodzaak"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s25","id":"h7-s25","source":"--Ik zie niet in waarom ge zonder noodzaak te-paard door den modder zoudt klepperen ... er is plaats genoeg voor ons allen. We kunnen dan met-een terstond kennis maken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s76","id":"h13-s77","source":"Zoo neen, dan werpe men 't boek weg. Want de schryver die ledig genoeg van hoofd is, om zonder noodzaak topografie te geven voor denkbeelden, zal zelden de moeite van 't lezen waard zyn, ook daar waar ten-laatste zyn plaatsbeschryving een eind neemt."}]},{"lemma":"noodzakelijk","count":6,"glosses":["necessary","indispensable","necessity"],"forms":["noodzakelyk","noodzakelyke"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","nominalized adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s8","id":"h2-s8","source":"...dat die uitbreiding eenige vermeerdering van ons personeel noodzakelyk maakte. 't Is de waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s47","id":"h5-s47","source":"Een uitweiding over 't mechanismus van het bestuur in deze landstreken is hier, tot juist begrip van hetgeen volgen zal, noodzakelyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s69","id":"h11-s69","source":"--Ik zal de proef niet nemen, zei Duclari, Maar ik ben het toch nog niet met u eens, dat de door u gevorderde beweging zoo volstrekt noodzakelyk wezen zou."}]},{"lemma":"noodzakelijkheid","count":6,"glosses":["necessity"],"forms":["noodzakelykheid","noodzakelijkheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Noodzakelykheid is an older spelling of modern noodzakelijkheid.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s12","id":"h2-s12","source":"...by de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers, en met het oog op de noodzakelykheid om soliditeit van gedrag, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit in de uitvoering, van de gegeven orders ... 't Is, waarachtig, alles de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s85","id":"h5-s85","source":"Het was in den beginne een gunst, weldra een gewoonte, en ten-slotte een noodzakelykheid, maar nooit werd deze erfelykheid wet."}]},{"lemma":"noodzaken","count":6,"glosses":["obliged","compel","compelled","constrained"],"forms":["genoodzaakt","noodzaken"],"morphology":["adjective, past participial","past participle used adjectivally","verb, present, plural","verb, past participle","past participle, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s129","id":"h12-s129","source":"De strekking der gelykenis blyft waar. Wanneer we genoodzaakt zyn iemand zekere eigenschappen toe te kennen die aanspraak geven op achting, eerbied of ontzag, dan doet het ons genoegen naast die eigenschappen iets te ontdekken, dat ons van den verschuldigden cyns voor een gedeelte of geheel ontslaat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s44","id":"h13-s44","source":"Ik ben jong, en onbeduidend in-vergelijking, met de macht der heerschende begrippen waartegen myn principes me noodzaken optestaan, maar blijf niettemin trotsch op myn zedelyke onafhankelykheid, trotsch op myn eer.\""}]},{"lemma":"nooit","count":92,"glosses":["never","never once"],"forms":["nooit","Nooit"],"morphology":["adverb","adverb, negative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s13","id":"h1-s13","source":"Maar ik heb Van Alphen nooit gezien."}]},{"lemma":"noord","count":4,"glosses":["north"],"forms":["Noord","noord"],"morphology":["noun, common gender, singular","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s210","id":"h11-s210","source":"Het was zes uur, en daar onder de evennachtslyn--Natal ligt op weinige minuten noord: als ik over-land naar Ayer-Bangie ging, stapte ik te paard over de linie heen, of nagenoeg ...'t was om er over te struikelen, waarachtig!--dáár was zes uur 't sein tot avendgedachten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s20","id":"h12-s20","source":"Maar dit viel in die dagen zoo dikwyls voor! De omstandigheden in de Noord van Sumatra waren kort na 't innemen van Baroes, Tapoes en Singkel zóó verward, alles was zóó onrustig, dat men het een jong mensch, die liever te-paard zat dan dat hy geld telde of kasboeken byhield, niet kwalyk nemen kon dat alles niet zoo ordelyk en geregeld ging als men zou kunnen vorderen van een amsterdamschen boekhouder die niet anders te doen heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s8","id":"h14-s8","source":"Ik geloof van den generaal Vandamme, dat hy zelfs een molen zou weggenomen hebben als hy daarin lust gevoeld had, en begryp dus niet dat hy die landschappen in de Noord zou hebben verschoond, wanneer niet daarvoor steviger gronden hadden bestaan dan recht en billykheid."}]},{"lemma":"Noord-Duitsland","count":1,"glosses":["North Germany"],"forms":["Noord-Duitschland"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s7","id":"h2-s7","source":"Dat de groote uitbreiding die onze zaken den laatsten tyd genomen hadden, vooral door de vele geëerde orders uit Noord-Duitschland ... 't Is de zuivere waarheid!"}]},{"lemma":"noordelijk","count":1,"glosses":["northern"],"forms":["noordelyke"],"morphology":["adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s9","id":"h13-s9","source":"Je weet, Verbrugge, dat op Sumatra een plaatsing in de bovenlanden van Padang als voordeeliger en aangenamer wordt beschouwd dan in de noordelyke residentie."}]},{"lemma":"noorden","count":1,"glosses":["north"],"forms":["Noord"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Historical capitalization; modern Dutch normally writes het noorden.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s70","id":"h14-s70","source":"Daar evenwel deze beambte weinig maleisch verstond--en volstrekt niet het maleisch dat in de Noord van Sumatra wordt gesproken--was 't dikwyls noodig hem de antwoorden der getuigen te vertolken, hetgeen meestal de generaal zelf deed."}]},{"lemma":"noordhoek","count":2,"glosses":["northern cape","northern corner"],"forms":["noordhoek"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s250","id":"h11-s250","source":"Als er nu toch een schip kwam--'t waren meestal Amerikaansche walvischvangers, of Franschen die peper hadden geladen in de onafhankelyke rykjes op den noordhoek--liet ik my altyd door den kapitein een brief schryven, waarin hy verlof vroeg om drinkwater intenemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s2","id":"h14-s2","source":"Ge weet, begon Havelaar, hoe de nederlandsche bezittingen ter Westkust van Sumatra aan de onafhankelyke ryken in den noordhoek grenzen, waarvan Atjeh het aanzienlykste is."}]},{"lemma":"noordwaarts","count":2,"glosses":["northward"],"forms":["Noord","noordwaarts"],"morphology":["adverb"],"note":"Noord- is completed by the shared suffix -waarts in Oostwaarts.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s9","id":"h14-s9","source":"Hoe dit zy, hy richtte zyn veroveraarsblikken niet Noord- maar Oostwaarts."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s269","id":"h17-s269","source":"Vanhier waren zy noordwaarts gestevend tot ze Tanahitam voor zich zagen, dat de europesche zeelieden Prinsen-eiland noemen. Zy waren dat eiland omgezeild aan de oostzyde, en hadden toen aangehouden op de Keizersbaai, zich richtende op den hoogen piek in de Lampongs."}]},{"lemma":"noordwesten","count":1,"glosses":["northwest"],"forms":["noordwesten"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s59","id":"h8-s59","source":"En ginds in 't noordwesten over de zee, zyn velen die ònze kinderen moesten zyn, maar die Lebak hebben verlaten om rondtedolen in vreemde streken met kris en klewang, en schietgeweer."}]},{"lemma":"nopen","count":4,"glosses":["compelled","obliged","prompted","tempted"],"forms":["genoopt","noopte"],"morphology":["verb, past, singular","past participle used predicatively","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s73","id":"h8-s73","source":"Wanneer misschien iemand de opmerking maken mocht, dat het oorspronkelyke in Havelaars wyze van spreken niet zoo onbetwistbaar is, daar zyn taal denken doet aan den styl der profeten van 't Oude-Testament, moet ik herinneren reeds gezegd te hebben dat hy in oogenblikken van vervoering werkelyk iets had van een ziener. Gevoed door de indrukken die 't leven in wouden en op bergen hem had meegedeeld, omgeven door de poëzie-ademende atmosfeer van het oosten, en alzoo scheppende uit gelyksoortige bron als de Vermaners der Oudheid waarmee men soms zich genoopt voelde hem te vergelyken, gissen wy dat hy niet ànders zou gesproken hebben, ook wanneer hy nooit de heerlyke dichtstukken van het Oude-Testament gelezen had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s103","id":"h13-s104","source":"Ik vreesde dat de wandeling u verdrieten zou, daar ik niet wist of ge vermaak zoudt scheppen in de bloemen of planten die ik u wyzen wilde. Maar omdat ik geloof dat het u later genoegen zal doen, het pad gezien te hebben dat we straks zullen betreden, voel ik me nu genoopt u iets te zeggen van Havelaars huis."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s15","id":"h14-s15","source":"Later heb ik veel hooren spreken van klachten die tegen dien adsistent-resident waren ingebracht, doch men moest voorzichtig wezen met geloof-slaan aan deze beschuldigingen, omdat ze grootendeels uit den mond kwamen van Jang di Pertoean, en wel op een oogenblik toen deze zelf van veel zwaarder vergrypen was aangeklaagd, hetgeen hem misschien noopte zyn verdediging te zoeken in de fouten van zyn beschuldiger ... wat meer gebeurt."}]},{"lemma":"Normandiër","count":3,"glosses":["Norman","Normans"],"forms":["Normandier","Normandiers"],"morphology":["noun, common gender, singular, historical spelling","noun, plural, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s100","id":"h7-s100","source":"Het lag ook, byv. in de staatkunde van Willem den Veroveraar, om den minstbeduidenden Normandier te verheffen boven den beschaafdsten Sakser, en elke Normandier beriep zich gaarne op 't overwicht der Normandiers in het algemeen, om zyn persoon ook dáár te doen gelden, waar hy de minste zou geweest zyn zonder den invloed zyner stamgenooten als bovenliggende party."}]},{"lemma":"nota","count":6,"glosses":["memorandum","note","notes"],"forms":["nota"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s269","id":"h8-s269","source":"Ook worden zij gesteld in het onrechtmatig, bezit van sawah-velden, terwijl die alleen toekomen aan degenen, die aandeel hebben in de kultuur.\" Hier heb ik een andere nota, en wel in potlood."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s201","id":"h14-s201","source":"De nota van Havelaars voorganger, waarin deze \"het verloop van volk uit het distrikt Parang-Koedjang toeschreef aan verregaand misbruik\" ligt voor my."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s202","id":"h14-s202","source":"Deze nota was in-officieel, en bevatte punten waarover die ambtenaar met den resident van Bantam te spreken had."}]},{"lemma":"nourrir","count":1,"glosses":["fed"],"forms":["nourri"],"morphology":["past participle, masculine singular, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s173","id":"h12-s173","source":"Si j'avais vingt florins je serais mieux chaussé, Mieux nourri, mieux logé, j'en ferais bonne chère..."}]},{"lemma":"nourriture","count":1,"glosses":["food"],"forms":["nourriture"],"morphology":["noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s172","id":"h12-s172","source":"Trop malheureux destin: Je meurs de faim, de froid, d'ennui et de chagrin, Vingt florins font pour moi deux mois de nourriture!"}]},{"lemma":"november","count":2,"glosses":["November"],"forms":["November"],"morphology":["noun, proper name of month","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s183","id":"h8-s183","source":"Is niet m'nheer Slotering gestorven in November?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s20","id":"h18-s20","source":"Dat was in November."}]},{"lemma":"nu","count":219,"glosses":["now","Now","well","now that","then","really","nowadays","for now","after all","just","just now","ever","by now","as","Well"],"forms":["nu","Nu","nù"],"morphology":["adverb","discourse adverb","interjection","subordinating conjunction","adverb used substantively","adverb used substantivally","discourse particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s50","id":"h1-s50","source":"Maar tel nu eens de steken die ze doet gedurende het heele bedryf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s57","id":"h1-s57","source":"Dan komt haar eerste minnaar--die vroeger klerk was aan 't kopieboek, maar nu schatryk--op-eens terug, en trouwt haar."}]},{"lemma":"nu en dan","count":3,"glosses":["now and then"],"forms":["nu-en-dan"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s128","id":"h4-s128","source":"4° Dat ik nu-en-dan een hoofdstuk schryven zou, om aan 't boek een soliede voorkomen te geven. 5° Dat de titel zou wezen: de koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s105","id":"h6-s105","source":"Men kan dan zyn hals eens anders wenden, men beweegt nu-en-dan zyn knie, en misschien zit er eens een juffrouw naast ons met dansschoenen, of een jongetje wiens beentjes den grond niet raken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s58","id":"h9-s58","source":"En stel je niet gelyk met Stern, wiens vader zoo ryk is, en die altyd geld genoeg zal hebben, al wil hy geen makelaar worden, en al doet hy nu-en-dan eens wat verkeerds."}]},{"lemma":"nul","count":2,"glosses":["zero","nought"],"forms":["nul"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s115","id":"h12-s115","source":"Laat eens de volmaaktheid nul heeten, en honderd graden voor slecht gelden, hoe verkeerd doen we dan--wy, die dobberen tusschen acht-en negen-en-negentig!--haro te roepen over iemand die op honderd-en-één staat!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s119","id":"h12-s119","source":"--Ik reklameer, riep Verbrugge--neen, mevrouw, niet tegen uwe nabyheid aan de nul!--neen, maar er zyn ambtenaren gesuspendeerd, er is een kind zoek, een generaal in staat van beschuldiging ... ik vraag: la pièce!"}]},{"lemma":"nummer","count":41,"glosses":["No.","number","numbers","Nos."],"forms":["N","nummer","nummers","Nrs","Nis"],"morphology":["abbreviation","noun, neuter, singular","abbreviation symbol","abbreviation, singular","noun, abbreviation","noun, neuter, plural","abbreviation, noun, neuter singular","noun, plural","noun, neuter, singular, abbreviated","abbreviated noun, plural","noun, plural abbreviation","abbreviation, noun"],"note":"N° abbreviates nummer (‘number’).","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s1","id":"h1-s1","source":"Ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s65","id":"h1-s65","source":"O, o, o! Ik ben sedert zeventien jaren makelaar in koffi--Lauriergracht, N° 37--en heb dus al zoo-iets bygewoond, maar het stuit my altyd vreeselyk, als ik de goede lieve waarheid zóó zie verdraaien."}]},{"lemma":"nummeren","count":1,"glosses":["number"],"forms":["nummeren"],"morphology":["verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s113","id":"h13-s114","source":"We nummeren die vakken, beginnende van den linker-bovenhoek rechts-uit, zoodat vier onder één kome, vyf onder twee, en zoo vervolgens."}]},{"lemma":"nut","count":2,"glosses":["benefit"],"forms":["nut"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s98","id":"h4-s98","source":"De inlichtingen die ik in de bundels van Sjaalman vond, zyn niet van dien aard, dat Last & Co het nut daarvan voor zich alleen kunnen houden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s127","id":"h18-s128","source":"Ik let nauwkeurig op zulke vingerwyzingen van den Heer, en dit heeft me dikwyls veel nut in de zaken gedaan."}]},{"lemma":"nutteloos","count":2,"glosses":["useless"],"forms":["nutteloos"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s48","id":"h8-s48","source":"En er is geen oorlog in het land die de padie vertreedt als ze nog groen is, noch ziekte die den patjol nutteloos maakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s95","id":"h20-s95","source":"Ik ken Ngawi, want ik was twee jaar lang in de Baglen, dat in de buurt is. Ik zou te Ngawi hetzelfde moeten doen wat ik hier gedaan heb: dat zou nutteloos heen-en-weer reizen zyn."}]},{"lemma":"nuttig","count":4,"glosses":["useful"],"forms":["nuttig","nuttigs"],"morphology":["adjective","adjective, substantivized"],"note":"The ending -s makes the adjective substantival: ‘something useful’ or ‘useful things’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s77","id":"h3-s77","source":"Het is waar, er waren veel verzen onder, maar ik vond veel nuttigs ook, en ik stond verbaasd over de verscheidenheid der behandelde onderwerpen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s131","id":"h15-s131","source":"Ze is nuttig toetepassen, want men kan voor zeker houden dat de zieke, die door overspanning in de eerste periode stikken zou aan een mug, later--na de buikziekte!--zonder bezwaar kemels zal verdragen. Of, om duidelyker te spreken, dat een beambte die \"geschenken aanneemt, niet met het doel zich te verryken\"--by-voorbeeld een bos pisang ter-waarde van eenige duiten--met smaad en schande zal worden weggejaagd in de eerste periode der ziekte, maar dat iemand die 't geduld heeft het laatste tydperk aftewachten, zeer gerust en zonder eenige vrees voor straf, zich zal kunnen meester maken van den tuin waar de pisang groeide, met de tuinen die daarnaast liggen er by ... van de huizen die in den omtrek staan ... van wat er in die huizen is ... en van nog een-en-ander meer, ad libitum."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s91","id":"h16-s91","source":"Het is een vast principe van me, altyd bedaard te blyven--want ik houd dit voor nuttig in de zaken--maar ik moet erkennen, dat het me dikwyls veel moeite kostte, by 't aanhooren van al de gekheid die Stern voorleest."}]}]}