{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"u","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/u","headwords":[{"lemma":"u","count":241,"glosses":["you","to you","yourself","unto you","You","to yourself","for you","yourselves","of you","with you","you, sir","from you"],"forms":["u","U","uwee","uwe"],"morphology":["pronoun, dative","pronoun, accusative","pronoun, oblique","pronoun, object form","pronoun, nominative","reflexive pronoun","reflexive pronoun, accusative","personal pronoun, accusative","personal pronoun, dative, second person","personal pronoun, second-person singular, oblique","personal pronoun, dative","pronoun","pronoun, indirect object","pronoun, second-person singular, object form","pronoun, accusative, second person","personal pronoun, oblique","personal pronoun, object form","pronoun, object","pronoun, personal, second person, dative","personal pronoun, second-person singular, accusative","personal pronoun, accusative, second-person singular","pronoun, nominative, polite","personal pronoun, second person, object form","personal pronoun, object form, second-person polite","pronoun, object form, second person formal","personal pronoun, second person plural, object form","pronoun, accusative, reflexive","personal pronoun, second-person singular, dative","pronoun, second person formal, dative","pronoun, object form, singular or polite","personal pronoun, dative, second-person singular","pronoun, dative, singular, formal","pronoun, oblique, singular, formal","pronoun, accusative, singular, formal","reflexive pronoun, second person singular","pronoun, second-person singular formal, object form","pronoun, second person, accusative","pronoun, second person, dative","personal pronoun, object form, second person singular","personal pronoun, second person formal object","personal pronoun, accusative, second person","personal pronoun, object form, second person","personal pronoun, nominative, second-person polite","pronoun, dative, second person formal","pronoun, nominative, second person formal","personal pronoun, nominative","pronoun, dative, second person","pronoun, second person singular, dative","pronoun, dative, second person singular","personal pronoun, second-person formal, indirect object","pronoun, second person, object form","pronoun, indirect object, second-person singular","pronoun, personal, second person","pronoun, accusative, second-person","pronoun, object form, second person","reflexive pronoun, second-person singular","personal pronoun, second-person singular, object form","reflexive pronoun, dative","pronoun, dative, second-person formal","pronoun, oblique, second-person formal","pronoun, dative, second-person singular or plural, formal","pronoun, second person singular, object form","pronoun, second-person singular or plural, oblique","pronoun, second-person singular, oblique","personal pronoun, second person","pronoun, second person formal, accusative","reflexive pronoun, second person","pronoun, personal","pronoun, dative, formal","personal pronoun, dative, second-person formal"],"note":"“Uwee” is a colloquial representation of polite “u.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s87","id":"h1-s87","source":"Welnu, lezer, aan myn onkreukbare liefde voor de waarheid, en aan myn yver voor de zaken, hebt gy te danken dat deze bladen geschreven zyn. Ik zal u vertellen hoe dit is toegegaan."}]},{"lemma":"u er","count":1,"glosses":["you there"],"forms":["uwee-d-er"],"morphology":["pronoun plus locative adverb, colloquial"],"note":"“Uwee-d-er” represents “u er,” with an inserted linking d in colloquial speech.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s144","id":"h4-s144","source":"--Ja, die woont hier, meneer. Gaat uwee maar de trap op, na 'et eerste pertaal, en dan de trap na 'et tweede pertaal, en dan nog 'en trap, en dan is uwee-d-er, want uwe komt er vanzelf."}]},{"lemma":"Uhlefeldje","count":1,"glosses":["Uhlefeld sweets"],"forms":["Uhlefeldjes"],"morphology":["noun, neuter plural"],"note":"Frits jokingly substitutes the surname Uhlefeld for ulevelletjes.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s29","id":"h1-s29","source":"Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen?--Frits zegt: \"Uhlefeldjes\" ik weet niet, waarom?"}]},{"lemma":"uhoogedelgestrenge","count":1,"glosses":["Your Most Noble Honour"],"forms":["Uhoogedelgestrenge"],"morphology":["formal personal pronoun/title"],"note":"An elaborate historical form of address for a high-ranking official.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s43","id":"h13-s43","source":"Ik verzoek Uhoogedelgestrenge my van alle welwillende konsideratiën te verschoonen."}]},{"lemma":"uit","count":286,"glosses":["from","out of","out","of","looked","by","in","over","from among","From","finished","Out of","outwardly","spends","off","stretched","extended","for","offered","away","through","fully","burst out","hands out","failed to appear"],"forms":["uit","Uit","UIT"],"morphology":["preposition","separable verb particle","separable particle","adverb","adverbial particle","adjective, predicative","predicative adverb","separable verbal particle","prepositional adverb component","adverb, predicative","postposition"],"note":"With ‘zag er ... uit’, this forms the idiom ‘looked ...’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s37","id":"h1-s37","source":"De held van 't stuk wordt uit het water gehaald door iemand die op 't punt staat bankroet te maken. Dan geeft hy hem zyn halve vermogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s39","id":"h1-s39","source":"Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. 't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen."}]},{"lemma":"uit en","count":1,"glosses":["ran out and"],"forms":["uit-en"],"morphology":["separable verb particle plus conjunction, historical hyphenation"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s9","id":"h6-s9","source":"Ik bedoel hiermee nu juist niet dat hy vergezeld was van de twintig of dertig Javanen, bedienden, mantries en oppassers die op den grond gehurkt in en buiten de pendoppo zaten, noch van de velen die aanhoudend uit-en inliepen, noch van 't groot aantal inlanders van verschillenden rang, dat daar buiten de paarden vasthield, of te-paard rondreed ... neen, de Regent zelf van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Nagara, zat tegenover hem."}]},{"lemma":"uit zijn","count":1,"glosses":["been out"],"forms":["uitgeweest"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s166","id":"h7-s166","source":"Ja, zy had het goed gevonden, toen hy die beide arme vrouwen uit de Nieuwstraat, die nooit Amsterdam hadden verlaten, en nooit waren \"uitgeweest\" rondleidde op de Haarlemmer kermis, onder 't koddig voorwendsel dat de Koning hem belast had met: \"het amuzeeren van oude vrouwtjes die zich zoo goed gedragen hadden\". Zy vond het goed dat hy de weeskinderen uit alle gestichten te Amsterdam op koek en amandelmelk onthaalde, en ze overlaadde met speelgoed."}]},{"lemma":"uitbarsten","count":3,"glosses":["bursts out","bursting out","burst"],"forms":["uitberst","uittebersten","berstte"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":"The modern spelling separates the infinitive marker: uit te barsten.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s60","id":"h11-s60","source":"En dat ook de toeschouwers, die gewoonlyk--zooals wy allen, meer of min--hun smaak gronden op gewoonte en navolging, dàt oogenblik beschouwen als het treffendste, blykt hieruit dat men juist dàn uitberst in toejuiching, alsof men wilde te kennen geven: al het vorige was ook wel heel mooi, maar nu kan ik 't waarachtig niet langer uithouden van bewondering!\" je zei dat die slot-pose volstrekt leelyk was--ik ook! doch vanwaar komt dit?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s208","id":"h14-s208","source":"Waar 't noodig is, zal ik aantoonen dat er vaak hongersnood heerschte in streken die geroemd werden als toonbeelden van welvaart, en dat meermalen een bevolking die als rustig en tevreden wordt opgegeven, op 't punt stond uittebersten in woede."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s13","id":"h18-s13","source":"Hy drong iets sterker op verklaring aan ... de weduw berstte in tranen uit, en zei dat haar man ten-huize van het distriktshoofd te Parang-Koedjang vergiftigd was."}]},{"lemma":"uitbetalen","count":8,"glosses":["paid out","paying","pays","paid","pay out"],"forms":["uitbetaald","uittebetalen","uitbetalen","uitbetaalt"],"morphology":["verb, participle","verb, infinitive","verb, infinitive with te","verb, present, singular","verb, infinitive, historical joined spelling"],"note":"The historical spelling “uittebetalen” writes modern “uit te betalen” as one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s72","id":"h4-s72","source":"Ik geef liever dien Bastiaans uit myn eigen zak een driegulden, dan dat ik voortga hem de zevenhonderd gulden 's jaars uittebetalen die hy niet meer verdient."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s123","id":"h5-s123","source":"De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s124","id":"h5-s124","source":"De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou."}]},{"lemma":"uitbetaling","count":1,"glosses":["payment"],"forms":["uitbetaling"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s174","id":"h8-s174","source":"De klerk kwam weldra met eenig geschryf terug. Havelaar teekende, en zei dat men spoed moest maken met die uitbetaling."}]},{"lemma":"uitbetalingsstaat","count":1,"glosses":["payment rolls"],"forms":["uitbetalingstaten"],"morphology":["noun, masculine plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s268","id":"h8-s268","source":"\"15° Dat vele personen van de familien en bedienden der inlandsche hoofden op de uitbetalingstaten voorkomen, die inderdaad geen deel nemen in de kultuur, zoodat de voordeelen hiervan hun ten-deel vallen, ten préjudice van de werkelijke deelhebbers."}]},{"lemma":"uitblijven","count":3,"glosses":["is lacking","be away","stayed away"],"forms":["uitblyft","uitblyven","uitgebleven"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s25","id":"h14-s25","source":"Het spreekt vanzelf, dat hy hiertoe een ingeving van den hemel had ontvangen. Ge weet, dat dit by zulke gelegenheden nooit uitblyft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s84","id":"h17-s84","source":"--Tel de manen. Ik zal uitblyven driemaal twaalf manen ... deze maan rekent niet mee."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s103","id":"h19-s103","source":"En wèl was het een \"afgebeden kind\" de kleine Max, die zeven jaar was uitgebleven na 't huwelyk, als wist de schalk dat het geen voordeel was ter-wereld te komen als zoon van zulke ouders!"}]},{"lemma":"uitbloeien","count":1,"glosses":["flowered itself out"],"forms":["uitgebloeid"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s84","id":"h13-s85","source":"Die school--ik hoop en geloof dat ze uitgebloeid heeft--vond het gemakkelyk met volle hand te grypen in plassen van bloed, en daarmee groote kladden te werpen op de schildery, dat men die zien zou in de verte!"}]},{"lemma":"uitbreiden","count":3,"glosses":["spread","extended","broadened"],"forms":["breidde","uitbreidde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s129","id":"h13-s130","source":"Dit plein had men recht vóór zich als men in de buiten galery met den rug naar 't huis gekeerd stond. Links daarvan lag het gebouw met de bureaux, de kas en de vergaderzaal waar Havelaar dien morgen de Hoofden had toegesproken, en daar-achter breidde zich de ravyn uit, dien men overzag tot aan den Tjioedjoeng toe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s4","id":"h14-s4","source":"De generaal Vandamme, die met een faux-air Napoléon gaarne zyn gouvernement zoo vèr mogelyk uitbreidde, stuitte dus in die richting op een onoverkomelyken hinderpaal."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s11","id":"h14-s11","source":"Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid."}]},{"lemma":"uitbreiding","count":7,"glosses":["expansion","extension","spread"],"forms":["uitbreiding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s7","id":"h2-s7","source":"Dat de groote uitbreiding die onze zaken den laatsten tyd genomen hadden, vooral door de vele geëerde orders uit Noord-Duitschland ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s8","id":"h2-s8","source":"...dat die uitbreiding eenige vermeerdering van ons personeel noodzakelyk maakte. 't Is de waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s130","id":"h5-s130","source":"In de raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat men de uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten voortaan niet weder zou voortzetten tot hongersnood toe ..."}]},{"lemma":"uitbrengen","count":2,"glosses":["brought in","rendered"],"forms":["uitgebracht"],"morphology":["verb, past participle","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s138","id":"h12-s138","source":"De adsistent-resident van Padang, dan had een bericht uitgebracht, dat gunstig luidde voor dien gesuspendeerden kontroleur, wiens suspensie hierdoor een tint van onrechtvaardigheid bekwam."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s78","id":"h20-s78","source":"In die onderzoekingen hebt gij aanleiding gevonden, zonder zelfs uwe beschuldigingen tegen dat Hoofd door feiten, veel minder bewijzen te staven, tot het doen van voorstellen, die de strekking hadden een Inlandsch Ambtenaar van de stempel van den Regent van Lebak, een zestigjarigen doch nog ijverigen Landsdienaar, aan naburige aanzienlijke Regentengeslachten vermaagschapt, en omtrent wien steeds gunstige getuigenissen waren uitgebracht, aan eene hem moreel geheel vernietigende bejegening te onderwerpen."}]},{"lemma":"uitdagen","count":1,"glosses":["challenge"],"forms":["uitdagen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s82","id":"h6-s82","source":"Ik voor my geloof dat een duel zelden noodig is. Waar 't onvermydelyk was, zou ook ik een uitdaging aannemen, en in zekere gevallen zelf uitdagen, maar om daarvan dagelyksch werk te maken ... dank je!"}]},{"lemma":"uitdaging","count":1,"glosses":["challenge"],"forms":["uitdaging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s82","id":"h6-s82","source":"Ik voor my geloof dat een duel zelden noodig is. Waar 't onvermydelyk was, zou ook ik een uitdaging aannemen, en in zekere gevallen zelf uitdagen, maar om daarvan dagelyksch werk te maken ... dank je!"}]},{"lemma":"uitdelen","count":1,"glosses":["distribute"],"forms":["uittedeelen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical spelling writes modern uit te delen as one word.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s100","id":"h9-s100","source":"2° Het ondersteunen der bybelgenootschappen, ten-einde deze in-staat te stellen, bybels op Java uittedeelen."}]},{"lemma":"uitdraagster","count":1,"glosses":["secondhand dealer"],"forms":["uitdraagster"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"An uitdraagster was a female dealer in used household goods.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s107","id":"h18-s108","source":"Ik zei dus nogeens, dat ik m'nheer Droogsstoppel was, Makelaar in Koffi van de Lauriergracht, en verzocht haar te gaan zien of die Sjaalman thuis was, omdat ik niet weer zooals onlangs wilde te doen hebben met zyn vrouw, die altyd ontevreden is. Maar die uitdraagster weigerde naar-boven te gaan."}]},{"lemma":"uitdrager","count":1,"glosses":["secondhand dealer"],"forms":["uitdrager"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s140","id":"h4-s140","source":"In 't onderhuis woonde een uitdrager die allerlei dingen verkocht, kopjes, schotels, meubels, oude boeken, glaswerk, portretten van Van Speyk, en zoo al meer."}]},{"lemma":"uitdrukkelijk","count":3,"glosses":["expressly"],"forms":["uitdrukkelyk"],"morphology":["adverb"],"note":"Uitdrukkelyk is the historical spelling of uitdrukkelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s119","id":"h6-s119","source":"Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren--ik zal 't zoo weinig mogelyk doen--die inderdaad een manier van spreken had, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken, dat het me moeielyk valt dat weertegeven, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s127","id":"h7-s127","source":"Want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam. Maar de wetgever schynt gemeend te hebben dat overvloed van goed niet schaden kan, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s180","id":"h14-s180","source":"Maar hy meende dat dit geen beweegreden was om misbruiken, waar men die vond, te laten bestaan, vooral niet wanneer men uitdrukkelyk tot het tegengaan daarvan geroepen was, en tevens dat, na al wat hy van Lebak wist, hier geen spraak was van meer of mindere, doch van zeer groote maat, waarop de resident hem onder anderen antwoordde: \"dat het in de afdeeling Tjiringien--ook tot Bantam behoorende--nog erger gesteld was.\""}]},{"lemma":"uitdrukken","count":7,"glosses":["expressed","express","put it"],"forms":["uitgedrukt","uitdrukte","uitdrukken","drukte"],"morphology":["verb, past, singular","verb, past participle","verb, past, third person singular","verb, present, plural","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s106","id":"h2-s106","source":"... en schryver. Sedert myn kindsheid drukte ik myn aandoeningen in verzen uit, en ook later schreef ik dagelyks neder wat er omging in myn ziel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s46","id":"h5-s46","source":"Ik heb me niet volkomen juist uitgedrukt, toen ik den adsistent-resident het opperhoofd, ook van den Regent, noemde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s123","id":"h6-s123","source":"Het publiek der hoofdplaats Serang, voor-zoo-ver men niet in dienst stond van 't gouvernement--een verhouding die den meesten iets omzichtigs geeft--noemde zyn gesprekken \"slymerig.\" Ik vind dit woord niet zeer smaakvol, doch moet erkennen dat het de hoofdeigenschap van des residents welsprekendheid vry juist uitdrukte."}]},{"lemma":"uitdrukking","count":13,"glosses":["expression","expressions"],"forms":["uitdrukking","uitdrukkingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s47","id":"h4-s47","source":"Over de havenhoofden te Batavia, Samarang en Soerabaja. Over bouwkunde, als uitdrukking van denkbeelden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s134","id":"h4-s134","source":"Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s44","id":"h5-s44","source":"Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak."}]},{"lemma":"uiteenlopend","count":2,"glosses":["divergent","divergence"],"forms":["uiteenloopenden","uiteenloopende"],"morphology":["adjective, attributive, singular, archaic inflected form","nominalized adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s154","id":"h6-s154","source":"De bouwstoffen die voor me liggen, zyn van zoo uiteenloopenden aard, dat ze my door overmaat van rykdom in myn oordeel belemmeren, en ik zal dus wellicht daarop, onder het ontwikkelen der gebeurtenissen die ik wensch meetedeelen, ter-aanvulling terugkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s129","id":"h7-s129","source":"Beiden hadden zy dusdanige plechtigheid meermalen bygewoond. Het onderscheid dat ik bedoel, lag dus niet in 't meer of min getroffen zyn door het nieuwe en ongewone, doch werd alleen veroorzaakt door 't uiteenloopende der karakters en begrippen van deze beide personen."}]},{"lemma":"uiten","count":10,"glosses":["utter","uttered","express","air","utterance","expressed"],"forms":["uiten","uitten","geuit"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, plural","verb, past participle","verbal noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s100","id":"h5-s100","source":"Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s142","id":"h5-s142","source":"Zulke geschenken zyn dan ook dikwyls van zoo weinig waarde, dat het afwyzen iets vernederends zou in zich sluiten, en vaak is alzoo deze gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind dat zyn liefde tot den vader tracht te uiten door 't aanbieden van een klein geschenk, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s92","id":"h6-s92","source":"--Wèl, dat het me niet aanging! Dat hy tot u moest gaan, of tot den nieuwen adsistent-resident, als die zou aangekomen zyn te Rangkas-Betoeng, en dáár zyn klachten uiten."}]},{"lemma":"uiterlijk","count":4,"glosses":["outward","outward trappings","outwardly"],"forms":["uiterlyke","uiterlyks","uiterlyk"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular","adjective, attributive, inflected","adverb","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s126","id":"h6-s126","source":"Zy had niet dat styve en onbehagelyke van 't burgerlyk fatsoen dat, om voor \"gedistingeerd\" doortegaan, zich en anderen meent te moeten plagen met gêne, en ze hechtte dan ook niet aan veel uiterlyks wat voor sommige andere vrouwen waarde schynt te hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s163","id":"h6-s163","source":"En, omgekeerd, hoe velen ondergaan een reeks van aandoeningen, zonder dat de uiterlyke omstandigheden hiertoe schenen aanleiding te geven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s164","id":"h6-s164","source":"Men denke aan de Crusoë-romans, aan Silvio Pellico's gevangenschap, aan 't allerliefste Picciola van Saintine, aan den stryd in de borst eener \"oude vryster\" die haar geheel leven door, één liefde koesterde, zonder ooit door een enkel woord te verraden wat er omging in haar hart, aan de aandoeningen van den menschenvriend die, zonder uiterlyk in den loop der gebeurtenissen betrokken te zyn, vurig belang stelt in 't welzyn van medeburger of medemensch. Men stelle zich voor, hoe hy beurtelings hoopt en vreest, hoe hy elke verandering gadeslaat, zich opwindt voor een schoon denkbeeld, en gloeit van verontwaardiging, als hy het ziet wegdringen en vertrappen door de velen die, voor een oogenblik althans, sterker waren dan schoone denkbeelden."}]},{"lemma":"uiterlijkheid","count":1,"glosses":["outward show"],"forms":["uiterlykheden"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s151","id":"h14-s151","source":"Geen beambte in de binnenlanden heeft inkomen genoeg om den hiertoe noodigen arbeid te doen verrichten tegen behoorlyke betaling, en daar nu toch een deftig aanzien van de woning des gezaghebbers een vereischte is, opdat niet de bevolking die zooveel hecht aan uiterlykheden, in slordigheid grond vinde voor minachting, doet zich de vraag op, hoe dan dit doel bereikt wordt?"}]},{"lemma":"uitermate","count":1,"glosses":["exceedingly"],"forms":["uitermate"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s163","id":"h8-s163","source":"Daar de etikette niet toeliet den Djaksa een plaats aantebieden in tegenwoordigheid van den Regent, nam hy afscheid, en men was eenigen tyd by-een zonder iets aanteroeren dat betrekking had op den \"dienst.\" Maar op-eenmaal--en dus in stryd met den zoo uitermate hoffelyken volksaard --vroeg de Regent of zekere gelden die de belasting-kollekteur te-goed had, niet konden worden uitbetaald?"}]},{"lemma":"uiterst","count":1,"glosses":["extremely"],"forms":["uiterst"],"morphology":["degree adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."}]},{"lemma":"uiterste","count":2,"glosses":["extreme","extremity"],"forms":["uiterste"],"morphology":["noun, neuter, singular","substantivized adjective, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s97","id":"h13-s98","source":"Ge veracht de pogingen der grove letterkunde die met zoo ruwe wapenen op uw gevoel meent te moeten instormen, maar ... als de schryver in 't ander uiterste vervalt, als hy zondigt door te veel afwyking van de hoofdzaak, door te veel penseel-gemanierdheid, dan is uw toorn nog sterker, en te-recht. Want dan heeft hy u verveeld, en dit is onvergeeflyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s95","id":"h19-s95","source":"Maar ik kan en wil niet gelooven dat uwe meening door zyne Excellentie den Gouverneur-generaal gedeeld wordt, en ik ben dus verplicht, vóór ik overga tot het bitter uiterste dat ik neerschreef in de vorige alinea, u eerbiedig te verzoeken aan het Gouvernement voortestellen:"}]},{"lemma":"uitgaan","count":2,"glosses":["issued","gone out"],"forms":["uitgegaan"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s55","id":"h5-s55","source":"De misdadiger wordt veroordeeld en gevonnisd naar een wet die van 's Gravenhage is uitgegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s39","id":"h6-s39","source":"--Welzeker, Dongso, zei Verbrugge naar buiten starende, dat is de kommandant! Hy jaagt in deze buurt, en is vanmorgen vroeg reeds uitgegaan."}]},{"lemma":"uitgangspunt","count":1,"glosses":["starting point"],"forms":["uitgangspunt"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s3","id":"h9-s3","source":"Als ik in myn verhaal zulk een luchtsprong noodig had, zou ik voorzichtigheidshalve nog altyd een eerste verdieping kiezen als uitgangspunt van haar sprong, en een kasteel waarvan weinig te zeggen viel."}]},{"lemma":"uitgave","count":7,"glosses":["expenses","publication","edition","outlay","outlays"],"forms":["uitgaven","uitgave"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural","noun, feminine, singular","noun, feminine, singular, genitive construction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s110","id":"h2-s110","source":"Als ik dus mag aannemen dat myn werk niet geheel zonder verdienste is, zou dat toch eerst na de uitgave blyken, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit ... Daar hebben ze groot gelyk in."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s113","id":"h2-s113","source":"... tot het besluit gekomen u te vragen of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan voor de kosten eener eerste uitgave, al ware het slechts van een klein boekdeeltje. Ik laat de keus van die eerste proeve geheel aan u over."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."}]},{"lemma":"uitgebreid","count":1,"glosses":["extensive"],"forms":["uitgebreide"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s40","id":"h7-s40","source":"--Ja, hy heeft een zeer uitgebreide familie."}]},{"lemma":"uitgebreidheid","count":2,"glosses":["extent","breadth"],"forms":["uitgebreidheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s32","id":"h15-s32","source":"De ambtenaren die Havelaar in Lebak waren voorafgegaan, hadden niet altyd goede voorbeelden gegeven. En eindelyk maakte de uitgebreidheid der Lebaksche familie van den Regent, die geheel ten-zynen laste leefde, hem het terugkeeren tot den goeden weg moeielyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s41","id":"h16-s41","source":"Ik stel hoogen prys op wetenschap die door ernstige studie in 't boekvertrek verkregen is, en vaak stond ik verbaasd over de uitgebreidheid der kennis van indische zaken, die sommigen toonen te bezitten zonder ooit indischen grond betreden te hebben. Zoodra nu een gewezen Gouverneur-generaal blyken geeft zich zulke kennis te hebben eigen gemaakt op die wyze, behoort men voor hem den eerbied te gevoelen die 't rechtmatig loon is van veeljarigen nauwgezetten vruchtbaren arbeid."}]},{"lemma":"uitgestrekt","count":3,"glosses":["far-flung","extensive"],"forms":["uitgestrekte","uitgestrekt"],"morphology":["adjective, predicative","adjective, inflected","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s3","id":"h8-s3","source":"Zulk een vergadering had gewoonlyk eens in de maand plaats, doch hetzyd-i aan sommige Hoofden die wat ver van de hoofdplaats woonden--want de Afdeeling Lebak is zeer uitgestrekt--het onnoodig heen-en weerreizen wilde besparen, hetzyd-i wenschte, terstond en zonder den vastgestelden dag aftewachten, hen op plechtige wyze toetespreken, hy had den eersten Sebah-dag op den volgenden morgen bepaald."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s17","id":"h16-s17","source":"Zoo bezocht hy in die uitgestrekte afdeeling, dorpen die twintig uren verwyderd waren van Rangkas-Betoeng, zonder dat noch de Regent noch zelfs de kontroleur Verbrugge wisten dat hy afwezig was van de hoofdplaats."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s12","id":"h19-s12","source":"Ik was zoo vry in dien brief u voortestellen dat Inlandsch Hoofd naar Serang opteroepen, ten-einde na zyn vertrek en na neutralisatie van den bedervenden invloed zyner uitgestrekte familie een onderzoek te doen instellen naar de gegrondheid myner beschuldiging en van myn vermoeden."}]},{"lemma":"uitgestrektheid","count":1,"glosses":["extent"],"forms":["uitgestrektheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s164","id":"h14-s164","source":"Het stuitte hem, zyn tuin te laten onderhouden als boete voor kleine vergrypen, en meermalen had hy zich afgevraagd hoe de Regeering bepalingen kon laten bestaan, die den ambtenaar in verzoeking kunnen brengen kleine verschoonbare fouten te straffen, niet in evenredigheid met het vergryp, maar met den toestand of de uitgestrektheid van zyn erf?"}]},{"lemma":"uitgeven","count":7,"glosses":["spent","to pass off","issue","publication","to spend"],"forms":["uittegeven","uitgeven","uitgegeven","uitgaf"],"morphology":["verb, infinitive","verb, participle","verb, te-infinitive","verb, past, singular","verb, infinitive, nominalized"],"note":"Uittegeven is the fused historical printing of modern uit te geven, here meaning to pass oneself off as something.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s131","id":"h4-s131","source":"9° Dat myn naam niet op den titel zou staan, omdat ik makelaar ben. 10° Dat Stern een duitsche, een fransche, en een engelsche vertaling van myn boek zou mogen uitgeven, omdat--zoo beweerde hy--zulke werken beter in 't buitenland worden begrepen dan by ons."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s147","id":"h7-s147","source":"Want op zyn reizen in Europa had hy het weinige uitgegeven, dat hy in vorige jaren had overgegaard. Zelfs had hy daar schulden achtergelaten, en hy was dus, in één woord, arm."}]},{"lemma":"uitgever","count":3,"glosses":["publisher","publishers"],"forms":["uitgever","uitgevers"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s107","id":"h2-s107","source":"Ik geloof dat er onder dat alles eenige opstellen zyn, die waarde hebben, en ik zoek daarvoor een uitgever. Maar dit is juist het moeielyke."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s108","id":"h2-s108","source":"Het publiek kent my niet, en de uitgevers beoordeelen de werken meer naar den gevestigden naam van den schryver, dan naar den inhoud. Juist zooals wy de koffi naar de renommee van de merken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s29","id":"h3-s29","source":"Later vroeg my de uitgever of ik hier niet by voegen wilde, wat Frits gereciteerd had. Ik wil 't wel doen, mits men wete dat ik me niet ophoud met zulke dingen."}]},{"lemma":"uitgewekene","count":1,"glosses":["émigrés"],"forms":["uitgewekenen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s21","id":"h14-s21","source":"Ik was in 1846 in 't Krawangsche, en heb veel rondgedwaald in de Preanger waar ik reeds in 1840 Lebaksche uitgewekenen ontmoette."}]},{"lemma":"uithangbord","count":1,"glosses":["signboard"],"forms":["uithangbord"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s179","id":"h6-s179","source":"Met jongens sprong hy \"haasjen-over\" en hy teekende heel gaarne een patroon voor 't borduurwerk van de meisjes. Zelfs nam hy dezen meermalen de naald uit de hand, en vermaakte zich met dat werk, ofschoon hy dikwyls zei dat ze wel wat beters konden dan dat \"machinale steken tellen.\" By jongelieden van achttien jaren was hy een jong student, die gaarne zyn Patriam canimus zong, of Gaudeamus igitur ... ja, ik ben niet geheel zeker, dat hy niet nog zeer kort geleden, toen hy met verlof te Amsterdam was, een uithangbord heeft afgebroken, dat hem niet behaagde omdat er een neger op geschilderd was, geboeid aan de voeten van een Europeaan met een lange pyp in den mond, en waaronder natuurlyk te lezen stond: de rookende jonge koopman."}]},{"lemma":"uithongeren","count":1,"glosses":["starved"],"forms":["uitgehongerde"],"morphology":["adjective, past-participial"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s238","id":"h20-s238","source":"'t Is waar, die opstandelingen waren uitgehongerde geraamten, en die zeeroovers zyn weerbare mannen!"}]},{"lemma":"uithouden","count":3,"glosses":["kept out","endure","held out"],"forms":["uitgehouden","uithouden"],"morphology":["verb, participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s66","id":"h4-s66","source":"Ik zou dan de tarwe hebben kunnen scheiden van het kaf, ik had er de nummers uitgehouden, die ik noodig had voor myn boek, en de rest verbrand, of in de papiermand geworpen, hetgeen ik nu niet doen kon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s60","id":"h11-s60","source":"En dat ook de toeschouwers, die gewoonlyk--zooals wy allen, meer of min--hun smaak gronden op gewoonte en navolging, dàt oogenblik beschouwen als het treffendste, blykt hieruit dat men juist dàn uitberst in toejuiching, alsof men wilde te kennen geven: al het vorige was ook wel heel mooi, maar nu kan ik 't waarachtig niet langer uithouden van bewondering!\" je zei dat die slot-pose volstrekt leelyk was--ik ook! doch vanwaar komt dit?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s87","id":"h11-s87","source":"Voor elke andere opening had je 't een jaar lang op dien stoel uitgehouden, en nu moest je vallen, al waren er dertien pooten onder dien stoel geweest, ja, al had je op den grond gestaan."}]},{"lemma":"uitkomen","count":4,"glosses":["comes","turns out","show to advantage","coming forward"],"forms":["komt","uit","uitkomen","uittekomen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, singular","separable verb particle"],"note":"Historical spelling of “uit te komen,” here meaning to come forward for something.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s46","id":"h11-s46","source":"En zonder de geschiedenis er byteroepen, is er wel veel schoons in sommige gebouwen, maar 't wordt gewoonlyk bedorven door gidsen--van papier, van vleesch en been ...'t komt overeen uit!--gidsen, die je den indruk wegstelen door hun eentonig: \"deze kapel is opgericht door den bisschop van Munster in 1423 ... de zuilen zyn 63 voeten hoog, en rusten op ... ik weet niet wat, en het kan me niet schelen ook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s119","id":"h14-s119","source":"Ik verzoek den lezer te gelooven dat Havelaar te wellevend was om aan zyn eigen tafel zooveel te spreken als ik in de laatste hoofdstukken heb opgegeven, en waardoor ik op hem den schyn laad alsof hy zich meester zou hebben gemaakt van 't gesprek, met verwaarloozing der plichten van een gastheer, die voorschryven aan zyn gasten de gelegenheid te laten of te verschaffen \"zich te doen uitkomen.\" Ik heb uit de vele bouwstoffen die voor me liggen, een paar grepen gedaan, en zou nog lang de tafelgesprekken hebben kunnen voortzetten, met minder moeite dan 't afbreken daarvan me gekost heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s86","id":"h15-s86","source":"Thans echter, nu ik de eer heb u weder zooveel dagen langer onder myn bevelen te zien, en nadat ik u herhaaldelyk in de gelegenheid stelde, principes te leeren kennen die--tenzy ik dwaal--ten-laatste zullen zegevieren wenschte ik dat ge die aannaamt, dat gy u de niet ontbrekende, maar in onbruik geraakte kracht eigen maakte die er noodig schynt om altyd naar uw beste weten ronduit te zeggen wat er te zeggen valt, en dat ge dus geheel-en-al varen liet dien onmannelyken schroom om flink voor een zaak uittekomen."}]},{"lemma":"uitkomst","count":1,"glosses":["yield"],"forms":["uitkomst"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s122","id":"h5-s122","source":"Als men let op de ontzettende massa javasche produkten die in Nederland worden te-koop geveild, kan men zich overtuigen van het doeltreffende dezer staatkunde, al vindt men ze niet edel. Want, mocht iemand vragen of de landbouwer zelf eene met deze uitkomst evenredige belooning geniet, dan moet ik hierop een ontkennend antwoord geven."}]},{"lemma":"uitkramen","count":1,"glosses":["trotted out"],"forms":["uitgekraamd"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s144","id":"h18-s145","source":"Ten-eerste hecht ik er aan, dat ge zoudt weten, waarom ik niet protesteer tegen de zotternyen die Stern den laatsten zondag zeker weer heeft uitgekraamd.--Wat is dat voor een vertelling, van iemand die wat hooren zou als hy dood was?"}]},{"lemma":"uitlachen","count":2,"glosses":["ridicule","laugh at"],"forms":["uitlachen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s102","id":"h7-s102","source":"Dat de Europeaan, die in zulke verhouding aan den winnenden kant is, zich in dit kunstmatig overwicht zeer gemakkelyk schikt, spreekt vanzelf. Maar dikwyls is 't koddig, iemand die zyn beschaving en taal grootendeels opdeed in de rotterdamsche Zandstraat, den liplap te hooren uitlachen omdat deze een glas water en 't gouvernement, mannelyk-, of zon en maan onzydig maakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s43","id":"h10-s43","source":"Even zoo zou ieder verstandig mensch my uitlachen, als ik gek genoeg was om te zeggen: Marie is daar in dien rooien tuin waarom rood, en niet geel of paars?--om te luisteren naar 't snappen en giechelen van de viooltjes, of naar de sprookjes die de rozen elkaar heimelyk in 't oor blazen. Al kon zoo iets waar zyn, wat zou Marie er aan hebben, als het toch zoo heimelijk geschiedt, dat zy er niets van verstaat?"}]},{"lemma":"uitlaten","count":1,"glosses":["expressed"],"forms":["uitgelaten"],"morphology":["past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s140","id":"h7-s140","source":"De Adhipatti gaf blyken van ingenomenheid met zyn nieuwen \"ouder broeder\" en Verbrugge verhaalde later dat ook de resident, dien hy op zyn terugreis naar Serang een eind wegs-uitgeleide had gedaan, zich zeer gunstig over de familie Havelaar, die op haar doortocht naar Lebak eenige dagen ten-zynen-huize vertoefde, had uitgelaten. Ook zeide hy dat Havelaar, by de Regeering goed aangeteekend staande, hoogstwaarschynIyk spoedig tot een hooger ambt bevorderd, of althans naar een meer \"voordeelige\" afdeeling verplaatst worden zou."}]},{"lemma":"uitleggen","count":5,"glosses":["explained","explain","construed"],"forms":["uitgelegd","uitleggen","legde"],"morphology":["verb, participle","verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s26","id":"h3-s26","source":"Toen vertelde Frits, die, geloof ik, meende dat hy een groot stuk had uitgevoerd, dat hy 't ding in dat pak had gevonden van den man die een sjaal droeg, en ik legde aan de heeren uit, hoe dat in myn huis kwam. Maar van de Griekin sprak ik niet, omdat Frits er by was, en ook zeide ik niets van de Kapelsteeg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s204","id":"h4-s204","source":"Sjaalman was er inderdaad geweest. Hy had Stern gesproken, en aan dezen eenige woorden en zaken uitgelegd, die hy niet begreep."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s139","id":"h6-s139","source":"Hy was vlug van begrip, vatte terstond het hoogste, het ingewikkeldste, speelde gaarne met de oplossing van moeielyke vragen, had daarvoor alle moeite, alle studie, alle inspanning veil ... en dikwyls toch begreep hy de eenvoudigste zaak niet, die een kind hem had kunnen uitleggen."}]},{"lemma":"uitlegging","count":1,"glosses":["explanation"],"forms":["uitlegging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s34","id":"h17-s34","source":"Ieder die in Indie geweest is, zal my verstaan. En wie me niet verstaat, wint er by dat ik hem de uitlegging spaar van een grove uitdrukking."}]},{"lemma":"uitlezen","count":3,"glosses":["read to the end","finished","read through"],"forms":["uitgelezen"],"morphology":["verb, past participle","verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s54","id":"h4-s54","source":"Over het JUS TALIONIS. (Alweer een infaam stuk! Daarin kwam een gedicht voor, dat ik zeker allerschandelykst zou gevonden hebben, als ik 't uitgelezen had.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s281","id":"h8-s281","source":"De lezer zal, vóór hy myn boek heeft uitgelezen, even goed als Verbrugge weten waarom die zaken zoo byzonder moeielyk waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s17","id":"h9-s17","source":"En ge hebt den roman uitgelezen tot \"waar ze elkaar krygen\" toe, en ge zegt--een andere vorm, van welsprekendheid in den echtestaat--geeuwend:"}]},{"lemma":"uitlokken","count":5,"glosses":["drew out","draws","drew forth","procured","draws forth"],"forms":["uitlokte","lokt","uitgelokt","uitlokt"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular, separable","verb, participle","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s18","id":"h3-s18","source":"Wat er onder dit alles wezen kon dat tranen uitlokte, was my een raadsel. 't Is waar, zoo'n meisje schreit gauw."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s116","id":"h5-s116","source":"De Javaan is uit den aard der zaak landbouwer. De grond waarop hy geboren werd, die veel belooft voor weinig arbeids, lokt hem hiertoe uit, en vooral is hy met hart en ziel overgegeven aan het bebouwen zyner rystvelden, waarin hy dan ook zeer bedreven is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s65","id":"h8-s65","source":"Toen hy sprak van zyn kind, was er in zyn stem iets zachts, iets onbeschryfelyk roerends, dat uitlokte tot de vraag: \"waar is de kleine?"}]},{"lemma":"uitlopen","count":1,"glosses":["ends"],"forms":["uitloopt"],"morphology":["verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s5","id":"h13-s5","source":"Ge weet hoe elke onnauwkeurigheid op nadeel uitloopt: nooit heeft men door slordigheid geld over."}]},{"lemma":"uitloven","count":1,"glosses":["praised"],"forms":["loofde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s139","id":"h14-s139","source":"Toen ze dit bemerkte en hierover zich by Havelaar beklaagde, loofde deze aan de bedienden een prys uit voor elke slang die ze vangen zouden, doch reeds de eerste dagen betaalde hy zóóveel aan premien dat hy zyn belofte moest intrekken voor 't vervolg, want ook in gewone omstandigheden en dus zonder de voor hem zoo noodzakelyke zuinigheid, zou die betaling spoedig zyn middelen zyn te-boven gegaan."}]},{"lemma":"uitmaken","count":14,"glosses":["make up","forms","makes up","come to","made up","form","brand","make out","settled"],"forms":["uitmaken","uitmaakt","uitmaakte","uittemaken","uitgemaakt"],"morphology":["verb, present, plural","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past, third person singular","verb, present plural","verb, present, third person singular","verb, participle"],"note":"Older fused spelling of “uit te maken”; here it means to brand or portray someone as something.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s88","id":"h4-s88","source":"Ik rekende uit, dat vyftien stuivers daags--ik denk dat de zon-en feestdagen niet meetellen, anders had hy een maand of jaargeld genoemd--tweehonderd vyf-en-twintig gulden 's jaars uitmaken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s33","id":"h5-s33","source":"Maar zal men den afgebroken draad weer kunnen aanhechten? Zal men terugvinden in onze dagen, wat toen de kracht uitmaakte van kerkvoogd en bouwheer?"}]},{"lemma":"uitmunten","count":2,"glosses":["stood out","excelled"],"forms":["uitmuntte"],"morphology":["verb, past, third person singular","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s48","id":"h2-s48","source":"Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s48","id":"h19-s48","source":"Het was dan ook geen geringe zaak voor iemand die zóó uitmuntte in \"schipperen\" en jaarlyksche rustverslagen, zoo op-eenmaal brieven te ontvangen waarin geen spoor was, noch van 't gebruikelyk officieel optimismus, noch van kunstige omwending der zaak, noch van vrees voor ontevredenheid van de Regeering over 't \"bemoeielyken\" met ongunstige berichten."}]},{"lemma":"uitnodigen","count":3,"glosses":["invited","to invite"],"forms":["uitnoodigde","uittenoodigen","uitnoodigden"],"morphology":["verb, past, third-person singular","verb, infinitive","verb, past, plural"],"note":"Old fused spelling of uit te nodigen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s133","id":"h7-s133","source":"Daarop volgde een toespraak van den resident tot de Hoofden, waarop hy hun den adsistent-resident als opperhoofd der Afdeeling voorstelde, hen uitnoodigde hem te gehoorzamen, hun verplichtingen stipt natekomen, en dergelyke gemeenplaatsen meer. De hoofden werden daarop één-voor-één by name aan Havelaar voorgesteld."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s2","id":"h8-s2","source":"Havelaar had den kontroleur verzocht, de hoofden die te Rangkas-Betoeng, aanwezig waren, uittenoodigen daar tot den volgenden dag te vertoeven om de Sebah bytewonen, die hy beleggen wilde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s148","id":"h12-s148","source":"In de binnenlanden waren er die, vernemende hoe 't met my gesteld was, my uitnoodigden ten hunnent te komen, maar de generaal verbood dat men my daarheen een pas zou geven."}]},{"lemma":"uitnodiging","count":2,"glosses":["invitation"],"forms":["uitnoodiging"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s138","id":"h18-s139","source":"Nu was 't vry goed weer, en myn vrees voor de liefdegeschiedenis waarmee Stern gedreigd had, bracht my op-eens weer die uitnoodiging in de gedachten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s147","id":"h18-s148","source":"Saturdag-avend namelyk, had myn schoonvader een uitnoodiging aangenomen by een heer die vroeger in den Oost resident was, en nu op een groot buiten woont."}]},{"lemma":"uitoefenen","count":11,"glosses":["exerted","carried on","exercised","keep","to exert","to exercise"],"forms":["uitgeoefend","uitteoefenen","uitoefenden"],"morphology":["verb, participle","verb, infinitive","verb, past, plural","verb, past participle"],"note":"Historical fused spelling of uit te oefenen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s66","id":"h5-s66","source":"Onder dezen weder wordt het bestuur uitgeoefend door kontroleurs, opzieners en een tal van andere beambten die noodig zyn voor de inning der belastingen, voor het toezicht over den landbouw, voor het oprichten van gebouwen, voor de waterstaats-werken, voor de policie en voor het rechtswezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s69","id":"h5-s69","source":"Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s61","id":"h13-s62","source":"Ons gezelschap zou hierop waarschynlyk niet gelet hebben, wanneer niet Tine dien middag aan tafel gezegd had dat mevrouw Slotering zoo schuw was, en een soort van toezicht scheen uitteoefenen over ieder die 't erf betrad."}]},{"lemma":"uitreiken","count":1,"glosses":["issued"],"forms":["uitgereikt"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s235","id":"h20-s235","source":"Dan zou ik aan dat Volk een plaats vragen in de Vertegenwoordiging al ware 't alleen om te protesteeren tegen certifikaten van rechtschapenheid, die door Indische specialiteiten vice versa worden uitgereikt misschien om op 't vreemd denkbeeld te brengen dat men zelf waarde hecht aan die hoedanigheid ..."}]},{"lemma":"uitrekenen","count":2,"glosses":["worked out","reckoned"],"forms":["uitgerekend"],"morphology":["verb, participle","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s4","id":"h2-s4","source":"Een ander in myn plaats had misschien aan Ludwig Stern geschreven dat hy ook wat zou laten vallen, dat hy hoopte op konsideratie om de langdurige diensten van Last & Co ... ik heb uitgerekend dat de firma, sedert ruim vyftig jaren, vier ton aan Stern verdiend heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s73","id":"h4-s73","source":"Ik heb uitgerekend dat die man sedert vier-en-dertig jaren, aan inkomen--zoo van Last & Co, als vroeger van Last & Meyer, maar de Meyers zyn er uit--de som van byna vyftien duizend gulden genoten heeft, en dit is voor een burgerman een aardig sommetje."}]},{"lemma":"uitrichten","count":1,"glosses":["got up to"],"forms":["uitrichtte"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s157","id":"h12-s157","source":"Wat ik gedurende dien tyd uitrichtte?"}]},{"lemma":"uitrijden","count":2,"glosses":["rides out","ridden out"],"forms":["uitrydt","uitgereden"],"morphology":["verb, present, third person singular","verb, past participle"],"note":"Historical spelling of modern “uitrijdt.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s107","id":"h5-s107","source":"Waar de Europeaan uitrydt, gevolgd door eenige beambten, niet meer dan er by zyn inspektiereis noodig zyn tot het geven van inlichtingen onder-weg, wordt de Regent vergezeld door de honderden die tot het gevolg behooren, dat in de oogen des volks onafscheidelyk is van zyn hoogen rang."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s118","id":"h14-s118","source":"Toen de kontroleur hem den volgenden morgen op zyn kantoor bezocht, wist hy niet dat de nieuwe adsistent-resident den vorigen dag na de gesprekken in de voorgalery, was uitgereden naar Parang-Koedjang--het distrikt der \"verregaande misbruiken\"--en eerst dien ochtend vroeg van daar was teruggekeerd. * * * * *"}]},{"lemma":"uitroeien","count":3,"glosses":["to root out","extermination","eradication"],"forms":["uitroeien","uitteroeien"],"morphology":["verb, infinitive with te","verbal noun, neuter singular","verbal noun, neuter, singular"],"note":"Historical fused spelling of uit te roeien.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s139","id":"h5-s139","source":"Het is dan ook moeielyk ja onmogelyk, zoodanig misbruik geheel uitteroeien, daar het diep geworteld is in den aard der bevolking zelf die er onder lydt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s79","id":"h9-s79","source":"Ziehier wat hy daarvan zeide: \"Zóó, myn geliefden, was de heerlyke roeping van Israel--hy bedoelde het uitroeien der bewoners van Kanaän--en zóó is de roeping van Nederland!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s10","id":"h14-s10","source":"De landstreken Mandhéling en Ankola--dit was de naam der adsistent-residentie die gevormd was uit de pas tot rust gebrachte Battahlanden--waren wel nog niet gezuiverd van atjineschen invloed--want waar dweepzucht eens wortel schiet, is 't uitroeien moeielyk--maar de Atjinezen zelf waren er toch niet meer. Dit was evenwel den Gouverneur niet genoeg."}]},{"lemma":"uitroepen","count":2,"glosses":["exclaim","exclaimed"],"forms":["uitroepen","uitriep"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s97","id":"h12-s97","source":"En als ik dan kom, en ik vind je zoo erg ... horizontaal, dan zal hy my de hand op den arm leggen, en uitroepen--\"och, geloof toch dat hy overigens zoo'n beste brave knappe jongen is!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s26","id":"h15-s26","source":"Hy had aangevangen met zachtheid. Hy had tot den Adhipatti gesproken als: \"ouder broeder\" en wie meenen mocht dat ik, ingenomen met den held myner geschiedenis, de wyze waarop hy sprak, tracht te verheffen boven maat, hoore hoe eens na zoodanig onderhoud, de Regent zyn Patteh tot hem zond om voor de welwillendheid zyner woorden dank te zeggen, en hoe nog lang daarna die Patteh, sprekende met den kontroleur Verbrugge--nadat Havelaar had opgehouden adsistent-resident van Lebak te zyn, nadat er dus van hem niets meer te hopen of te vreezen was--hoe die Patteh by de herinnering aan zyn woorden getroffen uitriep: \"nog nooit heeft eenig heer gesproken als hy!\""}]},{"lemma":"uitroeper","count":1,"glosses":["barker"],"forms":["uitroeper"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s139","id":"h15-s139","source":"Hy vertaalde zyn tranen niet in gegryns, hy spotte niet, hy zocht niet te treffen door bontheid van kleur of door de grappen van den uitroeper voor de kermistent ... wat heeft het hem gebaat?"}]},{"lemma":"uitroeping","count":1,"glosses":["exclamations"],"forms":["uitroepingen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s53","id":"h19-s53","source":"Daar evenwel Verbrugge--volkomen naar waarheid--zyn onbekendheid met de door Havelaar geschreven brieven staande hield, moest de resident na veel uitroepingen van ongeloovige verbazing eindelyk wel toegeven, en hy ging--ik weet niet waarom?--tot het voorlezen van die brieven over."}]},{"lemma":"uitroepingsteken","count":2,"glosses":["exclamation point","exclamation marks"],"forms":["uitroepingsteeken","uitroepingsteekens"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s77","id":"h7-s77","source":"Een hevige schok van den wagen die ontmodderd werd, zette een uitroepingsteeken achter Tine's verklaring dat het reizen onmogelyk was voor mevrouw Slotering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s258","id":"h8-s258","source":"Daar achter staan twee uitroepingsteekens."}]},{"lemma":"uitscheiden","count":1,"glosses":["retire"],"forms":["uitscheiden"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s164","id":"h16-s164","source":"Ik ben pas in de veertig, en zou kunnen uitscheiden als ik wilde, en naar Driebergen gaan, en zie eens hoe 't met anderen afloopt, die den Heer verlieten?"}]},{"lemma":"uitschelden","count":1,"glosses":["calls"],"forms":["uitscheldt"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s39","id":"h9-s39","source":"Niet omdat hy gelyk heeft, maar omdat ik aan de firma Last & Co verplicht ben zorgtedragen dat de oude Stern niet vervalle in Busselinck & Waterman, die hem slecht zouden bedienen omdat het knoeiers zyn. By u, lezer, stort ik myn hart uit, en opdat ge na het lezen van Stern's geschryf--heb ge 't werkelyk gelezen?--uwen toorn niet zoudt uitstorten over een onschuldig hoofd want ik vraag u, wie zal een makelaar nemen, die hem voor menscheneter uitscheldt?--hecht ik er aan, dat ge overtuigd zyt van myn onschuld."}]},{"lemma":"uitschreeuwen","count":1,"glosses":["shouted out"],"forms":["uitgeschreeuwd"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s227","id":"h20-s227","source":"En, even als iemand die roept: \"houdt den dief!\" zich weinig bekommert over den styl zyner geïmprovizeerde toespraak aan 't publiek, is 't ook my geheel om 't even hoe men de wyze zal beoordeelen waarop ik myn \"houdt den dief\" heb uitgeschreeuwd."}]},{"lemma":"uitslaan","count":2,"glosses":["cut-out","tore out"],"forms":["uitgeslagen","uitsloeg"],"morphology":["verb, participle","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s46","id":"h1-s46","source":"Met wat klatergoud en wat kant van uitgeslagen papier, ziet er dat alles zoo aanlokkelyk uit. Voor kinderen, meen ik, en voor menschen die niet in zaken zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s46","id":"h17-s46","source":"Deze sprong ... maar hy sprong voor 't laatst. De buffel ving hem op zyn hoornen, en verloor slechts wat vleesch dat de tyger hem uitsloeg aan den hals."}]},{"lemma":"uitslag","count":3,"glosses":["outcome","result"],"forms":["uitslag"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s88","id":"h18-s88","source":"4° dat onderzoek terstond te doen plaats hebben, en van den uitslag te dienen van omstandig bericht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s19","id":"h19-s19","source":"Zelfs de kontroleur weet nu nog maar ten-deele den uitslag van myn onderzoekingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s22","id":"h19-s22","source":"De Patteh heeft my namens hem--het was op den 12den dezer--expresselyk voor die diskretie bedankt. Doch later toen ik begon te wanhopen aan den goeden uitslag myner pogingen, of beter, toen de maat myner verontwaardiging door een pas gehoord voorval overliep toen langer zwygen medeplichtigheid worden zou, toen moest die geheimhouding strekken ten-mynen-behoeve, want ook omtrent myzelf en de mynen heb ik plichten te vervullen."}]},{"lemma":"uitsluiten","count":2,"glosses":["exclude","to exclude"],"forms":["uittesluiten"],"morphology":["verb, infinitive, historical closed spelling","verb, te-infinitive"],"note":"Uittesluiten is the older closed spelling of uit te sluiten.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s96","id":"h5-s96","source":"Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s60","id":"h6-s60","source":"Hetzy Duclari gevoelde dat er iets onbeleefds in lag, hem hierdoor van 't onderhoud uittesluiten, hetzyd-i hiermee een andere bedoeling had, op-eenmaal ging hy, zich tot den Regent wendende, in 't maleisch voort:"}]},{"lemma":"uitsluitend","count":1,"glosses":["solely"],"forms":["uitsluitend"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s109","id":"h6-s109","source":"Daar wy hem later zullen weerzien, wil ik u maar terstond zeggen dat zyn onbewegelykheid niet uitsluitend moest geweten worden aan de assimilatie met den reiswagen, want dat hy, ook als er op mylen afstands geen voertuig in de buurt was, een kalmte, een langzaamheid en een voorzichtigheid aan den dag leî, die menigen Saurier jaloersch maken zou, en die in de oogen van velen de kenmerken zyn van deftigheid, bezadigdheid en wysheid."}]},{"lemma":"uitsluiting","count":1,"glosses":["exclusion"],"forms":["uitsluiting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s92","id":"h7-s92","source":"Het is waar dat de liplap niet dan by-uitzondering in gezelschappen wordt toegelaten, en dat hy gewoonlyk, als ik me hier van een zeer gemeenzame uitdrukking bedienen mag: \"niet voor vol wordt aangezien\" maar zelden zal men zulke uitsluiting of geringschatting hooren voorstellen en verdedigen als een grondbeginsel."}]},{"lemma":"uitsnijden","count":1,"glosses":["carved"],"forms":["uitgesneden"],"morphology":["verb, past participle used adjectivally"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s149","id":"h17-s149","source":"Het gevest was zeker van fyn uitgesneden kamoening, want hy had het met veel zorg gewikkeld in een zyden omhulsel."}]},{"lemma":"uitsparen","count":1,"glosses":["spare"],"forms":["uitsparen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s35","id":"h15-s35","source":"Met een edelmoedigheid die aan de fouten herinnerde waardoor hy zoo arm gemaakt was, schoot hy den Regent gedurig op eigen verantwoordelykheid geld voor, opdat niet behoefte al te sterk zou dringen tot vergryp, en hy vergat als gewoonlyk zich zelf zóó ver dat hy aanbood zich en de zynen tot het strikt noodige te bekrimpen, om den Regent ter-hulpe te komen met het weinige dat hy nog van zyn inkomsten zou kunnen uitsparen."}]},{"lemma":"uitspatting","count":1,"glosses":["extravagances"],"forms":["uitspattingen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s206","id":"h7-s206","source":"We zullen zien hoe't eenvoudige, schynbaar onbewogen Lebak Havelaar meer kostte dan alle vorige uitspattingen van zyn hart te-zamen genomen."}]},{"lemma":"uitspelen","count":2,"glosses":["play","out"],"forms":["spelen","uit"],"morphology":["verb, present, third-person plural","separable particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s115","id":"h11-s115","source":"Zy spelen een geschiedenis uit in haar trekken. Karthago bloeit en bouwt schepen op haar voorhoofd ... hoor den Hannibals-eed tegen Rome ... daar vlechten zy koorden voor de bogen ... daar brandt de stad ..."}]},{"lemma":"uitspraak","count":3,"glosses":["verdict","judgment","pronouncement"],"forms":["uitspraak"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s32","id":"h12-s32","source":"--En ook ik zou liever niet kiezen, voegde Duclari er by, want het is hier te doen om een uitspraak tusschen m'nheer en mevrouw, en: entre l'écorce et le bois, il ne faut pas mettre le doigt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s314","id":"h17-s314","source":"Het is myn doel niet, in dit werk mededeelingen te geven als voegen zouden voor een vierschaar die uitspraak te doen had over de wyze waarop 't nederlandsch gezag in Indie wordt uitgeoefend, mededeelingen die slechts kracht van bewys zouden hebben voor wien het geduld had die met aandacht en belangstelling doortelezen, zooals niet verwacht kan worden van een publiek dat verstroojing zoekt in zyn lektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s101","id":"h19-s101","source":"* * * * * Zonder uitspraak te doen omtrent de gegrondheid van het vermoeden der Weduwe Slotering, betreffende de oorzaak die haar kinderen tot weezen maakte, en alleen aannemende wat bewysbaar is, dat er in Lebak nauw verband was tusschen plichtsbetrachting en gif--al bestond dan ook dit verband slechts in meening--zal toch ieder inzien dat Max en Tine kommervolle dagen hadden doortebrengen na 't bezoek van den resident."}]},{"lemma":"uitspreken","count":6,"glosses":["spoken","pronounces","spoke","to speak aloud","uttered"],"forms":["uitgesproken","uitsprak","uitspreekt","uittespreken"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, third-person singular","verb, past participle used adjectivally","verb, infinitive with te","adjective, past participle"],"note":"Historical fused spelling of uit te spreken.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s116","id":"h6-s116","source":"By 't lezen van verdichte verhalen, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek, en vooral was dit het geval, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest, om nu niet van humor te spreken, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke. Men voert een persoon sprekende in, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt, men laat een franschman zeggen: \"ka kauw na de krote krak\" of \"krietje kooit keen kare kroente kraak wek.\" By-gebrek aan een franschman, neemt men iemand die stamelt, of men \"schept\" een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s132","id":"h7-s132","source":"Is 't niet inderdaad bespottelyk, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart? Wy gelooven van Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben, al had hy by \"God Almachtig\" het tegendeel beloofd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s168","id":"h7-s168","source":"Zy kon het niet afkeuren dat hy 't meisje tot haar bracht, dat 'savends op de straat hem had aangesproken ... dat hy haar te eten gaf en herbergde, en 't àl te goedkoop \"ga heen, en zondig niet meer!\" niet uitsprak, voor hy haar dat \"niet zondigen\" had mogelyk gemaakt."}]},{"lemma":"uitstaan","count":2,"glosses":["to do","endured"],"forms":["uittestaan","uitgestaan"],"morphology":["verb, te-infinitive, archaically written solid","verb, past participle"],"note":"Met iets uit te staan hebben means “to have something to do with it”; uittestaan reflects older closed spelling.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s76","id":"h12-s76","source":"--Dat had niets met den kalkoen uittestaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s83","id":"h16-s83","source":"De lezer gevoelt wat ik by 't aanhooren van die laatste hoofdstukken weer heb uitgestaan."}]},{"lemma":"uitstalkast","count":1,"glosses":["show-case"],"forms":["uitstalkast"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s61","id":"h2-s61","source":"Ik ben overtuigd dat ik in de kennismaking zou geslaagd zyn, indien niet op dat oogenblik een myner makkers uit kinderachtige baldadigheid my een zoo harden stoot in den rug had gegeven, dat ik heel onzacht tegen de uitstalkast aanvloog, die op halvemanshoogte de voorzy van de kraam afsloot."}]},{"lemma":"uitstap","count":1,"glosses":["excursion"],"forms":["uitstap"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s167","id":"h14-s167","source":"Het spreekt vanzelf dat deze en dergelyke kleine verdrietelykheden geen invloed uitoefenden op de stemming van een gezin dat zooveel bouwstoffen bezat om zich een gelukkig huiselyk leven te verschaffen, en 't was dan ook niet toeteschryven aan zulke kleinigheden, wanneer Havelaar soms met een bewolkt voorhoofd binnentrad, by het terugkeeren van een uitstap, of na 't aanhooren van dezen en genen die verzocht hadden hem te spreken."}]},{"lemma":"uitstapje","count":2,"glosses":["excursion"],"forms":["uitstapje"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s44","id":"h2-s44","source":"Daar hebben wy het Mauritshuis gezien, en flanel gekocht in de Veenestraat. Dit is het eenige uitstapje dat de zaken my ooit hebben veroorloofd, omdat er zooveel by ons omgaat."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s180","id":"h16-s180","source":"De lezer weet reeds, welke gezonde begrippen ik over liefde heb ... men denke slechts aan myn beoordeeling van dat uitstapje naar den Ganges."}]},{"lemma":"uitstappen","count":1,"glosses":["getting out"],"forms":["uitstappen"],"morphology":["verb, infinitive used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s99","id":"h6-s99","source":"Nu is 't uitstappen uit een reiswagen waarin men lang over den weg gehotst heeft, niet zoo gemakkelyk als iemand die nooit of weinig gereisd heeft, zich verbeelden zou."}]},{"lemma":"uitsteken","count":6,"glosses":["stick out","excel","extends","to raise","rising","juts out"],"forms":["uitsteken","uitsteekt","uittesteken"],"morphology":["verb, present, singular","verb, te-infinitive","verb, infinitive","verb, present, plural"],"note":"De handen uitsteken here means to lend a hand or set to work.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s16","id":"h8-s16","source":"Ik weet dat er onder u lieden zyn, die uitsteken in kennis en in braafheid van hart: ik hoop myn kennis door de uwe te vermeerderen, want zy is niet zoo groot als ik wenschte. En ik heb wel de braafheid lief, maar dikwyls bespeur ik dat er in myn gemoed fouten zyn, die de braafheid overschaduwen en daaraan den groei benemen ... gy allen weet hoe de groote boom den kleinen verdringt en doodt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s124","id":"h9-s124","source":"En als ik zoo zwaar moet arbeiden, ik die gedoopt ben--in de Amstelkerk--zou men dan van den javaan niet mogen vorderen dat hy die zyn zaligheid nog verdienen moet, de handen uitsteekt?"}]},{"lemma":"uitstekend","count":3,"glosses":["eminent","outstanding","jutting"],"forms":["uitstekend","uitstekende"],"morphology":["adjective, predicative","adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s17","id":"h8-s17","source":"Daarom zal ik letten op degenen onder u, die uitstekend zyn in deugd, om te trachten beter te worden dan ik ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s119","id":"h15-s119","source":"Indien alzoo reeds in zichzelf de benoeming tot Gouverneur-generaal veelal de oorzaken van bederf meedraagt, ook van denzulken die uitstekend was in verstand en gemoed, wat is er dan te verwachten van personen die reeds vóór die benoeming leden aan veel gebreken?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s279","id":"h17-s279","source":"Het was niet gemakkelyk die te vinden, omdat er zoovéél huizen waren ingestort. Doch hy scheen de plaats te herkennen aan de wydte van den hoek dien sommige lichtlynen door 't geboomte vormden by haar ontmoeting in zyn oog, zooals de zeeman peiling neemt op vuurtorens of uitstekende bergpunten."}]},{"lemma":"uitstekendheid","count":1,"glosses":["excellence"],"forms":["uitstekendheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s131","id":"h12-s131","source":"Zoodra wy erkennen moeten dat iemand hoedanigheden bezit die hem de eer van een voetstuk waardig maken, zoodra we zyn aanspraken daarop niet langer kùnnen loochenen zonder doortegaan voor onkundig, gevoelloos, of nayverig ... dan zeggen we ten-laatste: \"goed, zet hem er op!\" Maar reeds onder dat opzetten, en als hyzelf nog meent dat we verrukt staan over zyn uitstekendheid, hebben we reeds den strik gelegd in den lazzo die dienen moet om hem by de eerste gunstige gelegenheid naar-beneden te halen."}]},{"lemma":"uitstellen","count":3,"glosses":["put off","postpone"],"forms":["uittestellen","uitstellen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s11","id":"h13-s11","source":"Ik deed de reis met een fransch schip, de Baobab van Marseille, dat te Atjeh peper had ingeladen, en ... natuurlyk te Natal \"gebrek had aan drinkwater.\" Zoodra ik te Padang aankwam, met het doel vandaar terstond naar de binnenlanden te vertrekken, wilde ik volgens gebruik en plicht den Gouverneur bezoeken, maar hy liet me zeggen dat hy me niet ontvangen kon, en tevens dat ik myn vertrek naar myn nieuwe standplaats moest uitstellen tot nader bevel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s33","id":"h15-s33","source":"Zóó zocht Havelaar naar gronden om alle strengheid uittestellen, en nog-eens en nòg-eens te beproeven wat er kon bereikt worden met zachtheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s141","id":"h18-s142","source":"Den volgenden dag reeds zag ik in, hoe wys die raad geweest was, want de nacht had my op het denkbeeld gebracht, dat ik niet beter kon doen dan de beslissing uittestellen tot vrydag."}]},{"lemma":"uitsterven","count":1,"glosses":["died out"],"forms":["uitgestorven"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s128","id":"h5-s128","source":"Voor weinige jaren zyn geheele distrikten uitgestorven van honger. Moeders boden hun kinderen te-koop voor spyze."}]},{"lemma":"uitstijgen","count":3,"glosses":["alighting","stepped out"],"forms":["uitstygen","uitgestegen"],"morphology":["verbal noun, neuter, singular","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s112","id":"h6-s112","source":"Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s114","id":"h6-s114","source":"De heer die het eerst was uitgestegen, had den Regent en den kontroleur Verbrugge de hand geboden, die zy met eerbied aannamen, en in hun geheele houding was te bespeuren dat zy gevoelden zich in de tegenwoordigheid te bevinden van een gewicht persoon."}]},{"lemma":"uitstorten","count":1,"glosses":["pour out"],"forms":["uitstorten"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s39","id":"h9-s39","source":"Niet omdat hy gelyk heeft, maar omdat ik aan de firma Last & Co verplicht ben zorgtedragen dat de oude Stern niet vervalle in Busselinck & Waterman, die hem slecht zouden bedienen omdat het knoeiers zyn. By u, lezer, stort ik myn hart uit, en opdat ge na het lezen van Stern's geschryf--heb ge 't werkelyk gelezen?--uwen toorn niet zoudt uitstorten over een onschuldig hoofd want ik vraag u, wie zal een makelaar nemen, die hem voor menscheneter uitscheldt?--hecht ik er aan, dat ge overtuigd zyt van myn onschuld."}]},{"lemma":"uitstrekken","count":3,"glosses":["stretch out","stretched","extends"],"forms":["uitstrekt","uitstrekte"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s100","id":"h11-s100","source":"De beul staat er volkomen zóó als hy werkelyk moet gestaan hebben, ja, ik wil zóóver gaan dat je den arm uitstrekt om den slag afteweren!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s123","id":"h13-s124","source":"Havelaars erf nu was zeer groot, ja, hoe vreemd het klinke, aan een der zyden kon men 't oneindig noemen, daar het aan een ravyn grensde die zich uitstrekte tot aan de oevers van den Tjioedjoeng, de rivier die Rangkas-Betoeng, in een zyner vele bochten omsluit."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s212","id":"h14-s212","source":"By deze opgave wordt dat vervoer in twee deelen gesplitst, naarmate het zich bepaalt tot Java zelf of zich verder uitstrekt."}]},{"lemma":"uittreksel","count":1,"glosses":["extracts"],"forms":["uittreksels"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s57","id":"h4-s57","source":"Sommigen waren aan hem geschreven, of liever het waren slechts afschriften, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben, want alles was door andere personen geteekend voor: gelykluidend met het oorspronkelyke. Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken, aanteekeningen en losse gedachten ... sommigen werkelyk heel los."}]},{"lemma":"uitval","count":1,"glosses":["outbursts"],"forms":["uitvallen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s87","id":"h16-s87","source":"Wat zyn dat voor malle uitvallen tegen een ziekte, die zich openbaart in 't verlangen naar een buitenplaats?"}]},{"lemma":"uitvallen","count":1,"glosses":["should fall out"],"forms":["uitviel"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s73","id":"h3-s73","source":"Er waren staten, opgaven, berekeningen met cyfers, waaraan geen rym te bekennen was, en alles was met zulk een zorg en nauwkeurigheid bewerkt, dat ik, ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--op het denkbeeld kwam dat die Sjaalman, als de derde klerk eens uitviel--wat gebeuren kan, daar hy oud en stuntelig wordt--heel goed diens plaats zou kunnen innemen."}]},{"lemma":"uitverkiezen","count":1,"glosses":["chosen"],"forms":["uitverkoren"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s94","id":"h9-s94","source":"En daarom is Nederland uitverkoren om van die rampzaligen te redden wat er van te redden is!"}]},{"lemma":"uitvinden","count":1,"glosses":["find out"],"forms":["uittevinden"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Historical fused spelling of uit te vinden.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s168","id":"h14-s168","source":"We hebben uit zyn toespraak aan de Hoofden gehoord dat hy zyn plicht wilde doen, dat hy onrecht wilde te-keer gaan, en tevens hoop ik dat de lezer uit de gesprekken die ik meedeelde, hem heeft leeren kennen als iemand die wel in-staat was iets uittevinden en tot klaarheid te brengen, dat voor sommige anderen verborgen was of in 't duister lag."}]},{"lemma":"uitvinding","count":1,"glosses":["invention"],"forms":["uitvinding"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s99","id":"h3-s99","source":"Over successierecht, een der beste belastingen. Over de uitvinding der kuisheid. (Dit begryp ik niet.)"}]},{"lemma":"uitvloeisel","count":1,"glosses":["offshoots"],"forms":["uitvloeisels"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s217","id":"h14-s217","source":"Tot de vele uitvloeisels van deze voorschriften behoorden ook de door my genoemde opgaven van uit-en ingevoerde ryst, opdat de Regeering voortdurend het oog houden kon op de ebbe en den vloed van dat levensmiddel."}]},{"lemma":"uitvlucht","count":1,"glosses":["evasions"],"forms":["Uitvluchten"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s63","id":"h12-s63","source":"Uitvluchten worden niet aangenomen."}]},{"lemma":"uitvoer","count":2,"glosses":["export"],"forms":["Uitvoer","uitvoer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s218","id":"h14-s218","source":"Uitvoer uit een residentie stelt welvaart voor, Invoer: betrekkelyk gebrek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s219","id":"h14-s219","source":"Wanneer men nu die opgaven onderzoekt en vergelykt, blykt daaruit dat de ryst overal zóó overvloedig is, dat alle residentien tezamen meer ryst uitvoeren dan er in alle residentien tezamen wordt ingevoerd. Ik herhaal dat hier geen spraak is van uitvoer over zee, waarvan de opgaaf afzonderlyk plaats heeft."}]},{"lemma":"uitvoerder","count":1,"glosses":["executor"],"forms":["uitvoerder"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s13","id":"h15-s13","source":"En vooral, wat werd er van die arme klagers nadat ze waren weergekeerd in hun dorp, onder de macht van het distrikts- of dorpshoofd dat ze hadden aangeklaagd als uitvoerder van des Regents willekeur? Wat er van die klagers werd?"}]},{"lemma":"uitvoeren","count":6,"glosses":["performed","get up to","to carry out","exported and","export","carried out"],"forms":["uitgevoerd","uitvoeren","uittevoeren","uit-en"],"morphology":["verb, participle","verb, infinitive","verb, infinitive, historical closed spelling with te","truncated past participle in coordination","verb, present, plural","verb, past participle"],"note":"The modern spelling separates the infinitive marker: uit te voeren.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s26","id":"h3-s26","source":"Toen vertelde Frits, die, geloof ik, meende dat hy een groot stuk had uitgevoerd, dat hy 't ding in dat pak had gevonden van den man die een sjaal droeg, en ik legde aan de heeren uit, hoe dat in myn huis kwam. Maar van de Griekin sprak ik niet, omdat Frits er by was, en ook zeide ik niets van de Kapelsteeg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s38","id":"h10-s38","source":"Wat wou je in dien tuin by maneschyn met Marie uitvoeren, Stern?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s48","id":"h14-s48","source":"Hy had zich, om dit opzet uittevoeren, naar de woning van den Toeankoe begeven, en daar met de bedienden die op den trap der buitengalery zaten, een gesprek aangeknoopt over een Sewah met het doel zyn tegenwoordigheid te rekken tot hy den Toeankoe zou gewaar worden, die zich dan ook weldra, omgeven van eenige verwanten en bedienden, vertoonde."}]},{"lemma":"uitvoerig","count":2,"glosses":["at length","circumstantially"],"forms":["uitvoerig"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s71","id":"h15-s71","source":"Ik stelde natuurlyk dien brief in uwe handen, en gelastte u mondeling, alsnu uwe opgave te justificeeren, hetgeen u te minder moeielyk moest vallen, daar ge u kondet beroepen op de voorschriften u in myn schryven van den 5en dezer gegeven, en die we mondeling meermalen uitvoerig bespraken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s143","id":"h18-s144","source":"Ik zou dit alles niet zoo uitvoerig verhalen, als 't niet in nauw verband stond met myn boek."}]},{"lemma":"uitvoering","count":7,"glosses":["execution","carrying out","exercise"],"forms":["uitvoering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s12","id":"h2-s12","source":"...by de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers, en met het oog op de noodzakelykheid om soliditeit van gedrag, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit in de uitvoering, van de gegeven orders ... 't Is, waarachtig, alles de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s122","id":"h4-s122","source":"Alleen scheen Stern, die een tint van letterkunde over zich heeft--zooals veel Duitschers--stem te willen hebben in de wyze van uitvoering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."}]},{"lemma":"uitweg","count":2,"glosses":["way out"],"forms":["uitweg"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s36","id":"h3-s36","source":"Toen, door alle stoornis heen Die zich opdeed voor myn schreên, 't Hart zich koen een uitweg baande, En zich droomend zalig waande..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s56","id":"h13-s56","source":"Nadat de rechtsraad, die blykbaar met de zaak verlegen was, den uitweg had gevonden zich onbevoegd te verklaren, omdat vervolgingen wegens misdryf in dienstbetrekking, niet mogen plaats hebben dan op machtiging van de Regeering te Batavia, hield my de generaal, zooals ik zeide, negen maanden te Padang."}]},{"lemma":"uitweiden","count":1,"glosses":["to digress"],"forms":["uitweiden"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s68","id":"h13-s69","source":"Een uitweiding is hier noodig, en zelfs wil ik eens uitweiden over uitweidingen."}]},{"lemma":"uitweiding","count":4,"glosses":["digression","a digression","digressions"],"forms":["uitweiding","uitweidingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s47","id":"h5-s47","source":"Een uitweiding over 't mechanismus van het bestuur in deze landstreken is hier, tot juist begrip van hetgeen volgen zal, noodzakelyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s72","id":"h5-s72","source":"Zonder uitweiding over den oorsprong des adels, die geheel in de natuur ligt, wensch ik toch plaats te geven aan de opmerking hoe in òns werelddeel en ginds in 't verre Indie, dezelfde oorzaken dezelfde gevolgen hadden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s68","id":"h13-s69","source":"Een uitweiding is hier noodig, en zelfs wil ik eens uitweiden over uitweidingen."}]},{"lemma":"uitwendig","count":2,"glosses":["by heart","by rote"],"forms":["uitwendig"],"morphology":["adverb","adverb used substantively"],"note":"Uitwendig weten is a comic literal rendering of ‘know by heart.’","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s68","id":"h3-s68","source":"Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal \"uitwendig wist\" zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou --althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen--en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s11","id":"h10-s11","source":"Het was me namelyk bekend dat hy allerlei tuig van verzen uit het hoofd wist--hy zegt: \"uitwendig\"--en daar verzen altyd leugens bevatten, was ik zeker dat ik hem zeer spoedig zou betrappen op onwaarheid."}]},{"lemma":"uitwerking","count":1,"glosses":["effect"],"forms":["uitwerking"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s35","id":"h2-s35","source":"Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook."}]},{"lemma":"uitwerpen","count":1,"glosses":["cast"],"forms":["uitwerpen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s320","id":"h17-s320","source":"Is er logen in de parabel van den zaaier, omdat geen landbouwer zyn zaad zal uitwerpen op een rots? Of--om aftedalen tot meer gelykheid met myn boek--mag men de waarheid ontkennen die de hoofdzaak uitmaakt van de Negerhut, omdat er misschien nooit een Evangeline bestaan heeft?"}]},{"lemma":"uitwijken","count":3,"glosses":["gone over","exiled","fled"],"forms":["uitgeweken","uitweken"],"morphology":["verb, participle","adjective, participial","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s183","id":"h7-s183","source":"Zyzelf, die nooit belang gesteld had in zaken van geldelyken aard, wist weinig of niets te antwoorden, toen Havelaar by haar aandrong op eenige inlichtingen aangaande de vorige bezittingen van haar verwanten. Haar grootvader, de baron Van W., was met Willem den vyfden naar Engeland uitgeweken en ridmeester geweest by 't leger des hertogs van York."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s184","id":"h7-s184","source":"Hy scheen met de uitgeweken leden der stadhouderlyke familie een vroolyk leven geleid te hebben, wat dan ook door velen werd opgegeven als oorzaak van den ondergang zyner fortuin."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s15","id":"h16-s15","source":"Hy beloofde dat er recht zou geschieden, mits zy zich niet verzetten, en niet uitweken zooals 't voornemen was van de meesten."}]},{"lemma":"uitwissen","count":1,"glosses":["effaced"],"forms":["uitgewischt"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s100","id":"h5-s100","source":"Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer."}]},{"lemma":"uitzenden","count":2,"glosses":["sent out","send out"],"forms":["uitgezonden","uitzenden"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s28","id":"h8-s28","source":"En is het niet schoon, te worden uitgezonden om de vermoeiden te zoeken, die achterbleven na den arbeid en neerzonken langs den weg, daar hun knieën niet sterk meer waren om optegaan naar de plaats van het loon?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s64","id":"h13-s65","source":"Ik heb nog niets in huis. --Wel, laat dan daartoe maar iemand uitzenden, antwoordde Havelaar."}]},{"lemma":"uitzet","count":1,"glosses":["outfit"],"forms":["uitzet"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s58","id":"h3-s58","source":"Marie is dertien jaar. Zyn uitzet is heel netjes."}]},{"lemma":"uitzetting","count":1,"glosses":["swelling"],"forms":["uitzetting"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s272","id":"h17-s272","source":"Er was een gegons in zyn ooren als had men op een gong geslagen in zyn hoofd. Hy voelde hoe 't bloed met schokken werd gewrongen door de aderen aan zyn slapen, die dreigden te bezwyken onder den druk van zoo zware uitzetting."}]},{"lemma":"uitzicht","count":3,"glosses":["prospect"],"forms":["uitzicht"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s179","id":"h7-s179","source":"Zonder nu te deelen in de overdreven begrippen die zy van haren Max koesterde, mag men toch aannemen dat hy een goede loopbaan voor zich had, en wanneer dit gegrond uitzicht zich had verwezenlykt, zouden inderdaad de onaangename gevolgen zyner vrygevigheid weldra uit den weg te ruimen geweest zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s100","id":"h17-s100","source":"Want zóó groote rol speelde het uitzicht op dat weerzien in zyn hart, dat hy, by 't verlaten van Badoer dien boom voorbygaande, iets vroolyks voelde, als waren ze reeds voorby, de zes-en-dertig manen die hem scheidden van dat oogenblik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s82","id":"h20-s82","source":"Uit aanmerking evenwel van gunstige rapporten, vroeger omtrent u ontvangen, heb ik in het voorgevallene geen reden willen vinden, om u het uitzicht op eene wederplaatsing bij het Binnenlandsch Bestuur te benemen."}]},{"lemma":"uitzien","count":8,"glosses":["look","looked","looks","looks out"],"forms":["uitziet","uitzag","uitzien","uitzie"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s154","id":"h4-s154","source":"Ik was bly dat ik Frits niet gezonden had, want haar kleeding kwam me zeer onkiesch voor, en het vreemde daarvan werd nog verhoogd door de losheid waarmee ze zich bewoog, als vond ze zich heel goed zoo. Het mensch scheen volstrekt niet te weten dat ze er niet uitzag als andere vrouwen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s198","id":"h4-s198","source":"Een makelaar is toch geen kruier, dunkt me, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie. Ik had mijn jas met bont aan, en toch zat ze daar zoo eenvoudig, en praatte zoo kalm met haar kinderen, alsof ze alleen was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s59","id":"h9-s59","source":"Bedenk toch dat al het kwade gestraft wordt: zie maar weer dien Sjaalman die geen winterjas heeft, en er uitziet als een komediespeler."}]},{"lemma":"uitzoeken","count":1,"glosses":["to pick out"],"forms":["uittezoeken"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":"Uittezoeken represents modern uit te zoeken written together.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s134","id":"h4-s134","source":"Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren."}]},{"lemma":"uitzondering","count":7,"glosses":["exception","exceptions","an exception"],"forms":["uitzondering","uitzonderingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender singular","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s11","id":"h1-s11","source":"Ik zeg: waarheid en gezond verstand, en hier blyf ik by. Voor de Schrift maak ik natuurlyk een uitzondering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s50","id":"h5-s50","source":"Een ander gedeelte, waartoe--met een zeer kleine, wellicht maar schynbare, uitzondering--geheel Java behoort, is rechtstreeks onderworpen aan Nederland."}]},{"lemma":"uitzuigen","count":3,"glosses":["sucked dry","PLUNDERED"],"forms":["uitgezogene","uitgezogen","UITGEZOGEN"],"morphology":["verb, past participle","past participle used adjectivally, inflected"],"note":"Uitzuigen literally means ‘suck dry’ and figuratively means exploit or extort.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s15","id":"h19-s15","source":"Doch ik zag aan den anderen kant de sedert jaren uitgezogene, diep gedrukte bevolking, ik dacht aan de noodzakelykheid van een voorbeeld--want vele andere vexatien zal ik u te rapporteeren hebben, als niet ten-minste deze zaak door terugwerking daaraan een eind maakt--en, ik herhaal het, na ryp beraad heb ik gedaan wat ik voor plicht hield."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s35","id":"h19-s35","source":"Voorbarig! Als een eerlyk man slapen kon, en leven en genieten, zoo lang zy voor wier welzyn hy geroepen is te waken, zy die in den hoogsten zin zyn naasten zyn, worden gekneveld en uitgezogen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s254","id":"h20-s254","source":"En dat daarginds Uw meer dan dertig millioenen onderdanen worden MISHANDELD EN UITGEZOGEN IN UWEN NAAM? * * * * *"}]},{"lemma":"uitzuiging","count":3,"glosses":["extortion"],"forms":["uitzuiging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s164","id":"h5-s164","source":"Er schynt dus wel een byna-onoverkomelyke moeielykheid te bestaan, om gevolg te geven aan den eed: \"de inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging, en knevelary.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s126","id":"h7-s126","source":"Als in dezen eed begrepen, had eigenlyk moeten worden beschouwd de belofte: de inlandsche bevolking, te zullen beschermen tegen uitzuiging, en onderdrukking."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s137","id":"h20-s137","source":"Het was hartverscheurend de klachten aantehooren over mishandeling, uitzuiging, armoede, honger ... terwyl ikzelf nu met vrouw en kind honger en armoede te-gemoet ga."}]},{"lemma":"ulevel","count":1,"glosses":["sweets"],"forms":["ulevellen"],"morphology":["noun, plural"],"note":"Ulevellen were wrapped sweets containing a printed verse or motto.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s29","id":"h1-s29","source":"Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen?--Frits zegt: \"Uhlefeldjes\" ik weet niet, waarom?"}]},{"lemma":"und","count":31,"glosses":["and","And"],"forms":["und","Und"],"morphology":["coordinating conjunction","conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s37","id":"h10-s37","source":"Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s48","id":"h10-s48","source":"Da hüpfen herbei, und lauschen Die frommen, klugen Gazellen; Und in der Ferne rausche Des heiligen Stromes Wellen..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s49","id":"h10-s49","source":"Da wollen wir niedersinken Unter den Palmenbaum, Und Ruhe und Liebe trinken, Und träumen seligen Traum."}]},{"lemma":"ungenießbar","count":1,"glosses":["unbearable"],"forms":["ungeniessbar"],"morphology":["adjective"],"note":"German ungenießbar literally means “unenjoyable” and here describes an insufferable mood.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s170","id":"h11-s170","source":"Genoeg, ik zat daar in die prauw met een zuur gezicht en slecht humeur, en was, wat de Duitschers noemen: ungeniessbar."}]},{"lemma":"uniform","count":1,"glosses":["uniform"],"forms":["uniform"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s46","id":"h6-s46","source":"Een krachtig man van dertigjarigen leeftyd en flinke militaire houding, hoewel van uniform geen spoor was, trad de pendoppo in. Het was de eerste-luitenant Duclari, kommandant van 't kleine garnizoen te Rangkas-Betoeng."}]},{"lemma":"unter","count":1,"glosses":["Beneath"],"forms":["Unter"],"morphology":["preposition"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s49","id":"h10-s49","source":"Da wollen wir niedersinken Unter den Palmenbaum, Und Ruhe und Liebe trinken, Und träumen seligen Traum."}]},{"lemma":"uur","count":28,"glosses":["hour","hours","o'clock","o’clock","of an hour","hour's"],"forms":["uur","uren","ure","uurs"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural","noun, neuter, plural","noun, neuter, singular, archaic dative form","noun, neuter, singular, genitive","noun, dative singular","noun, neuter singular"],"note":"Archaic inflected form of uur.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s32","id":"h1-s32","source":"Maar zeg niets wat niet waar is. \"De lucht is guur, en 't is vier uur.\" Dit laat ik gelden, als het werkelijk guur en vier uur is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s33","id":"h1-s33","source":"Maar als 't kwartier voor drieën is, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet, zeggen: \"de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën.\" De verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden. Het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen, of de lucht mag niet guur zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s38","id":"h3-s38","source":"O, hy liet in 't voorwaarts gaan, Diepe, diepe sporen staan! 'k Proefde vreugde en smart met-één, 'k Heb gedacht en 'k heb gestreden, 'k Heb gejuicht en 'k heb gebeden: 't Is me als vlogen eeuwen heen! 'k Heb naar levensheil gestreefd, 'k Heb gevonden en verloren, En, een kind nog kort te-voren, Jaren in één uur doorleefd!"}]},{"lemma":"uw","count":122,"glosses":["your","Your","of your","yours","your own","YOUR"],"forms":["uw","uwe","Uwe","uwen","uwer","Uw","uws","Uwer","UWEN"],"morphology":["possessive determiner","possessive determiner, formal","possessive determiner, second person","possessive determiner, inflected","possessive determiner, formal, singular","possessive determiner, second-person formal","possessive determiner, second person singular","possessive determiner, genitive","possessive determiner, formal, inflected","possessive pronoun","possessive pronoun, genitive singular","possessive determiner, second-person singular formal","possessive pronoun, nominalized","possessive determiner, singular","possessive determiner, masculine singular, accusative","possessive determiner, genitive plural","possessive determiner, second person, inflected","possessive determiner, second-person singular","possessive determiner, archaic inflected form","possessive determiner, second person formal, inflected","possessive pronoun, substantivized","possessive determiner, masculine oblique singular","possessive determiner, archaic genitive singular","possessive determiner, formal inflected","possessive determiner, genitive, formal","possessive determiner, formal, genitive","possessive determiner, second-person formal, masculine singular"],"note":"Archaic genitive form: “of your.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s96","id":"h2-s96","source":"...en ik wenschte gebruik te maken van uw krediet, om een zaak tot-stand te brengen, die voor my van groot gewicht is. Zou men niet denken dat het om een order op de voorjaarsveiling te doen was?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s115","id":"h2-s115","source":"... en als de gaaf van wèl zeggen me niet geheel-en-al ontbreekt, is het gewis niet door gebrek aan indrukken, dat ik niet slagen zou. In afwachting van een vriendelyk antwoord, noem ik my uw ouden schoolmakker ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s32","id":"h3-s32","source":"Moeder, 'k ben wel ver van 't land Waar me 't leven werd geschonken, Waar myn eerste tranen blonken, Waar ik opwies aan uw hand... Waar uw moedertrouw der ziel Van den knaap haar zorgen wydde, En hem liefdryk stond ter-zyde, En hem ophief als hy viel..."}]},{"lemma":"uweledelgestrenge","count":1,"glosses":["Your Noble Sternness"],"forms":["Uweledelgestrenge"],"morphology":["nominalized form of address, neuter, singular"],"note":"Uweledelgestrenge was an elaborate formal title for a high-ranking official.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s91","id":"h15-s91","source":"Ge hebt opgemerkt dat ik my van het \"Uweledelgestrenge\" heb ontslagen: 't verveelde my."}]},{"lemma":"uwé","count":1,"glosses":["your honor"],"forms":["uwee"],"morphology":["personal pronoun, second person, singular, polite, quoted"],"note":"Uwee is a caricatured spelling of uwé, a dated polite second-person form used in the Dutch East Indies.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."}]},{"lemma":"uzelf","count":2,"glosses":["yourself"],"forms":["uzelf"],"morphology":["reflexive pronoun, second-person polite","reflexive pronoun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s12","id":"h7-s12","source":"Waar de dienst me roept, ben ik nog altyd vlug en sterk. --Dit is te veel van uzelf gevergd!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s62","id":"h20-s62","source":"Ik ben reeds lang in 't Bantamsche, en weet er veel van, meer nog dan uzelf, m'nheer Havelaar!"}]}]}