{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"r","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/r","headwords":[{"lemma":"raad","count":13,"glosses":["counsel","Council","council","advice","Councillors"],"forms":["raad","Raad","Raden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, common gender singular","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s53","id":"h2-s53","source":"Terwyl we dus--we waren wel met ons tienen--vry ver van de kraam af, naar die Griekin stonden te kyken, en beraadslaagden hoe wy 't moesten aanleggen om kennis met haar te maken, werd er besloten geld by-een te leggen om iets in die kraam te koopen. Maar toen was de goede raad duur, om te weten wie de stoute schoenen zou aantrekken om het meisjen aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s58","id":"h5-s58","source":"Den Gouverneur-generaal staat een Raad ter-zyde, die echter op zyn besluiten geen beslissenden invloed heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s64","id":"h5-s64","source":"Het zyn deze residenten, die eigenlyk het nederlandsch gezag tegenover de javaansche bevolking vertegenwoordigen. Het volk kent noch den Gouverneur-generaal, noch de Raden van Indie, noch, de Direkteuren te Batavia."}]},{"lemma":"raadgever","count":1,"glosses":["advisers"],"forms":["raadgevers"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s139","id":"h20-s139","source":"Ik mocht tot die arme lieden niet zeggen: \"gaat en lydt, want het Bestuur wil dat gy gekneveld wordt!\" Ik mocht myn onmacht niet erkennen, één als ze was met de schande en de gewetenloosheid der raadgevers van den Gouverneur-generaal."}]},{"lemma":"raadpleging","count":1,"glosses":["consultation"],"forms":["raadpleging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s77","id":"h20-s77","source":"Reeds weinige dagen na de aanvaarding uwer betrekking hebt gij kunnen goedvinden, zonder voorafgaande raadpleging van (sic) den Resident, het hoofd van het Inlandsch Bestuur te Lebak te maken tot het doelwit van bezwarende onderzoekingen."}]},{"lemma":"raadsel","count":1,"glosses":["riddle"],"forms":["raadsel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s18","id":"h3-s18","source":"Wat er onder dit alles wezen kon dat tranen uitlokte, was my een raadsel. 't Is waar, zoo'n meisje schreit gauw."}]},{"lemma":"raadslid","count":1,"glosses":["councilman"],"forms":["Raadslid"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s73","id":"h14-s73","source":"Verder: dat het vonnis tegen den ongelukkigen Si Pamaga was geslagen onder de pressie van den voorzitter--myn voorganger--en van 't Raadslid Soetan Salim, welke personen de voorgewende misdaad van Si Pamaga hadden verzonnen om aan den gesuspendeerden adsistent-resident van Mandhéling een wapen ter zyner verdediging in de hand te stellen, en om lucht te geven aan hun haat jegens Jang di Pertoean."}]},{"lemma":"raadzaal","count":1,"glosses":["council chambers"],"forms":["raadzalen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s130","id":"h5-s130","source":"In de raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat men de uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten voortaan niet weder zou voortzetten tot hongersnood toe ..."}]},{"lemma":"raar","count":1,"glosses":["odd"],"forms":["rare"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s176","id":"h4-s176","source":"\"Dáár, zeide zy, speel wat met Nonni.\" Een rare naam."}]},{"lemma":"rad","count":1,"glosses":["wheels"],"forms":["raderen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s19","id":"h5-s19","source":"Er zyn, by zulke gelegenheid, oogenblikken dat de wagen alleen rust op de raderen aan de buitenzyde van den boog dien ge beschryft: de middelpuntvliedende kracht heeft de binnenwielen van den grond geheven."}]},{"lemma":"raden","count":9,"glosses":["nobleman","guess","noblemen","Raden","counseled"],"forms":["Radhen","Radhens","raden","raadde","raad"],"morphology":["title noun, singular","title noun, plural","verb, infinitive","title, singular","verb, past, singular","verb, imperative, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s97","id":"h6-s97","source":"Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s14","id":"h8-s14","source":"Mynheer de Radhen Adhipatti, Regent van Bantan-Kidoel, en gy, Radhens Dhemang die Hoofden zyt der distrikten in deze Afdeeling, en gy, Radhen Djaksa die de justitie tot uw ambt hebt, en ook gy, Radhen Kliwon die gezag voert op de hoofdplaats, en gy Radhens, Mantries, en allen die Hoofden zyt in de afdeeling Bantan-Kidoel, ik groet u!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s150","id":"h8-s150","source":"En ... ja, dit moet ik weten, Radhen Djaksa, hoor eens!"}]},{"lemma":"Radhen","count":6,"glosses":["Radhen"],"forms":["Radhen"],"morphology":["proper noun","proper noun, title"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s85","id":"h8-s85","source":"En er waren er die Radhen Wiera Koesoema, het distriktshoofd van Parang-Koedjang aanzagen. Maar de meesten sloegen de oogen ter-aarde."}]},{"lemma":"radja","count":1,"glosses":["Rajahs"],"forms":["Radjahs"],"morphology":["noun, masculine, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s5","id":"h14-s5","source":"Ik moet aan 't bestaan van dat geheim artikel wel gelooven, omdat het me anders bevreemden zou dat de Radjahs van Troeman en Analaboe, wier provincien niet zonder gewicht zyn door den peperhandel die daar gedreven wordt, niet sedert lang onder nederlandsche souvereiniteit zyn gebracht."}]},{"lemma":"raffinaderen","count":1,"glosses":["refinaded"],"forms":["geraffinadeerde"],"morphology":["coined past participle used as adjective, inflected"],"note":"Geraffinadeerde is a comic invented form modeled on raffinadeur.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s102","id":"h4-s102","source":"Ik weet wel dat men zegt: geraffineerde schelm, en niet: geraffinadeerde schelm, maar dit is omdat ieder die met schelmen te doen heeft, zich zoo kort mogelyk van de zaak afhelpt--dat ook de raffinadeurs dan, en de handelaren in indigo er by noodig zullen wezen."}]},{"lemma":"raffinadeur","count":1,"glosses":["refiners"],"forms":["raffinadeurs"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s102","id":"h4-s102","source":"Ik weet wel dat men zegt: geraffineerde schelm, en niet: geraffinadeerde schelm, maar dit is omdat ieder die met schelmen te doen heeft, zich zoo kort mogelyk van de zaak afhelpt--dat ook de raffinadeurs dan, en de handelaren in indigo er by noodig zullen wezen."}]},{"lemma":"raffineren","count":1,"glosses":["refined"],"forms":["geraffineerde"],"morphology":["past participle used as adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s102","id":"h4-s102","source":"Ik weet wel dat men zegt: geraffineerde schelm, en niet: geraffinadeerde schelm, maar dit is omdat ieder die met schelmen te doen heeft, zich zoo kort mogelyk van de zaak afhelpt--dat ook de raffinadeurs dan, en de handelaren in indigo er by noodig zullen wezen."}]},{"lemma":"raffineur","count":1,"glosses":["refiners"],"forms":["raffineurs"],"morphology":["noun, plural, quoted"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s100","id":"h4-s100","source":"Dit is een vast principe van me. Neen, ik zag in dat er een gevaar dreigt, dat de heele koffimarkt bederven zou, een gevaar dat alleen door de vereende krachten van alle makelaars kan worden afgeweerd, en zelfs is 't mogelyk dat deze krachten daartoe niet eens voldoende zyn, en dat ook de suikerraffinadeurs--Frits zegt: raffineurs, maar ik schryf nadeurs."}]},{"lemma":"raken","count":7,"glosses":["become","reach","got","grown","fallen","touch"],"forms":["geraakt","raken","geraakte"],"morphology":["verb, participle","verb, present, plural","verb, past participle","past participle, inflected","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s80","id":"h5-s80","source":"De omstandigheid nu, dat graven en hertogen gewoonlyk uit de baronnen werden gekozen, bracht te-weeg dat zy het gewicht hunner betrekking in de schaal legden by den invloed dien zy aan hun geboorte ontleenden, en hieruit schynt later, vooral toen men aan de erfelykheid dezer betrekkingen was gewoon geraakt, de voorrang ontstaan te zyn, dien deze titels hadden boven dien van baron."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s105","id":"h6-s105","source":"Men kan dan zyn hals eens anders wenden, men beweegt nu-en-dan zyn knie, en misschien zit er eens een juffrouw naast ons met dansschoenen, of een jongetje wiens beentjes den grond niet raken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s233","id":"h11-s233","source":"De zon was onder, en ik voelde my gemüthlich genoeg om nòg niet afgeschrikt te worden door zóóveel domheid. Of liever, ik geloof dat ik begon vermaak te scheppen in 't hooren van myn stem--er zyn weinigen onder ons, die niet gaarne luisteren naar zichzelf--maar na myn mutisme van den heelen dag, meende ik, nu ik eindelyk aan 't spreken geraakt was, iets beters te verdienen dan de al te onnoozele antwoorden van Si Oepi Keteh."}]},{"lemma":"ramp","count":1,"glosses":["calamity"],"forms":["ramp"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s43","id":"h3-s43","source":"'k Vond genot in 't lydend zwygen! 'k Stond standvastig hopend daar, Onspoed deed den prys my stygen: 'k Droeg en leed zoo graag voor haar! 'k Telde ramp noch onspoedsslagen, Vreugde schiep ik in verdriet, Alles, alles wilde ik dragen..."}]},{"lemma":"rampeh","count":1,"glosses":["rampeh flowers"],"forms":["rampeh"],"morphology":["noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s208","id":"h7-s208","source":"--Wat al rozen in den tuin, riep Tine, en ziedaar ook rampeh en tjempaka, en zooveel melati, en zie eens al die schoone lelien ..."}]},{"lemma":"rampzalig","count":1,"glosses":["wretched ones"],"forms":["rampzaligen"],"morphology":["substantivized adjective, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s94","id":"h9-s94","source":"En daarom is Nederland uitverkoren om van die rampzaligen te redden wat er van te redden is!"}]},{"lemma":"rancune","count":1,"glosses":["rancour"],"forms":["rankune"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s132","id":"h20-s132","source":"Eens toch had ik beloofd niemand te zullen overleveren aan de rankune zyner hoofden!"}]},{"lemma":"rand","count":6,"glosses":["edge","brim","hem","edges","margin"],"forms":["rand","randen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s44","id":"h5-s44","source":"Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s143","id":"h14-s143","source":"Indien echter Havelaar had kunnen besluiten zyn erf van onkruid te doen reinigen tot aan den rand van den ravyn toe, zouden toch wel de slangen zich van-tyd tot-tyd in den tuin vertoond hebben, maar niet in zóó grooten getale als dit nu 't geval was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s171","id":"h16-s171","source":"Haar licht japonnetje hing slap om de knieën, en aan den rand was franje."}]},{"lemma":"rang","count":17,"glosses":["rank"],"forms":["rang"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender singular","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s38","id":"h5-s38","source":"Hier zag men de hoofden der dorpen, en de distriktshoofden uit het Lebaksche, allen met hun gevolg, en te oordeelen naar den schoonen bastert-arabier die in zyn ryk tuig op den zilveren watertrens knabbelde, was ook een hoofd van hoogeren rang op deze plaats aanwezig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s42","id":"h5-s42","source":"Ook de kontroleur, een man van middelbaren leeftyd, die sedert eenige maanden na den dood van den vorigen adsistent-resident, als eerstopvolgende in rang het bestuur had waargenomen, was daar tegenwoordig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s67","id":"h5-s67","source":"In elke afdeeling staat een inlandsch hoofd van hoogen rang met den titel van Regent, den adsistent-resident ter-zyde."}]},{"lemma":"Rangkas-Betoeng","count":36,"glosses":["Rangkas-Betoeng"],"forms":["Rangkas-Betoeng"],"morphology":["proper noun","proper noun, singular","proper noun, place name"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s46","id":"h6-s46","source":"Een krachtig man van dertigjarigen leeftyd en flinke militaire houding, hoewel van uniform geen spoor was, trad de pendoppo in. Het was de eerste-luitenant Duclari, kommandant van 't kleine garnizoen te Rangkas-Betoeng."}]},{"lemma":"rangschikken","count":1,"glosses":["arrange"],"forms":["rangschikken"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s134","id":"h4-s134","source":"Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren."}]},{"lemma":"rangschikking","count":1,"glosses":["arrangement"],"forms":["rangschikking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s81","id":"h13-s82","source":"Maar de groote romanschryver die liever boeide door kunstige rangschikking van kleuren dan door grofheid van kleur, achtte het beneden zich zyn penseel te doopen in al het slyk en in al het bloed dat er kleefde aan den onwaardigen gunsteling van Elizabeth."}]},{"lemma":"rangverschil","count":1,"glosses":["rank difference"],"forms":["rangverschil"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s123","id":"h14-s123","source":"De verhouding tusschen hem en den kommandant van 't kleine garnizoen was alleraangenaamst, en ook in den huiselyken omgang met den kontroleur was geen spoor te ontdekken van 't rangverschil dat anders in Indie zoo vaak het verkeer styf en vervelend maakt, terwyl bovendien Havelaars zucht om hulp te verleenen waar hy maar eenigszins kon, dikwyls den Regent te-stade kwam, die dan ook zeer met zyn \"ouderen broeder\" was ingenomen. En ten-slotte bracht de lieftalligheid van mevrouw Havelaar veel toe tot het aangenaam verkeer met de weinige op de plaats aanwezige Europeanen en de Inlandsche Hoofden."}]},{"lemma":"rantsoen","count":1,"glosses":["ration"],"forms":["rantsoen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s136","id":"h14-s136","source":"Had ze niet op dat schip zich moeten vergenoegen met een klein rantsoen droge ryst en vuil water?"}]},{"lemma":"Rappat-raad","count":1,"glosses":["Rappat council"],"forms":["Rappat-raad"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s44","id":"h14-s44","source":"En hy toonde my een vonnis van den Rappat-raad te Natal waarvan hy voorzitter was, houdende: VEROORDEELING VAN ZEKEREN Si Pamaga TOT DE STRAF VAN GEESELING EN BRANDMERK, EN--ik meen--TWINTIGJARIGEN DWANGARBEID, WEGENS POGING TOT MOORD OP DEN TOEANKOE VAN NATAL."}]},{"lemma":"rapport","count":8,"glosses":["reports","report"],"forms":["rapporten","rapport"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter singular","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s112","id":"h9-s112","source":"Welnu, als hy, met die rapporten voor zich, en met het oog op God, beweert dat veel arbeids gunstig werken zal op de verovering der javaansche zielen voor het Godsryk, dan mag ik toch wel vaststellen niet zoo geheel bezyden alle waarheid te spreken, als ik zeg dat er te Lebak zeer goed koffi kan geplant worden. En, sterker nog, dat misschien het Opperwezen juist hierom alleen dien grond voor koffikultuur ongeschikt heeft gemaakt, om door den arbeid die er noodig wezen zal om een anderen grond daarheen te verleggen, de bevolking van die streek vatbaar te maken voor de zaligheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s190","id":"h14-s190","source":"Ik zou veel voorbeelden kunnen aanhalen van rapporten die den gunstigen toestand van een residentie ten-hoogste verheffen, doch te-gelyker-tyd, vooral waar de cyfers spreken, zichzelf logenstraffen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s204","id":"h14-s204","source":"Kortom, de officieele berichten van de beambten aan het Gouvernement, en dus ook de daarop gegronde rapporten aan de Regeering in 't moederland, zyn voor het grootste en belangrykste gedeelte: onwaar."}]},{"lemma":"rapporteren","count":5,"glosses":["report","reported","reports"],"forms":["rapporteeren","rapporteerde","rapporteert"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, singular"],"note":"Old spelling of modern rapporteren.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s78","id":"h18-s78","source":"Ik weifelde tusschen de keus om terstond officieel te rapporteeren, en de zucht om door zachtheid, of later zelfs door bedreigingen, dien Inlandschen Hoofdambtenaar daarvan terug te brengen, ten-einde het tweeledig doel te bereiken om dat misbruik te doen ophouden en te-gelyker-tyd dien ouden dienaar van het Gouvernement niet terstond al te streng te behandelen, vooral uit aanmerking van de slechte voorbeelden die, naar ik geloof, hem dikwyls gegeven zyn, en in-verband met de byzondere omstandigheid dat hy bezoek verwachtte van twee verwanten, de Regenten van Bandoeng en van Tjanjor, althans van den laatsten--die, naar ik meen, reeds met groot gevolg op weg is--en hy dus meer dan anders in de verzoeking was--en met het oog op den benarden staat zyner geldmiddelen, als-het-ware in de noodzakelijkheid--om door onwettige middelen te voorzien in de noodige toebereidselen voor dat bezoek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s15","id":"h19-s15","source":"Doch ik zag aan den anderen kant de sedert jaren uitgezogene, diep gedrukte bevolking, ik dacht aan de noodzakelykheid van een voorbeeld--want vele andere vexatien zal ik u te rapporteeren hebben, als niet ten-minste deze zaak door terugwerking daaraan een eind maakt--en, ik herhaal het, na ryp beraad heb ik gedaan wat ik voor plicht hield."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s38","id":"h19-s38","source":"Ik heb berouw over de dagen die ik heb laten verloopen voor ik u officieel rapporteerde, en ik vraag verschooning voor dat verzuim."}]},{"lemma":"rapsode","count":1,"glosses":["rhapsodes"],"forms":["rhapsoden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s112","id":"h3-s112","source":"Over legitimiteit van dynastien. Over de volksletterkunde in Javaansche rhapsoden."}]},{"lemma":"ras","count":3,"glosses":["races","race","breed"],"forms":["ras","rassen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s43","id":"h4-s43","source":"Over besproejing van gemeene velden. Over den invloed van de vermenging, van rassen op den geest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s173","id":"h6-s173","source":"Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en \"liefden\" in zyn dagboek staan. Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordelen, godsdienst en gelaatskleur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s47","id":"h11-s47","source":"Dat gebabbel is vervelend, want men voelt dat men dan juist drie-en-zestig voet bewondering moet gereed hebben, om niet in de oogen van sommigen doortegaan voor een Vandaal of geschäfts-reiziger ... dàt is een ras! --De Vandalen?"}]},{"lemma":"raschip","count":1,"glosses":["sailing ships"],"forms":["raschepen"],"morphology":["noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s249","id":"h11-s249","source":"Het maken van een haven te Natal streed in principe tegen 't stelsel van afsluiting, en wel verre van schepen daarheen te lokken, was 't zelfs verboden--tenzy in geval van force majeure--raschepen op de reede toetelaten."}]},{"lemma":"ratelen","count":1,"glosses":["rattling"],"forms":["raat'lend"],"morphology":["present participle, elided spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s75","id":"h8-s75","source":"Veel meer dan ginds rijst hier het hart naar boven: Men is zijn God op bergen meer nabij! Hier schiep Hijzelf altaar en tempelkoren, Nog door geen tred van 's menschen voet ontwijd, Hier doet Hij zich in 't raat'lend onweer hooren..."}]},{"lemma":"rauschen","count":1,"glosses":["murmurs"],"forms":["rausche"],"morphology":["verb, present, singular form"],"note":"The source has rausche although the plural subject Wellen would normally require rauschen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s48","id":"h10-s48","source":"Da hüpfen herbei, und lauschen Die frommen, klugen Gazellen; Und in der Ferne rausche Des heiligen Stromes Wellen..."}]},{"lemma":"ravijn","count":10,"glosses":["ravine"],"forms":["ravyn"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, neuter singular","noun, neuter, singular"],"note":"Historical spelling of modern ravijn.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s123","id":"h13-s124","source":"Havelaars erf nu was zeer groot, ja, hoe vreemd het klinke, aan een der zyden kon men 't oneindig noemen, daar het aan een ravyn grensde die zich uitstrekte tot aan de oevers van den Tjioedjoeng, de rivier die Rangkas-Betoeng, in een zyner vele bochten omsluit."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s124","id":"h13-s125","source":"Het viel moeielyk te bepalen waar 't erf van de adsistent-residents-woning ophield, en waar de gemeentegrond aanving, daar 't groot verval van water in den Tjioedjoeng die dan eens zyn oevers een gezichtsverheid terugtrok, en dan weer den ravyn vulde tot zeer naby Havelaars huis, gedurig de grenzen veranderde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s125","id":"h13-s126","source":"Deze ravyn was dan ook altyd een doorn geweest in de oogen van mevrouw Slotering, wat zeer begrypelyk is."}]},{"lemma":"razernij","count":1,"glosses":["frenzy"],"forms":["razerny"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Older spelling of razernij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s226","id":"h14-s226","source":"Moet niet de zoolang onderdrukte ontevredenheid--onderdrukt, opdat men zou kunnen voortgaan ze te loochenen!--eindelyk overslaan in woede, in wanhoop, in razerny?"}]},{"lemma":"recht","count":65,"glosses":["justice","right","rights","straight","rightly","Justice","really","downright","directly","true","Right"],"forms":["recht","rechten","Recht"],"morphology":["noun, neuter, singular","adverb","adjective, inflected","noun, plural","predicative adjective","separable verb particle","noun, neuter, singular, personified","noun, neuter singular"],"note":"The fixed expression ‘recht spreken’ means ‘to administer or pronounce justice’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s62","id":"h2-s62","source":"Ik voelde een greep in myn nek ... een tweeden greep veel lager ... ik zweefde een oogenblik ... en vóór ik recht begreep hoe de zaken stonden, was ik in de kraam van den Griek, die in verstaanbaar fransch zei dat ik een gamin was, en dat hy de policie roepen zou. Nu was ik wel dicht by het meisje, maar genoegen deed het me niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s5","id":"h4-s5","source":"Over schroefwatermolens. Over het souverein recht van gratie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s13","id":"h4-s13","source":"Over de aanspraken van den mensch op geluk. Over het recht van opstand by onderdrukking. (Dit was in 't javaansch."}]},{"lemma":"recht doen","count":1,"glosses":["do justice"],"forms":["recht-doen"],"morphology":["substantivized infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s24","id":"h15-s24","source":"Gevoelt de lezer wat er in zyn gemoed omging by 't bedenken dat hy tot recht-doen geroepen, en daarvoor verantwoordelyk was aan een hoogere macht dan de macht van een Regeering die wel dat recht voorschreef in haar wetten, maar niet altyd even gaarne daarvan de toepassing zag?"}]},{"lemma":"rechter","count":1,"glosses":["judge"],"forms":["rechter"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s26","id":"h4-s26","source":"Over persoonlyke begrippen als maatstaf der verantwoordelykheid in de zedelyke wereld. (Bespottelyk! Hy zegt dat ieder zyn eigen rechter moet wezen."}]},{"lemma":"rechterarm","count":1,"glosses":["right arm"],"forms":["rechterarm"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s108","id":"h11-s108","source":"--Neen! Binnen twee minuten voel je pyn in je rechterarm, uit sympathie met den beul die zoo lang dat zwaar stuk staal onbewegelyk omhoog moet houden."}]},{"lemma":"rechterduim","count":1,"glosses":["right thumb"],"forms":["rechterduim"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s16","id":"h9-s16","source":"En al dunner wordt de bundel bladen onder uw rechterduim, en al schraler wordt myn hoop op die omhelzing ... ja, waarachtig, ik had zelfs staat-gemaakt op een traan!"}]},{"lemma":"rechternevenman","count":1,"glosses":["right-hand neighbor"],"forms":["rechternevenman"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Rechternevenman means the neighboring man on one’s right.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s93","id":"h13-s94","source":"Ik stel u voor, te kommandeeren: \"rechts en links, formeert den kring! Ieder ete den linkerarm op van zyn rechternevenman ... marsch!\""}]},{"lemma":"rechterzijde","count":2,"glosses":["right side","right hand"],"forms":["rechterzyde"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s272","id":"h11-s272","source":"En hy zond zyn stralen naar boven, en naar beneden, naar de rechterzyde en naar de linkerzyde, en alom."}]},{"lemma":"rechtlijnig","count":1,"glosses":["straight"],"forms":["rechtlynig"],"morphology":["adverbial adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s28","id":"h17-s28","source":"Hoe dit zy, de nieuwe buffel was wel niet zoo sterk als de vorige ... wel was 't oude juk te ruim voor zyn schoft ... maar 't arme dier was gewillig als zyn voorganger die geslacht was, en al kon dan Saïdjah niet meer roemen op de kracht van zyn buffel by 't ontmoeten van Adinda's broertjes aan de grens, hy beweerde toch dat geen ander den zynen overtrof in goeden wil. En wanneer de vore niet zoo rechtlynig liep als voorheen, of als er aardklonten ondoorgesneden waren omgegaan, werkte hy dat gaarne by met zyn patjol, zooveel hy kon."}]},{"lemma":"rechtmatig","count":1,"glosses":["rightful"],"forms":["rechtmatig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s41","id":"h16-s41","source":"Ik stel hoogen prys op wetenschap die door ernstige studie in 't boekvertrek verkregen is, en vaak stond ik verbaasd over de uitgebreidheid der kennis van indische zaken, die sommigen toonen te bezitten zonder ooit indischen grond betreden te hebben. Zoodra nu een gewezen Gouverneur-generaal blyken geeft zich zulke kennis te hebben eigen gemaakt op die wyze, behoort men voor hem den eerbied te gevoelen die 't rechtmatig loon is van veeljarigen nauwgezetten vruchtbaren arbeid."}]},{"lemma":"rechts","count":8,"glosses":["right","to the right"],"forms":["rechts"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s78","id":"h2-s78","source":"Ik meende dat hy rechts zou gaan, en zei dat ik links moest. Doch zie, hy ging ook links, en ik kon dus niet vermyden in gesprek te treden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s186","id":"h11-s186","source":"Het land schoof langzaam naast ons weg, en kleiner en kleiner werd de Ophir rechts achter ons."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s93","id":"h13-s94","source":"Ik stel u voor, te kommandeeren: \"rechts en links, formeert den kring! Ieder ete den linkerarm op van zyn rechternevenman ... marsch!\""}]},{"lemma":"rechts afslaan","count":1,"glosses":["turn off right"],"forms":["rechts-af-slaan"],"morphology":["verb, infinitive, separable compound with directional adverb"],"note":"The historical hyphenation corresponds to modern rechts afslaan.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s80","id":"h2-s80","source":"Ik had daar niets tegen, maar vond er niets belangryks in. By de Kapelsteeg--ik ga anders nooit door die steeg, omdat het voor een fatsoenlyk man niet staat, vind ik--maar ditmaal wilde ik by de Kapelsteeg rechts-af-slaan."}]},{"lemma":"rechtschapen","count":1,"glosses":["upright"],"forms":["rechtschapen"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s56","id":"h16-s56","source":"Op den voorgrond stellende dat al de personen die daarvoor worden in aanmerking gebracht, rechtschapen zyn, en in 't bezit van een bevattingsvermogen dat hen eenigermate zal in-staat stellen te leeren wat ze zullen moeten weten, houd ik 't voor hoofdzaak dat men met eenig gegrond vertrouwen van hen de vermyding kunne verwachten van die aanmatigende betwetery in 't begin, en vooral van die apathische slaperigheid in de laatste jaren van hun bestuur."}]},{"lemma":"rechtschapenheid","count":1,"glosses":["integrity"],"forms":["rechtschapenheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s235","id":"h20-s235","source":"Dan zou ik aan dat Volk een plaats vragen in de Vertegenwoordiging al ware 't alleen om te protesteeren tegen certifikaten van rechtschapenheid, die door Indische specialiteiten vice versa worden uitgereikt misschien om op 't vreemd denkbeeld te brengen dat men zelf waarde hecht aan die hoedanigheid ..."}]},{"lemma":"rechtsdwaling","count":1,"glosses":["miscarriage of justice"],"forms":["rechtsdwaling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s83","id":"h14-s83","source":"Ik meende dat de generaal, overtuigd van Si Pamaga's onschuld, zich liet meesleepen door de achtenswaardige zucht om een onschuldig slachtoffer te redden van de gevolgen eener rechtsdwaling, voor-zoo-ver dit na de geeseling en 't brandmerk nog mogelyk was."}]},{"lemma":"rechtspreken","count":1,"glosses":["administer"],"forms":["spreken"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s132","id":"h7-s132","source":"Is 't niet inderdaad bespottelyk, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart? Wy gelooven van Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben, al had hy by \"God Almachtig\" het tegendeel beloofd."}]},{"lemma":"rechtsraad","count":2,"glosses":["council of justice","court of justice"],"forms":["rechtsraad","Rechtsraad"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s56","id":"h13-s56","source":"Nadat de rechtsraad, die blykbaar met de zaak verlegen was, den uitweg had gevonden zich onbevoegd te verklaren, omdat vervolgingen wegens misdryf in dienstbetrekking, niet mogen plaats hebben dan op machtiging van de Regeering te Batavia, hield my de generaal, zooals ik zeide, negen maanden te Padang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s75","id":"h14-s75","source":"Of nu Soetan Salim en myn voorganger pressie hebben uitgeoefend op den natalschen Rechtsraad om Si Pamaga schuldig te verklaren, is my onbekend. Maar wel weet ik dat de generaal Vandamme pressie heeft uitgeoefend op de verklaringen die 's mans onschuld moesten bewyzen."}]},{"lemma":"rechtstoestand","count":1,"glosses":["condition of rights"],"forms":["rechtstoestand"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s89","id":"h7-s89","source":"De europesche maatschappy in Nederlandsch Indiën is vry scherp in twee deelen gesplitst: de eigenlyke Europeanen, en dezulken die--hoezeer wettelyk in geheel denzelfden rechtstoestand verkeerende--niet in Europa geboren zyn, en min of meer inlandsch bloed in de aderen hebben."}]},{"lemma":"rechtstreeks","count":9,"glosses":["directly","direct"],"forms":["rechtstreeks","rechtstreeksch"],"morphology":["adverb","adjective, attributive","adjective, uninflected"],"note":"Historical spelling of modern rechtstreeks.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s49","id":"h5-s49","source":"Een gedeelte bestaat uit stammen welker vorsten en vorstjes de opperheerschappy van Nederland als suzerein erkend hebben, doch waarby nog altyd het rechtstreeksch bestuur, in meer of minder mate gebleven is in handen van de ingeboren Hoofden zelf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s50","id":"h5-s50","source":"Een ander gedeelte, waartoe--met een zeer kleine, wellicht maar schynbare, uitzondering--geheel Java behoort, is rechtstreeks onderworpen aan Nederland."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s60","id":"h5-s60","source":"By behandeling evenwel der zaken van politieken aard, wenden zich deze beambten rechtstreeks tot den Gouverneur-generaal."}]},{"lemma":"rechtsuit","count":1,"glosses":["rightward"],"forms":["rechts-uit"],"morphology":["adverb"],"note":"Historical hyphenation of modern rechtsuit.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s113","id":"h13-s114","source":"We nummeren die vakken, beginnende van den linker-bovenhoek rechts-uit, zoodat vier onder één kome, vyf onder twee, en zoo vervolgens."}]},{"lemma":"rechtsvordering","count":2,"glosses":["Procedure","procedure"],"forms":["Rechtsvordering","rechtsvordering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s92","id":"h3-s92","source":"Over de Civiele Rechtsvordering, in zaken van koophandel. Over SIRIUS als middelpunt van een zonnestelsel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s15","id":"h4-s15","source":"Over eenige punten in de krimineele rechtsvordering. Over het recht van een volk, te eischen dat de opgebrachte belasting ten-zynen-behoeve worde aangewend. (Dat was weer in 't javaansch.)"}]},{"lemma":"rechtswezen","count":1,"glosses":["justice system"],"forms":["rechtswezen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s66","id":"h5-s66","source":"Onder dezen weder wordt het bestuur uitgeoefend door kontroleurs, opzieners en een tal van andere beambten die noodig zyn voor de inning der belastingen, voor het toezicht over den landbouw, voor het oprichten van gebouwen, voor de waterstaats-werken, voor de policie en voor het rechtswezen."}]},{"lemma":"rechtuit","count":2,"glosses":["straight on","straightforwardly"],"forms":["rechtuit"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s81","id":"h2-s81","source":"Ik wachtte tot wy dat straatje byna voorby waren, om goed te doen blyken dat zyn weg rechtuit leidde, en toen zei ik zeer beleefd ... want beleefd ben ik altyd, men kan nooit weten hoe men later iemand noodig heeft:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s64","id":"h15-s64","source":"Wanneer de lezer klagen mocht dat ik hem ophoud met een korrespondentie over de pryzen van houtwerken, waarmee hy schynbaar niet te maken heeft, moet ik hem verzoeken niet onopgemerkt te laten dat hier eigenlyk spraak is van geheel iets anders, van den toestand namelyk der ambtelyke Indische huishouding, en dat de brief dien ik meedeel niet alleen een straal van licht te meer werpt op 't kunstmatig optimismus waarvan ik gesproken heb, maar tevens de moeielykheden schetst, waarmee iemand te kampen had die zooals Havelaar rechtuit en zonder omzien zyn weg wilde gaan."}]},{"lemma":"rechtvaardig","count":13,"glosses":["just","righteous man","justly","righteous"],"forms":["rechtvaardig","rechtvaardige","rechtvaardigen"],"morphology":["adjective","predicative adjective","adjective, predicative","substantivized adjective, masculine, singular, genitive","adverb","nominalized adjective, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s90","id":"h8-s90","source":"Wy allen staan in dienst des Konings van Nederland. Maar Hy, die rechtvaardig is, en wil dat wy onzen plicht doen, is vèr van hier."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s92","id":"h8-s92","source":"De Groote-Heer te Buitenzorg is rechtvaardig, en wil dat ieder zyn plicht doe. Maar ook deze, machtig als hy is, en gebiedende over al wat gezag heeft in de steden en over allen die in de dorpen de oudsten zyn, en beschikkende over de macht des legers en over de schepen die op zee varen ook hy kan niet zien waar onrecht gepleegd is, want het onrecht blyft verre van hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s97","id":"h8-s97","source":"En ik, die gisteren den Almachtigen God tot getuige nam dat ik rechtvaardig zou zyn en goedertieren, dat ik recht zou doen zonder vrees en zonder haat, dat ik zal zyn: \"een goed adsistent-resident\" ... ook ik wensch te doen wat myn plicht is."}]},{"lemma":"rechtvaardige","count":1,"glosses":["the righteous"],"forms":["rechtvaardigen"],"morphology":["substantivized adjective, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s86","id":"h9-s86","source":"Yst ge niet by dit tafereel? Krimpt uw hart niet in-een by het bedenken wat het lot wezen zal van al die dwazen, zoodra de bazuine schallen zal, die de dooden oproept ter scheiding van rechtvaardigen en onrechtvaardigen?"}]},{"lemma":"rechtvaardigen","count":3,"glosses":["justify","justifies"],"forms":["rechtvaardigen","rechtvaardigt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s120","id":"h14-s120","source":"Ik hoop echter dat het meegedeelde voldoende wezen zal om eenigermate de beschryving te rechtvaardigen, die ik van Havelaars inborst en hoedanigheden gegeven heb, en dat de lezer niet geheel zonder belangstelling de lotgevallen zal gadeslaan, die hem en de zynen wachtten te Rangkas-Betoeng."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s50","id":"h16-s50","source":"En zonder te spreken van hen \"die zulke hooge betrekkingen in Indie vervulden\" het is inderdaad vreemd hoe men meermalen waarde toekent aan de meening van personen die volstrekt niets bezitten wat die toekenning rechtvaardigt dan de \"herinnering aan een zóóveeljarig verblyf in die gewesten.\" Dit is te meer zonderling omdat zy die gewicht hechten aan dusdanigen bewysgrond, toch niet gereedelyk alles zouden aannemen wat hun by-voorbeeld zou gezegd worden over de huishouding des nederlandschen staats, door ieder die aantoonde dat hy veertig of vyftig jaren in Nederland gewoond had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s39","id":"h19-s39","source":"Ik neem de vryheid u te verzoeken my in de gelegenheid te stellen myn schryven van gisteren te rechtvaardigen, en my te vrywaren voor de mislukking myner pogingen om de afdeeling Lebak te bevryden van de wormen die sedert menschen-geheugenis knagen aan haar welvaart."}]},{"lemma":"rechtvaardigheid","count":7,"glosses":["justice","righteousness","Justice","the justice"],"forms":["rechtvaardigheid","Rechtvaardigheid","derechtvaardigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, with fused article"],"note":"The printed form fuses de and rechtvaardigheid into one token.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s151","id":"h5-s151","source":"Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers ... zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s93","id":"h8-s93","source":"En de resident te Serang, die heer is over de landstreek Bantam, waar vyf-maal-honderd-duizend menschen wonen, wil dat er recht geschiede in zyn gebied, en dat er rechtvaardigheid heersche in de landschappen die hem gehoorzamen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s77","id":"h12-s77","source":"Ik maakte dat ding omdat hy zooveel ambtenaren suspendeerde. Er waren er op Padang zeker zeven of acht die hy met meer of min rechtvaardigheid in hun ambten geschorst had, en velen onder hen verdienden 't veel minder dan ik."}]},{"lemma":"rechtzinnigheid","count":1,"glosses":["orthodoxy"],"forms":["rechtzinnigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s147","id":"h16-s147","source":"Want Wawelaar zelf heeft gezegd, dat God alles zóó bestiert, dat rechtzinnigheid tot rykdom voert."}]},{"lemma":"reciteren","count":3,"glosses":["recited"],"forms":["gereciteerd","reciteerde"],"morphology":["verb, participle","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s13","id":"h3-s13","source":"Wàt dàn? Hy had haar niet geknepen, hy had gereciteerd, daar hebt ge 't."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s22","id":"h3-s22","source":"Toen reciteerde Frits een ding dat van nonsens aan-één hing. Neen 't hing niet aan-een."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s29","id":"h3-s29","source":"Later vroeg my de uitgever of ik hier niet by voegen wilde, wat Frits gereciteerd had. Ik wil 't wel doen, mits men wete dat ik me niet ophoud met zulke dingen."}]},{"lemma":"recommanderen","count":1,"glosses":["take leave"],"forms":["rekommandeer"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":"In zich recommanderen, an old-fashioned expression meaning ‘take one’s leave.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s83","id":"h2-s83","source":"En ... èn ... èn ... ik rekommandeer me! Ik moet hierin."}]},{"lemma":"redacteur","count":1,"glosses":["editor"],"forms":["redakteur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s167","id":"h12-s167","source":"Het stond onder de bescherming van de Regeering--de redakteur was ambtenaar by de algemeene Sekretarie--en hierom werden de inteekeningsgelden in 's lands kas gestort."}]},{"lemma":"redactie","count":1,"glosses":["editorial office"],"forms":["redaktie"],"morphology":["noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":"Redaktie is an older spelling of redactie.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s175","id":"h12-s175","source":"Maar toen ik later te Batavia by de redaktie van den Kopiist myn twintig gulden kwam brengen, was ik niets schuldig."}]},{"lemma":"redden","count":18,"glosses":["save","saved","rescue","rescued","to save","extricated"],"forms":["redden","gered","redde","geredde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","past participle","verb, participle","verb, past, singular","participial adjective, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s61","id":"h1-s61","source":"En nog meer leugens op het tooneel. Als de held met zyn styven komediestap weggaat om 't verdrukte vaderland te redden, waarom gaat dan de dubbele achterdeur altyd vanzelf open?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s67","id":"h2-s67","source":"Nog zie 'k zyn oogen flikkeren--anders zagen ze flauw--hy gaf den Griek een vuistslag, en ik was gered. Later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft, maar omdat ik een vast principe heb, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan, ben ik terstond weggeloopen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s70","id":"h6-s70","source":"Ik noem iemand die in 't water springt om een hond te redden van de haaien, een gek."}]},{"lemma":"redding","count":2,"glosses":["deliverance","Rescue"],"forms":["redding","Redding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s90","id":"h18-s90","source":"Ten-slotte heb ik de eer--ten-overvloede voor u, die de Afdeeling Lebak beter kent dan my nog mogelyk is--de verzekering te geven dat uit een politiek oogpunt de streng rechtvaardige behandeling dezer zaak geen het minste bezwaar heeft, en dat ik eer voor gevaar zou beducht zyn als ze niet tot klaarheid gebracht werd. Want ik ben geïnformeerd dat de geringe man die, naar een getuige my zeide, poessing is van de vexatie, reeds lang naar redding uitziet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s245","id":"h20-s245","source":"Redding en hulp, op wettelyken weg, waar het kan ... op wettigen weg van geweld, waar het moet."}]},{"lemma":"rede","count":12,"glosses":["roadstead","discourse","question","speech","roadsteads"],"forms":["rede","reede","ree","reeden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":"Reede is the historical spelling of rede, a sheltered roadstead.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s119","id":"h6-s119","source":"Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren--ik zal 't zoo weinig mogelyk doen--die inderdaad een manier van spreken had, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken, dat het me moeielyk valt dat weertegeven, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s122","id":"h6-s122","source":"Men viel er dan ook dikwyls over. Want gewoonlyk, als men begonnen was te antwoorden in de goedige meening dat de zin uit was, en dat hy de aanvulling van 't ontbrekende aan de scherpzinnigheid van zyn toehoorder overliet, kwamen de nog ontbrekende woorden als trainards van een geslagen leger achteraan, en deden u gevoelen dat ge hem in de rede waart gevallen, wat altyd onaangenaam is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s71","id":"h9-s71","source":"Zóó heb ik gesproken, en ik ben overtuigd dat ik indruk op hem gemaakt heb, vooral daar dominee Wawelaar tot onderwerp van zyn rede had gekozen: de liefde Gods, blykbaar uit Zyn toorn tegen ongeloovigen, naar aanleiding van Samuels berisping aan Saul: Sam."}]},{"lemma":"redekunstig","count":1,"glosses":["rhetorical"],"forms":["redekunstig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s121","id":"h6-s121","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben. Maar al dat afbrokkelen, dat stooterige en hobbelige, maakte het aanhooren lastig."}]},{"lemma":"redelijk","count":4,"glosses":["reasonably","fairly","tolerably"],"forms":["redelyk"],"morphology":["adverb"],"note":"Redelyk is the nineteenth-century spelling of redelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s114","id":"h9-s114","source":"Zie eens hoe de eenvoudige en nederige Wawelaar, zonder wysheid naar den mensch--de man heeft nooit een voet op de beurs gezet--maar voorgelicht door het Evangelie dat een lamp op zyn pad is, my, makelaar in koffi, daar op-eenmaal een wenk geeft, die voor heel Nederland belangryk is niet alleen, maar die my in-staat zal stellen, als Frits goed oppast--hy heeft redelyk stil gezeten in de kerk--wellicht vyf jaren vroeger naar Driebergen te gaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s20","id":"h14-s20","source":"Dit is dan ook de reden, Verbrugge, waarom ik geen vreemdeling ben in de zaken van Lebak, en dat ik redelyk veel wist van wat hier omgaat, voor ik dacht hier ooit te zullen geplaatst worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s126","id":"h16-s126","source":"Ik was redelyk tevreden geweest over zyn stilzitten in de kerk."}]},{"lemma":"reden","count":27,"glosses":["reason","reasons"],"forms":["reden","redenen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, plural","noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s69","id":"h2-s69","source":"Ziedaar de reden waarom zyn trekken me zoo aan reukwerk herinnerden, en hoe men in Amsterdam twist kan krygen met een Griek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s89","id":"h5-s89","source":"Er moeten al zeer gewichtige redenen bestaan, voor er van dezen regel wordt afgeweken, en waar dit het geval wezen mocht, kiest men toch gewoonlyk den opvolger uit de leden van dezelfde familie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s180","id":"h7-s180","source":"Maar nog een reden van geheel anderen aard verontschuldigde hare en zyne schynbare zorgeloosheid."}]},{"lemma":"redenaar","count":1,"glosses":["orators"],"forms":["redenaars"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s68","id":"h8-s68","source":"Zyn beelden, die altyd genomen waren uit het leven dat hem omringde, waren voor hem werkelyk hulpmiddelen tot begrypelyk maken van wat hy bedoelde, en niet, zooals vaak geschiedt, lastige aanhangsels die de zinsneden der redenaars bezwaren, zonder eenige duidelykheid toetevoegen aan 't begrip der zaak die men voorgeeft toetelichten."}]},{"lemma":"redenering","count":6,"glosses":["reasoning","reasonings"],"forms":["redeneering","redeneeringen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, feminine, singular"],"note":"Old spelling of modern redeneringen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s80","id":"h3-s80","source":"Maar dit was eigenlyk meer uit een soort van wrevel, en uit zekeren aandrang om de geleerdheid die voor my lag, in 't latyn aantespreken, dan wel omdat ik het precies meende. Want, waar ik 't een of ander stuk wat langer inzag, moest ik erkennen dat de schryver me toescheen wel op de hoogte van zyn taak te staan, en zelfs dat hy een groote soliditeit in zyn redeneeringen aan den dag legde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s38","id":"h7-s38","source":"De vlugheid van zyn geest deed hem in gesprekken meermalen eenige schakels der redeneering overslaan, en hoe geleidelyk ook deze overgang plaats vond in zyn gedachten, was het toch iemand die minder vlug was, of niet gewoon aan zyn vlugheid, niet euvel te duiden wanneer men by zulk een gelegenheid hem aanstaarde met de onuitgesproken vraag op de lippen: ben je gek ... of hoe is het?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s9","id":"h8-s9","source":"Het is waar dat hyzelf, die by zulke gelegenheid sprak als een apostel, als een ziener, later niet juist wist hoe hy gesproken had, en zyn welsprekendheid had dan ook meer de eigenschap van te verbazen en te treffen, dan door bondigheid van redeneering te overtuigen."}]},{"lemma":"redevoering","count":2,"glosses":["discourse","speeches"],"forms":["redevoering","redevoeringen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s77","id":"h9-s77","source":"Want ik houd me aan Jezus Christus, en dien gekruist, en dit zal elk fatsoenlyk lezer ook wel doen. Zoowel omdat ik uit Wawelaars redevoering myn meening heb geput omtrent het ongeoorloofde der intrekking van de koffikultuur te Lebak, waarop ik straks zal terugkomen, als omdat ik als eerlyk man niet wil, dat de lezer volstrekt niets ontvange voor zyn geld, zal ik hier eenige brokstukken uit de preek meedeelen, die al byzonder treffend waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s39","id":"h16-s39","source":"Wie nederlandsch Indie alleen kent van Java, kan zich evenmin een juist denkbeeld vormen van den Maleier, den Amboinees, den Battah, den Alfoer, den Timorees, den Dajak, den Boegie, of den Makassaar, alsof hy nooit Europa verlaten had, en 't is voor iemand die in de gelegenheid was 't onderscheid tusschen deze volkeren waartenemen, dikwyls vermakelyk om de gesprekken aantehooren--grappig en bedroevend tevens, de redevoeringen te lezen!--van personen die hun kennis der indische zaken opdeden te Batavia of te Buitenzorg."}]},{"lemma":"ree","count":2,"glosses":["roadstead"],"forms":["ree"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s192","id":"h11-s192","source":"Ge vraagt waarom toch de O Die Natals ree bespoelt, Schoon elders minzaam en gedwee, Ontstuimig slechts op Natals ree, Gedurig kookt en woelt?"}]},{"lemma":"reeds","count":110,"glosses":["already","Already","even"],"forms":["reeds","Reeds"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s69","id":"h1-s69","source":"Daar is by-voorbeeld Lukas, onze pakhuisknecht, die reeds by den vader van Last & Co heeft gewerkt--de firma was toen Last & Meyer, maar de Meyers zyn er lang uit--dàt was dan toch wel een deugdzaam man."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s43","id":"h2-s43","source":"Denk nu niet dat ik ooit door zeeroovers ben genomen geweest, of dat ik twist heb gehad in den Levant. Ik heb u reeds gezegd dat ik na myn trouwen, met myn vrouw naar den Haag ben gegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s78","id":"h3-s78","source":"Ik erken--want ik houd van de waarheid--dat ik, die altyd in koffi gedaan heb, niet in staat ben de waarde van alles te beoordeelen, maar, ook zonder deze beoordeeling, de lyst der opschriften alleen was reeds kurieus."}]},{"lemma":"reeks","count":2,"glosses":["series"],"forms":["reeks"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s163","id":"h6-s163","source":"En, omgekeerd, hoe velen ondergaan een reeks van aandoeningen, zonder dat de uiterlyke omstandigheden hiertoe schenen aanleiding te geven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s55","id":"h11-s55","source":"Daar nu onze schoonheidszucht niet voldaan is met één blik op iets schoons, maar behoefte heeft aan een reeks van opvolgende blikken, op de beweging van het schoone, lyden wy aan iets onvoldaans by 't aanschouwen van die soort van kunstwerken, en daarom beweer ik dat een schoone vrouw--mits geen portretschoonheid die stilstaat--het naast komt aan het ideaal van 't goddelyke."}]},{"lemma":"refrein","count":1,"glosses":["refrains"],"forms":["refreinen"],"morphology":["noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s241","id":"h20-s241","source":"En er zouden in alle hoofdsteden liederen worden gezongen met refreinen als dit: er ligt een roofstaat aan de zee, tusschen Oostfriesland en de Schelde!"}]},{"lemma":"regel","count":21,"glosses":["lines","line","rule","rules","the rule"],"forms":["regels","regel","regelen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, common gender singular","noun, masculine, plural","noun, common gender plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s33","id":"h1-s33","source":"Maar als 't kwartier voor drieën is, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet, zeggen: \"de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën.\" De verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden. Het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen, of de lucht mag niet guur zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"}]},{"lemma":"regelen","count":6,"glosses":["settled","ordered","to arrange","regulating"],"forms":["geregeld","regelen"],"morphology":["adjective, past participial","participial adjective","verb, participle","verb, infinitive","nominalized verb, infinitive","past participial adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s81","id":"h7-s81","source":"De resident knikte, als vond hy het goed dat die zaak dus geregeld was, en daar het spreken zoo moeielyk viel, brak men 't gesprek af."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s161","id":"h7-s161","source":"Ze zouden immers leven van de helft, van een derde zyner inkomsten? Misschien ook, ja waarschynlyk, zou hy spoedig resident worden, en dan werd alles makkelyk geregeld in weinig tyds ..."}]},{"lemma":"regen","count":7,"glosses":["rain"],"forms":["regen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s19","id":"h6-s19","source":"Hoe dit zy, Verbrugge begon met een banale opmerking over 't weêr en den regen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s22","id":"h6-s22","source":"Maar wat hy over den regen gezegd had, wist de Regent ook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s25","id":"h6-s25","source":"--De weg zal moeielyk zyn na zooveel regen, zei de Regent, als om 't lang wachten verklaarbaar te maken, terwyl hy een betelblad met kalk bestreek."}]},{"lemma":"regenen","count":2,"glosses":["rained"],"forms":["regende"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s279","id":"h11-s279","source":"En de wolk regende in groote druppen op het aardryk, en deed de rivieren zwellen, en banjirs voerden de kudden weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s287","id":"h11-s287","source":"En hy wèrd rots, en bewoog niet als de zon scheen, en niet als het regende."}]},{"lemma":"regenscherm","count":1,"glosses":["umbrella"],"forms":["regenscherm"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s44","id":"h5-s44","source":"Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak."}]},{"lemma":"regent","count":139,"glosses":["Regent","Regents","Regent's","regents","regent"],"forms":["Regent","Regenten","Regents","regent","regenten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular","noun, masculine, singular","noun, common gender, plural","noun, common gender, singular, genitive","noun, plural","noun, masculine singular, genitive","noun, common gender, singular, title","noun, masculine, plural","noun used as title, singular","noun, masculine plural","noun, common gender singular","noun, masculine singular, title","noun, common gender, genitive singular"],"note":"Here Regent is the title of an indigenous regional ruler in the Dutch East Indies.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s48","id":"h4-s48","source":"Over de verhouding der europesche ambtenaren tot de Regenten op Java. (Hiervan komt een-en-ander in myn boek.) Over het wonen in kelders, te Amsterdam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s40","id":"h5-s40","source":"De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s43","id":"h5-s43","source":"Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af."}]},{"lemma":"Regent","count":3,"glosses":["Regent"],"forms":["Regent"],"morphology":["title noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s163","id":"h8-s163","source":"Daar de etikette niet toeliet den Djaksa een plaats aantebieden in tegenwoordigheid van den Regent, nam hy afscheid, en men was eenigen tyd by-een zonder iets aanteroeren dat betrekking had op den \"dienst.\" Maar op-eenmaal--en dus in stryd met den zoo uitermate hoffelyken volksaard --vroeg de Regent of zekere gelden die de belasting-kollekteur te-goed had, niet konden worden uitbetaald?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s166","id":"h8-s166","source":"Maar er bleek dat dit hem niet belette op 't gelaat van den Regent te lezen dat Verbrugge's antwoord hem niet aanstond."}]},{"lemma":"regentengeslacht","count":1,"glosses":["Regent families"],"forms":["Regentengeslachten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s78","id":"h20-s78","source":"In die onderzoekingen hebt gij aanleiding gevonden, zonder zelfs uwe beschuldigingen tegen dat Hoofd door feiten, veel minder bewijzen te staven, tot het doen van voorstellen, die de strekking hadden een Inlandsch Ambtenaar van de stempel van den Regent van Lebak, een zestigjarigen doch nog ijverigen Landsdienaar, aan naburige aanzienlijke Regentengeslachten vermaagschapt, en omtrent wien steeds gunstige getuigenissen waren uitgebracht, aan eene hem moreel geheel vernietigende bejegening te onderwerpen."}]},{"lemma":"regentschap","count":9,"glosses":["regency","regencies","Regencies"],"forms":["regentschap","regentschappen","Regentschappen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, plural","proper noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s65","id":"h5-s65","source":"Het kent slechts den Resident, en de beambten die onder hem het besturen. Een dusdanige residentie--er zyn er, die byna een millioen zielen bevatten--is verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s93","id":"h5-s93","source":"Bovendien is de Regent, als vertegenwoordiger van 't javaansch element eener landstreek, en verondersteld wordende te spreken uit naam der honderd- of meer duizend zielen, die zyn regentschap bevolken, ook in de oogen van 't Gouvernement een veel belangryker persoon, dan de eenvoudige europesche beambte, wiens ontevredenheid niet behoeft gevreesd te worden, daar men voor hem vele anderen in de plaats bekomen kan, terwyl de minder goede stemming van een Regent wellicht de kiem zou kunnen worden van beroering of opstand. Uit dit alles vloeit dus de vreemde omstandigheid voort, dat eigenlyk de mindere den meerdere beveelt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s114","id":"h5-s114","source":"Vervolgens, een vaste som als schadeloosstelling voor afgekochte rechten die overgegaan zyn op 't nederlandsch bestuur. Ten-derde, een belooning in evenredigheid met de hoeveelheid der in hun regentschap voortgebrachte produkten, als koffi, suiker, indigo, kaneel, enz."}]},{"lemma":"regeren","count":6,"glosses":["governed","governs","reigning","ruled","rules"],"forms":["regeert","geregeerd","regeerende","regeerde"],"morphology":["verb, present, singular","present participle, inflected","verb, participle","verb, past participle","verb, past, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s54","id":"h5-s54","source":"De afstammelingen zyner vorige vorsten en heeren zyn nederlandsche beambten. Ze worden aangesteld, verplaatst, bevorderd, door den Gouverneur-generaal die in-naam van den Koning regeert."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s61","id":"h5-s61","source":"De benaming Resident is herkomstig uit den tyd toen Nederland nog slechts middelyk als leenheer de bevolking beheerschte, en zich aan de hoven der nog regeerende Vorsten door Residenten liet vertegenwoordigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s68","id":"h5-s68","source":"Zoodanig Regent, hoewel zyn verhouding tot het bestuur en zyn werkkring geheel die is van een bezoldigd beambte, behoort altyd tot den hoogen adel des lands, en dikwyls tot de familie der vorsten die vroeger in dat landschap of in de nabuurschap onafhankelyk geregeerd hebben."}]},{"lemma":"regering","count":57,"glosses":["Government","reigns"],"forms":["Regeering","regeeringen","Regering"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine singular","noun, common gender, singular, historical spelling","noun, plural","proper noun, singular","noun, common gender singular"],"note":"Historical spelling of modern “regering.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s109","id":"h3-s109","source":"Over de plichten van de Regeering omtrent publieke vermakelijkheden. Over de overeenstemming tusschen de schotsche en friesche talen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s23","id":"h5-s23","source":"Onveranderlyk zyn ze van heterogeene bouworde. Het corps de logis dagteekent altyd van eenige regeeringen vroeger dan de aanhechtsels die onder dezen of genen lateren koning daarby zyn gevoegd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s123","id":"h5-s123","source":"De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt."}]},{"lemma":"regeringscommissaris","count":3,"glosses":["Government Commissioner"],"forms":["Regeeringskommissaris"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern regeringscommissaris.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s11","id":"h14-s11","source":"Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s13","id":"h14-s13","source":"Met weerzin gaf de Regeeringskommissaris toe, en wel op de herhaalde betuigingen van den generaal dat hy persoonlijk zich tot borg stelde voor Jang di Pertoean's trouw."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s41","id":"h14-s41","source":"Dit was voor den generaal des te belangryker, omdat inmiddels de zoo-even bedoelde Regeeringskommissaris zelf Gouverneur-generaal was geworden, en hem dus hoogstwaarschynlyk uit zyn gouvernement zou hebben teruggeroepen, uit verstoordheid over 't ongegrond vertrouwen op Jang di Pertoean, en over de hierop steunende hoofdigheid waarmee de generaal zich tegen 't ontruimen van de Oostkust verzet had."}]},{"lemma":"registratie","count":1,"glosses":["registration"],"forms":["registratie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s96","id":"h3-s96","source":"Over het schynbaar overwicht der westersche beschaving. Over kadaster, registratie en zegel."}]},{"lemma":"reichen","count":1,"glosses":["reach"],"forms":["reichst"],"morphology":["verb, present, second-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s308","id":"h14-s308","source":"Doch 's ist zu weit Für deine kleine Hand: du reichst so hoch nicht. --Kann Er die Sterne fangen mit der Hand?"}]},{"lemma":"reiken","count":7,"glosses":["reach","reached","reached out","gave","handing","handed"],"forms":["reikte","reiken"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, past, third-person singular","verbal noun, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s167","id":"h4-s167","source":"Zyn wyd broekje reikte ter-nauwernood tot de helft van de dy, en de beentjes waren bloot van daar tot aan den enkel. Heel indecent, vind ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s55","id":"h7-s55","source":"Hierop reikte hy aan Verbrugge de hand, en deze, met hem terugkeerende naar de tafel waar de resident, de Adhipatti en mevrouw Havelaar gezeten waren, voelde reeds iets beter dan vyf minuten vroeger, dat \"die Havelaar zoo gek niet was\" als de kommandant meende. Verbrugge was volstrekt niet misdeeld van verstand, en hy die de afdeeling Lebak kende, nagenoeg zoo goed als een zoo groote landstreek, waar niets gedrukt wordt, door één persoon gekend worden kàn, begon intezien dat er toch verband was tusschen de schynbaar niet samenhangende vragen van Havelaar, en tevens dat de nieuwe adsistent-resident, hoezeer hy nooit de afdeeling betreden had, iets wist van wat er omging."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s134","id":"h7-s134","source":"Hy reikte ieder de hand, en de \"installatie\" was afgeloopen. Men gebruikte ten-huize van den Adhipatti 't middagmaal, waartoe ook de kommandant Duclari genoodigd was."}]},{"lemma":"rein","count":1,"glosses":["pure"],"forms":["reinen"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s40","id":"h3-s40","source":"Heel myn leven Scheen my door die liefde schoon. 'k Zag in haar een eerekroon, Als een eindloon van myn streven, My door God ten doel gegeven. Zalig door den reinen schat Die Zyn zorg my toegewogen, Die Zyn gunst geschonken had, Dankte ik met een traan in de oogen."}]},{"lemma":"reinhouden","count":1,"glosses":["keeping clean"],"forms":["reinhouden"],"morphology":["nominalized infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s126","id":"h13-s127","source":"De plantengroei, reeds overal elders in Indie zoo snel, was op die plaats door de telkens achtergelaten slib byzonder welig, zóó zelfs dat, al had het op- of afloopen des waters plaats gehad met een kracht die 't kreupelhout ontwortelde en meevoerde, er maar zeer weinig tyds noodig was om den grond weer te bedekken met al de ruigte die 't reinhouden van het erf, ook in de onmiddellyke nabyheid van 't huis, zoo moeielyk maakte."}]},{"lemma":"reinigen","count":3,"glosses":["clear","cleared","clean"],"forms":["reinigen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s144","id":"h5-s144","source":"Indien de aloen-aloen voor de woning van den Regent in verwilderden staat lag, zou de nabywonende bevolking hierover beschaamd wezen, en er ware veel gezags noodig om haar te beletten dat plein van onkruid te reinigen, en het te brengen in een staat die met den rang des Regents overeenstemt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s143","id":"h14-s143","source":"Indien echter Havelaar had kunnen besluiten zyn erf van onkruid te doen reinigen tot aan den rand van den ravyn toe, zouden toch wel de slangen zich van-tyd tot-tyd in den tuin vertoond hebben, maar niet in zóó grooten getale als dit nu 't geval was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s181","id":"h18-s182","source":"Wat die paarden liepen! Op de Weesperstraat, waar 't altyd zoo vuil is, vloog de modder rechts en links huizenhoog, en, alsof weer 't spel sprak, daar liep die schooierige Sjaalman, in gebogen houding, met gebukt hoofd, en ik zag hoe hy met de mouw van zyn kaal jasje, zyn bleek gelaat trachtte te reinigen van de spatten."}]},{"lemma":"reis","count":13,"glosses":["journey","travels","voyage"],"forms":["reis","reizen","reize"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, singular, archaic inflected form"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s29","id":"h2-s29","source":"In-plaats van een behoorlyken winterjas, hing hem een soort van sjaal over den schouder--Frits zegt \"shawl\" maar dit doe ik niet--alsof hy zoo van de reis kwam. Ik meende een klant te zien, en gaf hem een adreskaartje: Last & Co, makelaars in koffi, Lauriergracht N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s141","id":"h7-s141","source":"Max en \"zyn Tine\" waren eerst onlangs van een reis naar Europa teruggekeerd, en gevoelden zich vermoeid van wat ik eens zeer eigenaardig een koffertjes-leven heb hooren noemen. Zy achtten zich dus gelukkig, na veel omzwervens eindelyk weder eens een plek te bewonen waar zy zouden te-huis behooren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s142","id":"h7-s142","source":"Vóór hun reis naar Europa, was Havelaar adsistent-resident van Amboina geweest, waar hy met veel moeielykheden had te stryden gehad, omdat de bevolking van dat eiland in een gistenden en oproerigen toestand verkeerde ten-gevolge van de vele verkeerde maatregelen die in den laatsten tyd genomen waren. Niet zonder veerkracht had hy dezen geest van verzet weten te onderdrukken, doch uit verdriet over de weinige hulp die men hem hierin van-hoogerhand verleende, en uit ergernis over 't ellendig bestuur dat sedert eeuwen de heerlyke streken der Molukken ontvolkt en bederft ..."}]},{"lemma":"reisgezelschap","count":1,"glosses":["traveling party"],"forms":["reisgezelschap"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s109","id":"h7-s109","source":"We zullen haar later te zien krygen, als we met Havelaar, Tine en kleinen Max thee-drinken in de voorgalery der adsistent-residents-woning te Rangkas-Betoeng, waar ons reisgezelschap, na lang hotsen en stooten, eindelyk behouden aankwam."}]},{"lemma":"reisje","count":2,"glosses":["little voyage"],"forms":["reisjen"],"morphology":["noun, neuter, singular, diminutive","noun, neuter, singular, historical diminutive"],"note":"Reisjen is the nineteenth-century spelling of modern reisje.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s176","id":"h11-s176","source":"Als ik dat reisjen op een anderen dag gedaan had--met wat minder muizenesten in 't hoofd, meen ik--zou ik waarschynlyk terstond met dien datoe in gesprek zyn gekomen, en misschien had ik gevonden dat hy myn omgang wel waard was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s231","id":"h11-s231","source":"\"Neen, ik vraag u of gy zoo'n reisjen aangenaam vindt?\" \"Als myn vader het verkiest.\" antwoordde zy."}]},{"lemma":"reiskleed","count":1,"glosses":["traveling-dress"],"forms":["reiskleed"],"morphology":["noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s128","id":"h6-s128","source":"Een wit baadjoe van moesselien, met blauwe cordelière--ik geloof dat men in Europa zulk een kleedingstuk peignoir noemen zou--was haar reiskleed."}]},{"lemma":"reiskoffer","count":1,"glosses":["travelling trunk"],"forms":["reiskoffer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s114","id":"h18-s115","source":"In een hoek stond een niet zeer zware reiskoffer, dien ik in gedachte aan het hengsel vatte, en op den schoorsteenmantel lagen eenige boeken die ik eens inzag."}]},{"lemma":"reiskosten","count":1,"glosses":["on travel costs"],"forms":["voorreiskosten"],"morphology":["preposition + noun, plural, fused in source"],"note":"The source fuses voor and reiskosten; modern Dutch writes voor reiskosten.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s208","id":"h8-s208","source":"De Regent, die in jaren klimmende den dood vreest, wordt beheerscht door de zucht zich verdienstelyk te maken door giften aan geestelyken. Hy geeft veel geld uit voorreiskosten van pelgrims naar Mekka, die hem allerlei vodden van relieken, talismans en djimats terugbrengen."}]},{"lemma":"reisroute","count":1,"glosses":["travel route"],"forms":["reisroute"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s33","id":"h10-s33","source":"Je ziet dus dat je voorgestelde reisroute niet oprecht gemeend was, en dat alles neerkomt op een laf geklinkklank van woorden zonder slot of zin."}]},{"lemma":"reiswagen","count":7,"glosses":["traveling carriage","travelling carriage","traveling-carriage"],"forms":["reiswagen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s12","id":"h5-s12","source":"Over hooge bergruggen, langs diepten die u doen yzen, vliegt de zwaar bepakte reiswagen in één galop voort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s96","id":"h6-s96","source":"De Adhipatti en Verbrugge stelden zich aan den ingang van de pendoppo, en zagen een door vier paarden getrokken reiswagen naderen, die weldra vry bemodderd by 't bamboezen gebouwtje stilhield."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s99","id":"h6-s99","source":"Nu is 't uitstappen uit een reiswagen waarin men lang over den weg gehotst heeft, niet zoo gemakkelyk als iemand die nooit of weinig gereisd heeft, zich verbeelden zou."}]},{"lemma":"reizen","count":8,"glosses":["travels","traveling","travel","traveled","travelling"],"forms":["reizen","reist","gereisd"],"morphology":["verb used as noun, infinitive","verb, present, singular","verb, present, third person singular","past participle","verb, infinitive","substantivized infinitive, neuter singular","verb, infinitive used as a noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s16","id":"h2-s16","source":"...dat ik de eer had gehad van den heer Saffeler te vernemen --Saffeler reist voor Stern--dat de geachte chef der firma, de heer Ludwig Stern, een zoon had, den heer Ernest Stern, die ter volmaking zyner kommercieele kennis, eenigen tyd in een hollandsch huis wenschte geëmploieerd te zyn. Dat ik met het oog op ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s20","id":"h5-s20","source":"Er behoort koelbloedigheid toe, de oogen niet te sluiten, en wie voor 't eerst op Java reist, schryft aan zyn familie in Europa, dat hy in levensgevaar verkeerd heeft. Maar wie er te-huis behoort, lacht om dien angst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s99","id":"h6-s99","source":"Nu is 't uitstappen uit een reiswagen waarin men lang over den weg gehotst heeft, niet zoo gemakkelyk als iemand die nooit of weinig gereisd heeft, zich verbeelden zou."}]},{"lemma":"reizend","count":1,"glosses":["traveling"],"forms":["reizende"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s97","id":"h6-s97","source":"Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren."}]},{"lemma":"reiziger","count":7,"glosses":["traveler","travellers","traveller","travelers"],"forms":["reiziger","reizigers"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, masculine plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s27","id":"h2-s27","source":"Anders had ik de zaak daarby gelaten. Maar op-eens schoot my de gedachte in, dat hy misschien reiziger was van een duitsch huis, die een solieden makelaar zocht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s28","id":"h2-s28","source":"Hy had dan ook wel iets van een Duitscher, en van een reiziger ook. Hy was zeer blond, had blauwe oogen, en in houding en kleeding iets dat den vreemdeling verraadde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s6","id":"h5-s6","source":"Dikwyls, als ik dien weg langs ging, was 't my als zou ik hier of daar een wagen vinden met reizigers uit de vorige eeuw, die in den modder gezakt, en vergeten waren."}]},{"lemma":"rekenen","count":10,"glosses":["counted","count","reckoned","reckons","rely","counts","be counting"],"forms":["rekent","rekenen","gerekend","rekende"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past participle","verb, past, singular","verb, participle","verb, imperative, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s88","id":"h4-s88","source":"Ik rekende uit, dat vyftien stuivers daags--ik denk dat de zon-en feestdagen niet meetellen, anders had hy een maand of jaargeld genoemd--tweehonderd vyf-en-twintig gulden 's jaars uitmaken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s12","id":"h14-s12","source":"En wat voorts het gedeeltelyk ontblooten van andere plaatsen aanging, voornamelyk in 't Mandhélingsche, meende hy genoeg te kunnen rekenen op de trouw en de aanhankelykheid van Jang di Pertoean, 't voornaamste hoofd in de Battahlanden, om hierin geen bezwaar te zien."}]},{"lemma":"rekening","count":2,"glosses":["account","bill"],"forms":["rekening"],"morphology":["noun, feminine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s97","id":"h5-s97","source":"Maar hy vergete niet dat deze jonger broeder by de ouders zeer bemind --of gevreesd--is, en dat, by voorkomend geschil, zyn meerdere jaren zouden worden in rekening gebracht als beweegreden om hem euvel te nemen dat hy zyn jonger broeder niet met meer inschikkelykheid of takt behandelde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s23","id":"h20-s23","source":"--Weet je wel, ging hy voort, dat wy de rekening van dien dokter nog niet betaald hebben ... o, dat is zeer hard?"}]},{"lemma":"rekening-courant","count":1,"glosses":["current account"],"forms":["rekening-courant"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s197","id":"h7-s197","source":"En men antwoordde hem met eene oude rekening-courant ... een argument, zooals men weet, waartegen niets valt intebrengen."}]},{"lemma":"rekenkunde","count":1,"glosses":["arithmetic"],"forms":["rekenkunde"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s105","id":"h3-s105","source":"Over de rekenkunde by de Romeinen. Over armoede aan poëzie by toonzetters."}]},{"lemma":"rekenschap","count":2,"glosses":["an account"],"forms":["rekenschap"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Zich rekenschap geven van means “to give oneself an account of” or “to consider.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s31","id":"h5-s31","source":"Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl ... van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten ... van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel ... en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte. Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s204","id":"h7-s204","source":"Dit alles overdacht Tine zoo niet--hiertoe toch had zy zich, juister dan zy uit liefde voor Max doen wilde, rekenschap moeten geven van de oorzaken hunner min gunstige omstandigheden--maar er lag in hun nieuwe omgeving iets dat kalmte ademde, en afwezen van alle aanleidingen --met meer of min valsch-romanesken tint dan--die vroeger Havelaar zoo dikwyls hadden doen zeggen: --Niet waar, Tine, dàt is nu toch een geval waaraan ik me niet onttrekken kan?"}]},{"lemma":"rekest","count":1,"glosses":["petition"],"forms":["rekwest"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Rekwest is an older spelling of rekest.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s113","id":"h20-s113","source":"Hy stond op, en schreef 't volgend rekwest, naar myn inzien een voorbeeld van welsprekendheid."}]},{"lemma":"rekken","count":2,"glosses":["prolong"],"forms":["rekken"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s98","id":"h13-s99","source":"Wanneer wy tezamen wandelen, en ge wykt telkens af van den weg, en roept my in 't kreupelhout, alleen met het doel om de wandeling te rekken, vind ik dit onaangenaam, en neem me voor, in 't vervolg alleen te gaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s48","id":"h14-s48","source":"Hy had zich, om dit opzet uittevoeren, naar de woning van den Toeankoe begeven, en daar met de bedienden die op den trap der buitengalery zaten, een gesprek aangeknoopt over een Sewah met het doel zyn tegenwoordigheid te rekken tot hy den Toeankoe zou gewaar worden, die zich dan ook weldra, omgeven van eenige verwanten en bedienden, vertoonde."}]},{"lemma":"reklameren","count":1,"glosses":["protest"],"forms":["reklameer"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s119","id":"h12-s119","source":"--Ik reklameer, riep Verbrugge--neen, mevrouw, niet tegen uwe nabyheid aan de nul!--neen, maar er zyn ambtenaren gesuspendeerd, er is een kind zoek, een generaal in staat van beschuldiging ... ik vraag: la pièce!"}]},{"lemma":"reliek","count":1,"glosses":["relics"],"forms":["relieken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s208","id":"h8-s208","source":"De Regent, die in jaren klimmende den dood vreest, wordt beheerscht door de zucht zich verdienstelyk te maken door giften aan geestelyken. Hy geeft veel geld uit voorreiskosten van pelgrims naar Mekka, die hem allerlei vodden van relieken, talismans en djimats terugbrengen."}]},{"lemma":"renommee","count":1,"glosses":["renown"],"forms":["renommee"],"morphology":["noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s108","id":"h2-s108","source":"Het publiek kent my niet, en de uitgevers beoordeelen de werken meer naar den gevestigden naam van den schryver, dan naar den inhoud. Juist zooals wy de koffi naar de renommee van de merken."}]},{"lemma":"renvoyeren","count":2,"glosses":["forwarded"],"forms":["renvoieerde","gerenvoieerden"],"morphology":["verb, past, singular","past participial adjective, inflected"],"note":"From French renvoyer; here it means returned or forwarded.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s67","id":"h15-s67","source":"Toen ik den brief van den Direkteur der Openbare-Werken, van den 16den Februari l.l., N° 271/354 aan u renvoieerde, heb ik u verzocht het daarby gevraagde, na overleg met den Regent, te beantwoorden met in-achtneming van wat ik schreef in myn missive van 5 dezer N° 97."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s73","id":"h15-s73","source":"Maar gisteren kwaamt ge ten-mynen-kantore, met den gerenvoieerden brief des residents in de hand, en begon te spreken over de moeielykheid der afdoening van het daarin voorkomende."}]},{"lemma":"repertoire","count":1,"glosses":["repertoire"],"forms":["repertoire"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s16","id":"h3-s16","source":"Ik begreep óm de wereld niet, wàt hy dan toch opgesneden had, want ik kende zyn repertoire op een haar."}]},{"lemma":"republiek","count":1,"glosses":["republic"],"forms":["republiek"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s116","id":"h14-s116","source":"Zoo kwam 't gesprek van de duellen op de vlinders, op de ontferming des rechtvaardigen over zyn vee, op het dieren plagen, op de loi Grammont, op de Nationale Vergadering waarin die wet werd aangenomen, op de republiek, en op wat niet al! Eindelyk stond Havelaar op."}]},{"lemma":"resident","count":127,"glosses":["resident","Resident","residents","Residents","resident's","Resident's","a Resident"],"forms":["resident","Resident","residenten","residents","Residenten","Residents"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, masculine singular","noun, common gender singular","noun, common gender, singular, genitive","noun, masculine, genitive singular","noun, singular compound stem with linking -s"],"note":"Residents and kontroleurs are omitted first elements of compounds completed by ziekten.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s59","id":"h5-s59","source":"Te Batavia zyn de onderscheidene bestuurstakken verdeeld in \"departementen\" aan welker hoofd Direkteuren geplaatst zyn, die den schakel uitmaken tusschen het opperbestuur van den Gouverneur-generaal en de Residenten in de provincien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s61","id":"h5-s61","source":"De benaming Resident is herkomstig uit den tyd toen Nederland nog slechts middelyk als leenheer de bevolking beheerschte, en zich aan de hoven der nog regeerende Vorsten door Residenten liet vertegenwoordigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s62","id":"h5-s62","source":"Die Vorsten bestaan niet meer, en de residenten zyn, als gewestelijke Gouverneurs of Praefecten, bestuurders van landschappen geworden."}]},{"lemma":"residentie","count":20,"glosses":["residency","residencies"],"forms":["residentie","residentien","Residentie"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, plural"],"note":"Residenties were colonial administrative districts.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s69","id":"h3-s69","source":"Daar ging ik aan 't zoeken en bladeren. Alles lezen kon ik niet, want ik vond er talen in, die ik niet verstond, maar zie, daar viel myn oog op een bundel: \"Verslag over de Koffikultuur in de Residentie Menado.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s65","id":"h5-s65","source":"Het kent slechts den Resident, en de beambten die onder hem het besturen. Een dusdanige residentie--er zyn er, die byna een millioen zielen bevatten--is verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn."}]},{"lemma":"residentswoning","count":1,"glosses":["resident's dwelling"],"forms":["residentswoning"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s150","id":"h14-s150","source":"En toch ziet men zelden of nooit zoodanig erf in slechten staat. Ja dikwyls zelfs staat de reiziger verbaasd over 't schoone park dat een residentswoning omringt."}]},{"lemma":"respecteren","count":1,"glosses":["respects"],"forms":["respekteert"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s11","id":"h2-s11","source":"Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert ... 't Is de zuivere waarheid!"}]},{"lemma":"rest","count":4,"glosses":["rest"],"forms":["rest"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s58","id":"h4-s58","source":"Ik had, zooals ik reeds zeide, eenige stukken ter-zy gelegd, omdat ze my toeschenen in myn vak te-pas te komen, en voor myn vak leef ik. Maar ik moet erkennen dat ik met de rest verlegen was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s66","id":"h4-s66","source":"Ik zou dan de tarwe hebben kunnen scheiden van het kaf, ik had er de nummers uitgehouden, die ik noodig had voor myn boek, en de rest verbrand, of in de papiermand geworpen, hetgeen ik nu niet doen kon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s9","id":"h10-s9","source":"Als de borst me gloeit ... De lezer weet de rest."}]},{"lemma":"reukgoed","count":1,"glosses":["perfumes"],"forms":["reukgoed"],"morphology":["noun, neuter, singular, mass"],"note":"Reukgoed is an old collective term for perfume and other scented goods.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s49","id":"h2-s49","source":"Ze verkochten allerlei reukgoed. Ik was juist oud genoeg om het meisje mooi te vinden, zonder evenwel den moed te hebben haar aantespreken."}]},{"lemma":"reukwerk","count":2,"glosses":["scent","perfume"],"forms":["reukwerk"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s36","id":"h2-s36","source":"Lach hier niet om, lezer, straks zult ge zien hoe dit kwam. Ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks, iets wat me herinnerde aan ... daar had ik het!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s69","id":"h2-s69","source":"Ziedaar de reden waarom zyn trekken me zoo aan reukwerk herinnerden, en hoe men in Amsterdam twist kan krygen met een Griek."}]},{"lemma":"reus","count":2,"glosses":["giants","giant"],"forms":["reuzen","reus"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s17","id":"h17-s17","source":"De buffel keerde gewillig om als hy aan 't eind was van den akker, en verloor geen duimbreed gronds by het terugploegen van de nieuwe voor, die altyd naast de oude lag als ware de sawah een tuingrond geweest, geharkt door een reus."}]},{"lemma":"reüsseren","count":1,"glosses":["succeed"],"forms":["réusseeren"],"morphology":["verb, infinitive, archaic loanword"],"note":"A jocular Dutch spelling of French réussir, “to succeed.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s117","id":"h6-s117","source":"Ik heb een allerzotste vaudeville zien \"réusseeren\" omdat daarin iemand voorkwam, die gedurig zeide: \"myn naam is Meyer.\" My komen zulke geestigheden wat goedkoop voor, en, om de waarheid te zeggen, ik ben boos op u als ge zoo-iets grappig vindt."}]},{"lemma":"reven","count":1,"glosses":["reefing"],"forms":["reven"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s113","id":"h3-s113","source":"Over de nieuwe wyze van reven. Over de perkussie, toegepast op handgranaten. (Dit stuk dateert van 1847, dus van vóór Orsini.)"}]},{"lemma":"revue","count":1,"glosses":["review"],"forms":["revue"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s44","id":"h11-s44","source":"Maar hierby spreekt een gevoel van heel anderen aard! Men roept de vergangenheid op, en laat de schimmen van 't verledene de revue passeeren."}]},{"lemma":"rêve","count":1,"glosses":["dream"],"forms":["rêve"],"morphology":["French noun, masculine singular"],"note":"French rêve aux millions means a dream of millions.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s191","id":"h7-s191","source":"Hoe 't nu wezen moog met het bestaan van dien roman, en of er al dan niet spoliatie had plaats gehad, zeker is 't dat er in Havelaars verbeelding iets geboren werd, wat men een rêve aux millions zou kunnen noemen."}]},{"lemma":"richten","count":10,"glosses":["addressed","turned","address","directed","fixed","directing"],"forms":["richtte","gericht","richten","richtten","richtende"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past participle","verb, infinitive","adjective, predicative, past-participial form","verb, past, plural","verb, present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s164","id":"h7-s164","source":"Een aansporing tot zuinigheid nu, behoefte hy tot háár niet te richten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s71","id":"h8-s71","source":"Ieder gevoelt dat hy, sprekende van de rystvelden die er waren op de bergen, de oogen daarheen richtte door de open zyde der zaal, en dat hy die velden inderdaad zag. Men beseft, als hy den boom liet vragen waar de man was die als kind aan zyn voet gespeeld had, dat die boom daar stond en voor de verbeelding van Havelaars toehoorders in werkelykheid vragend rondstaarde naar de heengegane bewoners van Lebak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s9","id":"h14-s9","source":"Hoe dit zy, hy richtte zyn veroveraarsblikken niet Noord- maar Oostwaarts."}]},{"lemma":"richting","count":11,"glosses":["direction","tendency","temper","directions"],"forms":["richting","richtingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s10","id":"h1-s10","source":"En gewoonlyk, wanneer ik de oorzaken naging, kwam het me voor, dat die moesten gezocht worden in de verkeerde richting die aan de meesten gegeven was in hun jeugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s31","id":"h5-s31","source":"Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl ... van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten ... van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel ... en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte. Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s15","id":"h6-s15","source":"Dit nu moge onaangenaam schynen voor wie niet gewoon is aan den omgang met javaansche grooten, 't is niet moeielyk alle onderwerpen van gesprek die aanstoot geven kunnen, te vermyden, vooral daar zy van hùn kant nooit op bruske wyze aan den loop van 't onderhoud een andere richting geven zullen, omdat dit naar oostersche begrippen in-stryd wezen zou met den goeden toon."}]},{"lemma":"ridder","count":1,"glosses":["knight"],"forms":["ridder"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s125","id":"h19-s125","source":"\"Ik heb in de nieuwsbladen gelezen dat de heer Slymering benoemd is tot ridder van den Nederlandschen Leeuw."}]},{"lemma":"ridderkruis","count":1,"glosses":["crosses of knighthood"],"forms":["ridderkruisen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s298","id":"h17-s298","source":"En de Landvoogd schreef naar 't Moederland dat de rust in de Lampongs hersteld was. En de Koning van Nederland, voorgelicht door zyn Staatsdienaren, beloonde wederom zooveel heldenmoed met vele ridderkruisen."}]},{"lemma":"ridderlijk","count":2,"glosses":["chivalrous"],"forms":["ridderlyk"],"morphology":["adjective","adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s141","id":"h6-s141","source":"Hy was ridderlyk en moedig, maar verspilde, als die andere Don Quichot, zyn dapperheid dikwyls op een windmolen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s111","id":"h15-s111","source":"We zeiden reeds dat moeielykheid hem aantrok, en hoe hy dorstte naar opoffering. Doch hy meende dat de aanlokkelykheid van een zelfoffer hier niet bestond, en vreesde--als hy in 't eind zou moeten overgaan tot ernstigen stryd tegen 't onrecht--zich te moeten spenen van 't ridderlyk genoegen dien stryd te hebben aangevangen als de zwakste."}]},{"lemma":"ridderlijkheid","count":1,"glosses":["chivalry"],"forms":["ridderlykheid"],"morphology":["noun, feminine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s12","id":"h16-s12","source":"Het was aandoenlyk hoe die arme lieden op Havelaars ridderlykheid vertrouwden en overtuigd waren dat hy hen niet roepen zou om den volgenden dag in 't openbaar te herhalen wat ze des nachts of den vorigen avend in zyn kamer gezegd hadden."}]},{"lemma":"ridderorde","count":1,"glosses":["orders of knighthood"],"forms":["ridderorden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s152","id":"h18-s153","source":"Die man had terdeeg op zyn zaken gepast, want hy had wel drie ridderorden."}]},{"lemma":"Riehl","count":1,"glosses":["Riehl"],"forms":["Riehl"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s31","id":"h5-s31","source":"Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl ... van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten ... van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel ... en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte. Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters!"}]},{"lemma":"rieken","count":1,"glosses":["reek"],"forms":["rieken"],"morphology":["verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s43","id":"h9-s43","source":"U staat het vry, de hoofdstukken overteslaan, die naar duitsche opgewondenheid rieken, en u alleen bezig te houden met wat geschreven is door my, die een deftig man ben, en makelaar in koffi."}]},{"lemma":"riem","count":4,"glosses":["reams","ream","straps","strap"],"forms":["riem","riemen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, measure plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s132","id":"h4-s132","source":"11° (Hierop drong, Stern zeer sterk aan) Dat ik Sjaalman een riem papier, een gros pennen, en een kruikjen inkt zenden zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s97","id":"h6-s97","source":"Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren."}]},{"lemma":"rijden","count":9,"glosses":["rode","is riding","drove","rode about"],"forms":["reed","rydt","reden"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s38","id":"h6-s38","source":"--Ik zie nog niets van den kant van Pandeglang, mynheer de kontroleur, maar daar-ginds aan de andere zyde rydt iemand te-paard ... het is de toewan kommendaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s42","id":"h6-s42","source":"Zyn jongen rydt achter hem, met een kidang achter zich over 't paard."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s95","id":"h6-s95","source":"Duclari, die niet door zyn tegenwoordigheid in de pendoppo den schyn wilde aannemen als ware ook hy aan de grenzen ter verwelkoming van den adsistent-resident, die wel zyn meerdere doch niet zyn chef, en bovendien een gek was, steeg te-paard, en reed door zyn bediende gevolgd, heen."}]},{"lemma":"rijgen","count":1,"glosses":["was stringing"],"forms":["reeg"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s180","id":"h11-s180","source":"Het kind reeg kralen aan een snoer, en scheen al haar aandacht daarby noodig te hebben."}]},{"lemma":"rijglijf","count":1,"glosses":["corset"],"forms":["ryglyf"],"morphology":["noun, neuter singular"],"note":"Historical spelling of “rijglijf,” literally a laced bodice or corset.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s79","id":"h8-s79","source":"Maar hy hield niet van verzen. \"Het was een leelyk ryglyf\" zeide hy, en als hy er toe gebracht werd iets te lezen van wat hy \"begaan\" had, zooals hy zich uitdrukte, schiep hy er vermaak in, zyn eigen werk te bederven, òf door 't voortedragen op een toon die 't belachelyk maken moest, òf door op-eenmaal, vooral by een hoogst-ernstigen passus, aftebreken, en er een kwinkslag tusschen te werpen, die de toehoorders pynlyk aandeed, maar die by hem niets anders was dan een bloedige satire op de onevenredigheid tusschen dat keurslyf en zyn ziel die zich daarin zoo benauwd voelde."}]},{"lemma":"rijk","count":26,"glosses":["rich","Empire","Realm","realm","realms","kingdom"],"forms":["ryk","Ryk","ryke","Ryks","ryken"],"morphology":["noun, neuter, singular","adjective, predicative","adjective","adjective, inflected","adjective, uninflected","proper noun, neuter singular","noun, neuter, genitive singular","adjective, attributive, historical spelling","noun, neuter, plural"],"note":"Old spelling of modern rijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s10","id":"h4-s10","source":"Over de scheuring van het romeinsche ryk. Over de GEMÜTHLICHKEIT der Duitschers."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s18","id":"h4-s18","source":"Over een konstitutie voor het Ryk INSULINDE. (Ik heb nooit van dat Ryk gehoord.) Over het gebrek aan ephelkustiek in onze taalregels."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s38","id":"h5-s38","source":"Hier zag men de hoofden der dorpen, en de distriktshoofden uit het Lebaksche, allen met hun gevolg, en te oordeelen naar den schoonen bastert-arabier die in zyn ryk tuig op den zilveren watertrens knabbelde, was ook een hoofd van hoogeren rang op deze plaats aanwezig."}]},{"lemma":"rijkdom","count":8,"glosses":["wealth","riches"],"forms":["rykdom"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular","noun, masculine singular"],"note":"Historical spelling of rijkdom.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s100","id":"h5-s100","source":"Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s101","id":"h5-s101","source":"Ik zeide dat dusdanige Regenten ook door rykdom den voorrang hadden boven den europeschen ambtenaar, en dit is natuurlyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s154","id":"h6-s154","source":"De bouwstoffen die voor me liggen, zyn van zoo uiteenloopenden aard, dat ze my door overmaat van rykdom in myn oordeel belemmeren, en ik zal dus wellicht daarop, onder het ontwikkelen der gebeurtenissen die ik wensch meetedeelen, ter-aanvulling terugkomen."}]},{"lemma":"rijkje","count":1,"glosses":["little kingdoms"],"forms":["rykjes"],"morphology":["noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s250","id":"h11-s250","source":"Als er nu toch een schip kwam--'t waren meestal Amerikaansche walvischvangers, of Franschen die peper hadden geladen in de onafhankelyke rykjes op den noordhoek--liet ik my altyd door den kapitein een brief schryven, waarin hy verlof vroeg om drinkwater intenemen."}]},{"lemma":"rijksgraaf","count":1,"glosses":["Imperial Counts"],"forms":["Ryks"],"morphology":["noun, plural, suspended compound"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s71","id":"h5-s71","source":"Werden niet de Ryks-, Mark-, Gau-, en Burggraven van het duitsche Ryk evenzoo door den Keizer aangesteld, en meestal gekozen uit de Baronnen?"}]},{"lemma":"rijm","count":6,"glosses":["rhyme"],"forms":["rym"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":"Historical spelling of modern Dutch ‘rijm’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s62","id":"h1-s62","source":"En verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt, voorzien wat de ander te antwoorden heeft, om hem 't rym gemakkelyk te maken? Als de veldheer tot de prinses Zegt: \"mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten\" hoe kan hy dan vooruit weten, dat zy zeggen wil: \"welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten?\" Want als zy nu eens, hoorende dat de poort toe was, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd, of dat zy een andermaal eens terug zou komen, waar bleef dan maat en rym?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s17","id":"h3-s17","source":"Dat was: de godenbruiloft, de boeken van het Oude-Testament op rym, en een epizode uit de bruiloft van Kamacho, dat de jongens altyd zoo aardig vinden, omdat er iets van een \"brillekiek\" in komt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."}]},{"lemma":"rijmen","count":1,"glosses":["rhymes"],"forms":["rijmt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s76","id":"h8-s76","source":"En rollend roept Zijn donder: Majesteit!(*) (*)Frits zegt: ijd en eit rijmt niet, althans niet in Friesland en Zeeland."}]},{"lemma":"Rijnstreek","count":1,"glosses":["Rhineland"],"forms":["Rynstreken"],"morphology":["proper noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."}]},{"lemma":"rijp","count":2,"glosses":["mature"],"forms":["ryp"],"morphology":["adjective, uninflected","adjective, attributive, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s139","id":"h18-s140","source":"Ik sprak er over met onzen boekhouder, die een man is van veel ondervinding, en me na ryp beraad in overweging gaf, my op myn plan te beslapen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s15","id":"h19-s15","source":"Doch ik zag aan den anderen kant de sedert jaren uitgezogene, diep gedrukte bevolking, ik dacht aan de noodzakelykheid van een voorbeeld--want vele andere vexatien zal ik u te rapporteeren hebben, als niet ten-minste deze zaak door terugwerking daaraan een eind maakt--en, ik herhaal het, na ryp beraad heb ik gedaan wat ik voor plicht hield."}]},{"lemma":"rijpelijk","count":2,"glosses":["ripely","maturely"],"forms":["rypelyk"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s47","id":"h9-s47","source":"Ik zeg nooit iets wat ik niet goed overwogen heb, en durf beweren dat ik hier met kennis van zaken spreek, daar ik over dit stuk rypelyk heb nagedacht, vooral sedert het hooren der preek van dominee Wawelaar in den bidstond voor 't bekeeren der heidenen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s142","id":"h18-s143","source":"Kortom, na rypelyk alles te hebben overwogen--er was veel vóór, maar ook veel tegen--zyn we gegaan, saturdag-middag, en maandag-morgen teruggekeerd."}]},{"lemma":"rijpen","count":3,"glosses":["ripen","Ripens"],"forms":["rypen","Rypt"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular"],"note":"Historical spelling of rijpt.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s39","id":"h8-s39","source":"Rypt niet uw padie dikwerf ter voeding van wie niet geplant hebben?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s49","id":"h8-s49","source":"Noch zyn er zonnestralen, heeter dan noodig is om het graan te doen rypen dat u en uw kinderen voeden moet, noch banjirs die u doen jammeren: \"wys my de plaats waar ik gezaaid heb!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s85","id":"h9-s85","source":"Die een oogstlied, waarin ze hun vreugde uitdrukken over het welslagen van hunnen arbeid, beschouwen als voldoenden dank aan het Opperwezen dat dien oogst rypen liet! Er leven daar verdoolden, myne geliefden--wanneer zulk een gruwelyk bestaan den naam van leven dragen mag!--daar vindt men wezens die beweren dat het voldoende is, vrouw en kind lieftehebben en van hunnen naaste niet te nemen wat hun niet behoort, om 's avends gerust het hoofd te kunnen nederleggen ter-slape!"}]},{"lemma":"rijst","count":16,"glosses":["rice","of rice"],"forms":["ryst"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, singular, attributive, archaic spelling","noun, common gender, mass noun","noun, common gender, singular, mass","noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":"Historical spelling of rijst.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s40","id":"h4-s40","source":"Over waarheid in poëzie. (Wel zeker!) Over de impopulariteit der ryst pelmolens op Java."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s143","id":"h6-s143","source":"Dichter in den hoogsten zin van 't woord, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen ... en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst, de regels der taal, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery."}]},{"lemma":"rijstblok","count":6,"glosses":["rice-block"],"forms":["rystblok"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Historical spelling of modern Dutch rijstblok.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s85","id":"h17-s85","source":"Zie, Adinda, kerf een streep in je rystblok by elke nieuwe maan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s176","id":"h17-s176","source":"En hy dacht er aan, of Adinda nu slapen zou? En of ze wel goed de manen had ingesneden in haar rystblok?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s189","id":"h17-s189","source":"Of ze had den nacht doorgebracht in 't donker, zittend op haar rystblok, en tellende met begeerigen vinger dat er wel waarlyk daarin zes-en-dertig diepe strepen stonden gekorven naast elkander."}]},{"lemma":"rijstbouw","count":3,"glosses":["rice-growing","rice cultivation"],"forms":["rystbouw","rijstbouw"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s255","id":"h8-s255","source":"Daar lees ik ... zie: 1°Over den rijstbouw."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s215","id":"h14-s215","source":"De procentsgewyze belooning aan europesche en inlandsche beambten voor produkten die in Europa moeten verkocht worden, had den rystbouw zoodanig op den achtergrond gesteld, dat er in sommige streken een hongersnood geheerscht heeft, die niet voor de oogen der natie weggegoocheld worden kòn."}]},{"lemma":"rijstcultuur","count":1,"glosses":["rice cultivation"],"forms":["rystkultuur"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s95","id":"h3-s95","source":"Over de prostitutie in het huwelyk. (Dat is een schandelyk stuk.) Over hydraulische onderwerpen in verband met de rystkultuur."}]},{"lemma":"rijstveld","count":6,"glosses":["rice-fields","rice fields"],"forms":["rystvelden"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter plural","noun, neuter, plural","noun, neuter, plural, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s116","id":"h5-s116","source":"De Javaan is uit den aard der zaak landbouwer. De grond waarop hy geboren werd, die veel belooft voor weinig arbeids, lokt hem hiertoe uit, en vooral is hy met hart en ziel overgegeven aan het bebouwen zyner rystvelden, waarin hy dan ook zeer bedreven is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s126","id":"h5-s126","source":"Wel wordt dus de arme Javaan voorgezweept door dubbel gezag, wel wordt hy dikwyls afgetrokken van zyn rystvelden, wel is hongersnood vaak 't gevolg van deze maatregelen, doch ... vroolyk wapperen te Batavia, te Samarang, te Soerabaja, te Passaroean, te Bezoeki, te Probolingo, te Patjitan, te Tjilatjap, de vlaggen aan boord der schepen, die beladen worden met de oogsten die Nederland ryk maken. Hongersnood?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s21","id":"h8-s21","source":"Uw volk bezit rystvelden in de dalen, en er zyn rystvelden op de bergen."}]},{"lemma":"rijtuig","count":8,"glosses":["carriage","a carriage","carriages"],"forms":["rytuig","rytuigen"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural"],"note":"Historical spelling of rijtuig.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s2","id":"h5-s2","source":"Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak \"Groote weg\" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de \"weg\" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s33","id":"h14-s33","source":"Wèl moet hy dus zeer verwonderd hebben gestaan, by de ontscheping te vernemen dat hy vry was niet alleen, maar dat de generaal, wiens rytuig hem by 't aan wal stappen opwachtte, het zich tot een eer rekenen zou hem by zich aan huis te ontvangen en te herbergen. Zeker is nooit een van hoogverraad beschuldigde aangenamer verrast geworden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s68","id":"h17-s68","source":"Men had hem gezegd dat er te Batavia zooveel heeren waren die in bendies reden, en dat er dus misschien voor hem een dienst zou te vinden zyn als bendie-jongen, waartoe men gewoonlyk iemand kiest, die nog jong is en onvolwassen, om niet door te veel zwaarte achter op het tweewielig rytuig, 't evenwicht te breken."}]},{"lemma":"rijzen","count":2,"glosses":["rises","rose"],"forms":["rijst","Rees"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s75","id":"h8-s75","source":"Veel meer dan ginds rijst hier het hart naar boven: Men is zijn God op bergen meer nabij! Hier schiep Hijzelf altaar en tempelkoren, Nog door geen tred van 's menschen voet ontwijd, Hier doet Hij zich in 't raat'lend onweer hooren..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s198","id":"h11-s198","source":"En menig hand voor 't laatst gestrekt Rees opwaarts uit het meer, En voelde en greep en plaste in 't rond, En zocht of ze ergens steunsel vond, En zonk voor eeuwig neer!"}]},{"lemma":"rillen","count":1,"glosses":["trembled"],"forms":["rilde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s38","id":"h17-s38","source":"Hy schudde den kop als om 't juk aftewerpen, men zag den adem uit zyn neusgaten ... hy blaasde, sidderde, rilde ... er was angst in zyn blauw oog, en de bovenlip was opgetrokken zoodat het tandvleesch bloot lag ..."}]},{"lemma":"rilling","count":1,"glosses":["shiver"],"forms":["rilling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s85","id":"h2-s85","source":"--Beste Droogstoppel, zeide hy, ik heb u iets te vragen. Er ging my een rilling door de leden."}]},{"lemma":"ritmeester","count":1,"glosses":["cavalry captain"],"forms":["ridmeester"],"morphology":["noun, masculine singular"],"note":"Historical spelling of modern ritmeester, a cavalry captain.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s183","id":"h7-s183","source":"Zyzelf, die nooit belang gesteld had in zaken van geldelyken aard, wist weinig of niets te antwoorden, toen Havelaar by haar aandrong op eenige inlichtingen aangaande de vorige bezittingen van haar verwanten. Haar grootvader, de baron Van W., was met Willem den vyfden naar Engeland uitgeweken en ridmeester geweest by 't leger des hertogs van York."}]},{"lemma":"rivier","count":7,"glosses":["river","rivers"],"forms":["rivier","rivieren"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s57","id":"h10-s57","source":"Mag je aan Marie dingen vertellen, die haar tot een heidin zouden maken? Mag je haar doen wankelen in de overtuiging dat er geen ander heilig water is, dan dat van den doop, en geen andere heilige rivier dan de Jordaan?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s246","id":"h11-s246","source":"Welnu, 't gevaarlyke van die reede schakelde zich vast aan myn gekrenkte eerzucht, en die eerzucht hangt weer samen met dat liedjen over Djiwa. Ik had den resident herhaaldelyk voorgesteld te Natal een zeewering te maken, of althans een kunsthaven in de monding van de rivier, met het doel om handel te brengen in de Afdeeling Natal, die de zoo belangryke Battahlanden met de zee verbindt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s279","id":"h11-s279","source":"En de wolk regende in groote druppen op het aardryk, en deed de rivieren zwellen, en banjirs voerden de kudden weg."}]},{"lemma":"riviermonding","count":1,"glosses":["river mouth"],"forms":["riviermonding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s251","id":"h14-s251","source":"Was 't koketterie van Havelaar, toen hy te Natal een hond--Sappho heette het dier--nasprong in de riviermonding, omdat hy vreesde dat het nog jonge dier niet goed genoeg zwemmen kon om de haaien te ontwyken die daar zoo menigvuldig zyn?"}]},{"lemma":"Robsart","count":1,"glosses":["Robsart's"],"forms":["Robsart's"],"morphology":["proper noun, possessive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s78","id":"h13-s79","source":"Meent ge dat Amy Robsart's dood U zoo treffen zou, als ge vreemdeling waart geweest in de hallen van Kenilworth?"}]},{"lemma":"roekeloos","count":1,"glosses":["reckless"],"forms":["roekelooze"],"morphology":["adjective"],"note":"Roekelooze is an older spelling and inflected form of modern roekeloze.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s8","id":"h15-s8","source":"De roekelooze aanklagers werden met rottingslagen gestraft, de Regent had gezegepraald, en de resident keerde naar de hoofdplaats terug, met het aangenaam bewustzyn die zaak alweer zoo goed \"geschipperd\" te hebben."}]},{"lemma":"roem","count":2,"glosses":["fame","reputation"],"forms":["roem"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s134","id":"h12-s134","source":"Hoe dit zy, ik ben zeker dat velen nooit op 't denkbeeld zouden gekomen zyn, den generaal Vandamme voor zoo dapper te houden, als zyn dapperheid niet had kunnen dienen tot voertuig van 't altyd daarby gevoegde: \"maar ... zyn zedelykheid!\" En tevens, dat deze onzedelykheid niet zoo hoog zou opgenomen zyn door de velen die zelf niet zoo onaantastbaar waren op dit stuk, wanneer men ze niet had noodig gehad tot het opwegen tegen zyn roem van dapperheid, die sommigen belette te slapen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s65","id":"h14-s65","source":"De Natallers vermoedden dat de generaal zich verlaagde tot een werktuig van mandhélingschen haat, en 't was in die omstandigheden dat ik van-tyd tot-tyd iets doen kon, wat hy \"kordaat\" vond, vooral daar hy de weinige macht die er uit het fort kon gemist worden, en het detachement mariniers dat hy van boord had meegebracht, niet aan my afstond ter bedekking als ik naar de plekken reed waar men samenschoolde. Ik heb by die gelegenheid opgemerkt dat de generaal Vandamme zeer goed zorgde voor zyn eigen veiligheid, en 't is dáárom dat ik zyn roem van dapperheid niet onderschryven mag voor ik er meer van gezien heb, of iets anders."}]},{"lemma":"roemen","count":9,"glosses":["praised","boast","praise","praises"],"forms":["roemen","geroemd","roemt","roemden"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past participle","verb, nominalized infinitive","verb, present, singular","verb, participle","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s51","id":"h3-s51","source":"Moeder! wil het niet gelooven, By den hemel die my ziet, Moeder! wil het niet gelooven, Neen, uw kind vergat u niet! 'k Ben hier vèr van wat het leven Ginds ons zoets en schoons kan geven En 't genot van de eerste jeugd, Vaak geroemd en hoog geprezen, Kan wel hier myn deel niet wezen: 't Eenzaam harte kent geen vreugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s26","id":"h6-s26","source":"--In 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet, antwoordde Verbrugge die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf. Want hy had moeten bedenken dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s157","id":"h6-s157","source":"Opmerkelyk was 't dat zyn voorkomen, en zelfs zyn aandoeningen, zoo weinig sporen droegen van zyn doorgebracht leven. Het roemen op ondervinding is een belachelyke gemeenplaats geworden."}]},{"lemma":"roep","count":2,"glosses":["reputation","report"],"forms":["roep"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s54","id":"h15-s54","source":"Men verkrygt daardoor den roep van bekwaamheid en yver voor 's lands dienst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s7","id":"h16-s7","source":"By velen was dit zeker niet het geval, waarop hyzelf dan ook niet gerekend had. Doch even zeker is 't, dat er een roep was opgegaan in de dorpen, dat de toewan die gezag had te Rangkas-Betoeng, recht wilde doen, en al hadden dus zyn woorden de kracht gemist om terugtehouden van misdaad, ze hadden toch aan de slachtoffers daarvan den moed gegeven zich te beklagen, al geschiedde dit dan ook slechts schoorvoetend en in 't geheim."}]},{"lemma":"roepen","count":101,"glosses":["cried","called","call","cried out","summoned","cry","called out","cry out","cries","cries out","calls for","calls","sent for","Cry","summon","call out"],"forms":["riep","geroepen","roepen","roept","riepen","roep","Roep"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, participle","verb, past participle","verb, past, third person singular","verb, past, plural","verb, present, third-person singular","verb, past, first-person singular","verb, past, third-person singular","verb, present, plural","verb, imperative, singular","past participle","infinitive used as a noun","verb, simple past, third person singular","past participle used predicatively"],"note":"Roept om means “cries out for” or “calls for.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s8","id":"h1-s8","source":"Ik ben drie en veertig jaren oud, bezoek sedert twintig jaren de beurs, en kan dus voor den dag treden, als men iemand roept die ondervinding heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s54","id":"h1-s54","source":"Ze heeft eenige verleiders de trappen afgeworpen, ze roept gedurig: \"o myne moeder, o, myne moeder!\" en stelt dus de deugd voor."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s37","id":"h2-s37","source":"--Zyt gy het, riep ik, die my van den Griek hebt verlost? --Wel zeker, zeide hy, dat was ik."}]},{"lemma":"roeping","count":5,"glosses":["calling"],"forms":["roeping"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s150","id":"h5-s150","source":"Dit is voorzeker een schoone roeping."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s225","id":"h8-s225","source":"Weet je wel, Verbrugge dat onze roeping heerlyk schoon is? Maar weet je ook wel dat ik alles wat ik je zoo-even zei, eigenlyk van u had moeten hooren?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s79","id":"h9-s79","source":"Ziehier wat hy daarvan zeide: \"Zóó, myn geliefden, was de heerlyke roeping van Israel--hy bedoelde het uitroeien der bewoners van Kanaän--en zóó is de roeping van Nederland!"}]},{"lemma":"roeren","count":1,"glosses":["moved"],"forms":["geroerd"],"morphology":["past participle used predicatively"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s158","id":"h20-s158","source":"Duclari en Verbrugge waren diep geroerd by 't afscheid."}]},{"lemma":"roerend","count":1,"glosses":["moving"],"forms":["roerends"],"morphology":["nominalized present participle, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s65","id":"h8-s65","source":"Toen hy sprak van zyn kind, was er in zyn stem iets zachts, iets onbeschryfelyk roerends, dat uitlokte tot de vraag: \"waar is de kleine?"}]},{"lemma":"roering","count":1,"glosses":["turmoil"],"forms":["roering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s21","id":"h12-s21","source":"De Battahlanden waren in roering, en je weet, Verbrugge, hoe altyd alles wat in de Battahs gebeurt, terugwerkt op 't Natalsche."}]},{"lemma":"roh","count":2,"glosses":["roughly"],"forms":["roh"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s269","id":"h14-s269","source":"--Mein Kind, die Pukul ampat war so schön Du zogst die zarten Blättchen roh entzwei, Das that mir für die arme Blume leid. Wenn gleich die Blume selbst es nicht gefühlt, Ich fühlt' es für die Blume, weil sie schön war."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s291","id":"h14-s291","source":"--Du darfst es, doch das Flieglein ist so zart, Du wirst gewiss es weh thun, und sobald Du 's mit den Fingern all zu roh berührst, Ist 's Thierchen krank, und stirbt, und glänzt nicht mehr."}]},{"lemma":"rok","count":4,"glosses":["coat","skirt","skirts"],"forms":["rok","rokken"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s44","id":"h1-s44","source":"Alleen Zondags zou ik iets meer geven, omdat ik dan myn kantilje ketting draag, en een anderen rok."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s152","id":"h4-s152","source":"In plaats van een behoorlyke japon of rok, droeg ze daaronder een stuk donker gebloemd lynwaad, dat eenige malen om het lyf gewikkeld scheen, en hare heupen en knieën vry nauw omsloot."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s68","id":"h9-s68","source":"Wees toch braaf en gehoorzaam, Frits, en trek de meid niet aan de rokken, als ze thee brengt op 't kantoor, en maak me niet te-schande, want dan stort ze, en Paulus zegt dat nooit een zoon verdriet moet doen aan zyn vader."}]},{"lemma":"roken","count":1,"glosses":["smoking"],"forms":["rookende"],"morphology":["present participle, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."}]},{"lemma":"rol","count":4,"glosses":["part","role","roll"],"forms":["rol"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s162","id":"h6-s162","source":"En zy allen waren toch personen die 't belangryk drama dat in 1789 aanving, hadden zien opvoeren niet alleen, maar die zelfs in meer of min gewichtige rol, dat drama hadden meegespeeld."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s16","id":"h13-s16","source":"Op Padang, niet minder dan elders in Indie, waar over 't geheel het krediet een zelfs te groote rol speelt, was de stemming op dat stuk anders vry ruim."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s100","id":"h17-s100","source":"Want zóó groote rol speelde het uitzicht op dat weerzien in zyn hart, dat hy, by 't verlaten van Badoer dien boom voorbygaande, iets vroolyks voelde, als waren ze reeds voorby, de zes-en-dertig manen die hem scheidden van dat oogenblik."}]},{"lemma":"rollen","count":1,"glosses":["rolling"],"forms":["rollend"],"morphology":["present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s76","id":"h8-s76","source":"En rollend roept Zijn donder: Majesteit!(*) (*)Frits zegt: ijd en eit rijmt niet, althans niet in Friesland en Zeeland."}]},{"lemma":"roman","count":14,"glosses":["novel","novels","romance"],"forms":["roman","romans"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."}]},{"lemma":"romance","count":1,"glosses":["romances"],"forms":["romancen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s55","id":"h4-s55","source":"En dit was nog niet alles! Ik vond, om van de verzen niet te spreken--er waren er in velerlei talen--een aantal bundeltjes waaraan het opschrift ontbrak, romancen in het maleisch krygszangen in het javaansch, en wat niet al!"}]},{"lemma":"romandichter","count":1,"glosses":["novelists"],"forms":["romandichters"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s151","id":"h6-s151","source":"Het zal dan ook wel hierom wezen, dat romandichters hun helden gewoonlyk tot duivels of engelen maken."}]},{"lemma":"romanschrijver","count":1,"glosses":["novelist"],"forms":["romanschryver"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s81","id":"h13-s82","source":"Maar de groote romanschryver die liever boeide door kunstige rangschikking van kleuren dan door grofheid van kleur, achtte het beneden zich zyn penseel te doopen in al het slyk en in al het bloed dat er kleefde aan den onwaardigen gunsteling van Elizabeth."}]},{"lemma":"romanverteller","count":1,"glosses":["novelist"],"forms":["romanverteller"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."}]},{"lemma":"Rome","count":2,"glosses":["Rome"],"forms":["Rome"],"morphology":["proper noun, neuter, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s35","id":"h9-s35","source":"Het ergste is, dat ik met Gaafzuiger een overeenkomst heb aangegaan voor het uitgeven van een boek dat over de koffiveilingen moet handelen--heel Nederland wacht er op--en daar gaat me nu die Stern een heel anderen weg uit! Gister zeide hy: \"wees gerust, alle wegen leiden naar Rome."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s115","id":"h11-s115","source":"Zy spelen een geschiedenis uit in haar trekken. Karthago bloeit en bouwt schepen op haar voorhoofd ... hoor den Hannibals-eed tegen Rome ... daar vlechten zy koorden voor de bogen ... daar brandt de stad ..."}]},{"lemma":"Romein","count":3,"glosses":["Romans"],"forms":["Romeinen"],"morphology":["proper noun, plural","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s17","id":"h1-s17","source":"De Romeinen waren bly dat de Batavieren hen lieten leven. De Bey van Tunis kreeg een kolyk als hy het wapperen hoorde van de nederlandsche vlag."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s105","id":"h3-s105","source":"Over de rekenkunde by de Romeinen. Over armoede aan poëzie by toonzetters."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s74","id":"h5-s74","source":"Onder het stelsel van militaire willekeur, kozen de Romeinen hiertoe de Praefecten, in den aanvang gewoonlyk de bevelhebbers der legioenen die 't bedoelde land hadden ten-onder gebracht."}]},{"lemma":"Romeins","count":1,"glosses":["Roman"],"forms":["romeinsche"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s10","id":"h4-s10","source":"Over de scheuring van het romeinsche ryk. Over de GEMÜTHLICHKEIT der Duitschers."}]},{"lemma":"rond","count":12,"glosses":["about","round","around","roamed about"],"forms":["rond"],"morphology":["separable verb particle","adverb","adverb, separable particle","postposition","adjective","nominalized adjective, neuter, singular","separable verbal particle"],"note":"Goed rond Hollands means plain, direct Dutch.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s121","id":"h7-s121","source":"De mindere Hoofden zaten in een grooten kring, naar oostersche wyze op matten op den grond, en aan 't eind van de lange galery stond een tafel, waaraan de resident, de Adhipatti, de adsistent-resident, de kontroleur en een zestal Hoofden plaats namen. Men diende thee met gebak rond, en de eenvoudige plechtigheid begon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s201","id":"h7-s201","source":"Er zwerven daar zoo geen menschen rond, die van problematische beroepen leven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s87","id":"h8-s87","source":"Hy sprong weg, en liep den grooten kring rond, en vermaakte de Hoofden door zyn gekeuvel, en speelde met de gevesten van hun krissen. Toen hy by den Djaksa kwam, die de aandacht van 't kind trok omdat hy sierlyker dan de anderen gekleed was scheen deze iets op 't hoofd van kleinen Max te wyzen aan den Kliwon die naast hem zat en een gefluisterde opmerking daarover scheen te beamen."}]},{"lemma":"rondborstig","count":1,"glosses":["frank"],"forms":["rondborstig"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"}]},{"lemma":"rondborstigheid","count":1,"glosses":["frankness"],"forms":["rondborstigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s144","id":"h15-s144","source":"Weg met gemoedelyke taal, weg met zachtheid, rondborstigheid, duidelykheid, eenvoud, gevoel!"}]},{"lemma":"ronddienen","count":2,"glosses":["handed round","to serve round"],"forms":["rondgediende","rondtedienen"],"morphology":["past participle used adjectivally, inflected","verb, infinitive with te"],"note":"Historical solid spelling of modern “rond te dienen.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s80","id":"h8-s80","source":"Er waren onder de Hoofden slechts weinigen die van de rondgediende ververschingen iets gebruikten. Havelaar had namelyk met een wenk gelast, de by zoodanige gelegenheid onvermydelyke thee met maniessan rondtedienen."}]},{"lemma":"ronddolen","count":1,"glosses":["roam"],"forms":["rondtedolen"],"morphology":["verb, infinitive with incorporated te"],"note":"Historical spelling joins rond, te, and dolen in one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s59","id":"h8-s59","source":"En ginds in 't noordwesten over de zee, zyn velen die ònze kinderen moesten zyn, maar die Lebak hebben verlaten om rondtedolen in vreemde streken met kris en klewang, en schietgeweer."}]},{"lemma":"ronddwalen","count":3,"glosses":["roamed","wandered about","are wandering"],"forms":["rondgedwaald","ronddwaalden","ronddwalen"],"morphology":["verb, participle","verb, past, plural","verb, present, third-person plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s21","id":"h14-s21","source":"Ik was in 1846 in 't Krawangsche, en heb veel rondgedwaald in de Preanger waar ik reeds in 1840 Lebaksche uitgewekenen ontmoette."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s197","id":"h17-s197","source":"Maar hoe ook zyn oogen of zyn gedachten ronddwaalden, telkens viel zyn blik en zyn verlangen terug op het pad dat van Badoer leidt naar den ketapan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s54","id":"h20-s54","source":"Als er op dit oogenblik van die arme wezens ronddwalen daar buiten ... als zy 't schynsel zien van onze lampen, zullen zy zeggen: \"daar woont de ellendeling die ons beschermen zou! Daar zit hy rustig by vrouw en kind, en teekent borduurpatroontjes, en wy liggen hier als boschhonden op den weg verhongeren met onze kinderen!\" Ja, ik hoor het wel, ik hoor het wel, dat roepen om wraak over myn hoofd!"}]},{"lemma":"rondfladderen","count":3,"glosses":["flutter about","flutters about"],"forms":["rondfladderen","rondfladdert"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s115","id":"h14-s115","source":"Nu heeft het pas vleugeltjes gekregen, en wil wat rondvliegen in de lucht, en zich vermaken, en 't zoekt voedsel in de bloemen, en doet niemand leed ... kyk, is 't niet veel aardiger het daar zoo te zien rondfladderen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s220","id":"h17-s220","source":"\"Zie hoe de vlinder daar rondfladdert. Zyn vlerkjes schitteren als een veelkleurige bloem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s235","id":"h17-s235","source":"\"Als er niet langer vlinders zullen rondfladderen, Als de sterren niet meer zullen schitteren, Als de melatti niet meer welriekend zal wezen, Als er niet langer bedroefde harten zyn, Noch wild gedierte in het woud... Als de zon verkeerd zal loopen, En de maan vergeten wat oost en west is..."}]},{"lemma":"rondkruipen","count":1,"glosses":["crept around"],"forms":["rondgekropen"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s114","id":"h14-s114","source":"Dat arme dier heeft eerst langen tyd als rups op een boom rondgekropen, dat was geen vroolyk leven!"}]},{"lemma":"rondleiden","count":1,"glosses":["led around"],"forms":["rondleidde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s166","id":"h7-s166","source":"Ja, zy had het goed gevonden, toen hy die beide arme vrouwen uit de Nieuwstraat, die nooit Amsterdam hadden verlaten, en nooit waren \"uitgeweest\" rondleidde op de Haarlemmer kermis, onder 't koddig voorwendsel dat de Koning hem belast had met: \"het amuzeeren van oude vrouwtjes die zich zoo goed gedragen hadden\". Zy vond het goed dat hy de weeskinderen uit alle gestichten te Amsterdam op koek en amandelmelk onthaalde, en ze overlaadde met speelgoed."}]},{"lemma":"rondlopen","count":2,"glosses":["roam about","go about"],"forms":["rondteloopen","rondloopen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Rondteloopen represents modern rond te lopen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s81","id":"h12-s81","source":"Hy ging dus dikwyls 's avends uit, om ... overal rondteloopen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s196","id":"h16-s196","source":"Ook ziet men daaruit, dat er voor iemand die wil oppassen, in dat land nog wel wat te verdienen valt, en dat dus die Sjaalman ook dáár al lui, pedant en ziekelyk geweest is, anders zou hy niet zoo arm zyn thuisgekomen, en hier rondloopen zonder winterjas."}]},{"lemma":"rondom","count":4,"glosses":["all around","around","round about"],"forms":["rondsom","Rondom","rond-om"],"morphology":["adverb","preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s117","id":"h7-s117","source":"Rondom het huis stonden honderden menschen, die of te-paard den wagen van den resident hadden begeleid, of tot het gevolg der saamgeroepen Hoofden behoorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s194","id":"h11-s194","source":"Hy wendt den blik van 't donker oog En staart naar 't Westen heen, En toont u, daar ge rondsom ziet, Slechts water, water, in 't verschiet, En zee, en zee alleen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s195","id":"h11-s195","source":"En dáárom schuurt hier de Oceaan Zoo fel het oeverzand: 't Is zee slechts, waar ge rondsom ziet, En water, water, anders niet, Tot Madagaskars strand!"}]},{"lemma":"rondreizen","count":1,"glosses":["travels around"],"forms":["rondreist"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s113","id":"h8-s113","source":"En wie rondreist in de dorpen, zal 's avends zitten by zyn gastheer, en om hem heen de zonen en dochteren van het huis, en de kinderen van wie het dorp bewonen, en hy zal zeggen:"}]},{"lemma":"rondrijden","count":2,"glosses":["rode about","ridden around"],"forms":["rondreed","rondgereden"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s121","id":"h12-s121","source":"Neen, Verbrugge, je krygt la pièce niet, voor ik nog een beetje heb rondgereden op myn stokpaardje over de tegenstellingen."}]},{"lemma":"rondstaren","count":1,"glosses":["gazed about"],"forms":["rondstaarde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s71","id":"h8-s71","source":"Ieder gevoelt dat hy, sprekende van de rystvelden die er waren op de bergen, de oogen daarheen richtte door de open zyde der zaal, en dat hy die velden inderdaad zag. Men beseft, als hy den boom liet vragen waar de man was die als kind aan zyn voet gespeeld had, dat die boom daar stond en voor de verbeelding van Havelaars toehoorders in werkelykheid vragend rondstaarde naar de heengegane bewoners van Lebak."}]},{"lemma":"ronduit","count":10,"glosses":["plainly","outright","frankly"],"forms":["ronduit","Ronduit"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s74","id":"h2-s74","source":"Ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--was my het weerzien van dien persoon niet aangenaam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s95","id":"h4-s95","source":"Ik peinsde gedurig over myn boek, maar daar ik van waarheid houd, moet ik ronduit zeggen dat ik niet wist, hoe ik 't daarmee zou aanleggen. Eén ding staat vast: de bouwstoffen die ik in Sjaalman's pak gevonden had, waren belangryk voor de makelaars in koffi."}]},{"lemma":"rondvliegen","count":1,"glosses":["fly about"],"forms":["rondvliegen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s115","id":"h14-s115","source":"Nu heeft het pas vleugeltjes gekregen, en wil wat rondvliegen in de lucht, en zich vermaken, en 't zoekt voedsel in de bloemen, en doet niemand leed ... kyk, is 't niet veel aardiger het daar zoo te zien rondfladderen?"}]},{"lemma":"rondzwemmen","count":1,"glosses":["swim around"],"forms":["rondzwemmen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s118","id":"h17-s118","source":"Als ik sterf op de zee, en men werpt myn lichaam in het diepe water, zullen er haaien komen. Ze zullen rondzwemmen om myn lyk, en vragen: \"wie van ons zal het lichaam verslinden dat daar daalt in het water?\""}]},{"lemma":"rood","count":22,"glosses":["red","red ones"],"forms":["rood","roode","rooie","rooien","rooden"],"morphology":["adjective, inflected","adjective","adjective, attributive, inflected","nominalized adjective, plural, historical inflection","noun, neuter, singular","adjective, predicative","noun, neuter, mass","adjective used as noun","adjective, uninflected","adjective, inflected, colloquial","adjective, inflected, colloquial form"],"note":"Colloquial inflected form of rood.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s15","id":"h3-s15","source":"Mevrouw Rosemeyer--de Rosemeyers laten zich mevrouw noemen, omdat ze in suiker doen, en aandeel in een schip hebben--mevrouw Rosemeyer begreep dat wat Louise aan 't schreien had gemaakt, ook òns vermaken zou, en vroeg een dacapo aan Frits, die zoo rood zag als een kalkoen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s28","id":"h7-s28","source":"De resident had met den Adhipatti in de pendoppo plaats genomen. Havelaar riep Verbrugge om hem te vragen wien die schimmel behoorde met roode schabrak?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s41","id":"h10-s41","source":"Wat zou ik moeten antwoorden, als men my op de beurs vroeg, waarom myn dochter zoo lang in dien rooien tuin is gebleven?"}]},{"lemma":"roof","count":5,"glosses":["robbery","theft","plunder"],"forms":["roof","ROOF"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s153","id":"h5-s153","source":"Vooreerst hebbe men juist te beoordeelen, waar het gebruik heeft opgehouden om voor misbruik plaats te maken? En ... waar het misbruik bestaat, waar inderdaad roof of willekeur gepleegd is, zyn veelal de slachtoffers zelf hieraan medeplichtig, hetzy uit te ver gedreven onderwerping, hetzy uit vrees, hetzy uit wantrouwen op den wil of de macht der persoon die hen beschermen moet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s235","id":"h14-s235","source":"Hoe dit zy, de Regeering gaat niet dan noode over tot het toepassen der bepalingen die den Javaan tegen afpersing en roof heeten te beschermen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s23","id":"h16-s23","source":"Er zal daarin spraak zyn van afspersing en roof, en wanneer men--wat de hoofdstrekking aangaat --bewyskracht mocht willen ontzeggen aan een verdichtsel, geef ik de verzekering dat ik in-staat ben de namen optegeven van twee-en-dertig personen in het distrikt Parang-Koedjang alleen, aan welke in één maand tyds zes-en-dertig buffels zyn afgenomen ten-behoeve van den Regent. Of, juister nog, dat ik de namen kan noemen van de twee-en-dertig personen uit dat distrikt, die zich in één maand hebben durven beklagen, en wier klacht door Havelaar onderzocht en gegrond bevonden is."}]},{"lemma":"roofstaat","count":1,"glosses":["robber-state"],"forms":["roofstaat"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s241","id":"h20-s241","source":"En er zouden in alle hoofdsteden liederen worden gezongen met refreinen als dit: er ligt een roofstaat aan de zee, tusschen Oostfriesland en de Schelde!"}]},{"lemma":"rooms","count":2,"glosses":["Roman Catholic"],"forms":["roomsche"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":"Roomsch is an older spelling meaning Roman Catholic.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s126","id":"h9-s126","source":"En ik zal ook de Rosemeyers hiertoe trachten overtehalen, omdat de suikerraffinadeurs er ook belang by hebben, schoon ik niet geloof dat ze zeer zuiver zyn in hun begrippen--de Rosemeyers meen ik--want ze houden een roomsche meid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s156","id":"h16-s156","source":"Ook de Rosemeyers, die in suiker doen en een roomsche meid houden, hebben onlangs weer 27 percent moeten aannemen uit de massa van een jood die fout was."}]},{"lemma":"roos","count":3,"glosses":["roses","rose"],"forms":["rozen","roos"],"morphology":["noun, plural","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s208","id":"h7-s208","source":"--Wat al rozen in den tuin, riep Tine, en ziedaar ook rampeh en tjempaka, en zooveel melati, en zie eens al die schoone lelien ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s43","id":"h10-s43","source":"Even zoo zou ieder verstandig mensch my uitlachen, als ik gek genoeg was om te zeggen: Marie is daar in dien rooien tuin waarom rood, en niet geel of paars?--om te luisteren naar 't snappen en giechelen van de viooltjes, of naar de sprookjes die de rozen elkaar heimelyk in 't oor blazen. Al kon zoo iets waar zyn, wat zou Marie er aan hebben, als het toch zoo heimelijk geschiedt, dat zy er niets van verstaat?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s44","id":"h10-s44","source":"Maar leugens zyn het, flauwe leugens! En leelyk zyn ze ook, want neem eens een potlood, en teeken een roos met een oor, en zie eens hoe dat er uitziet?"}]},{"lemma":"Rose","count":1,"glosses":["roses"],"forms":["Rosen"],"morphology":["noun, feminine, nominative plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s37","id":"h10-s37","source":"Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr."}]},{"lemma":"Rosemeyer","count":28,"glosses":["Rosemeyers","Rosemeyer","Rosemeyers'","little Rosemeyers"],"forms":["Rosemeyers","Rosemeyer","Rosemeyertjes"],"morphology":["proper noun, plural","proper noun","proper noun, singular","proper noun, common gender, singular","noun, plural","proper noun, diminutive plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s6","id":"h3-s6","source":"De vorige week was er krans by de Rosemeyers, die in suiker doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s9","id":"h3-s9","source":"De meisjes hadden piano gespeeld en gezongen, en by 't dessert plaagden ze elkaar met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren, iets waarin Frits betrokken scheen. \"Ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s15","id":"h3-s15","source":"Mevrouw Rosemeyer--de Rosemeyers laten zich mevrouw noemen, omdat ze in suiker doen, en aandeel in een schip hebben--mevrouw Rosemeyer begreep dat wat Louise aan 't schreien had gemaakt, ook òns vermaken zou, en vroeg een dacapo aan Frits, die zoo rood zag als een kalkoen."}]},{"lemma":"rotblühend","count":1,"glosses":["red-blossoming"],"forms":["rothblühender"],"morphology":["adjective, masculine nominative singular, attributive"],"note":"Roth is the historical German spelling of rot.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s37","id":"h10-s37","source":"Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr."}]},{"lemma":"rots","count":13,"glosses":["rock","rocks"],"forms":["rots","rotsen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s47","id":"h8-s47","source":"En niet overal zyn rotsen die plaats weigeren aan den wortel, want op veel plaatsen is de grond week en vruchtbaar, en roept om de graankorrel die hy ons wil weergeven in gebogen halm."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s254","id":"h11-s254","source":"\"Oepi, er was een man die steenen hieuw uit de rots."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s281","id":"h11-s281","source":"En hy viel neer op een rots, die niet week. En hy klaterde in groote stroomen, maar de rots week niet."}]},{"lemma":"rotswand","count":1,"glosses":["rock-face"],"forms":["rotswand"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s64","id":"h16-s64","source":"Ze moet die omslingeren in schuinsche richting naar-boven, om ze te doen neerkomen op de punt die uitsteekt aan den rotswand. Ze wankelt, waggelt, schrikt, bezwykt ... tracht zich te houden aan den half ontwortelden boomstam die met zyn kruin naar de diepte wyst--een grasspriet!--ze mist het steunpunt dat ze zoekt: de boom slingert terug--de grasspriet wykt onder haren tred--ach, de tobster valt in de diepte met haar vracht."}]},{"lemma":"rottankoord","count":1,"glosses":["rattan ropes"],"forms":["rottan-koorden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s199","id":"h17-s199","source":"Hy zag den afgrond links, waar de aarde zoo geel is, waar eens een jonge buffel verzonk in de diepte: daar hadden de dorpelingen zich verzameld om het dier te redden--want het is geen geringe zaak een jongen buffel te verliezen--en ze hadden zich neergelaten aan sterke rottan-koorden."}]},{"lemma":"Rotterdams","count":1,"glosses":["Rotterdam"],"forms":["rotterdamsche"],"morphology":["adjective, inflected, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s102","id":"h7-s102","source":"Dat de Europeaan, die in zulke verhouding aan den winnenden kant is, zich in dit kunstmatig overwicht zeer gemakkelyk schikt, spreekt vanzelf. Maar dikwyls is 't koddig, iemand die zyn beschaving en taal grootendeels opdeed in de rotterdamsche Zandstraat, den liplap te hooren uitlachen omdat deze een glas water en 't gouvernement, mannelyk-, of zon en maan onzydig maakt."}]},{"lemma":"Rotti","count":1,"glosses":["Rotti"],"forms":["Rotti"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s29","id":"h4-s29","source":"Over de niet-etende bevolking van het eiland Rotti by Timor. (Het moet daar goedkoop leven zyn.) Over het menschen-eten der Battah's, en het koppensnellen der Alfoeren."}]},{"lemma":"rotting","count":1,"glosses":["cane"],"forms":["rotting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Rotting is an older word for a walking stick or cane.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s99","id":"h11-s99","source":"Neen, neen, ge ziet die lyst niet, ge vergeet zelfs dat ge uw rotting hebt afgegeven aan den ingang van de schilderzaal ... ge vergeet uw naam, uw kind, het nieuw-model politiemuts, en dus alles, om niet te zien een schildery, maar om werkelyk daarop Maria Stuart te aanschouwen: geheel juist als te Fotheringhay."}]},{"lemma":"rottingslag","count":6,"glosses":["rattan strokes","rattan blows","rattan beating","rattan-strokes"],"forms":["rottingslagen","rottingslag"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":"Rottingslag means a blow with a rattan cane.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s8","id":"h15-s8","source":"De roekelooze aanklagers werden met rottingslagen gestraft, de Regent had gezegepraald, en de resident keerde naar de hoofdplaats terug, met het aangenaam bewustzyn die zaak alweer zoo goed \"geschipperd\" te hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s21","id":"h15-s21","source":"Hem bleef de mishandeling gespaard die hem wachtte by terugkeer in zyn dorp, en de rottingslagen die de straffe zyn voor al wie een oogenblik meenen kon geen beest te wezen, geen onbezield stuk hout of steen. De straffe van wie in een aanval van dwaasheid geloofd had dat er Recht in 't land was, en dat de adsistent-resident den wil had, en de macht, om dat Recht te handhaven ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"Rousseau","count":1,"glosses":["Rousseau"],"forms":["ROUSSEAU"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s91","id":"h3-s91","source":"Over den EMILE van ROUSSEAU."}]},{"lemma":"routine","count":1,"glosses":["routine"],"forms":["routine"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s84","id":"h15-s84","source":"Ik had tot myn inschikkelykheid vele redenen, en onder anderen deze, dat ik 't onbillyk vond op-eenmaal iets van U te vorderen, wat vele anderen in uw plaats evenmin zouden presteeren, U te dwingen zoo op-eenmaal de routine van achterhoudendheid en menschenvrees vaarwel te zeggen, die niet zoozeer uw schuld is als wel die der leiding welke u te beurt viel."}]},{"lemma":"roven","count":6,"glosses":["stolen","had robbed","carried off","plundered","steals"],"forms":["geroofd","Roofde","roofde","geroofde","rooft"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past participle","past participle used adjectivally","verb, participle","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s44","id":"h3-s44","source":"Roofde 't lot my haar slechts niet!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s107","id":"h8-s107","source":"En wie den ploeg niet dryven kon door den grond omdat de buffel uit den stal was gehaald, hielp hy zoeken naar den buffel. En waar de dochter was geroofd uit het huis der moeder, zocht hy den dief en bracht de dochter weder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s11","id":"h16-s11","source":"De meesten kwamen uit het distrikt Parang-Koedjang, waar des Regents schoonzoon Hoofd was, en hoewel dat Hoofd gewis niet verzuimde zyn aandeel van 't afgeperste te nemen, was het toch voor niemand een geheim dat hy meestal roofde uit naam en ten-behoeve van den Regent."}]},{"lemma":"rover","count":2,"glosses":["robber"],"forms":["roovers"],"morphology":["noun, masculine, singular, genitive","noun, common gender, genitive singular"],"note":"Roovers is historical spelling; here the -s marks the singular genitive.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s151","id":"h5-s151","source":"Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers ... zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"rozenolie","count":1,"glosses":["attar of roses"],"forms":["rozenolie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s33","id":"h4-s33","source":"Over den liefdeloozen geest onzer voorouders, blykbaar uit hun begrippen omtrent God. (Alweer een goddeloos stuk!) Over den samenhang der zintuigen. ('t Is waar, toen ik hem zag, rook ik rozenolie.)"}]},{"lemma":"rozijn","count":1,"glosses":["raisins"],"forms":["rozynen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s125","id":"h12-s125","source":"Wy beiden zyn kruieniers, ik neem hem zyn klanten af, die geen rozynen willen koopen by een dief, en te-gelyker-tyd zegt men van my dat ik een goed mensch ben, omdat ik de dochter prys van een konkurrent."}]},{"lemma":"rug","count":5,"glosses":["back","backs"],"forms":["rug","ruggen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s61","id":"h2-s61","source":"Ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid my een zoo harden stoot in den rug had gegeven, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s113","id":"h6-s113","source":"Een drietal bedienden hadden zichzelf verlost uit het wasleêren kastje, dat achter den wagen was vastgeplakt als een jonge oester op den rug van zyn mama."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s129","id":"h13-s130","source":"Dit plein had men recht vóór zich als men in de buiten galery met den rug naar 't huis gekeerd stond. Links daarvan lag het gebouw met de bureaux, de kas en de vergaderzaal waar Havelaar dien morgen de Hoofden had toegesproken, en daar-achter breidde zich de ravyn uit, dien men overzag tot aan den Tjioedjoeng toe."}]},{"lemma":"ruggespraak","count":1,"glosses":["consultations"],"forms":["ruggespraken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s52","id":"h19-s52","source":"De heer Slymering kon maar niet begrypen dat iemand, geheel alleen, op eigen verantwoordelykheid en zonder langgerekte overwegingen of \"ruggespraken\" had kunnen overgaan tot zóó ongehoorde plichtsvervulling."}]},{"lemma":"Ruhe","count":2,"glosses":["peace","rest"],"forms":["Ruhe"],"morphology":["noun, feminine singular, accusative","noun, feminine, accusative singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s49","id":"h10-s49","source":"Da wollen wir niedersinken Unter den Palmenbaum, Und Ruhe und Liebe trinken, Und träumen seligen Traum."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s284","id":"h14-s284","source":"--Ein Hirsch Der sich verspätet im Gebüsch, und jetzt Mit Eile heimwärts kehrt, und Ruhe sucht Bei andren Hirschen die ihm lieb sind."}]},{"lemma":"ruhen","count":2,"glosses":["rest","rests"],"forms":["ruhen","ruht"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s262","id":"h14-s262","source":"--Ach, Mutter, lass mich noch 'nen Augenblick! Es is so sanft zu ruhen hier... und dort, Da drin auf meiner Matte, schlaf' ich gleich, Und weiss nicht einmal was ich träume!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s274","id":"h14-s274","source":"--Und kann dir etwas weh thun? Thut dir's weh, Wenn dir im Schooss so schwer mein Köpfchen ruht?"}]},{"lemma":"ruigte","count":2,"glosses":["rank growth","thicket"],"forms":["ruigte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s126","id":"h13-s127","source":"De plantengroei, reeds overal elders in Indie zoo snel, was op die plaats door de telkens achtergelaten slib byzonder welig, zóó zelfs dat, al had het op- of afloopen des waters plaats gehad met een kracht die 't kreupelhout ontwortelde en meevoerde, er maar zeer weinig tyds noodig was om den grond weer te bedekken met al de ruigte die 't reinhouden van het erf, ook in de onmiddellyke nabyheid van 't huis, zoo moeielyk maakte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s144","id":"h14-s144","source":"De natuur dezer dieren doet hun duisternis en schuiling voortrekken boven 't licht van open plaatsen, zoodat, als Havelaars erf zindelyk ware gehouden, de slangen niet dan als 't ware haars ondanks en verdwaald, de ruigte in den ravyn zouden verlaten hebben."}]},{"lemma":"ruiken","count":3,"glosses":["smelled"],"forms":["rook"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s35","id":"h2-s35","source":"Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s36","id":"h2-s36","source":"Lach hier niet om, lezer, straks zult ge zien hoe dit kwam. Ik ben verzekerd dat hy geen drup reukwerk by zich droeg, en toch rook ik iets aangenaams, iets sterks, iets wat me herinnerde aan ... daar had ik het!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s33","id":"h4-s33","source":"Over den liefdeloozen geest onzer voorouders, blykbaar uit hun begrippen omtrent God. (Alweer een goddeloos stuk!) Over den samenhang der zintuigen. ('t Is waar, toen ik hem zag, rook ik rozenolie.)"}]},{"lemma":"ruil","count":2,"glosses":["exchange"],"forms":["ruil"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s94","id":"h19-s94","source":"Dan moet ik op zes-en-dertigjarigen leeftyd trachten op-nieuw een loopbaan aantevangen. Dan moet ik, na zeventien jaren, na zeventien zware moeielyke dienstjaren, na myn beste levenskrachten te hebben ten-offer gebracht aan wat ik voor plicht hield, op-nieuw aan de Maatschappy vragen of ze my brood wil geven voor vrouw en kind, brood in ruil voor myn denkbeelden, brood wellicht in ruil voor arbeid met kruiwagen of spade, als de kracht van myn arm meer waard wordt gekeurd dan de kracht myner ziel."}]},{"lemma":"ruim","count":14,"glosses":["spacious","generous","over","a good","plenty of","amply","liberal","roomy","handsomely","wide","freely"],"forms":["ruim","ruime"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, predicative","adjective, attributive","adjective, attributive, singular","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s4","id":"h2-s4","source":"Een ander in myn plaats had misschien aan Ludwig Stern geschreven dat hy ook wat zou laten vallen, dat hy hoopte op konsideratie om de langdurige diensten van Last & Co ... ik heb uitgerekend dat de firma, sedert ruim vyftig jaren, vier ton aan Stern verdiend heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s24","id":"h3-s24","source":"Vindt ge dat er veel omslag noodig is, om dat te zeggen? Welnu, ik heb een broodje met kaas gegeten, daarna twee peren geschild, en ik was ruim half gereed met het orberen van de derde, voor Frits klaar was met die vertelling."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s83","id":"h4-s83","source":"Ik had Frits verboden iets te koopen, maar Stern, die ruim zakgeld heeft, kwam met eenige prullen t'huis. Dit is zyn zaak."}]},{"lemma":"ruimen","count":1,"glosses":["clear"],"forms":["ruimen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s179","id":"h7-s179","source":"Zonder nu te deelen in de overdreven begrippen die zy van haren Max koesterde, mag men toch aannemen dat hy een goede loopbaan voor zich had, en wanneer dit gegrond uitzicht zich had verwezenlykt, zouden inderdaad de onaangename gevolgen zyner vrygevigheid weldra uit den weg te ruimen geweest zyn."}]},{"lemma":"ruimschoots","count":1,"glosses":["abundantly"],"forms":["ruimschoots"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s174","id":"h6-s174","source":"Wat dus de levensomstandigheden aangaat, kon hy veel ondervonden hebben. En dat hy werkelyk veel ondervonden hàd, dat hy 't leven niet was doorgegaan zonder de indrukken optevangen die 't hem zoo ruimschoots aanbood, daarvoor moge ons de vlugheid van zyn geest borg wezen, en de ontvankelykheid van zyn gemoed."}]},{"lemma":"ruimte","count":6,"glosses":["space","room","scope","gap"],"forms":["ruimte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s120","id":"h6-s120","source":"Hy sprak namelyk op een toon, alsof achter elk woord een punt stond, of zelfs een lang rustteeken, en ik kan de ruimte tusschen zyn woorden niet beter vergelyken dan by de stilte die er volgt op het \"amen\" na een lang gebed in de kerk, hetwelk zooals ieder weet, een sein is dat men den tyd heeft tot verzitten, hoesten of neussnuiten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s67","id":"h7-s67","source":"Er is ruimte in overvloed voor twee familien. --Maar, al was dit zoo niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s85","id":"h7-s85","source":"Er ware anders ruimte genoeg geweest, want behalve de vry groote adsistent-residentswoning zelf, stond daarneven op 'tzelfde \"erf\" nog een ander huis dat vroeger daartoe gediend had, en in-weerwil van den eenigszins bouwvalligen staat, nog altyd zeer geschikt was ter bewoning."}]},{"lemma":"ruisen","count":1,"glosses":["rustling"],"forms":["ruischen"],"morphology":["noun, neuter, singular, nominalized infinitive"],"note":"Ruischen is the historical spelling of modern ruisen, used here as a noun: “rustling.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s59","id":"h11-s59","source":"Ze geeft het als de pointe van 't epigram, als 't aux armes! van de marseillaise die zy zong met haar voeten, als 't ruischen van de wilgen op het graf der zoo-even besprongene liefde. O, misselyk!"}]},{"lemma":"ruiter","count":4,"glosses":["horsemen"],"forms":["ruiters"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s261","id":"h11-s261","source":"En de koning des lands toog voorby, met ruiters voor zyn wagen. En ook achter den wagen waren ruiters, en men hield den gouden pajong boven het hoofd van den koning."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s266","id":"h11-s266","source":"En voor zyn wagen reden vele ruiters, en ook waren er ruiters achter zyn wagen, en boven zyn hoofd hield men den gouden pajong."}]},{"lemma":"ruiterlijk","count":1,"glosses":["frankly"],"forms":["ruiterlyk"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s203","id":"h14-s203","source":"Maar vergeefs zocht Havelaar in 't archief naar een blyk dat zyn voorganger diezelfde zaak ruiterlyk by den waren naam had genoemd in een openbare dienstmissive."}]},{"lemma":"ruïneus","count":1,"glosses":["ruinous"],"forms":["ruïneuze"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s131","id":"h20-s131","source":"Want ik behoef u niet te verzekeren dat ik, die verklaard heb niet anders te kunnen dienen dan ik hier deed ... ik die voor deze wyze van dienen ben gestraft met berisping, met een ruïneuze en deshonorante overplaatsing ... met den last om de arme lieden te verraden die op myn loyauteit vertrouwden --met de keus alzoo tusschen oneer en broodsgebrek!--dat ik na dit alles met moeite en zorg elk voorkomend geval te toetsen had aan myn plicht, en dat de eenvoudigste zaak my zwaar viel, geplaatst als ik was tusschen myn geweten en de principes van 't Gouvernement waaraan ik trouw schuldig ben zoolang ik niet ontheven ben van myn ambt. Deze moeielykheid openbaarde zich vooral by 't antwoord dat ik geven moest aan klagers."}]},{"lemma":"rund","count":2,"glosses":["cattle","beast"],"forms":["runderen","rund"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s27","id":"h16-s27","source":"En als men hierby acht geeft op de velen die op weg gingen om nooit dat huis te bereiken ... op de velen die niet eenmaal vertrokken uit hun dorp, afgeschrikt als ze waren door eigen ondervinding of door 't aanschouwen van het lot dat anderen klagers te beurt viel, dan geloof ik dat men onrecht hebben zou in de meening dat de vermenigvuldiging met vyf van 't getal gestolen buffels uit één distrikt, een te hoogen maatstaf opleverde voor wie naar de statistiek vraagt van 't getal runderen dat elke maand geroofd werd in vyf distrikten, om te voorzien in de behoeften der hofhouding des Regents van Lebak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s73","id":"h16-s73","source":"Myn vertrouwen op medegevoel met de Javanen gaat echter niet zóó ver, dat ik by de beschryving hoe men den laatsten buffel rooft uit den kendang by-dag, zonder schroom, onder bescherming van 't nederlandsch gezag ... als ik 't weggevoerd rund laat volgen door den eigenaar en zyn schreiende kinderen ... als ik hem laat neerzitten op den trap van 't huis des roovers, sprakeloos en wezenloos en verzonken in smart ... als ik hem van daar laat wegjagen met hoon en smaad, met bedreiging van rottingslag en blokgevangenis ... zie, ik eisch niet--noch verwacht, o Nederlanders!--dat ge daardoor zult aangegrepen zyn in gelyke maat als wanneer ik u het lot schetste van een boer wien men zyn koe ontnam."}]},{"lemma":"rups","count":1,"glosses":["caterpillar"],"forms":["rups"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s114","id":"h14-s114","source":"Dat arme dier heeft eerst langen tyd als rups op een boom rondgekropen, dat was geen vroolyk leven!"}]},{"lemma":"Rusland","count":2,"glosses":["Russia"],"forms":["Rusland"],"morphology":["proper noun, singular","proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s85","id":"h3-s85","source":"Over proteïne in de atmospherische lucht. Over de staatkunde van Rusland."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s11","id":"h5-s11","source":"Geen paardenpostery dan ook in Europa--zelfs niet in Engeland, Rusland of Hongarye--kan met die op Java worden gelyk gesteld."}]},{"lemma":"rust","count":15,"glosses":["rest","peace","Rest","tranquillity","retirement"],"forms":["rust","Rust","ruste"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, fossilized dative singular"],"note":"In ruste is a formal older expression meaning “retired.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s54","id":"h3-s54","source":"\"Vader! geef me aan gene zyde, \"Als de mond des doods my kust, \"Vader! geef me aan gene zyde \"Wat ik hier niet smaakte... Rust!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s59","id":"h7-s59","source":"In een oogenblik van gedwongen rust in een moddergat, vroeg Verbrugge den resident, of hy met den nieuwen adsistent-resident reeds gesproken had over mevrouw Slotering? --M'nheer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s235","id":"h8-s235","source":"Die ingesluimerd waren door den vervloekten officieelen slender die zyn styl zoekt in \"ik heb de eer\" en de rust van zyn geweten in \"de hooge tevredenheid van de Regeering.\" Neen, Verbrugge! laster jezelf niet!"}]},{"lemma":"rusten","count":14,"glosses":["rests","rest","rested","pass"],"forms":["rusten","rust","rustte"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, plural","verb, present, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s104","id":"h2-s104","source":"Daar op my de verplichting rust, in de behoeften der mynen te voorzien, heb ik besloten een talent aantewenden, dat, naar ik geloof, my gegeven is. Ik ben dichter ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s19","id":"h5-s19","source":"Er zyn, by zulke gelegenheid, oogenblikken dat de wagen alleen rust op de raderen aan de buitenzyde van den boog dien ge beschryft: de middelpuntvliedende kracht heeft de binnenwielen van den grond geheven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s27","id":"h5-s27","source":"De geestdryvery die torens meende te moeten zetten op de gebouwen die opgericht werden ter-eere van dezen of genen heilige, duurde niet lang genoeg om ze te voleinden, en de spits die de geloovigen naar den hemel moet wyzen, rust, gewoonlyk een paar omgangen te laag, op de massieve bazis, 'tgeen denken doet aan den man zonder dyen op de kermis."}]},{"lemma":"rustig","count":8,"glosses":["quiet","peaceful","restful","tranquil","peacefully","quietly"],"forms":["rustig","rustige"],"morphology":["adjective","adverb","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s58","id":"h7-s58","source":"Door 't hotsen en stooten viel 't spreken moeielyk. Kleine Max werd rustig gehouden met pisang en zyn moeder die hem op den schoot had, wilde volstrekt niet bekennen dat ze vermoeid was, als Havelaar aanbood haar van den zwaren jongen te ontlasten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s196","id":"h14-s196","source":"Er wordt in myn residentie weinig of niets ingevoerd ter-sluik, want ... er gaat in deze streken zóó weinig om, dat niemand hier zyn kapitaal in den handel wagen zou.\" Ik heb een dergelyk verslag gelezen dat aanving met de woorden: \"in 't afgeloopen jaar is de rust rustig gebleven.\" Zulke zinsneden getuigen wel van een zeer rustige gerustheid op de inschikkelykheid van de Regeering voor ieder die haar onaangename tydingen spaart, of die, zooals de term luidt: \"haar niet bemoeielykt\" met verdrietige berichten!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s208","id":"h14-s208","source":"Waar 't noodig is, zal ik aantoonen dat er vaak hongersnood heerschte in streken die geroemd werden als toonbeelden van welvaart, en dat meermalen een bevolking die als rustig en tevreden wordt opgegeven, op 't punt stond uittebersten in woede."}]},{"lemma":"rustpunt","count":2,"glosses":["pauses","pause"],"forms":["rustpunten","rustpunt"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s121","id":"h6-s121","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben. Maar al dat afbrokkelen, dat stooterige en hobbelige, maakte het aanhooren lastig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s81","id":"h8-s81","source":"Het scheen dat hy met voordacht na de laatste zinsnede zyner toespraak een rustpunt wilde laten. En hier was reden toe."}]},{"lemma":"rustteken","count":1,"glosses":["rest"],"forms":["rustteeken"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s120","id":"h6-s120","source":"Hy sprak namelyk op een toon, alsof achter elk woord een punt stond, of zelfs een lang rustteeken, en ik kan de ruimte tusschen zyn woorden niet beter vergelyken dan by de stilte die er volgt op het \"amen\" na een lang gebed in de kerk, hetwelk zooals ieder weet, een sein is dat men den tyd heeft tot verzitten, hoesten of neussnuiten."}]},{"lemma":"rustverslag","count":1,"glosses":["reports of calm"],"forms":["rustverslagen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s48","id":"h19-s48","source":"Het was dan ook geen geringe zaak voor iemand die zóó uitmuntte in \"schipperen\" en jaarlyksche rustverslagen, zoo op-eenmaal brieven te ontvangen waarin geen spoor was, noch van 't gebruikelyk officieel optimismus, noch van kunstige omwending der zaak, noch van vrees voor ontevredenheid van de Regeering over 't \"bemoeielyken\" met ongunstige berichten."}]},{"lemma":"ruw","count":4,"glosses":["rough","crude","rude"],"forms":["ruwe","ruw"],"morphology":["adjective, attributive, plural","adjective, inflected","adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s85","id":"h13-s86","source":"Ze zyn dan ook met minder inspanning te schilderen, die ruwe strepen van rood en zwart, dan de fyne trekken te penseelen die er staan in den kelk eener lelie."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s97","id":"h13-s98","source":"Ge veracht de pogingen der grove letterkunde die met zoo ruwe wapenen op uw gevoel meent te moeten instormen, maar ... als de schryver in 't ander uiterste vervalt, als hy zondigt door te veel afwyking van de hoofdzaak, door te veel penseel-gemanierdheid, dan is uw toorn nog sterker, en te-recht. Want dan heeft hy u verveeld, en dit is onvergeeflyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s54","id":"h17-s54","source":"Ze had die wond zoo dikwyls bezien met de gedachte hoe diep de klauw die zóó ver indrong in de ruwe vezelen van den buffel, zou voortgedreven zyn in 't weeke lyf van haar kind, en telkens als ze versche geneeskruiden had gelegd op de wonde, streelde zy den buffel en sprak hem eenige vriendelyke woorden toe, dat het goede trouwe dier toch weten zou hoe dankbaar een moeder is!"}]},{"lemma":"ruwheid","count":1,"glosses":["rudeness"],"forms":["ruwheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s112","id":"h17-s112","source":"Wat zal 't zyn, als ik sterf te Batavia zonder haar vergeving te hebben gevraagd voor zóó groote ruwheid?"}]}]}