{"work":{"slug":"havelaar","title":{"source":"Max Havelaar","translated":"Max Havelaar"},"language":"Dutch","languageCode":"nl"},"letter":"z","url":"https://1732studios.com/books/havelaar/words/z","headwords":[{"lemma":"zaad","count":1,"glosses":["seed"],"forms":["zaad"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s320","id":"h17-s320","source":"Is er logen in de parabel van den zaaier, omdat geen landbouwer zyn zaad zal uitwerpen op een rots? Of--om aftedalen tot meer gelykheid met myn boek--mag men de waarheid ontkennen die de hoofdzaak uitmaakt van de Negerhut, omdat er misschien nooit een Evangeline bestaan heeft?"}]},{"lemma":"zaaien","count":2,"glosses":["sown","sowing"],"forms":["gezaaid","zaaien"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive used as noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s49","id":"h8-s49","source":"Noch zyn er zonnestralen, heeter dan noodig is om het graan te doen rypen dat u en uw kinderen voeden moet, noch banjirs die u doen jammeren: \"wys my de plaats waar ik gezaaid heb!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s4","id":"h17-s4","source":"Want de tyd van ploegen was naby, en 't was te vreezen, als men de sawah niet tydig bewerkte, dat ook de tyd van zaaien zou voorbygaan, en eindelyk dat er geen padie zou te snyden zyn, om die te bergen in den lombong van het huis."}]},{"lemma":"zaaier","count":1,"glosses":["sower"],"forms":["zaaier"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s320","id":"h17-s320","source":"Is er logen in de parabel van den zaaier, omdat geen landbouwer zyn zaad zal uitwerpen op een rots? Of--om aftedalen tot meer gelykheid met myn boek--mag men de waarheid ontkennen die de hoofdzaak uitmaakt van de Negerhut, omdat er misschien nooit een Evangeline bestaan heeft?"}]},{"lemma":"zaak","count":163,"glosses":["matter","matters","business","affairs","affair","things","cause","case","thing","heart of it","the matter","the subject","goods","whole business","trade","state of things","dealings","little affairs"],"forms":["zaken","zaak","zaakjes"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, common gender plural","noun, feminine, plural","noun, feminine, singular","noun, genitive plural","noun, feminine, singular, genitive","noun, feminine singular","noun, common gender, genitive singular"],"note":"The expression ‘in zaken zijn’ means to be in business.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s20","id":"h1-s20","source":"Nederland is Nederland gebleven, omdat onze oude luî goed op hun zaken pasten, en omdat ze het ware geloof hadden. Dàt is de zaak!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s46","id":"h1-s46","source":"Met wat klatergoud en wat kant van uitgeslagen papier, ziet er dat alles zoo aanlokkelyk uit. Voor kinderen, meen ik, en voor menschen die niet in zaken zyn."}]},{"lemma":"zaal","count":1,"glosses":["hall"],"forms":["zaal"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s71","id":"h8-s71","source":"Ieder gevoelt dat hy, sprekende van de rystvelden die er waren op de bergen, de oogen daarheen richtte door de open zyde der zaal, en dat hy die velden inderdaad zag. Men beseft, als hy den boom liet vragen waar de man was die als kind aan zyn voet gespeeld had, dat die boom daar stond en voor de verbeelding van Havelaars toehoorders in werkelykheid vragend rondstaarde naar de heengegane bewoners van Lebak."}]},{"lemma":"zacht","count":9,"glosses":["gentle","soft","tender","easy"],"forms":["zacht","zachte","zachts","zachten"],"morphology":["adjective","adjective, nominalized, neuter singular","nominalized adjective, neuter singular","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s138","id":"h6-s138","source":"Hy was een \"vat vol tegenstrydigheids.\" Scherp als een vlym, en zacht als een meisje, voelde hyzelf altyd het eerst de wonde die zyn bittere woorden geslagen hadden, en hy leed daaronder meer dan de gekwetste."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s8","id":"h8-s8","source":"Ieder verwachtte hierop een toespraak als die welke de resident op den vorigen dag had gehouden, en het is niet geheel-en-al zeker dat Havelaar zelf van voornemen was iets anders te zeggen, doch men moest hem by zulke gelegenheden gehoord en gezien hebben om zich voortestellen hoe hy, by toespraken als deze, zich opwond en door zyn eigenaardige wyze van spreken aan de bekendste zaken een nieuwe kleur meedeelde, hoe zich dan zyn houding oprichtte, hoe zyn blik vuur schoot, hoe zyn stem van 't vleiend zachte in 't vlymend scherpe overging, hoe de beelden van zyn lippen vloeiden als strooide hy iets kostbaars om zich heen dat toch hèm niets kostte, en hoe, als hy ophield, ieder hem aanstaarde met open mond als om te vragen: \"myn God, wie zyt ge?\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s65","id":"h8-s65","source":"Toen hy sprak van zyn kind, was er in zyn stem iets zachts, iets onbeschryfelyk roerends, dat uitlokte tot de vraag: \"waar is de kleine?"}]},{"lemma":"zachtheid","count":17,"glosses":["gentleness","softness","leniency"],"forms":["zachtheid"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, mass","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s221","id":"h8-s221","source":"--Maar, ging hy voort, ik wil myn plicht doen met zachtheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s296","id":"h8-s296","source":"En u, Verbrugge, stel ik voor, gezamenlyk stipt onzen plicht te doen. Zoolang 't kàn, met zachtheid, maar als 't moet, zonder vrees!"}]},{"lemma":"zachtkens","count":3,"glosses":["gently","softly","quietly"],"forms":["zachtkens"],"morphology":["adverb"],"note":"Archaic adverb meaning gently.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s22","id":"h15-s22","source":"Was 't, niet inderdaad beter dien man te beletten den volgenden dag by den adsistent-resident terugtekeeren--zooals deze hem 's avends zeggen liet--en zyn klachte te smoren in 't gele water van den Tjioedjoeng, dat hem zachtkens zou afvoeren naar hare monding, gewoon als ze was overbrengster te wezen van die broederlyke groetgeschenken der haaien in 't binnenland aan de haaien in zee?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s129","id":"h17-s129","source":"Men kleedde hen in een wit kleed, en begroef hen in den grond. Als ik sterf te Badoer, en men begraaft my buiten de dessah, oostwaarts tegen den heuvel, waar 't gras hoog is, Dan zal Adinda daar voorbygaan, en de rand van haar sarong zal zachtkens voortschuiven langs het gras..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s278","id":"h17-s278","source":"Want eens by nacht, toen de maan helder lichtte, stond hy op van de baleh-baleh, en verliet zachtkens het huis, en zocht naar de plek waar Adinda gewoond had."}]},{"lemma":"zachtmoedig","count":2,"glosses":["gentle"],"forms":["zachtmoedig","zachtmoedige"],"morphology":["adjective, predicative","adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s93","id":"h4-s93","source":"Streng, maar, waar het wezen kan, zachtmoedig, is altyd myn principe geweest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s247","id":"h20-s247","source":"Want ik ben geen vliegenreddende dichter, geen zachtmoedige droomer, zooals de getrapte Havelaar die zyn plicht deed met den moed van een leeuw, en honger lydt met het geduld van een marmot in den winter."}]},{"lemma":"zachtmoedigheid","count":2,"glosses":["gentleness"],"forms":["zachtmoedigheid"],"morphology":["noun, feminine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s36","id":"h15-s36","source":"Indien 't nog noodig schynen mocht, de zachtmoedigheid te bewyzen waarmee Havelaar zyn moeielyken plicht vervulde, zou dit bewys kunnen gevonden worden in een mondelinge boodschap die hy den kontroleur opdroeg, toen deze eens naar Serang zou vertrekken: \"zeg den resident, dat hy, hoorende van de misbruiken die hier plaats vinden, niet geloove dat ik daaromtrent onverschillig ben. Ik maak daarvan niet terstond officieele melding omdat ik den Regent, met wien ik medelyden heb, wensch te bewaren voor te groote strengheid, daar ik eerst beproeven wil hem door zachtheid tot zyn plicht te brengen.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s67","id":"h18-s67","source":"Nadat ik eenigszins de omstandigheden heb geschetst, waarin dit stuk geschreven werd, geloof ik niet noodig te hebben op de kordate plichtsvervulling te wyzen die daarin doorstraalt, evenmin als op de zachtmoedigheid die Havelaar bewoog den Regent in bescherming te nemen tegen al te zware straf. Doch niet zoo overbodig zal 't wezen, daarby zyn omzichtigheid te doen opmerken die hem geen woord deed uiten over de pas gedane ontdekking om niet het stellige zyner aanklacht te verzwakken door onzekerheid omtrent een wel belangryke, maar nog onbewezen beschuldiging."}]},{"lemma":"zadelen","count":1,"glosses":["saddled"],"forms":["gezadelde"],"morphology":["past participle used adjectivally, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s37","id":"h5-s37","source":"Honderden gezadelde paarden bedekten den weg, en duizend menschen voor 't minst--wat veel was voor die plek--liepen in bedryvig wachten heen-en-weer."}]},{"lemma":"Zahl","count":1,"glosses":["number"],"forms":["Zahl"],"morphology":["noun, feminine, accusative singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s299","id":"h14-s299","source":"--Ich weiss es nicht Der Sterne Zahl hat Niemand noch gezählt."}]},{"lemma":"zak","count":3,"glosses":["pocket"],"forms":["zak"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s22","id":"h2-s22","source":"Dat by ons de Heer gediend werd. Die kan hy in zyn zak steken, want de Sterns zyn Luthersch."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s72","id":"h4-s72","source":"Ik geef liever dien Bastiaans uit myn eigen zak een driegulden, dan dat ik voortga hem de zevenhonderd gulden 's jaars uittebetalen die hy niet meer verdient."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s48","id":"h11-s48","source":"--Neen, die anderen. Nu zou men zeggen, houd dan je gids in den zak, als hy gedrukt is, en laat hem buiten staan of zwygen in 't andere geval, maar behalve dat men werkelyk tot eenigszins juist oordeelen, dikwyls inlichting noodig heeft, zoude men, ook al kon men die inlichting altyd missen, toch te-vergeefs in eenig gebouw iets zoeken, dat langer dan een zeer kort oogenblik beantwoordt aan ons verlangen naar het schoone, omdat het niet beweegt."}]},{"lemma":"zakdoek","count":1,"glosses":["handkerchief"],"forms":["zakdoek"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s219","id":"h11-s219","source":"Dit is 't oogenblik waarop ik hoop te sterven, om ginder aantekomen met een inofficieel gezicht. Dit is 't oogenblik waarop je vrouw iets weervindt in je gelaat, van wat haar ving toen ze je dien zakdoek behouden liet met een gekroonde E op de punt ..."}]},{"lemma":"zakelijk","count":1,"glosses":["in substance"],"forms":["Zakelyk"],"morphology":["adverb"],"note":"Historical spelling of zakelijk.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s185","id":"h20-s185","source":"Zakelyk korrekt was de inhoud aldus: \"Batavia, 23 Mei 1856."}]},{"lemma":"zakgeld","count":1,"glosses":["pocket money"],"forms":["zakgeld"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s83","id":"h4-s83","source":"Ik had Frits verboden iets te koopen, maar Stern, die ruim zakgeld heeft, kwam met eenige prullen t'huis. Dit is zyn zaak."}]},{"lemma":"zakje","count":1,"glosses":["small pouch"],"forms":["zakje"],"morphology":["noun, neuter, singular, diminutive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s154","id":"h17-s154","source":"En aan een koordjen om den hals, onder zyn voor-baadjoe droeg hy een zyden zakje, waarin eenige verdroogde melatti."}]},{"lemma":"zakken","count":2,"glosses":["sunk","sank"],"forms":["gezakt","zakte"],"morphology":["verb, past participle","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s6","id":"h5-s6","source":"Dikwyls, als ik dien weg langs ging, was 't my als zou ik hier of daar een wagen vinden met reizigers uit de vorige eeuw, die in den modder gezakt, en vergeten waren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s187","id":"h11-s187","source":"Links in 't westen boven de wyde, wyde zee, die geen grens heeft tot waar Madagaskar ligt, en Afrika daar achter, zakte de zon, en liet haar stralen in gedurig stomper buiging kiskassen over de golven, en zy zocht verkoeling in de zee."}]},{"lemma":"zalig","count":4,"glosses":["blessed","blissful","saved"],"forms":["zalig","Zalig"],"morphology":["adjective","predicative adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s36","id":"h3-s36","source":"Toen, door alle stoornis heen Die zich opdeed voor myn schreên, 't Hart zich koen een uitweg baande, En zich droomend zalig waande..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s40","id":"h3-s40","source":"Heel myn leven Scheen my door die liefde schoon. 'k Zag in haar een eerekroon, Als een eindloon van myn streven, My door God ten doel gegeven. Zalig door den reinen schat Die Zyn zorg my toegewogen, Die Zyn gunst geschonken had, Dankte ik met een traan in de oogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s93","id":"h9-s93","source":"Hy wil niet dat de zondaar verloren ga, maar dat hy zalig worde met de genade, in Christus, door het geloof!"}]},{"lemma":"zaligheid","count":6,"glosses":["salvation","bliss"],"forms":["zaligheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s22","id":"h1-s22","source":"Wie dit het eerst ontdekte, heeft nooit zusters gehad. Liefde is een zaligheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s97","id":"h9-s97","source":"Neen, ons gelukkig Nederland begeert niet voor zich alleen de zaligheid: wy willen die ook mededeelen aan de ongelukkige schepselen op verre stranden, die daar gebonden liggen in de kluisters van ongeloof, bygeloof en zedeloosheid! Het beschouwen van de plichten die ten-dezen op ons rusten, zal het zevende deel myner rede uitmaken.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s112","id":"h9-s112","source":"Welnu, als hy, met die rapporten voor zich, en met het oog op God, beweert dat veel arbeids gunstig werken zal op de verovering der javaansche zielen voor het Godsryk, dan mag ik toch wel vaststellen niet zoo geheel bezyden alle waarheid te spreken, als ik zeg dat er te Lebak zeer goed koffi kan geplant worden. En, sterker nog, dat misschien het Opperwezen juist hierom alleen dien grond voor koffikultuur ongeschikt heeft gemaakt, om door den arbeid die er noodig wezen zal om een anderen grond daarheen te verleggen, de bevolking van die streek vatbaar te maken voor de zaligheid."}]},{"lemma":"zand","count":4,"glosses":["sand"],"forms":["zand"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s37","id":"h20-s37","source":"Kan jy leven van zand?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s48","id":"h20-s48","source":"En ze hebben niets te eten, en ze slapen op den weg, en eten zand!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s49","id":"h20-s49","source":"Kan jy zand eten?"}]},{"lemma":"Zandstraat","count":1,"glosses":["Zandstraat"],"forms":["Zandstraat"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s102","id":"h7-s102","source":"Dat de Europeaan, die in zulke verhouding aan den winnenden kant is, zich in dit kunstmatig overwicht zeer gemakkelyk schikt, spreekt vanzelf. Maar dikwyls is 't koddig, iemand die zyn beschaving en taal grootendeels opdeed in de rotterdamsche Zandstraat, den liplap te hooren uitlachen omdat deze een glas water en 't gouvernement, mannelyk-, of zon en maan onzydig maakt."}]},{"lemma":"zang","count":1,"glosses":["song"],"forms":["zang"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s115","id":"h17-s115","source":"Zoo namen zyn gedachten een loop die veel verschilde van de vorige overspanning, en onwillekeurig uitten ze zich, eerst in halve woorden binnen'smonds, weldra in een alleenspraak, en eindelyk in den weemoedigen zang waarvan ik hier de vertaling laat volgen."}]},{"lemma":"zanger","count":1,"glosses":["singers"],"forms":["zangers"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s167","id":"h7-s167","source":"Zy begreep volkomen dat hy de logementsrekening van de familie arme zangers betaalde, die terug wilden naar hun land, maar niet gaarne de have achterlieten, waartoe de harp behoorde, en de viool, en de bas, die zy zoo noodig hadden voor hun schamel bedryf."}]},{"lemma":"zart","count":2,"glosses":["tender","delicate"],"forms":["zarten","zart"],"morphology":["adjective, neuter accusative plural","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s269","id":"h14-s269","source":"--Mein Kind, die Pukul ampat war so schön Du zogst die zarten Blättchen roh entzwei, Das that mir für die arme Blume leid. Wenn gleich die Blume selbst es nicht gefühlt, Ich fühlt' es für die Blume, weil sie schön war."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s291","id":"h14-s291","source":"--Du darfst es, doch das Flieglein ist so zart, Du wirst gewiss es weh thun, und sobald Du 's mit den Fingern all zu roh berührst, Ist 's Thierchen krank, und stirbt, und glänzt nicht mehr."}]},{"lemma":"zaterdagavond","count":1,"glosses":["Saturday evening"],"forms":["Saturdag-avend"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":"Historical spelling and hyphenation of zaterdagavond.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s147","id":"h18-s148","source":"Saturdag-avend namelyk, had myn schoonvader een uitnoodiging aangenomen by een heer die vroeger in den Oost resident was, en nu op een groot buiten woont."}]},{"lemma":"zaterdagmiddag","count":1,"glosses":["Saturday afternoon"],"forms":["saturdag-middag"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s142","id":"h18-s143","source":"Kortom, na rypelyk alles te hebben overwogen--er was veel vóór, maar ook veel tegen--zyn we gegaan, saturdag-middag, en maandag-morgen teruggekeerd."}]},{"lemma":"zählen","count":2,"glosses":["counted","does count"],"forms":["gezählt","zählt"],"morphology":["verb, past participle","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s299","id":"h14-s299","source":"--Ich weiss es nicht Der Sterne Zahl hat Niemand noch gezählt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s300","id":"h14-s300","source":"--Sag', Mutter, zählt auch Er die Sterne nicht?"}]},{"lemma":"ze","count":298,"glosses":["she","they","it","them","She","They","It"],"forms":["ze","Ze"],"morphology":["pronoun","pronoun, nominative","pronoun, nominative, plural","pronoun, third person singular","pronoun, nominative, singular","personal pronoun, nominative, third person singular","pronoun, nominative, third-person singular","personal pronoun, third person plural","personal pronoun, nominative, plural","personal pronoun, nominative, singular","pronoun, nominative plural","personal pronoun, third person singular","personal pronoun, third person plural, nominative","pronoun, third person plural, nominative","personal pronoun, third-person singular","pronoun, nominative, third person plural","personal pronoun, nominative","pronoun, third person singular, nominative","pronoun, accusative, third-person plural","personal pronoun, third-person plural, nominative","pronoun, nominative, third person singular","pronoun, nominative singular","pronoun, accusative","pronoun, nominative, third-person plural","personal pronoun, third person singular feminine, nominative","pronoun, accusative, third person plural","pronoun, accusative, plural","pronoun, third-person singular, nominative","pronoun, third-person feminine singular","pronoun, third-person plural, object","personal pronoun, third-person plural","personal pronoun, plural, subject","personal pronoun, accusative plural","pronoun, personal, third person singular, object form","pronoun, accusative, singular","personal pronoun, third person plural, object form","personal pronoun, accusative, singular","personal pronoun, third person singular, nominative","personal pronoun, accusative, third person singular","pronoun, third person plural","pronoun, personal, third-person plural","pronoun, third person singular, object","personal pronoun, nominative, third person plural","pronoun, dative, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s20","id":"h1-s20","source":"Nederland is Nederland gebleven, omdat onze oude luî goed op hun zaken pasten, en omdat ze het ware geloof hadden. Dàt is de zaak!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s40","id":"h1-s40","source":"Wat het ergste is by zulke vertooningen op het tooneel, het publiek gewent zich zóó aan al die onwaarheden, dat het ze mooi vindt en toejuicht."}]},{"lemma":"zede","count":2,"glosses":["morals","customs"],"forms":["zeden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s120","id":"h4-s120","source":"Want dit begrypt ge toch, dat een fatsoenlyk makelaar aan zyn dochter niets in handen geven zal, wat niet strookt met zeden en fatsoen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s173","id":"h6-s173","source":"Hy had brand, oproer, sluikmoord, oorlog, duëllen, weelde, armoede, honger, cholera, liefde en \"liefden\" in zyn dagboek staan. Hy had vele landen bezocht, en omgang gehad met lieden van allerlei ras en stand, zeden, vooroordelen, godsdienst en gelaatskleur."}]},{"lemma":"zedelijk","count":8,"glosses":["moral"],"forms":["zedelyke","zedelyk"],"morphology":["adjective, inflected","adjective","adjective, attributive","adjective, predicative","adjective, attributive, inflected"],"note":"Historical spelling of modern “zedelijke.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s26","id":"h4-s26","source":"Over persoonlyke begrippen als maatstaf der verantwoordelykheid in de zedelyke wereld. (Bespottelyk! Hy zegt dat ieder zyn eigen rechter moet wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s93","id":"h7-s93","source":"Het staat natuurlyk ieder vry, zyn eigen omgeving en gezelschap te kiezen, en men mag het den eigenlyken Europeaan niet euvel duiden, wanneer hy den omgang met lieden van zyn landaard voortrekt boven 't verkeer met personen die--hun meer of minder zedelyke en verstandelyke waarde in 't midden gelaten--zyn indrukken en denkbeelden niet deelen, of--en dit is misschien by vermeend verschil van beschaving, zeer dikwyls de hoofdzaak--wier vooroordeelen een andere richting hebben genomen dan de zyne."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s49","id":"h9-s49","source":"Ge moet weten, lezer, dat ik myn plichten als vader stipt vervul, en dat de zedelyke opleiding myner kinderen me zeer na aan het hart ligt."}]},{"lemma":"zedelijkheid","count":11,"glosses":["morality"],"forms":["zedelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender singular","noun, common gender, singular, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s62","id":"h3-s62","source":"Ge moet weten, lezer, dat ik in myn gezin zeer stipt ben op godsdienst en zedelykheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s67","id":"h3-s67","source":"Marie is dertien jaar. Van kool of ooievaars wordt by ons aan huis niet gesproken, ook niet van den Volewyk, maar zóó de zaken by den naam te noemen, vind ik onbehoorlyk, omdat ik zoo op zedelykheid gesteld ben."}]},{"lemma":"zedeloosheid","count":2,"glosses":["Immorality","immorality"],"forms":["Zedeloosheid","zedeloosheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s52","id":"h9-s52","source":"De vreeze des Heeren is 't beginsel van alle wysheid, je moet dus de Rosemeyers niet zoenen, en niet zoo pedant wezen. Zedeloosheid brengt ten verderve, jongen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s97","id":"h9-s97","source":"Neen, ons gelukkig Nederland begeert niet voor zich alleen de zaligheid: wy willen die ook mededeelen aan de ongelukkige schepselen op verre stranden, die daar gebonden liggen in de kluisters van ongeloof, bygeloof en zedeloosheid! Het beschouwen van de plichten die ten-dezen op ons rusten, zal het zevende deel myner rede uitmaken.\""}]},{"lemma":"zedig","count":1,"glosses":["modest"],"forms":["zedig"],"morphology":["adjective, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s118","id":"h16-s118","source":"Myn vrouw, die evenzeer als ik op godsdienst gesteld is, trachtte haar met zachtheid tot gehoorzaamheid overtehalen, omdat het toch voor een zedig meisje niet past, zoo hoofdig te wezen."}]},{"lemma":"zee","count":22,"glosses":["sea","the sea"],"forms":["zee"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, mass singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s108","id":"h3-s108","source":"Over de duitsche eenheid. Over de lengte op zee. (Ik denk dat op zee alles wel even lang zal wezen als op 't land.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s59","id":"h8-s59","source":"En ginds in 't noordwesten over de zee, zyn velen die ònze kinderen moesten zyn, maar die Lebak hebben verlaten om rondtedolen in vreemde streken met kris en klewang, en schietgeweer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s92","id":"h8-s92","source":"De Groote-Heer te Buitenzorg is rechtvaardig, en wil dat ieder zyn plicht doe. Maar ook deze, machtig als hy is, en gebiedende over al wat gezag heeft in de steden en over allen die in de dorpen de oudsten zyn, en beschikkende over de macht des legers en over de schepen die op zee varen ook hy kan niet zien waar onrecht gepleegd is, want het onrecht blyft verre van hem."}]},{"lemma":"zeedijk","count":1,"glosses":["sea-dikes"],"forms":["zeedyken"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s159","id":"h14-s159","source":"De vertelling over zekeren koning die niet wilde dat men de betaling verzuimde van één korrel zout die hy by zyn eenvoudig maal gebruikt had, toen hy aan 't hoofd zyns legers het land doortrok--omdat, naar hy zeide, dit het begin was van een onrecht dat ten-laatste zyn geheel ryk zou vernietigen--hy moge dan Timoerleng, Noereddien of Djengis-Khan geheeten hebben, zeker is òf die fabel, òf als 't geen fabel is, het voorval zelf, van aziatischen oorsprong. En even als 't aanschouwen van zeedyken aan de mogelykheid van hoog water doet gelooven, mag men aannemen dat er neiging bestaat tot zulke misbruiken in een land waar zulke lessen worden gegeven."}]},{"lemma":"Zeeland","count":2,"glosses":["Zeeland"],"forms":["Zeeland"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s84","id":"h5-s84","source":"Dit geschiedde dan ook gewoonlyk, schoon ik niet geloof dat ooit het recht op deze opvolging organisch is erkend geworden, althans wat deze beambten in de Nederlanden aangaat, by-voorbeeld, de graven van Holland, Zeeland, Henegouwen of Vlaanderen, de hertogen van Brabant, Gelderland, enz."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s76","id":"h8-s76","source":"En rollend roept Zijn donder: Majesteit!(*) (*)Frits zegt: ijd en eit rijmt niet, althans niet in Friesland en Zeeland."}]},{"lemma":"zeeman","count":2,"glosses":["seamen","sailor"],"forms":["zeelieden","zeeman"],"morphology":["noun, masculine, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s269","id":"h17-s269","source":"Vanhier waren zy noordwaarts gestevend tot ze Tanahitam voor zich zagen, dat de europesche zeelieden Prinsen-eiland noemen. Zy waren dat eiland omgezeild aan de oostzyde, en hadden toen aangehouden op de Keizersbaai, zich richtende op den hoogen piek in de Lampongs."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s279","id":"h17-s279","source":"Het was niet gemakkelyk die te vinden, omdat er zoovéél huizen waren ingestort. Doch hy scheen de plaats te herkennen aan de wydte van den hoek dien sommige lichtlynen door 't geboomte vormden by haar ontmoeting in zyn oog, zooals de zeeman peiling neemt op vuurtorens of uitstekende bergpunten."}]},{"lemma":"zeer","count":191,"glosses":["very","greatly","much","most","warmly","quite","very much","closely","highly","sore","ache","Very","most warmly","bitterly","deeply","thoroughly"],"forms":["zeer","Zeer","zeere","zéér"],"morphology":["adverb","degree adverb","adjective, inflected","adverb, separable verbal particle"],"note":"Iemand het hart zeerdoen means to make someone's heart ache.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s74","id":"h1-s74","source":"Welnu, ik houd dien Lukas voor zeer deugdzaam, maar wordt hy nu beloond?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s24","id":"h2-s24","source":"Ik ben zeer benieuwd naar het antwoord. Om nu terug te komen op myn boek."}]},{"lemma":"zeeroof","count":1,"glosses":["piracy"],"forms":["zeeroof"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s237","id":"h20-s237","source":"Om te protesteeren tegen de schandelyke lafhartigheid van cirkulaires die de eer der Natie schandvlekken door 't inroepen van publieke liefdadigheid voor de slachtoffers van kronischen zeeroof."}]},{"lemma":"zeerover","count":2,"glosses":["pirates"],"forms":["zeeroovers"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s43","id":"h2-s43","source":"Denk nu niet dat ik ooit door zeeroovers ben genomen geweest, of dat ik twist heb gehad in den Levant. Ik heb u reeds gezegd dat ik na myn trouwen, met myn vrouw naar den Haag ben gegaan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s238","id":"h20-s238","source":"'t Is waar, die opstandelingen waren uitgehongerde geraamten, en die zeeroovers zyn weerbare mannen!"}]},{"lemma":"zeewering","count":1,"glosses":["breakwater"],"forms":["zeewering"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s246","id":"h11-s246","source":"Welnu, 't gevaarlyke van die reede schakelde zich vast aan myn gekrenkte eerzucht, en die eerzucht hangt weer samen met dat liedjen over Djiwa. Ik had den resident herhaaldelyk voorgesteld te Natal een zeewering te maken, of althans een kunsthaven in de monding van de rivier, met het doel om handel te brengen in de Afdeeling Natal, die de zoo belangryke Battahlanden met de zee verbindt."}]},{"lemma":"zegel","count":1,"glosses":["stamp duty"],"forms":["zegel"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s96","id":"h3-s96","source":"Over het schynbaar overwicht der westersche beschaving. Over kadaster, registratie en zegel."}]},{"lemma":"zegen","count":2,"glosses":["blessing"],"forms":["zegen"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s32","id":"h8-s32","source":"Ik heb gezegd tot de vrouw die myne zorgen deelt en myn geluk grooter maakt: \"verheug u, want ik zie dat Allah zegen geeft op het hoofd van ons kind!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s56","id":"h20-s56","source":"En hy kuste zyn kind met een wildheid die 't verschrikte. --Myn kind, als men je zeggen zal dat ik een ellendeling ben die geen moed had om recht te doen ... dat er zooveel moeders zyn gestorven door myn schuld ... als men je zeggen zal dat het verzuim van je vader den zegen wegstal van je hoofd ... o Max, o Max, getuig dan wat ik leed!"}]},{"lemma":"zegenen","count":2,"glosses":["blessed"],"forms":["gezegend"],"morphology":["adjective, predicative, past-participial form"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s72","id":"h16-s72","source":"Myn vertelling is dus alleen gericht aan hen die in-staat zyn tot het moeielyk geloof dat er harten kloppen onder die donkere opperhuid, en dat, wie gezegend is met blankheid en de daarmee samengaande beschaving, edelmoedigheid, handels- en Godskennis, deugd ... zyn blanke hoedanigheden zou kunnen aanwenden op àndere wyze dan tot nog toe ondervonden werd door wie minder gezegend zyn in huidskleur en zielevoortreffelykheid."}]},{"lemma":"zegepraal","count":2,"glosses":["triumph"],"forms":["zegepraal"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s325","id":"h17-s325","source":"Doch al ware hun aanmerking gegrond, wie zùlke bedenkingen aanvoert als bewys tegen de hoofdstrekking van myn boek, geeft my een groote zegepraal. Want ze luiden, vertaald, \"het kwaad dat gy bestrydt, bestaat niet, of niet in zoo hooge maat, omdat de inlander niet is als uw Saïdjah ... er ligt in de mishandeling der Javanen geen zoo groot kwaad als daarin liggen zou wanneer ge uwen Saïdjah juister geteekend hadt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s69","id":"h19-s69","source":"Het slot was dat de resident moest toegeven, en als bedreiging zei, wat voor Havelaar een zegepraal was: dat hy zich dan genoodzaakt vond de bedoelde brieven te brengen onder de aandacht van de Regeering."}]},{"lemma":"zegepralen","count":1,"glosses":["triumphed"],"forms":["gezegepraald"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s8","id":"h15-s8","source":"De roekelooze aanklagers werden met rottingslagen gestraft, de Regent had gezegepraald, en de resident keerde naar de hoofdplaats terug, met het aangenaam bewustzyn die zaak alweer zoo goed \"geschipperd\" te hebben."}]},{"lemma":"zegevieren","count":1,"glosses":["prevail"],"forms":["zegevieren"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s86","id":"h15-s86","source":"Thans echter, nu ik de eer heb u weder zooveel dagen langer onder myn bevelen te zien, en nadat ik u herhaaldelyk in de gelegenheid stelde, principes te leeren kennen die--tenzy ik dwaal--ten-laatste zullen zegevieren wenschte ik dat ge die aannaamt, dat gy u de niet ontbrekende, maar in onbruik geraakte kracht eigen maakte die er noodig schynt om altyd naar uw beste weten ronduit te zeggen wat er te zeggen valt, en dat ge dus geheel-en-al varen liet dien onmannelyken schroom om flink voor een zaak uittekomen."}]},{"lemma":"zeggen","count":459,"glosses":["said","say","tell","says","told","spoken","to say","speaking","Tell","call","tells","been said","will say","do you say","Say","am saying","tell me","was saying","give","bid","declares","so-called","were saying","might say","matters"],"forms":["zeggen","zei","gezegd","zeide","zeg","zegt","zeiden","Zegt","segge","Gezegd","zegje","Zeg","gezegden"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, past participle","verb, participle","verb, imperative, singular","verb, past, plural","verb, present, plural","verb, past, third-person singular","verb, past, third person singular","past participle","verb, present, third-person singular","verb, present, third person singular","verb, past, first person singular","verb, past, singular, archaic form","verb, infinitive, colloquial spelling","verb, present, second-person singular","verb, past, first-person singular","verb, present, first-person singular","verb, present, third person plural","verb, infinitive used as noun","past participle used adjectivally","verb, past, third-person singular, archaic form","verb, imperative, plural/polite","verb, past, first person singular, archaic form","verb, present, singular, with enclitic subject je","verb, present, first person singular","verb, present, second person singular","verb, imperative singular","verb, imperative, plural","verb, past participle, attributive","verb, past, singular, historical form","verb, past subjunctive, singular","verb, past, second person singular","verb, simple past, third person singular"],"note":"Zeide is an older past-tense form of zeggen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s11","id":"h1-s11","source":"Ik zeg: waarheid en gezond verstand, en hier blyf ik by. Voor de Schrift maak ik natuurlyk een uitzondering."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s24","id":"h1-s24","source":"Niemand kan zeggen dat ik niet goed leef met myn vrouw--zy is een dochter van Last & Co, makelaars in koffi--niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken."}]},{"lemma":"zehn","count":1,"glosses":["ten"],"forms":["zehn"],"morphology":["cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s297","id":"h14-s297","source":"--Ein, und zehn, und tausend!"}]},{"lemma":"zeilen","count":3,"glosses":["sailed","sailing"],"forms":["zeilden","zeilens"],"morphology":["verb, past, plural","verbal noun, archaic genitive singular"],"note":"The archaic genitive is used adverbially in the phrase eenige dagen zeilens.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s162","id":"h11-s162","source":"We zeilden langs de kust, en verveelden ons ... --En toen hebt ge schipbreuk geleden?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s165","id":"h11-s165","source":"Zoo zeilden we langs de kust, en 't was stikheet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s289","id":"h17-s289","source":"Te Tjilang-Kahan kocht hy een visschersprauw, en kwam daarmede na eenige dagen zeilens in de Lampongs aan, waar de opstandelingen zich verzetten tegen het nederlandsch gezag."}]},{"lemma":"zeilenmaker","count":1,"glosses":["sailmakers"],"forms":["zeilenmakers"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s104","id":"h4-s104","source":"En de zeilenmakers ook, en de minister van finantien, en de armbesturen, en de andere ministers, en de pasteibakkers, en de galanteriekramers, en de vrouwen, en de scheepsbouwmeesters, en de groothandelaars, en die in 't klein verkoopen, en de huisbewaarders, en de tuinluî."}]},{"lemma":"zeker","count":94,"glosses":["certain","certainly","surely","a certain","sure","Surely","of course","quite certain","definite","no doubt","firmly","for certain","A CERTAIN","one"],"forms":["zeker","zekere","zekeren","Zeker","Zéker","ZEKEREN","zéker"],"morphology":["adverb","adjective","adjective, predicative","adjective, inflected","sentence adverb","indefinite determiner","adverb, interjectional","indefinite determiner, singular","indefinite determiner, inflected","adverb used as interjection","adjective, attributive, inflected, archaic","indefinite determiner, masculine singular","adjective, indefinite, masculine singular, archaic inflection","indefinite adjective, attributive, inflected","adjective, archaically inflected","indefinite adjective, inflected","adjective used adverbially","adverb, emphatic","indefinite adjective, inflected, archaic masculine dative singular"],"note":"Zekeren is an older inflected form of zeker.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s28","id":"h1-s28","source":"Gekheid! Ik had dit toch even goed kunnen doen als ieder ander, want verzenmaken is een ambacht, zeker minder moeielyk dan ivoordraaien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s39","id":"h1-s39","source":"Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. 't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s37","id":"h2-s37","source":"--Zyt gy het, riep ik, die my van den Griek hebt verlost? --Wel zeker, zeide hy, dat was ik."}]},{"lemma":"zekerheid","count":2,"glosses":["certainty"],"forms":["zekerheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s190","id":"h17-s190","source":"En ze had zich vermaakt met kunstigen schrik of ze zich misschien verrekende, of er wellicht nog eene ontbrak, om nogeens, en nogeens, en telkens weder te genieten van de heerlyke zekerheid dat er wel degelyk driemaal twaalf manen waren voorbygegaan sedert Saïdjah haar zag voor het laatst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s194","id":"h17-s194","source":"Hy wilde niet naar Badoer gaan. Het weerzien zelf van Adinda kwam hem minder schoon voor, dan de zekerheid haar straks te zullen weerzien."}]},{"lemma":"zelden","count":11,"glosses":["seldom","rarely"],"forms":["zelden"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s29","id":"h5-s29","source":"Het is waarlyk niet vleiend voor de westersche beschaving, dat zelden het denkbeeld om een groot werk tot-stand te brengen, zich lang genoeg heeft kunnen staande houden om dat werk voleind te zien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s110","id":"h5-s110","source":"Het nederlandsch bestuur dat zich op den invloed van die Regenten gegrondvest heeft, weet dit, en niets is dus natuurlyker dan dat het hun inkomsten heeft opgevoerd tot een hoogte die den niet-Indier overdreven zou voorkomen, maar inderdaad zelden voldoende is ter bestryding van de uitgaven welke aan de levenswyze van zoodanig inlandsch Hoofd verbonden zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s163","id":"h5-s163","source":"Dit blykt reeds hieruit, dat de neiging der inlandsche Hoofden om de grens van 't geoorloofd beschikken over arbeid en eigendom hunner onderhoorigen te overschryden, overal volmondig erkend wordt ... dat alle adsistent-residenten den eed doen die misdadige hebbelykheid te-keer te gaan, en ... dat toch slechts zeer zelden een Regent wordt aangeklaagd wegens willekeur of misbruik van gezag."}]},{"lemma":"zeldzaam","count":2,"glosses":["more seldom","rare"],"forms":["zeldzamer","zeldzaam"],"morphology":["adverb, comparative","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s142","id":"h14-s142","source":"Slangen en dergelyk ongedierte vindt men wel-is-waar in Indiën overal, maar op de grootere hoofdplaatsen waar de bevolking dichter op elkander woont, komen zy natuurlyk zeldzamer voor dan in meer wilde streken, zooals te Rangkas-Betoeng."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s122","id":"h15-s122","source":"Zulke genien zyn zeldzaam, zelfs onder personen die in gunste staan by koningen. Daar ik van genien spreek, gevoelt men dat ik wil over slaan wat er zou te zeggen vallen van zoo menigen Landvoogd."}]},{"lemma":"zeldzaamheid","count":1,"glosses":["rarities"],"forms":["zeldzaamheden"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s137","id":"h6-s137","source":"Zyn blonde haren hingen sluik langs de slapen, en ik begryp zeer goed dat weinigen, hem voor 't eerst ziende, op het denkbeeld komen zouden iemand voor zich te hebben, die wat hoofd en hart beide aangaat tot de zeldzaamheden behoorde."}]},{"lemma":"zelf","count":69,"glosses":["himself","itself","themselves","myself","self","for oneself","oneself"],"forms":["zelf"],"morphology":["emphatic pronoun","adverb","intensifying pronoun","emphatic adverb","intensifying adverb","focus particle","pronoun, emphatic","emphatic pronoun, plural","adverbial intensifier","emphatic particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s45","id":"h2-s45","source":"Neen, in Amsterdam zelf had hy om-mynentwil een Griek den neus aan 't bloeden geslagen. Want hy bemoeide zich altyd met dingen die hem niet aangingen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s148","id":"h4-s148","source":"Ik klom zoo hoog als gezegd was, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen: strakjes komt vader, die zoete papa. Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame--ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s49","id":"h5-s49","source":"Een gedeelte bestaat uit stammen welker vorsten en vorstjes de opperheerschappy van Nederland als suzerein erkend hebben, doch waarby nog altyd het rechtstreeksch bestuur, in meer of minder mate gebleven is in handen van de ingeboren Hoofden zelf."}]},{"lemma":"zelfgevoel","count":1,"glosses":["self-assurance"],"forms":["zelfgevoel"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s34","id":"h14-s34","source":"Kort hierop werd de adsistent-resident van Mandhéling, in zyn betrekking geschorst wegens allerlei vergrypen die ik hier niet beoordeel. Jang di Pertoean echter, na op Padang, eenigen tyd ten-huize van den generaal te hebben vertoefd, en na door dezen met de meeste onderscheiding te zyn behandeld, keerde over Natal naar Mandhéling terug, niet met het zelfgevoel van den onschuldig- verklaarde, maar met den trots van iemand die zóó hoog staat dat hy geen verklaring van onschuld noodig heeft."}]},{"lemma":"zelfoffer","count":1,"glosses":["self-offering"],"forms":["zelfoffer"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s111","id":"h15-s111","source":"We zeiden reeds dat moeielykheid hem aantrok, en hoe hy dorstte naar opoffering. Doch hy meende dat de aanlokkelykheid van een zelfoffer hier niet bestond, en vreesde--als hy in 't eind zou moeten overgaan tot ernstigen stryd tegen 't onrecht--zich te moeten spenen van 't ridderlyk genoegen dien stryd te hebben aangevangen als de zwakste."}]},{"lemma":"zelfs","count":75,"glosses":["even","Even","indeed"],"forms":["zelfs","Zelfs"],"morphology":["adverb","focus adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s47","id":"h1-s47","source":"Zelfs als die tooneelmenschen armoede willen voorstellen, is hun voorstelling altyd leugenachtig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s80","id":"h3-s80","source":"Maar dit was eigenlyk meer uit een soort van wrevel, en uit zekeren aandrang om de geleerdheid die voor my lag, in 't latyn aantespreken, dan wel omdat ik het precies meende. Want, waar ik 't een of ander stuk wat langer inzag, moest ik erkennen dat de schryver me toescheen wel op de hoogte van zyn taak te staan, en zelfs dat hy een groote soliditeit in zyn redeneeringen aan den dag legde."}]},{"lemma":"zelfverloochening","count":2,"glosses":["self-denial","self-renunciation"],"forms":["zelfverloochening"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s85","id":"h19-s85","source":"dat de ontvangen bevelen met stiptheid en des-noods met zelfverloochening, zullen worden nagekomen, als waart gy tegenwoordig, by al wat ik doe en zeg, of juister: by al wat ik niet doe en niet zeg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s188","id":"h20-s188","source":"Uwe Exellentie heeft dus een ambtenaar die gunstig by het Gouvernement bekend stond--dit zyn uwer Excellentie's eigen woorden!--iemand die zeventien jaren het Land in deze gewesten diende, iemand die niet alleen niets misdeed, maar zelfs met ongekende zelfverloochening het goede beoogde en voor eer en plicht alles veil had ... zóó iemand heeft Uwe Excellentie gesteld beneden den misdadiger. Want dien hoort men ten-minste."}]},{"lemma":"zelfvertrouwen","count":1,"glosses":["self-confidence"],"forms":["zelfvertrouwen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s125","id":"h15-s125","source":"Eigenwaan. Onmatig zelfvertrouwen."}]},{"lemma":"zelfverwijt","count":1,"glosses":["self-reproach"],"forms":["zelfverwyt"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":"Old spelling of modern Dutch 'zelfverwijt'.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s195","id":"h7-s195","source":"En toch kon hy dien millioenendroom niet van zich schudden, al ware het dan ook slechts om een verontschuldiging by de hand te hebben, by het dikwyls voorkomend zelfverwyt dat hy te veel geld uitgaf."}]},{"lemma":"zelfzucht","count":3,"glosses":["selfishness"],"forms":["zelfzucht","Zelfzucht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s120","id":"h9-s120","source":"Zelfzucht zou het wezen, schandelyke zelfzucht, als we niet alle pogingen aanwendden om die arme verdoolde menschen te behoeden voor de verschrikkelyke toekomst die dominee Wawelaar zoo welsprekend geschetst heeft."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s182","id":"h17-s182","source":"En, onbillyk als hy was in de zelfzucht zyner liefde, scheen 't hem toe dat Adinda had moeten dáár zyn, wachtende op hèm, hy die zich nu beklaagde--vóór den tyd reeds!--dat hy te wachten had op háár. Maar hy beklaagde zich ten-onrechte."}]},{"lemma":"zendeling","count":1,"glosses":["missionaries"],"forms":["zendelingen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s111","id":"h9-s111","source":"Dominee Wawelaar heeft de berichten der zendelingen voorgelezen, niemand kan hem dus een grondige kennis der zaken betwisten."}]},{"lemma":"zendelingenvereniging","count":1,"glosses":["missionary society"],"forms":["zendelingsvereeniging"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s99","id":"h9-s99","source":"1° Het geven van ruime bydragen in geld aan de zendelingsvereeniging."}]},{"lemma":"zendelinggenootschap","count":1,"glosses":["missionary society"],"forms":["zendelinggenootschap"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s142","id":"h16-s142","source":"Maar toen ben ik Wawelaar te-hulp gekomen, ik heb Frits gestraft met een boete uit zyn spaarpot, aan 't zendelinggenootschap."}]},{"lemma":"zendelingsgenootschap","count":1,"glosses":["missionary societies"],"forms":["zendelingsgenootschappen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s107","id":"h9-s107","source":"e) Te gelasten dat de Javaan door arbeid tot God worde gebracht. 6° Het geven van ruime bydragen aan de zendelingsgenootschappen."}]},{"lemma":"zenden","count":29,"glosses":["sent","send","sends","to send","send out"],"forms":["gezonden","zenden","zond","zendt"],"morphology":["verb, past participle","verb, infinitive","verb, participle","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, present, plural","verb, past, third person singular","verb, present, third-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s132","id":"h4-s132","source":"11° (Hierop drong, Stern zeer sterk aan) Dat ik Sjaalman een riem papier, een gros pennen, en een kruikjen inkt zenden zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s136","id":"h4-s136","source":"Ik zag in, dat we Sjaalman noodig hadden, en daar ik het voor een jong mensch niet goed vind, dat hy verkeerde konnexien aanknoopt, wilde ik noch Stern noch Frits daarheen zenden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s154","id":"h4-s154","source":"Ik was bly dat ik Frits niet gezonden had, want haar kleeding kwam me zeer onkiesch voor, en het vreemde daarvan werd nog verhoogd door de losheid waarmee ze zich bewoog, als vond ze zich heel goed zoo. Het mensch scheen volstrekt niet te weten dat ze er niet uitzag als andere vrouwen."}]},{"lemma":"zending","count":1,"glosses":["mission"],"forms":["zending"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s86","id":"h12-s86","source":"Doch zie, den volgenden dag ontvangt hy den last zich naar zekere Afdeeling te begeven, welker gezagvoerende kontroleur wegens ware of veronderstelde oneerlykheid geschorst was in zyn beheer, om in loco zekere zaken te onderzoeken en daarvan \"te dienen van bericht.\" Wèl was de adsistent-resident verwonderd dat hem iets werd opgedragen dat zyn Afdeeling in 't geheel niet aanging, doch daar hy strikt genomen deze opdracht kon beschouwen als een vereerende onderscheiding, en dewyl hy met den generaal op zeer vriendschappelyken voet stond zoodat hy geen oorzaak had aan een valstrik te denken, berustte hy in deze zending, en begaf zich naar ik wil vergeten hebben waarheen, om te doen wat hem bevolen was."}]},{"lemma":"zenuw","count":2,"glosses":["nerves"],"forms":["zenuwen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s118","id":"h15-s118","source":"Hy die voor weinig tyds nog verscholen was onder zyn omgeving, zonder daarboven uittesteken in rang of gezag, voelt zich op-eenmaal, onverwachts meestal, opgeheven boven een menigte, oneindig grooter dan de kleine kring die hem vroeger toch geheel voor 't oog verborg, en ik geloof dat ik niet ten- onrechte de hoogte duizelingwekkend noemde, die inderdaad herinnert aan de duizeling van iemand die onverwachts een afgrond voor zich ziet, of aan de blindheid die ons treft wanneer we met snelheid worden overgebracht van diepe duisternis in scherp licht. Tegen zulke overgangen zyn de zenuwen van gezicht of hersenen niet bestand, ook al waren zy overigens van buitengewone sterkte."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s77","id":"h16-s77","source":"Te veel leeds in de nabyheid maakt zich meester van uw gevoel, om u zóó veel gevoels overtelaten voor wat zoo ver is! Worden niet al uw zenuwen in spanning gehouden door de akeligheid der keus van een nieuw Kamerlid?"}]},{"lemma":"zes","count":5,"glosses":["six"],"forms":["zes"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s166","id":"h4-s166","source":"Die scheen ook volstrekt niet verlegen! Het was een knaapje van een jaar of zes, ook al vreemd gekleed."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s45","id":"h5-s45","source":"Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s210","id":"h11-s210","source":"Het was zes uur, en daar onder de evennachtslyn--Natal ligt op weinige minuten noord: als ik over-land naar Ayer-Bangie ging, stapte ik te paard over de linie heen, of nagenoeg ...'t was om er over te struikelen, waarachtig!--dáár was zes uur 't sein tot avendgedachten."}]},{"lemma":"zesde","count":2,"glosses":["SIXTH","sixth"],"forms":["ZESDE","zesde"],"morphology":["ordinal numeral","substantivized ordinal adjective, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s1","id":"h6-s1","source":"ZESDE HOOFDSTUK"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s98","id":"h9-s98","source":"Want, wat voorafging was het zesde. Onder de plichten die wy ten-aanzien van die arme heidenen te vervullen hebben, werden genoemd:"}]},{"lemma":"zesduizend","count":2,"glosses":["six thousand"],"forms":["zesduizend"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s47","id":"h7-s47","source":"--Goed, goed, ik weet het al ... zes-en-tachtig duizend en eenige honderden ... vyftien duizend meer dan in 't vorige jaar ... doch maar zesduizend boven '45. We zyn sedert '43 maar achtduizend vooruit gegaan ... en ook de bevolking is zeer schraal ... nu ja, Malthus!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s68","id":"h11-s68","source":"Roep jy eens zesduizend jaar, of langer: hrroe, hrroe ... en zie eens hoe weinigen je voor een onderhoudend mensch zullen aanzien."}]},{"lemma":"zesendertig","count":5,"glosses":["thirty-six"],"forms":["zes-en-dertig"],"morphology":["cardinal numeral","numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s23","id":"h16-s23","source":"Er zal daarin spraak zyn van afspersing en roof, en wanneer men--wat de hoofdstrekking aangaat --bewyskracht mocht willen ontzeggen aan een verdichtsel, geef ik de verzekering dat ik in-staat ben de namen optegeven van twee-en-dertig personen in het distrikt Parang-Koedjang alleen, aan welke in één maand tyds zes-en-dertig buffels zyn afgenomen ten-behoeve van den Regent. Of, juister nog, dat ik de namen kan noemen van de twee-en-dertig personen uit dat distrikt, die zich in één maand hebben durven beklagen, en wier klacht door Havelaar onderzocht en gegrond bevonden is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s100","id":"h17-s100","source":"Want zóó groote rol speelde het uitzicht op dat weerzien in zyn hart, dat hy, by 't verlaten van Badoer dien boom voorbygaande, iets vroolyks voelde, als waren ze reeds voorby, de zes-en-dertig manen die hem scheidden van dat oogenblik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s102","id":"h17-s102","source":"Maar hoe verder hy zich verwyderde van Badoer, en hoe meer hy lette op den vreeselyken duur van één dag, hoe meer hy de zes-en-dertig manen die voor hem lagen, begon lang te vinden."}]},{"lemma":"zesendertigduizend","count":1,"glosses":["thirty-six thousand"],"forms":["zes-en-dertig-duizend"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s218","id":"h11-s218","source":"Tien uren: zes-en-dertig-duizend sekonden om mensch te zyn! Dit lacht ieder toe."}]},{"lemma":"zesendertigjarig","count":1,"glosses":["thirty-six-year-old"],"forms":["zes-en-dertigjarigen"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s94","id":"h19-s94","source":"Dan moet ik op zes-en-dertigjarigen leeftyd trachten op-nieuw een loopbaan aantevangen. Dan moet ik, na zeventien jaren, na zeventien zware moeielyke dienstjaren, na myn beste levenskrachten te hebben ten-offer gebracht aan wat ik voor plicht hield, op-nieuw aan de Maatschappy vragen of ze my brood wil geven voor vrouw en kind, brood in ruil voor myn denkbeelden, brood wellicht in ruil voor arbeid met kruiwagen of spade, als de kracht van myn arm meer waard wordt gekeurd dan de kracht myner ziel."}]},{"lemma":"zesentachtig","count":1,"glosses":["eighty-six"],"forms":["zes-en-tachtig"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s47","id":"h7-s47","source":"--Goed, goed, ik weet het al ... zes-en-tachtig duizend en eenige honderden ... vyftien duizend meer dan in 't vorige jaar ... doch maar zesduizend boven '45. We zyn sedert '43 maar achtduizend vooruit gegaan ... en ook de bevolking is zeer schraal ... nu ja, Malthus!"}]},{"lemma":"zestal","count":1,"glosses":["group of six"],"forms":["zestal"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s121","id":"h7-s121","source":"De mindere Hoofden zaten in een grooten kring, naar oostersche wyze op matten op den grond, en aan 't eind van de lange galery stond een tafel, waaraan de resident, de Adhipatti, de adsistent-resident, de kontroleur en een zestal Hoofden plaats namen. Men diende thee met gebak rond, en de eenvoudige plechtigheid begon."}]},{"lemma":"zestien","count":2,"glosses":["sixteen"],"forms":["zestien"],"morphology":["numeral","cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s50","id":"h2-s50","source":"Dit zou my ook weinig gebaat hebben, want meisjes van achttien jaren beschouwen een jongen van zestien, als een kind. En hierin hebben ze groot gelyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s8","id":"h3-s8","source":"Hy is zestien jaar, en ik vind het goed dat een jong mensch in de wereld komt. Anders loopt hy naar de Westermarkt of zulke dingen."}]},{"lemma":"zestiende","count":1,"glosses":["SIXTEENTH"],"forms":["ZESTIENDE"],"morphology":["ordinal numeral, attributive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s1","id":"h16-s1","source":"ZESTIENDE HOOFDSTUK"}]},{"lemma":"zestig","count":2,"glosses":["sixty"],"forms":["zestig"],"morphology":["cardinal numeral","numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s158","id":"h6-s158","source":"Er zyn lieden die vyftig of zestig jaren lang meedreven met het stroompje, waarin ze beweren te zwemmen, en die van al dien tyd weinig anders zouden kunnen verhalen dan dat ze verhuisd zyn van de A-gracht naar de B-straat. Niets is gewoner dan op ervaring te hooren bogen, juist door hen die hun gryze haren zoo gemakkelyk verkregen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s26","id":"h16-s26","source":"Het distriktshoofd, by-voorbeeld, van Tjilang-kahan aan de Zuidkust kon, by-gebreke van een gevreesden schoonvader, steunen op de moeielykheid van 't inbrengen eener klacht, voor arme lieden die veertig tot zestig palen hadden afteleggen voor zy 's avends zich konden verbergen in den ravyn naast Havelaars huis."}]},{"lemma":"zestigjarig","count":1,"glosses":["sixty-year-old"],"forms":["zestigjarigen"],"morphology":["adjective, masculine oblique singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s78","id":"h20-s78","source":"In die onderzoekingen hebt gij aanleiding gevonden, zonder zelfs uwe beschuldigingen tegen dat Hoofd door feiten, veel minder bewijzen te staven, tot het doen van voorstellen, die de strekking hadden een Inlandsch Ambtenaar van de stempel van den Regent van Lebak, een zestigjarigen doch nog ijverigen Landsdienaar, aan naburige aanzienlijke Regentengeslachten vermaagschapt, en omtrent wien steeds gunstige getuigenissen waren uitgebracht, aan eene hem moreel geheel vernietigende bejegening te onderwerpen."}]},{"lemma":"zetten","count":29,"glosses":["set","put","set out","stacked","placed","made","seated","place","turn"],"forms":["zetten","zet","gezet","zette"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, present, singular","verb, past participle","verb, participle","verb, imperative, singular","past participle","verb, past, third-person singular","verb, present, first-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s31","id":"h1-s31","source":"Wil men de woorden in gelid 't zetten, goed!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s33","id":"h1-s33","source":"Maar als 't kwartier voor drieën is, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet, zeggen: \"de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën.\" De verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden. Het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen, of de lucht mag niet guur zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s59","id":"h3-s59","source":"Ik heb hem aan 't kopyboek gezet, om zich te oefenen in den hollandschen styl. Ik ben benieuwd of er spoedig orders van Ludwig Stern zullen komen."}]},{"lemma":"zeven","count":7,"glosses":["seven","Seven"],"forms":["zeven","Zeven"],"morphology":["numeral","cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s34","id":"h1-s34","source":"Zeven en negen is verboden door de maat. Daar gaat hy dan aan 't knoeien!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s80","id":"h11-s80","source":"Ge zet uw tafel er voor, en daarop een stoel met drie pooten, waarvan één wat zwak, je zag eens op de kermis een akrobaat die zeven stoelen op elkaar zette, en zich zelf daarop met het hoofd naar beneden. Eigenliefde en verveling dringen u iets dergelyks te doen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s77","id":"h12-s77","source":"Ik maakte dat ding omdat hy zooveel ambtenaren suspendeerde. Er waren er op Padang zeker zeven of acht die hy met meer of min rechtvaardigheid in hun ambten geschorst had, en velen onder hen verdienden 't veel minder dan ik."}]},{"lemma":"zevende","count":3,"glosses":["seventh"],"forms":["zevende","ZEVENDE"],"morphology":["ordinal numeral, attributive","ordinal adjective","ordinal adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s1","id":"h7-s1","source":"ZEVENDE HOOFDSTUK"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s97","id":"h9-s97","source":"Neen, ons gelukkig Nederland begeert niet voor zich alleen de zaligheid: wy willen die ook mededeelen aan de ongelukkige schepselen op verre stranden, die daar gebonden liggen in de kluisters van ongeloof, bygeloof en zedeloosheid! Het beschouwen van de plichten die ten-dezen op ons rusten, zal het zevende deel myner rede uitmaken.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s38","id":"h15-s38","source":"Als hy te-huis was, vond men hem meestal in de kamer die wy op onzen platten grond vinden voorgesteld door 't zevende vak."}]},{"lemma":"zevenhonderd","count":2,"glosses":["seven hundred"],"forms":["zevenhonderd"],"morphology":["cardinal numeral","cardinal numeral, nominal use"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s72","id":"h4-s72","source":"Ik geef liever dien Bastiaans uit myn eigen zak een driegulden, dan dat ik voortga hem de zevenhonderd gulden 's jaars uittebetalen die hy niet meer verdient."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s78","id":"h4-s78","source":"Hy zou kunnen beginnen met vier- of vyfhonderd gulden--onze Bastiaans heeft ook lang gewerkt voor hy tot zevenhonderd opklom--en ik had een goede daad gedaan."}]},{"lemma":"zeventien","count":8,"glosses":["seventeen"],"forms":["zeventien"],"morphology":["numeral","cardinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s65","id":"h1-s65","source":"O, o, o! Ik ben sedert zeventien jaren makelaar in koffi--Lauriergracht, N° 37--en heb dus al zoo-iets bygewoond, maar het stuit my altyd vreeselyk, als ik de goede lieve waarheid zóó zie verdraaien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s72","id":"h1-s72","source":"Eens heeft hy aan de Bank zeventien gulden te veel ontvangen, en, hy bracht ze terug."}]},{"lemma":"zeventiende","count":1,"glosses":["SEVENTEENTH"],"forms":["ZEVENTIENDE"],"morphology":["ordinal numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s1","id":"h17-s1","source":"ZEVENTIENDE HOOFDSTUK"}]},{"lemma":"zeventigduizend","count":1,"glosses":["seventy thousand"],"forms":["zeventigduizend"],"morphology":["numeral"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s32","id":"h6-s32","source":"Doch hierin had de Regent gelyk, dat Pandeglang dichter bevolkt was, vooral in verhouding tot de veel kleinere oppervlakte, en dat dus dáár de arbeid aan de groote wegen, door vereende krachten ligter viel dan in 't Lebaksche, een afdeeling die op honderde palen oppervlakte, slechts zeventigduizend inwoners telde."}]},{"lemma":"zich","count":386,"glosses":["himself","themselves","itself","herself","myself","oneself","him","yourself","it","themself","ourselves","Himself","to himself","to oneself","to itself","for himself","them"],"forms":["zich","me","je","my","u","ons"],"morphology":["pronoun, accusative, reflexive","reflexive pronoun","reflexive pronoun, accusative","reflexive pronoun, third person singular","pronoun, reflexive","reflexive pronoun, third person","reflexive pronoun, third-person singular","pronoun, dative, reflexive","reflexive pronoun, third person plural","reflexive pronoun, singular","reflexive pronoun, first person singular","pronoun, reflexive, third-person singular","pronoun, reflexive, singular","reflexive pronoun, dative","pronoun, reflexive, third person","reflexive pronoun, third-person plural","reflexive pronoun, plural","reflexive pronoun, first-person singular","reflexive pronoun, accusative, singular","pronoun, reflexive, third person singular","pronoun, third person singular, reflexive","reflexive pronoun, third person, dative","pronoun, third person plural, reflexive","pronoun, first person singular, reflexive","reflexive pronoun, second-person singular","reflexive pronoun, first person plural","pronoun, object form, reflexive","reflexive pronoun, second person singular, accusative","reflexive pronoun, second person formal","reflexive pronoun, second person singular","reflexive pronoun, object singular","reflexive pronoun, object, singular","pronoun, reflexive plural","reflexive pronoun, third person singular, accusative","pronoun, reflexive, first person singular"],"note":"Zich houden alsof means to act or behave as though something were so.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s7","id":"h1-s7","source":"Ik heb dan ook altyd opgemerkt dat menschen die zich met zoo-iets inlaten, gewoonlyk slecht wegkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"}]},{"lemma":"zich beroepen","count":1,"glosses":["appeal"],"forms":["beroepen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s47","id":"h13-s47","source":"Men raadde my aan, me te beroepen op myn jonge jaren--ik was nog onmondig toen de voorgegeven vergrypen hadden plaats gehad--maar dit wilde ik niet."}]},{"lemma":"zich gedragen","count":1,"glosses":["borne"],"forms":["gedragen"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s10","id":"h13-s10","source":"Daar ik nog slechts weinig maanden vroeger den Gouverneur by my had gezien--straks zult ge hooren waarom, en hoe?--en omdat er gedurende zyn verblyf te Natal, en zelfs in myn huis, zaken waren voorgevallen waarin ik meende my al zeer flink gedragen te hebben, nam ik die overplaatsing als een gunstige onderscheiding op, en vertrok van Natal naar Padang."}]},{"lemma":"zich verbeelden","count":1,"glosses":["Imagine"],"forms":["Verbeeld"],"morphology":["verb, imperative, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s117","id":"h16-s117","source":"Verbeeld u, dat ze van de week--het was haar beurt van voorlezen aan 't ontbyt, en we waren aan de geschiedenis van Loth--op eens stilhield en niet verder lezen wilde."}]},{"lemma":"zichtbaar","count":3,"glosses":["visible","perceptible"],"forms":["zichtbare","zichtbaar"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s31","id":"h5-s31","source":"Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl ... van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten ... van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel ... en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte. Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s24","id":"h6-s24","source":"De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s35","id":"h11-s35","source":"Er bestaat niets, dunkt me, wat je zoo klaar de schoonheid in 't afgetrokkene voorstelt, als zichtbaar beeld van het ware, van 't onstoffelyk-reine, als een schoone vrouw. Gelooft me, gaat eens naar Arles en Nîmes ..."}]},{"lemma":"zichzelf","count":14,"glosses":["himself","themselves","myself","his own","to myself","oneself","itself"],"forms":["zichzelf","mezelf"],"morphology":["pronoun, accusative, reflexive","reflexive pronoun, third-person singular","reflexive pronoun, dative","reflexive pronoun, object singular","reflexive pronoun, accusative","reflexive pronoun, third person plural","reflexive pronoun, third person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s147","id":"h4-s147","source":"Ik zei dat ik m'nheer Droogstoppel was, makelaar in koffi, van de Lauriergracht, maar dat ik mezelf wel zou aandienen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s81","id":"h6-s81","source":"--Wel laat ieder voor zichzelf duelleeren, als men het dan volstrekt doen wil!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s113","id":"h6-s113","source":"Een drietal bedienden hadden zichzelf verlost uit het wasleêren kastje, dat achter den wagen was vastgeplakt als een jonge oester op den rug van zyn mama."}]},{"lemma":"ziedaar","count":10,"glosses":["there you have","there is","there you have it","there are","behold"],"forms":["ziedaar","Ziedaar"],"morphology":["presentative adverb","presentative particle","presentative interjection","interjection"],"note":"Ziedaar is a presentative expression meaning “there is” or “behold.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s69","id":"h2-s69","source":"Ziedaar de reden waarom zyn trekken me zoo aan reukwerk herinnerden, en hoe men in Amsterdam twist kan krygen met een Griek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s133","id":"h4-s133","source":"Ik nam met alles genoegen, want er was groote haast by myn boek. Stern had den volgenden dag zyn eerste hoofdstuk gereed, en ziedaar, lezer, de vraag beantwoord, hoe 't komt dat een makelaar in koffi--Last & Co, Lauriergracht N° 37--een boek schryft, dat op een roman gelykt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s147","id":"h5-s147","source":"Hy roept, om zyn velden te bewerken of te besproeien, de bevolking van gansche dorpen op, wier eigen Sawah's evenzeer behoefte hebben aan bearbeiding ... ziedaar het misbruik."}]},{"lemma":"ziehen","count":1,"glosses":["pulled"],"forms":["zogst"],"morphology":["verb, preterite, second-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s269","id":"h14-s269","source":"--Mein Kind, die Pukul ampat war so schön Du zogst die zarten Blättchen roh entzwei, Das that mir für die arme Blume leid. Wenn gleich die Blume selbst es nicht gefühlt, Ich fühlt' es für die Blume, weil sie schön war."}]},{"lemma":"ziehier","count":8,"glosses":["here is","look here","Here is","see here","here are"],"forms":["Ziehier","ziehier"],"morphology":["presentative adverb","presentative interjection","adverb","presentative particle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s249","id":"h8-s249","source":"M'nheer Slotering was een bekwaam en eerlyk man: hy wist wat er omging, hy keurde het af en verzette zich er tegen ... ziehier!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s264","id":"h8-s264","source":"Ziehier:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s79","id":"h9-s79","source":"Ziehier wat hy daarvan zeide: \"Zóó, myn geliefden, was de heerlyke roeping van Israel--hy bedoelde het uitroeien der bewoners van Kanaän--en zóó is de roeping van Nederland!"}]},{"lemma":"ziek","count":6,"glosses":["ill","sick","patient"],"forms":["ziek","zieke"],"morphology":["adjective","adjective, predicative","nominalized adjective, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s5","id":"h3-s5","source":"Ik dacht dat hy ziek was, of dood, of zoo-iets."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s103","id":"h7-s103","source":"Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op \"uwee\" en \"verexkuseer\" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo \"enorm\" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de \"toko\" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s144","id":"h7-s144","source":"Hoe dit zy, Havelaar deed te Amboina wat hy mocht en kon, maar uit ergernis over gebrek aan medewerking van hen die in de eerste plaats geroepen waren zyn pogingen te steunen, was hy ziek geworden, en dit had hem bewogen naar Europa te vertrekken. Strikt genomen had hy by wederplaatsing aanspraak gehad op beter keuze dan de arme geenszins welvarende afdeeling Lebak, daar zyn werkkring te Amboina van grooter gewicht was, en hy dáár, zonder resident boven zich, geheel op zichzelf gestaan had."}]},{"lemma":"ziekelijk","count":5,"glosses":["sickly"],"forms":["ziekelyk"],"morphology":["adjective","adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s91","id":"h4-s91","source":"Hy was lui, pedant en ziekelyk. Ik kocht een doosjen ouwels, en besloot terstond het met onzen Bastiaans nog wat aantezien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s194","id":"h4-s194","source":"Hy had de Aglaia laten vallen, en was lui, pedant en ziekelyk ... precies, dáárom was hy weggejaagd. --En, ging ze voort, dat hy zeker dezer dagen by my komen zou, en misschien wel juist naar my toe was, om antwoord te vragen op 't verzoek dat hy my gedaan had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s63","id":"h9-s63","source":"Die Sjaalman deed ook verkeerde dingen toen hy jong was: hy heeft als kind op de Westermarkt een Griek geslagen ... nu is hy lui, pedant en ziekelyk, ziedaar!"}]},{"lemma":"ziekte","count":12,"glosses":["sickness","disease","illness","diseases","illnesses","sicknesses"],"forms":["ziekte","ziekten"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s106","id":"h3-s106","source":"Over pietistery, biologie en tafeldans. Over besmettelyke ziekten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s107","id":"h3-s107","source":"Over den moorschen bouwtrant. Over de kracht der vooroordeelen, blijkbaar uit ziekten die door tocht veroorzaakt heeten te zyn. (Heb ik het niet gezegd, dat de lyst kurieus was?)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s48","id":"h8-s48","source":"En er is geen oorlog in het land die de padie vertreedt als ze nog groen is, noch ziekte die den patjol nutteloos maakt."}]},{"lemma":"ziektegeschiedenis","count":2,"glosses":["clinical history","case-history"],"forms":["ziektegeschiedenis"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s123","id":"h15-s123","source":"Ook zou 't me stuiten in myn boek bladzyden intevoegen die 't ernstig doel van dit werk zouden blootstellen aan de verdenking van jacht op schandaal. Ik ga dus nu de byzonderheden die bepaalde personen zouden raken voorby maar als algemeene ziektegeschiedenis van de Gouverneurs-generaal, meen ik te mogen opgeven: eerste stadium."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s55","id":"h16-s55","source":"Het ware misschien te wenschen dat de door my in den vorm eener ziektegeschiedenis opgegeven hoofdfeilen de aandacht trokken dergenen die tot de keuze van een nieuwen Landvoogd geroepen zyn."}]},{"lemma":"ziel","count":45,"glosses":["soul","souls"],"forms":["ziel","zielen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, feminine, singular","noun, common gender singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s106","id":"h2-s106","source":"... en schryver. Sedert myn kindsheid drukte ik myn aandoeningen in verzen uit, en ook later schreef ik dagelyks neder wat er omging in myn ziel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s32","id":"h3-s32","source":"Moeder, 'k ben wel ver van 't land Waar me 't leven werd geschonken, Waar myn eerste tranen blonken, Waar ik opwies aan uw hand... Waar uw moedertrouw der ziel Van den knaap haar zorgen wydde, En hem liefdryk stond ter-zyde, En hem ophief als hy viel..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s31","id":"h5-s31","source":"Hy geve zich rekenschap van de grootsche opvatting van dat gebouw, in de ziel des bouwmeesters Gerhard von Riehl ... van 't geloof in de harten des volks, dat hem in-staat stelde dat werk aantevangen en voorttezetten ... van den invloed der denkbeelden die zùlk een kolos noodig hadden om als zichtbare voorstelling te dienen van het ongezien godsdienstig gevoel ... en hy vergelyke deze overspanning met de richting, die eenige eeuwen later het oogenblik deed geboren worden, waarop men 't werk staakte. Er ligt een diepe kloof tusschen Erwin van Steinbach en onze bouwmeesters!"}]},{"lemma":"zieleleven","count":1,"glosses":["inner life"],"forms":["zieleleven"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s159","id":"h6-s159","source":"Anderen weer meenen hun aanspraken op ondervinding te mogen gronden op werkelyk ondergane lotwisseling, zonder dat echter uit iets blykt dat ze door die veranderingen werden aangegrepen in hun zieleleven."}]},{"lemma":"zielental","count":1,"glosses":["population"],"forms":["zielental"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s139","id":"h8-s139","source":"De grond is vruchtbaar genoeg, en de bevolking gewillig. Als ieder in 't genot wordt gelaten van de vruchten zyner inspanning, lydt het geen twyfel dat binnen weinig tyds de bevolking zal toenemen, zoo in zielental als in bezittingen en beschaving, want dit gaat veelal hand-aan-hand."}]},{"lemma":"zielenvoortreffelijkheid","count":1,"glosses":["excellence of soul"],"forms":["zielevoortreffelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s72","id":"h16-s72","source":"Myn vertelling is dus alleen gericht aan hen die in-staat zyn tot het moeielyk geloof dat er harten kloppen onder die donkere opperhuid, en dat, wie gezegend is met blankheid en de daarmee samengaande beschaving, edelmoedigheid, handels- en Godskennis, deugd ... zyn blanke hoedanigheden zou kunnen aanwenden op àndere wyze dan tot nog toe ondervonden werd door wie minder gezegend zyn in huidskleur en zielevoortreffelykheid."}]},{"lemma":"zielepoëzie","count":1,"glosses":["soul-poetry"],"forms":["zielepoëzie"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s69","id":"h8-s69","source":"We zyn thans gewoon aan de ongerymdheid van de uitdrukking: \"sterk als een leeuw\" maar wie in Europa dit beeld het eerst gebruikte, toonde dat hy zyn vergelyking niet had geput uit de zielepoëzie die beelden geeft voor redeneering en niet anders spreken kan, doch zyn aanvullende gemeenplaats eenvoudig had afgeschreven uit een of ander boek--uit den bybel misschien--waarin een leeuw voorkwam."}]},{"lemma":"zien","count":299,"glosses":["see","saw","seen","look","sees","looked","behold","you see","Look","See","seeing","watched","looks on","do see","sight","set eyes on","there","likes to see","stared","well regarded","see through","turn a blind eye","watch","could see","watching","to see","found"],"forms":["zien","zag","gezien","zie","ziet","Zie","zagen","Ziet","zaagt","Zieje","ziende","Zag","doortezien"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular","verb, imperative, singular","verb, present, singular","verb, participle","verb, past participle","verb, past, plural","verb, past, third person singular","verb, present, second person singular","verb, past, first person singular","past participle","verb, present, second-person singular","verb, infinitive replacing past participle","verb, present, first-person singular","verb, present participle","verb, present, first person singular","verb, infinitive used as substitute infinitive","verb, past, third-person singular","verb, imperative, plural","verb, imperative, plural or formal","verb, imperative, second person singular","verb, present, third-person singular","verb, present, third person singular","verb, nominalized infinitive","verb, past, first-person singular","verb, imperfect, second person singular","verb, past tense, third person singular","verb, imperative, second-person singular","verb, present, singular with enclitic pronoun","verb, present, second-person singular with enclitic pronoun","nominalized verb, infinitive","verb, infinitive with fused door and te","verb, imperative, archaic plural","verb, present, singular, with enclitic pronoun","verb, infinitive, nominalized","verb, present, third-person plural"],"note":"Here zie is an attention-getting discourse marker, literally “see.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s9","id":"h1-s9","source":"Ik heb al wat huizen zien vallen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s13","id":"h1-s13","source":"Maar ik heb Van Alphen nooit gezien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s41","id":"h1-s41","source":"Ik had weleens lust zoo'n heel parterre in 't water te gooien, om te zien wie dat toe juichen gemeend had."}]},{"lemma":"ziener","count":3,"glosses":["seer","seers"],"forms":["ziener","zieners"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, masculine, singular","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s22","id":"h4-s22","source":"Over zieners en profeten. Over elektriciteit als beweegkracht, zonder week yzer."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s9","id":"h8-s9","source":"Het is waar dat hyzelf, die by zulke gelegenheid sprak als een apostel, als een ziener, later niet juist wist hoe hy gesproken had, en zyn welsprekendheid had dan ook meer de eigenschap van te verbazen en te treffen, dan door bondigheid van redeneering te overtuigen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s73","id":"h8-s73","source":"Wanneer misschien iemand de opmerking maken mocht, dat het oorspronkelyke in Havelaars wyze van spreken niet zoo onbetwistbaar is, daar zyn taal denken doet aan den styl der profeten van 't Oude-Testament, moet ik herinneren reeds gezegd te hebben dat hy in oogenblikken van vervoering werkelyk iets had van een ziener. Gevoed door de indrukken die 't leven in wouden en op bergen hem had meegedeeld, omgeven door de poëzie-ademende atmosfeer van het oosten, en alzoo scheppende uit gelyksoortige bron als de Vermaners der Oudheid waarmee men soms zich genoopt voelde hem te vergelyken, gissen wy dat hy niet ànders zou gesproken hebben, ook wanneer hy nooit de heerlyke dichtstukken van het Oude-Testament gelezen had."}]},{"lemma":"zij","count":281,"glosses":["she","they","her","it","She","them","those","They","for her","he","to them","themselves","you"],"forms":["zy","ze","haar","Zy","hun","Ze","hen","zij","haars","háár"],"morphology":["pronoun, nominative","pronoun, nominative, plural","personal pronoun, nominative, singular","pronoun, nominative, singular","personal pronoun, third person singular","pronoun, third person singular, nominative","pronoun, nominative, third-person plural","personal pronoun, nominative plural","pronoun","pronoun, nominative plural","pronoun, nominative, third person plural","pronoun, nominative singular","personal pronoun, third person plural","pronoun, nominative, third-person singular","personal pronoun, third person singular feminine, nominative","personal pronoun, third person plural, nominative","personal pronoun, nominative, plural","pronoun, third person singular","pronoun, third person plural","personal pronoun, object form, singular","pronoun, nominative, historical spelling","personal pronoun, nominative, third person singular","pronoun, personal, nominative","pronoun, object, singular","personal pronoun, third-person feminine singular, object form","personal pronoun, third-person singular","personal pronoun, third-person plural, nominative","personal pronoun, dative plural","personal pronoun, accusative, singular","pronoun, third-person plural, nominative","personal pronoun, nominative","personal pronoun, nominative, third-person singular","pronoun, object, third-person singular","pronoun, personal, third person singular","pronoun, third person singular, object form","pronoun, third-person plural, nominative, unstressed","pronoun, object form, third-person plural","personal pronoun, nominative plural, unstressed","personal pronoun, dative, third-person singular","personal pronoun, dative, plural","pronoun, object form, third person singular","pronoun, third-person singular, nominative","personal pronoun, object form, third-person singular","pronoun, accusative, singular","personal pronoun, third person singular, nominative","pronoun, dative, third-person feminine","personal pronoun, nominative singular","personal pronoun, nominative, third-person plural","personal pronoun, dative, third-person plural","personal pronoun, genitive, third-person plural, archaic","personal pronoun, third person plural, dative","pronoun, accusative, plural","pronoun, accusative","personal pronoun, singular","pronoun, nominative, third person plural, historical spelling","pronoun, dative, third-person singular","pronoun, dative, singular","personal pronoun, nominative, third person feminine singular","pronoun, accusative, emphatic","pronoun, personal, third person singular, object form","personal pronoun, third-person singular, nominative","pronoun, nominative, third person singular","pronoun, accusative, third person plural","pronoun, oblique, singular","personal pronoun, accusative, third-person singular","personal pronoun, third person singular, object form"],"note":"Old spelling of modern Dutch zij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s24","id":"h1-s24","source":"Niemand kan zeggen dat ik niet goed leef met myn vrouw--zy is een dochter van Last & Co, makelaars in koffi--niemand kan iets op ons huwelyk aanmerken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s25","id":"h1-s25","source":"Ik ben lid van Artis, zy heeft een sjaallong van twee-en-negentig gulden, en van zulk een malle liefde die volstrekt aan het einde der aarde wil wonen, is toch tusschen ons nooit spraak geweest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s26","id":"h1-s26","source":"Toen we getrouwd zyn, hebben wy een toertje naar den Haag gemaakt--ze heeft daar flanel gekocht, waarvan ik nog borstrokken draag--en verder heeft ons de liefde nooit de wereld ingejaagd. Dus: alles gekheid en leugens!"}]},{"lemma":"zijde","count":16,"glosses":["side","silk","sides","flanks"],"forms":["zyde","zyden"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, plural","noun, common gender singular"],"note":"Aan gene zijde is a literary expression for on the other or far side.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s54","id":"h3-s54","source":"\"Vader! geef me aan gene zyde, \"Als de mond des doods my kust, \"Vader! geef me aan gene zyde \"Wat ik hier niet smaakte... Rust!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s4","id":"h5-s4","source":"De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen \"palfreniers\" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s38","id":"h6-s38","source":"--Ik zie nog niets van den kant van Pandeglang, mynheer de kontroleur, maar daar-ginds aan de andere zyde rydt iemand te-paard ... het is de toewan kommendaan."}]},{"lemma":"zijdelings","count":1,"glosses":["indirectly"],"forms":["zydelings"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s36","id":"h13-s36","source":"Voor ik nog al die aanmerkingen, zoo goed me zonder archief of mondelinge inlichtingen mogelyk was, beantwoord had, vernam ik zydelings dat de Generaal zoo verstoord op me was: \"omdat ik hem te Natal zoo gekontrarieerd had, waaraan ik dan ook, voegde men er by, zeer verkeerd had gedaan.\""}]},{"lemma":"zijden","count":3,"glosses":["silken","silk"],"forms":["zyden"],"morphology":["adjective, attributive","attributive adjective, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s129","id":"h6-s129","source":"Om den hals had zy een dun zyden koordje, waaraan twee kleine medaljons, die ge echter niet te zien kreegt, daar ze verscholen waren in de plooien voor hare borst."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s149","id":"h17-s149","source":"Het gevest was zeker van fyn uitgesneden kamoening, want hy had het met veel zorg gewikkeld in een zyden omhulsel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s154","id":"h17-s154","source":"En aan een koordjen om den hals, onder zyn voor-baadjoe droeg hy een zyden zakje, waarin eenige verdroogde melatti."}]},{"lemma":"zijkamer","count":1,"glosses":["side room"],"forms":["zykamer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-10#s13","id":"h10-s13","source":"Ik zat in de zykamer, en hy was in de suite ... want we hebben een suite. Marie was aan 't breien, en hy zou haar wat vertellen."}]},{"lemma":"zijn","count":3804,"glosses":["is","was","his","are","were","be","had","am","been","have","has","of his","had been","have been","His","has been","its","Is","may be","would have","his own","one's","Was","would be","Are","to be","be it","there was","let be","one’s","there is","might be","their","seemed","is to say","could be","being","stand","Did","of one’s","is there","of its","his family","could","Is there","goes","was it","did","should be","His own","certainly was","might have","was; had been"],"forms":["zyn","was","is","waren","ben","geweest","Is","ware","zyner","wezen","Zyn","zy","Was","zyt","bent","zyne","zijn","waart","zynen","wàs","zyns","wees","Wees","Ben","Zyt","bèn","z'n","zijne","zijner","Wast","Zijn","Waren","waar","ZYN","was't","Zy","Zynen"],"morphology":["verb, present, singular","verb, past, singular","possessive determiner","auxiliary verb, past, singular","auxiliary verb, present, singular","verb, infinitive","verb, present, plural","possessive determiner, third person singular","copular verb, present, singular","copular verb, past, singular","possessive determiner, third-person singular","verb, past, plural","verb, present, third-person singular","verb, past participle","auxiliary verb, infinitive","verb, present, third person singular","auxiliary verb, past, plural","verb, past, third person singular","possessive determiner, singular","auxiliary verb, present, plural","verb, past subjunctive, singular","verb, present subjunctive, singular","verb, past, third-person singular","auxiliary verb, past subjunctive, singular","verb, present, first-person singular","copular verb, present, plural","verb, present, first person singular","copular verb, past, third-person singular","verb, present, third-person plural","verb, present, third person plural","auxiliary verb, past, third-person singular","possessive pronoun","copular verb, present, third-person singular","past participle","copular verb, past, third person singular","verb, participle","auxiliary verb, past, third person singular","auxiliary verb, present, third-person singular","possessive determiner, masculine singular","copular verb, infinitive","possessive determiner, third person, singular","verb, present, second-person singular","auxiliary verb, present, third person singular","possessive determiner, historical spelling","possessive determiner, third person singular, historical spelling","possessive determiner, genitive plural","possessive pronoun, genitive plural","copular verb, present, third person singular","determiner, possessive, third person singular","possessive pronoun, genitive singular","verb, imperative, singular","copular verb, present, first-person singular","auxiliary verb, present, first person singular","auxiliary verb, present, first-person singular","verb, past tense, third person singular","verb, infinitive, historical spelling","possessive determiner, genitive, singular","determiner","verb, past subjunctive, third-person singular","possessive determiner, singular possessor","auxiliary verb, present, second-person singular","possessive pronoun, singular","possessive determiner, archaic genitive","verb, past, third person plural","verb, past, first person singular","verb, present, second person singular","possessive pronoun, genitive plural, archaic form","copular verb, past, plural","copular verb, past, third person plural","possessive determiner, genitive","possessive determiner, third-person singular, inflected","perfect auxiliary, present, third person singular","auxiliary verb, past, second-person singular","auxiliary verb, past subjunctive, third-person singular","substantivized possessive pronoun, plural","possessive determiner, third-person masculine singular","verb, past, first person plural","possessive determiner, third person singular; historical spelling","possessive determiner, third-person masculine singular, historical spelling","verb, past, third-person plural","copular verb, past subjunctive, singular","possessive determiner, third-person singular, historical spelling","verb, present subjunctive, singular, historical spelling","verb, present tense, third person singular","possessive determiner, third person singular, archaic spelling","possessive determiner, archaic genitive plural","possessive determiner, genitive singular, archaic","verb, present subjunctive, third-person singular","copular verb, present, third person plural","possessive pronoun, archaic genitive","copular verb, infinitive, historical spelling","copular verb, past participle","possessive determiner, genitive singular","possessive determiner, genitive, masculine singular","verb, present, second person plural","verb, past, second person singular","auxiliary verb, present, second person singular","verb, present subjunctive, third person singular","perfect passive auxiliary, past, plural","possessive pronoun, genitive, singular","verb, past subjunctive, plural","possessive determiner, genitive, feminine singular","possessive determiner, singular, historical spelling","possessive determiner, third person singular masculine","verb, present, singular, emphatic spelling","verb, past, second-person singular, archaic","copular verb, present, third-person plural, historical spelling","verb, present, second person","auxiliary verb, participle","verb, imperative, second person singular","verb, infinitive, archaic variant","verb, subjunctive, present, singular","possessive pronoun, genitive singular, archaic form","verb, subjunctive, past, singular","verb, subjunctive present, singular","verb, infinitive, archaic spelling","auxiliary verb, past plural","copular verb, present singular","verb, present plural","auxiliary verb, past, second person singular","auxiliary verb, past, third person plural","auxiliary verb, present, third person plural","possessive determiner, genitive feminine singular","perfect auxiliary, infinitive, historical spelling","possessive determiner, genitive historical form","passive auxiliary, present, singular","possessive determiner, contracted","possessive pronoun, third person singular","possessive determiner, inflected","possessive determiner, third-person masculine singular possessor, genitive plural","possessive determiner, feminine singular, archaic inflection","substantivized possessive pronoun, third person singular","verb, present, second person plural or polite singular","verb, present, second person singular, archaic","passive auxiliary, past, third person singular","possessive determiner, feminine singular, genitive","possessive determiner, third person singular, inflected","possessive determiner, genitive, plural","auxiliary verb, past, third person singular, emphatic stress","verb, past subjunctive, third person singular","existential verb, past, singular","copular verb, present subjunctive, singular","verb, past, first-person singular","possessive pronoun, archaic genitive singular","possessive determiner, genitive plural, archaic inflection","possessive pronoun, genitive feminine singular","verb, present, singular, subjunctive","perfect passive auxiliary, present, plural","perfect passive auxiliary, past, singular","possessive pronoun, substantivized plural","copular verb, past subjunctive, third-person singular","possessive determiner, masculine genitive singular, archaic","perfect auxiliary, infinitive","auxiliary verb, present, second-person","auxiliary and copular verb, past, singular","possessive determiner, genitive form","possessive pronoun, nominalized, plural","verb, infinitive, archaic surface form","possessive pronoun, neuter singular","pronoun","verb, present, plural, historical spelling","possessive determiner, archaic genitive singular","possessive pronoun, masculine accusative singular","possessive determiner, third person singular, archaic genitive","verb, past, singular + enclitic pronoun","possessive determiner, masculine singular, historical genitive form","possessive determiner, third-person masculine singular, inflected historical form","auxiliary verb, infinitive, historical spelling","possessive determiner, masculine singular, genitive","possessive pronoun, genitive singular, archaic","possessive determiner, genitive plural, archaic inflected form","verb, past subjunctive, second-person singular","possessive pronoun, substantivized","passive auxiliary, present, plural","verb, simple past, third person singular","copular and auxiliary verb, past, singular","possessive determiner, feminine genitive singular","copular verb, present, second-person singular"],"note":"Historical spelling of modern zijn.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s1","id":"h1-s1","source":"Ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht, N° 37."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s3","id":"h1-s3","source":"Niet alleen dat ik nooit iets schreef wat naar een roman geleek, maar ik houd er zelfs niet van, iets dergelyks te lezen, omdat ik een man van zaken ben."}]},{"lemma":"zijn behoeve","count":1,"glosses":["his benefit"],"forms":["zynen-behoeve"],"morphology":["possessive phrase"],"note":"Historical fixed phrase ten zijnen behoeve means for his benefit.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s77","id":"h18-s77","source":"Zeer spoedig ontdekte ik dat de Regent op eigen autoriteit, en ten zynen-behoeve, menschen liet opkomen, vèr boven het hem wettig toekomend aantal pantjens en kemits."}]},{"lemma":"zijne","count":1,"glosses":["his"],"forms":["zyne"],"morphology":["possessive pronoun, singular"],"note":"Archaic inflected form of “de zijne,” meaning “his.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s93","id":"h7-s93","source":"Het staat natuurlyk ieder vry, zyn eigen omgeving en gezelschap te kiezen, en men mag het den eigenlyken Europeaan niet euvel duiden, wanneer hy den omgang met lieden van zyn landaard voortrekt boven 't verkeer met personen die--hun meer of minder zedelyke en verstandelyke waarde in 't midden gelaten--zyn indrukken en denkbeelden niet deelen, of--en dit is misschien by vermeend verschil van beschaving, zeer dikwyls de hoofdzaak--wier vooroordeelen een andere richting hebben genomen dan de zyne."}]},{"lemma":"zijtak","count":1,"glosses":["branches"],"forms":["zytakken"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s10","id":"h5-s10","source":"De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient."}]},{"lemma":"zijzelf","count":8,"glosses":["she herself","they themselves","itself","herself"],"forms":["zyzelf","Zyzelf"],"morphology":["personal pronoun, nominative, emphatic","emphatic pronoun, nominative, singular, historical spelling","pronoun, nominative, singular, emphatic","emphatic personal pronoun, third person singular","pronoun, nominative, plural","intensive pronoun, nominative, singular","emphatic personal pronoun, third person plural, nominative","emphatic personal pronoun, nominative, singular"],"note":"Zyzelf is the nineteenth-century spelling of modern zijzelf.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s193","id":"h4-s193","source":"Nu, hiervan wist ik meer dan zyzelf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s123","id":"h5-s123","source":"De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s182","id":"h6-s182","source":"Dit alleen onderscheidde haar van andere kindermeiden in Indie, dat ze zeer weinig te doen had. Want mevrouw Havelaar was een voorbeeld van zorg voor haar kind, en wat er voor of met de kleine Max te doen viel, deed zyzelf, tot groote verwondering van veel andere dames, die niet goedkeurden dat men zich maakte tot \"slavin van zyn kinderen.\""}]},{"lemma":"zilver","count":7,"glosses":["silver"],"forms":["zilver","zilvers"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, singular, partitive genitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s119","id":"h7-s119","source":"Weldra reed de fraaie wagen van den Adhipatti 't voorplein op. De resident en Havelaar, schitterend van goud en zilver, maar ietwat struikelend over hun degens, stapten er in, en begaven zich naar de woning van den Regent, waar ze met muziek van gongs en gamlangs ontvangen werden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s118","id":"h8-s118","source":"Hy had veel gouds en zilvers en edele steenen in menigte, doch de landbouwer die in de nabuurschap woont, wist den honger niet te stillen van zyn kind."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s92","id":"h11-s92","source":"En ze boog het hoofd, en blank als zilver was de hals die afstak by 't zwart fluweel. En daar stond een man met een groot zwaard, en hy hield het hoog, en zyn blik staarde op dien blanken hals, en hy zocht den boog dien zyn zwaard beschryven zou, om dáár ... dáár, tusschen die wervels heen, te worden doorgedreven met juistheid en kracht ... en toen viel je, Duclari. je viel omdat je dat alles zag, en dáárom riep je: o god!"}]},{"lemma":"zilveren","count":4,"glosses":["silver"],"forms":["zilveren"],"morphology":["adjective, uninflected","adjective","adjective, attributive","adjective, attributive, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s38","id":"h5-s38","source":"Hier zag men de hoofden der dorpen, en de distriktshoofden uit het Lebaksche, allen met hun gevolg, en te oordeelen naar den schoonen bastert-arabier die in zyn ryk tuig op den zilveren watertrens knabbelde, was ook een hoofd van hoogeren rang op deze plaats aanwezig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s11","id":"h17-s11","source":"De kris was niet zeer schoon, maar er waren zilveren banden om de scheede, en ook op de punt der scheede was een plaatje zilver."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s21","id":"h17-s21","source":"Saïdjah's vader, die zeer arm was, verkocht nu aan een Chinees twee zilveren klamboe-haken, poesaka van de ouders zyner vrouw, voor achttien gulden. En voor dat geld kocht hy een nieuwen buffel."}]},{"lemma":"zin","count":11,"glosses":["sense","senses","mind","sentence"],"forms":["zin","zinnen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine singular","noun, common gender, plural","noun, common gender singular","noun, masculine, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s60","id":"h1-s60","source":"En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s45","id":"h3-s45","source":"En dàt beeld, my 't schoonste op aarde, Dat ik omdroeg in 't gemoed Als een onwaardeerbaar goed, En zoo trouw in 't hart bewaarde... Vreemd was 't eenmaal aan myn zinnen!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s103","id":"h6-s103","source":"Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen."}]},{"lemma":"zindelijk","count":2,"glosses":["tidy"],"forms":["zindelyk"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s144","id":"h14-s144","source":"De natuur dezer dieren doet hun duisternis en schuiling voortrekken boven 't licht van open plaatsen, zoodat, als Havelaars erf zindelyk ware gehouden, de slangen niet dan als 't ware haars ondanks en verdwaald, de ruigte in den ravyn zouden verlaten hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s145","id":"h14-s145","source":"Maar 't erf van Havelaar was niet zindelyk, en ik wensch de reden hiervan te ontwikkelen, daar ze een blik te meer doet slaan op de misbruiken die byna alom in de nederlandsch-indische bezittingen heerschen."}]},{"lemma":"zindelijkheid","count":1,"glosses":["cleanliness"],"forms":["zindelykheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Historical spelling of modern zindelijkheid.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s122","id":"h13-s123","source":"Elders weer is 't geheele erf één groot grasveld. En eindelyk zyn er die, al zeer eenvoudig, geheel-en-al zyn gemaakt tot een gemacadamiseerd plein, dat misschien minder aangenaam is voor 't oog, doch de zindelykheid in de huizen bevordert, omdat veel insekten-soorten door gras en boomen worden aangetrokken."}]},{"lemma":"zingen","count":14,"glosses":["sang","sung","singing","sing","sings"],"forms":["zong","zingen","gezongen","zingt"],"morphology":["verb, past, singular","verb, infinitive","verb, past, third-person singular","verb, participle","verb, present, singular","verb, present, plural","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s9","id":"h3-s9","source":"De meisjes hadden piano gespeeld en gezongen, en by 't dessert plaagden ze elkaar met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren, iets waarin Frits betrokken scheen. \"Ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s148","id":"h4-s148","source":"Ik klom zoo hoog als gezegd was, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen: strakjes komt vader, die zoete papa. Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame--ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest."}]},{"lemma":"zinken","count":2,"glosses":["sank","sink"],"forms":["zonk","zinken"],"morphology":["verb, past, third-person singular","verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s198","id":"h11-s198","source":"En menig hand voor 't laatst gestrekt Rees opwaarts uit het meer, En voelde en greep en plaste in 't rond, En zocht of ze ergens steunsel vond, En zonk voor eeuwig neer!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s204","id":"h11-s204","source":"Volgt er niet de legende van de eerste zonde, die 't eiland zinken deed waardoor vroeger de reede van Natal werd beschermd? De geschiedenis van Djiwa met de twee broeders?"}]},{"lemma":"zinnelijk","count":1,"glosses":["sensual"],"forms":["zinnelyk"],"morphology":["adjective, attributive, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s149","id":"h6-s149","source":"Hartelyk voor zyn vrienden, maakte hy--wat te snel soms--zyn vriend van al wat leed. Hy was gevoelig voor liefde en aanhankelykheid ... trouw aan zyn gegeven woord ... zwak in kleinigheden, maar standvastig tot hoofdigheid toe, waar 't hem de moeite waard scheen karakter te toonen ... nederig en welwillend voor wie zyn geestelyk overwicht erkenden, doch lastig wanneer men poogde zich daartegen te verzetten ... rondborstig uit trots, en by vlagen achterhoudend, waar hy vreesde dat men zyn oprechtheid zou aanzien voor onverstand ... evenzeer vatbaar voor zinnelyk als voor geestelyk genot ... beschroomd en slecht bespraakt waar hy meende niet begrepen te worden, maar welsprekend als hy gevoelde dat zyn woorden op willigen bodem vielen ... traag als hy niet werd aangespoord door eenigen prikkel die voortkwam uit zyn eigen ziel, maar yverig, vurig, en doortastend waar dit wel het geval was ... voorts, vriendelyk, beschaafd in zyn manieren, en onberispelyk van gedrag: ziedaar nagenoeg Havelaar!"}]},{"lemma":"zinneloos","count":3,"glosses":["out of his senses","senseless"],"forms":["zinneloos","zinnelooze"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s81","id":"h16-s81","source":"\"Schryf toch zulke zinnelooze dingen niet aan je papa, Stern!\" heb ik gezegd, en misschien zei ik 't wat driftig, want ik kan geen onwaarheid lyden, dit is altyd een vast principe van me geweest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s276","id":"h17-s276","source":"Alleen 's nachts werden de hutgenooten opgeschrikt door zyn stem, als hy toonloos zong: \"ik weet niet waar ik sterven zal\" en eenige bewoners van Badoer legden geld tezamen, om een offer te brengen aan de boaja's van den Tjioedjoeng voor de genezing van Saïdjah, dien men voor zinneloos hield."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s277","id":"h17-s277","source":"Maar zinneloos was hy niet."}]},{"lemma":"zinsnede","count":9,"glosses":["sentences","sentence","clauses","clause","phrase","passages"],"forms":["zinsneden","zinsnede"],"morphology":["noun, plural","noun, common gender, singular","noun, common gender, plural","noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s121","id":"h6-s121","source":"Wat hy zeide, was gewoonlyk goed overdacht, en wanneer hy zich die ontydige rustpunten had kunnen afwennen, zouden zyn zinsneden, uit een redekunstig oogpunt althans, meestal een gezond aanzien gehad hebben. Maar al dat afbrokkelen, dat stooterige en hobbelige, maakte het aanhooren lastig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s78","id":"h7-s78","source":"Ieder had het gebruikelyke hè! geroepen, dat op zulk een stoot volgt, Max had in den schoot zyner moeder de pisang weergevonden, die hy door den schok verloor, en reeds was men een heel eind nader aan de modderdiepte die straks komen zou, voor de resident besluiten kon zyn zinsnede te voleinden, door er bytevoegen:"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s68","id":"h8-s68","source":"Zyn beelden, die altyd genomen waren uit het leven dat hem omringde, waren voor hem werkelyk hulpmiddelen tot begrypelyk maken van wat hy bedoelde, en niet, zooals vaak geschiedt, lastige aanhangsels die de zinsneden der redenaars bezwaren, zonder eenige duidelykheid toetevoegen aan 't begrip der zaak die men voorgeeft toetelichten."}]},{"lemma":"zinspelen","count":1,"glosses":["alluded"],"forms":["gezinspeeld"],"morphology":["verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s82","id":"h15-s82","source":"Gedurende den loop eener zeer belangryke zaak, die thans by 't Gouvernement in overweging is, en waarin gy eigenlyk ambtshalve behoorde betrokken te zyn, heb ik u stilzwygend als het ware neutraal gelaten, en slechts lachend van-tyd tot-tyd daarop gezinspeeld."}]},{"lemma":"zinstorend","count":1,"glosses":["sense-disrupting"],"forms":["zinstorende"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s92","id":"h15-s92","source":"Doe het ook, en laat onze \"weledelheid\" en waar 't noodig is onze \"gestrengheid\" elders en vooral ànders blyken, dan uit die vervelende, zinstorende titulatuur. De Adsistent-resident van Lebak"}]},{"lemma":"zintuig","count":2,"glosses":["senses"],"forms":["zintuigen"],"morphology":["noun, plural","noun, neuter, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s33","id":"h4-s33","source":"Over den liefdeloozen geest onzer voorouders, blykbaar uit hun begrippen omtrent God. (Alweer een goddeloos stuk!) Over den samenhang der zintuigen. ('t Is waar, toen ik hem zag, rook ik rozenolie.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s70","id":"h16-s70","source":"Maar ik zal niet spreken van mieren, welker vreugde of leed door de grofheid onzer zintuigen aan onze waarneming ontsnapt."}]},{"lemma":"zitplaats","count":1,"glosses":["seat"],"forms":["zitplaats"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s104","id":"h6-s104","source":"Ik houd het voor goed, van tyd tot-tyd eens te wisselen van wagens, zitplaats en medereizigers."}]},{"lemma":"zitten","count":51,"glosses":["sat","sit","sits","was sitting","was","sitting","were sitting","sit down","to sit down","seated","would sit","lies"],"forms":["zat","zit","zitten","zaten","gezeten","zittend"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past, plural","verb, past participle","verb, past tense, third person singular","adjective, past participle","verb, past, third-person singular","verb, imperative, singular","verb, present, third person singular","verb, present, third-person singular","verb, participle","verb, present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s49","id":"h1-s49","source":"Heel goed. Daar zit ze dan te naaien, te breien of te borduren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s63","id":"h2-s63","source":"Ik schreide, en bad om genade, want ik zat vreeselyk in angst. Maar het baatte niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s112","id":"h4-s112","source":"Zoo zat ik dan voor een paar dagen nog vreeselyk in den brand met myn boek, en zie, Frits heeft my op den weg geholpen."}]},{"lemma":"zitting","count":3,"glosses":["a seat","sittings","session"],"forms":["zitting","zittingen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s95","id":"h5-s95","source":"Hy gelast hem, belastingen te doen innen. Hy roept hem op, zitting te nemen in den landraad, waarin hy adsistent-resident voorzit."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s71","id":"h14-s71","source":"Uit de zittingen van dien Raad zyn stukken voortgekomen, die ten-duidelykste schynen te bewyzen: dat Si Pamaga nooit het voornemen gekoesterd had iemand, wien het ook zy, te vermoorden. Dat hy noch Soelan Adam, noch Jang di Pertoean ooit had gezien of gekend."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s70","id":"h19-s70","source":"De zitting werd opgeheven."}]},{"lemma":"zo","count":467,"glosses":["so","as","such","thus","like that","Thus","So","that","that way","both","if","this way","just","like this","well","If","sorts of","roughly","of that sort","exactly","as is","quite","Well","That is how","so much","just like that","in that way","Just","so far","That way","Such","just so","so dearly","in such a way"],"forms":["zoo","zóó","Zoo","Zóó","zo","Zo"],"morphology":["adverb","degree adverb","adverb, historical spelling","degree adverb, historical spelling","demonstrative adverb","interjection","adverb, archaic spelling","adverb, emphatic historical spelling","adverb, historical spelling, emphatic","demonstrative adverb, emphatic","correlative adverb","adverb, quoted fragment","subordinating conjunction","modal adverb","adverb, emphatic","adverbial determiner"],"note":"Nineteenth-century spelling of zo.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s14","id":"h1-s14","source":"Hy was al dood, geloof ik, toen hy ons vertelde dat myn vader myn beste vrind was--ik hield meer van Pauweltje Winser, die naast ons woonde in de Batavierstraat--en dat myn kleine hond zoo dankbaar was. We hielden geen honden, omdat ze zoo onzindelyk zyn."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s15","id":"h1-s15","source":"Alles leugens! Zoo gaat dan de opvoeding voort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s29","id":"h1-s29","source":"Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen?--Frits zegt: \"Uhlefeldjes\" ik weet niet, waarom?"}]},{"lemma":"zo eens","count":2,"glosses":["just casually"],"forms":["zoo-eens"],"morphology":["adverbial phrase"],"note":"Zoo-eens softens the request: say it casually or in passing.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s65","id":"h9-s65","source":"En als hy buiten 't kantoor met verzen bezig is, zeg hem dan zoo-eens, dat hy 't hier by ons zoo goed heeft, en dat Marie pantoffels voor hem heeft geborduurd met echte floszy."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s66","id":"h9-s66","source":"Vraag hem--zoo-eens uit jezelf, weetje?--of hy gelooft dat zyn vader by Busselinck & Waterman gaan zal, en zeg hem dat het knoeiers zyn."}]},{"lemma":"zo lang","count":1,"glosses":["so long"],"forms":["zoolang"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s226","id":"h14-s226","source":"Moet niet de zoolang onderdrukte ontevredenheid--onderdrukt, opdat men zou kunnen voortgaan ze te loochenen!--eindelyk overslaan in woede, in wanhoop, in razerny?"}]},{"lemma":"zo min","count":1,"glosses":["no more"],"forms":["zoomin"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s91","id":"h19-s91","source":"Al ware het zelfs dat een hooger macht dan de uwe iets afkeurde in wat ik deed--behoudens misschien het eigenaardige van myn styl die een deel uitmaakt van myzelf, een gebrek waarover ik zoomin verantwoordelyk ben als een stamelaar voor het zyne--al ware het dat ... doch neen, dit kàn niet zyn, maar al ware het zoo: ik heb myn plicht gedaan!"}]},{"lemma":"zo'n","count":14,"glosses":["such a","some","such an"],"forms":["zoo'n","Zoo'n"],"morphology":["demonstrative determiner","determiner","indefinite approximative determiner","approximative determiner","demonstrative determiner, singular","determiner, demonstrative, contracted"],"note":"Older spelling of modern zo'n.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s41","id":"h1-s41","source":"Ik had weleens lust zoo'n heel parterre in 't water te gooien, om te zien wie dat toe juichen gemeend had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s53","id":"h1-s53","source":"Zoo'n meisjen is natuurlyk de heldin."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s93","id":"h1-s93","source":"Een vreemde wereld! Men woont zoo iets by, als men zoo'n twintig jaren de beurs bezoekt."}]},{"lemma":"zo-even","count":17,"glosses":["just now","just","just before"],"forms":["zoo-even","zooeven"],"morphology":["adverb","adverb, historical spelling"],"note":"Zoo-even is the nineteenth-century spelling of modern zo-even.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s89","id":"h6-s89","source":"Duclari nam zyn weitasch, haalde daaruit een paar boschduiven, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte? --En, ging hy voort, dit is zeer sterk, Verbrugge!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s108","id":"h6-s108","source":"Er scheen een stryd van hoffelykheid gevoerd te worden. Men vernam de woorden: \"als 't u belieft, mevrouw!\" en \"resident!\" Hoe dit zy, eindelyk stapte er een heer uit, die in houding en voorkomen wel iets vertoonde dat denken deed aan de Sauriers waarvan ik zoo-even gesproken heb."}]},{"lemma":"zoal","count":1,"glosses":["among other things"],"forms":["zoo-al"],"morphology":["adverb"],"note":"Zoo-al is the older spelling of zoal, here indicating a selection rather than an exhaustive account.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s1","id":"h9-s1","source":"Duclari, die aan Verbrugge kwam vragen of hy al dan niet dacht thuis te zyn voor 't middagmaal, werd meegenoodigd aan-tafel, en wanneer de lezer gesteld is op wat afwisseling in myn vertelling, wordt hy naar 't volgend hoofdstuk verwezen, waarin ik meedeel wat er zoo-al gesproken werd by dat maal."}]},{"lemma":"zoals","count":59,"glosses":["as","like","such as","just as"],"forms":["zooals"],"morphology":["subordinating conjunction","subordinating conjunction, historical spelling","comparative conjunction","subordinating conjunction, archaic spelling","conjunction","relative adverb"],"note":"Old spelling of modern zoals.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s99","id":"h2-s99","source":"Ik kan myn lieve vrouw niet alles geven wat tot veraangenaming des levens noodig is, en ook de opvoeding myner kinderen is, uit een geldelyk oog, niet zooals ik wenschen zou. Veraangenaming des levens?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s108","id":"h2-s108","source":"Het publiek kent my niet, en de uitgevers beoordeelen de werken meer naar den gevestigden naam van den schryver, dan naar den inhoud. Juist zooals wy de koffi naar de renommee van de merken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s68","id":"h3-s68","source":"Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal \"uitwendig wist\" zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou --althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen--en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon."}]},{"lemma":"zodanig","count":38,"glosses":["such","such a","such an","Such a","just such a","so"],"forms":["zoodanige","zoodanig","Zoodanig","zoodanigen"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","adjective, uninflected","demonstrative adjective, neuter singular","adjective, attributive, inflected","adjective, attributive","determiner","demonstrative adjective, substantivized","adjective, attributive, archaically inflected","determiner, neuter singular","adjective, attributive, genitive feminine singular, archaic inflection","adjective, attributive inflection, masculine singular, oblique","demonstrative adjective, uninflected","adverb","adjective, neuter singular","demonstrative adjective, inflected","demonstrative adjective, attributive","demonstrative pronoun"],"note":"Zoodanig is the older spelling of modern zodanig; als zodanig means “as such.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s68","id":"h5-s68","source":"Zoodanig Regent, hoewel zyn verhouding tot het bestuur en zyn werkkring geheel die is van een bezoldigd beambte, behoort altyd tot den hoogen adel des lands, en dikwyls tot de familie der vorsten die vroeger in dat landschap of in de nabuurschap onafhankelyk geregeerd hebben."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s79","id":"h5-s79","source":"Een baron beschouwde zich als baron \"door de genade Gods.\" De graven vertegenwoordigden den Keizer, en voerden als zoodanig diens banier, d.i. den Standaard van het Ryk. Een baron bracht volk op de been onder zyn eigen vaan, als baanderheer."}]},{"lemma":"zodat","count":15,"glosses":["so that","So that","so"],"forms":["zoodat","Zoodat"],"morphology":["subordinating conjunction"],"note":"Zoodat is the older spelling of zodat.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s82","id":"h1-s82","source":"Als myn zaken goed gaan--en dit doen ze--als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker ... als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag ... als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga ... zie, dan ben ik heel tevreden. Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s79","id":"h2-s79","source":"Maar ik bedacht gedurig dat hy niet wist hoe laat het was, en bespeurde bovendien dat zyn jasje tot aan de kin was dichtgeknoopt--dat een zeer slecht merk is--zoodat ik den toon van ons onderhoud wat flauw blyven liet. Hy verhaalde my dat hy in Indie was geweest, dat hy getrouwd was, dat hy kinderen had."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s268","id":"h8-s268","source":"\"15° Dat vele personen van de familien en bedienden der inlandsche hoofden op de uitbetalingstaten voorkomen, die inderdaad geen deel nemen in de kultuur, zoodat de voordeelen hiervan hun ten-deel vallen, ten préjudice van de werkelijke deelhebbers."}]},{"lemma":"zodra","count":27,"glosses":["as soon as","As soon as","once"],"forms":["zoodra","Zoodra"],"morphology":["subordinating conjunction"],"note":"Historical spelling of zodra.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s43","id":"h5-s43","source":"Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s76","id":"h5-s76","source":"Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s106","id":"h6-s106","source":"Men heeft dan meer kans om recht te zien en recht te loopen, zoodra men weer vasten grond onder de voeten krygt."}]},{"lemma":"zoek","count":1,"glosses":["missing"],"forms":["zoek"],"morphology":["adjective, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s119","id":"h12-s119","source":"--Ik reklameer, riep Verbrugge--neen, mevrouw, niet tegen uwe nabyheid aan de nul!--neen, maar er zyn ambtenaren gesuspendeerd, er is een kind zoek, een generaal in staat van beschuldiging ... ik vraag: la pièce!"}]},{"lemma":"zoeken","count":63,"glosses":["sought","seek","seeks","search","look for","searched","seeking","courts","looked","am looking for","searching","looks for","looking","search out","am searching","felt about","was seeking","was looking for","seek out"],"forms":["zoeken","zocht","zoekt","gezocht","zoek","zochten","zoekend"],"morphology":["verb, present, singular","verb, infinitive","verb, past, singular","verb, past participle","verb, past, third person singular","verb, present, plural","verb, past, plural","verb, present, third person singular","verbal noun, infinitive form","verb, past, third-person singular","verb, participle","verb, present participle","verb, infinitive used as noun","verb, present, second-person singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s10","id":"h1-s10","source":"En gewoonlyk, wanneer ik de oorzaken naging, kwam het me voor, dat die moesten gezocht worden in de verkeerde richting die aan de meesten gegeven was in hun jeugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s9","id":"h2-s9","source":"Gister-avend nog was de boekhouder na elven op 't kantoor, om zyn bril te zoeken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s27","id":"h2-s27","source":"Anders had ik de zaak daarby gelaten. Maar op-eens schoot my de gedachte in, dat hy misschien reiziger was van een duitsch huis, die een solieden makelaar zocht."}]},{"lemma":"zoen","count":2,"glosses":["kiss","atonement"],"forms":["zoen"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Here zoen has the older sense “reconciliation” or “atonement,” not “kiss.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s51","id":"h9-s51","source":"Ik heb je altyd het goede voorgehouden, en toch wyk je van den rechten weg af. Je bent pedant en lastig, en maakt verzen, en je hebt Betsy Rosemeyer een zoen gegeven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s196","id":"h11-s196","source":"En menig offer werd gebracht Ten zoen voor d'Oceaan!"}]},{"lemma":"zoenen","count":1,"glosses":["kiss"],"forms":["zoenen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s52","id":"h9-s52","source":"De vreeze des Heeren is 't beginsel van alle wysheid, je moet dus de Rosemeyers niet zoenen, en niet zoo pedant wezen. Zedeloosheid brengt ten verderve, jongen."}]},{"lemma":"zoet","count":3,"glosses":["sweetness","sweet","sweeter"],"forms":["zoets","zoete","zoeter"],"morphology":["substantivized adjective, neuter singular, partitive form","adjective","adjective, comparative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s51","id":"h3-s51","source":"Moeder! wil het niet gelooven, By den hemel die my ziet, Moeder! wil het niet gelooven, Neen, uw kind vergat u niet! 'k Ben hier vèr van wat het leven Ginds ons zoets en schoons kan geven En 't genot van de eerste jeugd, Vaak geroemd en hoog geprezen, Kan wel hier myn deel niet wezen: 't Eenzaam harte kent geen vreugd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s148","id":"h4-s148","source":"Ik klom zoo hoog als gezegd was, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen: strakjes komt vader, die zoete papa. Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame--ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s74","id":"h8-s74","source":"Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij..."}]},{"lemma":"zoetvloeiend","count":1,"glosses":["mellifluous quality"],"forms":["zoetvloeiende"],"morphology":["nominalized adjective, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s11","id":"h8-s11","source":"Zyn aanspraak tot de Lebaksche hoofden was natuurlyk in 't maleisch, en ontleende hieraan een eigenaardigheid temeer, daar de eenvoudigheid der oostersche talen aan veel uitdrukkingen een kracht verleent, die in ònze idiomen door litterarische gekunsteldheid is verloren gegaan, terwyl aan den anderen kant het zoetvloeiende van 't maleisch moeielyk in eenige andere taal is weertegeven."}]},{"lemma":"zog","count":1,"glosses":["milk"],"forms":["zog"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s120","id":"h8-s120","source":"Er was tevredenheid op zyn gelaat, maar geen zog in de borsten der moeders die zoogden.\""}]},{"lemma":"zogen","count":2,"glosses":["suckled"],"forms":["zoogden","zoogde"],"morphology":["verb, past, third person plural","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s120","id":"h8-s120","source":"Er was tevredenheid op zyn gelaat, maar geen zog in de borsten der moeders die zoogden.\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s261","id":"h17-s261","source":"... toen was Adinda's moeder gestorven van verdriet. En haar jongste zusje was gestorven omdat het geen moeder had die 't zoogde."}]},{"lemma":"zogenaamd","count":4,"glosses":["so-called"],"forms":["zoogenaamde","zoogenaamd","zoogenaamden"],"morphology":["adjective, attributive, uninflected","adjective, inflected","adjective, attributive, masculine singular, archaic","adjective, attributive, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s133","id":"h13-s134","source":"We vernamen reeds dat die dame een zoogenaamd \"inlandsch kind\" was, die geen andere dan de maleische taal sprak."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s30","id":"h16-s30","source":"Het is gemakkelyker de bevolking diets te maken dat de Regeering behoefte heeft aan haren arbeid zonder dien te willen betalen, dan dat ze haar buffels eischen zou om-niet. En al durfde de vreesachtige Javaan nasporen of de zoogenaamde heeredienst dien men van hem vordert, overeenstemt met de bepalingen daaromtrent, dan nog zou hem dit onmogelyk wezen daar de een niet weet van den ander, en hy dus niet berekenen kan of 't vastgesteld getal personen tien-ja vyftigvoud overschreden is?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s35","id":"h16-s35","source":"De westelyke residentien Bantam, Batavia, Preanger, Krawang, en een gedeelte van Cheribon--tezamen genomen: Soendahlanden genaamd--worden geacht niet tot eigenlyk Java te behooren, en om nu niet van de over zee gekomen vreemdelingen in die gewesten te spreken, de oorspronkelyke bevolking is inderdaad een geheel andere dan op midden-Java en in den zoogenaamden Oosthoek."}]},{"lemma":"zoiets","count":35,"glosses":["such a thing","something like that","anything like that","Such a thing","anything like it","some such thing","that sort of thing","something of this sort","such matters","some such"],"forms":["zoo-iets","Zoo-iets","zóó-iets","Zóó-iets"],"morphology":["indefinite pronoun","indefinite pronoun, neuter singular","indefinite pronoun, singular","indefinite pronoun, neuter, historical spelling","pronoun, singular","indefinite pronoun, neuter, singular"],"note":"Historical spelling of modern “zoiets.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s7","id":"h1-s7","source":"Ik heb dan ook altyd opgemerkt dat menschen die zich met zoo-iets inlaten, gewoonlyk slecht wegkomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s65","id":"h1-s65","source":"O, o, o! Ik ben sedert zeventien jaren makelaar in koffi--Lauriergracht, N° 37--en heb dus al zoo-iets bygewoond, maar het stuit my altyd vreeselyk, als ik de goede lieve waarheid zóó zie verdraaien."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s56","id":"h2-s56","source":"Ik ben man en vader, en houd ieder die het gevaar zoekt, voor een gek, wat ook in de Schrift staat. Het is my inderdaad aangenaam optemerken hoe ik my in myn denkbeelden over gevaar en zulke dingen, gelyk ben gebleven, daar ik thans over zoo-iets nog juist dezelfde meening koester, als dien avend toen ik daar by de kraam van den Griek stond, met de twaalf stuivers die we saamgelegd hadden, in de hand."}]},{"lemma":"zolang","count":7,"glosses":["so long","so long as","So long as","while","as long as"],"forms":["zoolang","Zoolang"],"morphology":["subordinating conjunction","adverb","subordinating conjunction, archaic spelling"],"note":"Historical spelling of modern Dutch zolang.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s4","id":"h6-s4","source":"Traag zoolang er niets te doen viel, en ver van de beredderingzucht die in Europa voor yver geldt, maar yverig waar bezigheid noodig was ... eenvoudig maar hartelyk voor wie tot zyn omgeving behoorden ... mededeelzaam, hulpvaardig en gastvry ... welgemanierd zonder styfheid ... vatbaar voor goede indrukken ... eerlyk en oprecht, zonder evenwel lust te voelen de martelaar van deze hoedanigheden te worden ... in 't kort, hy was een man die, zooals men 't noemt, overal op zyn plaats zou wezen, zonder dat men echter op 't denkbeeld komen zou de eeuw naar hem te noemen, wat hy dan ook niet begeerde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s296","id":"h8-s296","source":"En u, Verbrugge, stel ik voor, gezamenlyk stipt onzen plicht te doen. Zoolang 't kàn, met zachtheid, maar als 't moet, zonder vrees!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s153","id":"h12-s153","source":"--En hoe hebt ge u zoolang in 't leven gehouden?"}]},{"lemma":"zolder","count":1,"glosses":["attic"],"forms":["zolder"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s102","id":"h3-s102","source":"Over het verband tusschen de romans van AUGUST LAFONTAINE en de tering. (Dit wil ik eens lezen, omdat er van dien Lafontaine boeken op zolder liggen."}]},{"lemma":"zomer","count":2,"glosses":["summer"],"forms":["zomer"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s172","id":"h16-s172","source":"Hy had zelfs zyn sjaal niet meer om, en zag er uit alsof 't zomer was."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s150","id":"h18-s151","source":"Nu was 't nog wel wat te guur om de buitenplaats te bezien, die prachtig moet wezen in den zomer, maar in 't huis zelf verlangde men naar niets meer, want er was vol-op van alles wat vermaak geeft: een billardzaal, een bibliotheekzaal, een overdekte yzeren glasgalery als broeikast, en de kakatoea zat op een kruk van zilver."}]},{"lemma":"zon","count":27,"glosses":["sun"],"forms":["zon"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, common gender singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s70","id":"h5-s70","source":"Er is niets nieuws onder de zon."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s102","id":"h7-s102","source":"Dat de Europeaan, die in zulke verhouding aan den winnenden kant is, zich in dit kunstmatig overwicht zeer gemakkelyk schikt, spreekt vanzelf. Maar dikwyls is 't koddig, iemand die zyn beschaving en taal grootendeels opdeed in de rotterdamsche Zandstraat, den liplap te hooren uitlachen omdat deze een glas water en 't gouvernement, mannelyk-, of zon en maan onzydig maakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s50","id":"h8-s50","source":"Waar Allah waterstroomen zendt, die de akkers wegnemen ... waar Hy den grond hard maakt als dorre steen ... waar Hy Zyn zon doet gloeien ter verschroejing ... waar Hy oorlog zendt, die de velden omkeert ... waar Hy slaat met ziekten die de handen slap maken, of met droogte die de aren doodt ... daar, Hoofden van Lebak, buigen wy deemoedig het hoofd, en zeggen: \"Hy wil het zoo!\""}]},{"lemma":"zondaar","count":1,"glosses":["sinner"],"forms":["zondaar"],"morphology":["noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s93","id":"h9-s93","source":"Hy wil niet dat de zondaar verloren ga, maar dat hy zalig worde met de genade, in Christus, door het geloof!"}]},{"lemma":"zondag","count":2,"glosses":["on Sundays","Sunday"],"forms":["Zondags","zondag"],"morphology":["adverb","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s44","id":"h1-s44","source":"Alleen Zondags zou ik iets meer geven, omdat ik dan myn kantilje ketting draag, en een anderen rok."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s144","id":"h18-s145","source":"Ten-eerste hecht ik er aan, dat ge zoudt weten, waarom ik niet protesteer tegen de zotternyen die Stern den laatsten zondag zeker weer heeft uitgekraamd.--Wat is dat voor een vertelling, van iemand die wat hooren zou als hy dood was?"}]},{"lemma":"zondag + en","count":1,"glosses":["Sundays and"],"forms":["zon-en"],"morphology":["truncated plural noun plus conjunction"],"note":"Zon- abbreviates zondagen before the shared ending in zon- en feestdagen.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s88","id":"h4-s88","source":"Ik rekende uit, dat vyftien stuivers daags--ik denk dat de zon-en feestdagen niet meetellen, anders had hy een maand of jaargeld genoemd--tweehonderd vyf-en-twintig gulden 's jaars uitmaken."}]},{"lemma":"zondags","count":1,"glosses":["On Sundays"],"forms":["Zondags"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s175","id":"h16-s175","source":"Zondags geef ik tweemaal: eens voor de armen, en eens voor de kerk."}]},{"lemma":"zondagskerk","count":1,"glosses":["Sunday church"],"forms":["zondagskerk"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s299","id":"h17-s299","source":"En waarschynlyk stegen er in zondagskerk of bidstond uit de harten der vromen dankgebeden ten-hemel, by 't vernemen dat \"de Heer der heirscharen\" weer had meegestreden onder de banier van Nederland ..."}]},{"lemma":"zonde","count":2,"glosses":["sin","a sin"],"forms":["zonde"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":"Zonde doen is an older expression meaning “to commit a sin.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s204","id":"h11-s204","source":"Volgt er niet de legende van de eerste zonde, die 't eiland zinken deed waardoor vroeger de reede van Natal werd beschermd? De geschiedenis van Djiwa met de twee broeders?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s173","id":"h16-s173","source":"Toch schynt hy nog een soort van trots te bezitten, want hy gaf iets aan een arme vrouw, die op de sluis zat--Frits zegt: brug, maar wat van steen is zonder een wip, noem ik sluis--en wie zelf zoo weinig heeft, doet zonde als hy nog weggeeft aan een ander."}]},{"lemma":"zonder","count":148,"glosses":["without","Without"],"forms":["zonder","Zonder","zònder"],"morphology":["preposition","subordinating conjunction","subordinating preposition","preposition used as conjunction","preposition in conjunction zonder dat"],"note":"The grave accent adds emphasis; the modern spelling is zonder.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s49","id":"h2-s49","source":"Ze verkochten allerlei reukgoed. Ik was juist oud genoeg om het meisje mooi te vinden, zonder evenwel den moed te hebben haar aantespreken."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s87","id":"h2-s87","source":"Maar als men zoo'n twintig jaren de beurs heeft bezocht ... en iemand wil u iets vragen, zonder te weten hoe laat het is ... Ik maakte myn knoop los, groette heel beleefd--want beleefd ben ik altyd --en ging de Kapelsteeg in, wat ik anders nooit doe, omdat het niet fatsoenlyk is, en fatsoen gaat my boven alles."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s100","id":"h2-s100","source":"Opvoeding van de kinderen? Meent ge dat hy voor zyn vrouw een loge in de Opera huren wilde, en zyn kinderen op een instituut doen te Genève? 't Was najaar, en vry koud ... welnu, hy woonde op een vliering, zonder vuur."}]},{"lemma":"zonderling","count":7,"glosses":["strange","odd","strangely","peculiar","singular"],"forms":["zonderling","zonderlings","Zonderling"],"morphology":["adjective, predicative","adjective used adverbially","adjective","nominalized adjective, neuter singular, partitive genitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s35","id":"h2-s35","source":"Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s105","id":"h4-s105","source":"En--zonderling toch, hoe de gedachten onder 't schryven in iemand opkomen --myn boek gaat ook de molenaars aan, en de dominees, en hen die Holloway- pillen verkoopen, en de likeurstokers, en de pannenbakkers, en de menschen die van staatsschuld leven, en de pompenmakers, en de touwslagers, en de wevers, en de slachters, en de klerken op een makelaarskantoor, en de aandeelhouders van de Nederlandsche Handelmaatschappy, en eigenlyk, wel beschouwd, alle anderen ook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s158","id":"h7-s158","source":"Dit was dan weer een van de vele boutades, die zyn omgeving deden zeggen dat \"die Havelaar toch een zonderling mensch was, en ik beweer het tegendeel niet. Maar als men de moeite nam zyn ongewone wyze van spreken te vertalen, zou men in die vreemde vraag over het toilet van een meisje, wellicht den tekst gevonden hebben voor een verhandeling over de kuisheid van den geest, die schuw is voor de blikken van den lompen voorbyganger, en zich terugtrekt in een hulsel van maagdelyke schroomvalligheid."}]},{"lemma":"zondigen","count":4,"glosses":["sin","sinning","sinned","sins"],"forms":["zondig","zondigen","zondigden","zondigt"],"morphology":["verb, imperative, singular","verb, infinitive used as noun","verb, past, plural","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s168","id":"h7-s168","source":"Zy kon het niet afkeuren dat hy 't meisje tot haar bracht, dat 'savends op de straat hem had aangesproken ... dat hy haar te eten gaf en herbergde, en 't àl te goedkoop \"ga heen, en zondig niet meer!\" niet uitsprak, voor hy haar dat \"niet zondigen\" had mogelyk gemaakt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s83","id":"h13-s84","source":"Wie nu al dat daarnaast gelegde als overtollig meent te kunnen verwerpen, verliest geheel uit het oog dat men dan, om effekt te-weeg te brengen, zou moeten overgaan tot de school die sedert 1830 zoolang in Frankryk gebloeid heeft, schoon ik ter-eere van dat land zeggen moet dat de schryvers die in dit opzicht het meest zondigden tegen den goeden smaak, juist in 't buitenland, en niet in Frankryk zelf, den grootsten opgang maakten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s97","id":"h13-s98","source":"Ge veracht de pogingen der grove letterkunde die met zoo ruwe wapenen op uw gevoel meent te moeten instormen, maar ... als de schryver in 't ander uiterste vervalt, als hy zondigt door te veel afwyking van de hoofdzaak, door te veel penseel-gemanierdheid, dan is uw toorn nog sterker, en te-recht. Want dan heeft hy u verveeld, en dit is onvergeeflyk."}]},{"lemma":"zonnehitte","count":1,"glosses":["sun heat"],"forms":["zonnehitte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s135","id":"h14-s135","source":"Had niet die arme vrouw maanden doorgebracht aan-boord van een Arabisch vaartuig, zonder andere legerstede dan 't scheepsdek zonder andere beschutting tegen zonnehitte en westmoessonsbuien, dan een tafeltje tusschen welks pooten ze zich moest vastklemmen?"}]},{"lemma":"zonnestelsel","count":4,"glosses":["solar system","solar systems"],"forms":["zonnestelsel","zonnestelsels"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s92","id":"h3-s92","source":"Over de Civiele Rechtsvordering, in zaken van koophandel. Over SIRIUS als middelpunt van een zonnestelsel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s143","id":"h6-s143","source":"Dichter in den hoogsten zin van 't woord, droomde hy zich zonnestelsels by een vonk, bevolkte die met schepsels van zyn maaksel, voelde zich heer van een wereld die hyzelf had in 't leven geroepen ... en kon toch zeer goed terstond daarop zonder de minste droomery een gesprek voeren over den prys van de ryst, de regels der taal, of de oekonomische voordeelen eener egyptische hoenderbroeiery."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s171","id":"h11-s171","source":"Ik vond onder anderen dat het niet te-pas kwam my pepertuinen te laten inspekteeren, en dat ik lang had moeten aangesteld zyn tot gouverneur van een zonnestelsel."}]},{"lemma":"zonnestraal","count":1,"glosses":["sunbeams"],"forms":["zonnestralen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s49","id":"h8-s49","source":"Noch zyn er zonnestralen, heeter dan noodig is om het graan te doen rypen dat u en uw kinderen voeden moet, noch banjirs die u doen jammeren: \"wys my de plaats waar ik gezaaid heb!\""}]},{"lemma":"zoogenaamd","count":1,"glosses":["so-called"],"forms":["zoogenaamde"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s32","id":"h4-s32","source":"Over den afkeer der Maleiers van den Javaan. Over de onwaarde van het onderwys op de zoogenaamde hoogescholen."}]},{"lemma":"zoon","count":11,"glosses":["son","sons"],"forms":["zoon","zoons","zonen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, genitive singular","noun, plural","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s16","id":"h2-s16","source":"...dat ik de eer had gehad van den heer Saffeler te vernemen --Saffeler reist voor Stern--dat de geachte chef der firma, de heer Ludwig Stern, een zoon had, den heer Ernest Stern, die ter volmaking zyner kommercieele kennis, eenigen tyd in een hollandsch huis wenschte geëmploieerd te zyn. Dat ik met het oog op ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s34","id":"h3-s34","source":"Maar toch, moeder, wat me griefde, Wat me vreugd gaf of verdriet, Moeder, twyfel aan de liefde, Aan het hart uws zoons toch niet!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s83","id":"h5-s83","source":"De personen die met het bestuur van zoodanig graafschap belast waren, trachtten natuurlyk van den Keizer te verkrygen dat hun zoons, of, by-gebreke daarvan, andere bloedverwanten, hen in hun betrekking zouden opvolgen."}]},{"lemma":"zoölogisch","count":1,"glosses":["zoological"],"forms":["zoölogische"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s97","id":"h6-s97","source":"Het zou moeielyk geweest zyn te raden wat er zich al zoo in dien wagen bevond, voor Dongso, geholpen door de loopers en een tal van bedienden die tot het gevolg van den Regent behoorden, al de riemen en knoopsels hadden losgemaakt, die het voertuig hielden ingesloten met een zwart lederen foedraal dat aan de diskretie herinnerde, waarmee in vroeger jaren leeuwen en tygers de stad inkwamen, toen de zoölogische tuinen nog reizende dierenspellen waren."}]},{"lemma":"zorg","count":18,"glosses":["care","cares","concern","anxiety"],"forms":["zorg","zorgen","Zorgen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, plural","noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s32","id":"h3-s32","source":"Moeder, 'k ben wel ver van 't land Waar me 't leven werd geschonken, Waar myn eerste tranen blonken, Waar ik opwies aan uw hand... Waar uw moedertrouw der ziel Van den knaap haar zorgen wydde, En hem liefdryk stond ter-zyde, En hem ophief als hy viel..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s40","id":"h3-s40","source":"Heel myn leven Scheen my door die liefde schoon. 'k Zag in haar een eerekroon, Als een eindloon van myn streven, My door God ten doel gegeven. Zalig door den reinen schat Die Zyn zorg my toegewogen, Die Zyn gunst geschonken had, Dankte ik met een traan in de oogen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s42","id":"h3-s42","source":"En 't gemoed dat opgetogen, Dankend opsteeg tot den Hoogen, Dankte en bad voor haar alleen! Zorgen baarde my die liefde, Onrust kwelde my het hart, En ondraaglyk was de smart Die my 't week gemoed doorgriefde. 'k Heb slechts angst en leed gegaard, Waar ik 't hoogst genot verwachtte, En voor 't heil waarnaar ik trachtte, Was me gif en wee bewaard..."}]},{"lemma":"zorg dragen","count":2,"glosses":["see to it","to see to it"],"forms":["zorgtedragen"],"morphology":["verb, infinitive","verb, infinitive phrase with fused te"],"note":"Historically written together here; modern Dutch writes 'zorg te dragen'.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s39","id":"h9-s39","source":"Niet omdat hy gelyk heeft, maar omdat ik aan de firma Last & Co verplicht ben zorgtedragen dat de oude Stern niet vervalle in Busselinck & Waterman, die hem slecht zouden bedienen omdat het knoeiers zyn. By u, lezer, stort ik myn hart uit, en opdat ge na het lezen van Stern's geschryf--heb ge 't werkelyk gelezen?--uwen toorn niet zoudt uitstorten over een onschuldig hoofd want ik vraag u, wie zal een makelaar nemen, die hem voor menscheneter uitscheldt?--hecht ik er aan, dat ge overtuigd zyt van myn onschuld."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s85","id":"h18-s85","source":"1° den Regent van Lebak voornoemd, met den meesten spoed naar Serang optezenden, en zorgtedragen dat hy noch voor zyn vertrek, noch gedurende de reize in de gelegenheid zy, door omkooping of op andere wyze te influenceeren op de getuigenissen die ik zal moeten inwinnen;"}]},{"lemma":"zorgeloosheid","count":1,"glosses":["carelessness"],"forms":["zorgeloosheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s180","id":"h7-s180","source":"Maar nog een reden van geheel anderen aard verontschuldigde hare en zyne schynbare zorgeloosheid."}]},{"lemma":"zorgen","count":7,"glosses":["see to it","care","take care","took care"],"forms":["zorgen","zorg","zorgde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, present, first-person singular","verb, imperative, singular","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s20","id":"h2-s20","source":"Maar ik voegde er by: Dat, indien de heer Ernest Stern het verblyf ten onzen huize --Lauriergracht N° 37--wilde voor lief nemen, myn vrouw zich bereid verklaarde als een moeder voor hem te zorgen, en dat zyn linnengoed in huis zou versteld worden."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s71","id":"h4-s71","source":"Als eerlyk man ben ik tegenover de firma--Last & Co, sedert de Meyers er uit zyn--verplicht te zorgen dat ieder zyn werk doe, en ik mag niet uit verkeerd begrepen medelyden of overgevoeligheid, het geld van de firma wegwerpen. Zóó is myn principe."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s129","id":"h9-s129","source":"In myn huis zal de Heere gediend worden, daarvoor zal ik zorgen. En dit met te meer yver, omdat ik hoe langer hoe meer inzie hoe wys alles geregeld is, hoe liefderyk de wegen zyn waarlangs wij worden geleid aan Gods hand, en hoe Hy ons behouden wil voor het eeuwige en voor het tydelyke leven, want die grond te Lebak kan zeer goed geschikt worden gemaakt voor de koffikultuur."}]},{"lemma":"zorgvuldig","count":1,"glosses":["carefully"],"forms":["zorgvuldig"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s98","id":"h6-s98","source":"Leeuwen of tygers nu waren er in den wagen niet. Men had alles maar zoo zorgvuldig gesloten omdat het westmoesson was, en men dus op regen moest bedacht zyn."}]},{"lemma":"Zoroaster","count":1,"glosses":["Zoroaster"],"forms":["ZOROASTER"],"morphology":["proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s2","id":"h4-s2","source":"Over de wetten van SOLON, LYKURGUS, ZOROASTER en CONFUCIUS."}]},{"lemma":"zot","count":5,"glosses":["foolish","thoroughly silly","absurd","silly"],"forms":["zotte","zotten","allerzotste","zot"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","adjective, superlative, inflected","adjective, attributive, uninflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s101","id":"h2-s101","source":"Toen ik dien brief ontving, wist ik dit niet, maar later ben ik by hem geweest, en thans nog ben ik verstoord over den zotten toon van zyn geschryf."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s117","id":"h6-s117","source":"Ik heb een allerzotste vaudeville zien \"réusseeren\" omdat daarin iemand voorkwam, die gedurig zeide: \"myn naam is Meyer.\" My komen zulke geestigheden wat goedkoop voor, en, om de waarheid te zeggen, ik ben boos op u als ge zoo-iets grappig vindt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s107","id":"h7-s107","source":"Ik begryp hoe Willem van Guillaume komt, en moet erkennen dat ik, vooral in de Molukken, zeer dikwyls \"liplappen\" heb leeren kennen, die me deden verbaasd staan over den omvang hunner kennis, en die my op 't denkbeeld brachten dat wy Europeanen, hoeveel hulpmiddelen ons ook ten-dienste stonden, dikwyls--en niet vergelykender-wyze alleen--verre ten-achteren staan by de arme pariah's die van de wieg af hadden te stryden met kunstmatig-onbillyke terugzetting en 't zot vooroordeel tegen hun kleur."}]},{"lemma":"zotheid","count":1,"glosses":["follies"],"forms":["zotheden"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s181","id":"h16-s181","source":"Dat jonge meisjes zoo-iets aardig vinden, kan ik wel begrypen, maar 't is my onverklaarbaar dat mannen van jaren zulke zotheden zonder walg aanhooren."}]},{"lemma":"zotternij","count":3,"glosses":["folly","absurdities"],"forms":["zotterny","zotternyen"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, plural"],"note":"Zotterny is the nineteenth-century spelling of modern zotternij.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s94","id":"h13-s95","source":"Ja, zóó gaat de kunst-akeligheid over in zotterny ... wat ik in 't voorbygaan bewyzen wilde."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s109","id":"h14-s109","source":"Een niet beantwoorde groet, een schimpscheut op de \"zotterny van iemand die 't wil opnemen tegen den generaal\" een toespeling op myn armoede, op myn hongerlyden, op 't slechte voedsel dat er scheen te liggen in zedelyke onafhankelykheid ... dit alles, begrypt ge, maakte my bitter. Velen, vooral onder de officieren, wisten dat de generaal niet ongaarne zag dat er geduelleerd werd, en vooral met iemand die zoo in ongenade was als ik."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s144","id":"h18-s145","source":"Ten-eerste hecht ik er aan, dat ge zoudt weten, waarom ik niet protesteer tegen de zotternyen die Stern den laatsten zondag zeker weer heeft uitgekraamd.--Wat is dat voor een vertelling, van iemand die wat hooren zou als hy dood was?"}]},{"lemma":"zout","count":7,"glosses":["salt"],"forms":["zout"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s2","id":"h11-s2","source":"Lieve meid, doe nooit plantenzuur by vruchten! Komkommers met zout, ananas met zout, pompelmoes met zout, al wat uit den grond komt, met zout."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s126","id":"h14-s126","source":"Na lang wachten waren de meubels van Batavia aangekomen, en waren ketimon's in zout gelegd, en als Max aan-tafel iets verhaalde, geschiedde dit in 't vervolg niet meer uit gebrek aan eieren voor de omelet, hoewel toch altyd de levenswys van 't klein gezin duidelyke blyken droeg dat de voorgenomen spaarzaamheid zeer werd in acht genomen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s159","id":"h14-s159","source":"De vertelling over zekeren koning die niet wilde dat men de betaling verzuimde van één korrel zout die hy by zyn eenvoudig maal gebruikt had, toen hy aan 't hoofd zyns legers het land doortrok--omdat, naar hy zeide, dit het begin was van een onrecht dat ten-laatste zyn geheel ryk zou vernietigen--hy moge dan Timoerleng, Noereddien of Djengis-Khan geheeten hebben, zeker is òf die fabel, òf als 't geen fabel is, het voorval zelf, van aziatischen oorsprong. En even als 't aanschouwen van zeedyken aan de mogelykheid van hoog water doet gelooven, mag men aannemen dat er neiging bestaat tot zulke misbruiken in een land waar zulke lessen worden gegeven."}]},{"lemma":"zoutmonopolie","count":1,"glosses":["salt monopoly"],"forms":["zoutmonopolie"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s50","id":"h4-s50","source":"Over het zoutmonopolie op Java. Over de wormen in den sagopalm. (Die worden, zegt hy, gegeten ... bah!)"}]},{"lemma":"zoveel","count":72,"glosses":["so much","so many","as much","as much as","so-and-so","as far as","enough","something","as many"],"forms":["zooveel","zóóveel","zoveel","Zooveel","zoovelen","zoovele","zoovéél"],"morphology":["quantifying determiner","indefinite quantifier","indefinite pronoun","indefinite numeral","adverb","degree adverb","indefinite determiner","quantifier","determiner","indefinite pronoun, historical spelling","indefinite pronoun, neuter, singular","indefinite pronoun, plural","adverb of degree","indefinite quantifying determiner","quantifying pronoun","adverb of quantity","quantifying adverb","adverbial quantifier","indefinite quantifier, plural"],"note":"Historical spelling of zoveel.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s78","id":"h1-s78","source":"Ik kan hem niet helpen--want we hebben jong volk noodig, omdat er zooveel by ons omgaat--maar al kon ik, waar bleef zyn verdienste, als hy nu op zyn ouden dag een gemakkelyk leven leiden kon?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s38","id":"h2-s38","source":"En hoe gaat het U? Ik vertelde dat we met ons dertienen op 't kantoor waren, en dat er zooveel by ons omging."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s44","id":"h2-s44","source":"Daar hebben wy het Mauritshuis gezien, en flanel gekocht in de Veenestraat. Dit is het eenige uitstapje dat de zaken my ooit hebben veroorloofd, omdat er zooveel by ons omgaat."}]},{"lemma":"zoveeljarig","count":1,"glosses":["so many years long"],"forms":["zóóveeljarig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s50","id":"h16-s50","source":"En zonder te spreken van hen \"die zulke hooge betrekkingen in Indie vervulden\" het is inderdaad vreemd hoe men meermalen waarde toekent aan de meening van personen die volstrekt niets bezitten wat die toekenning rechtvaardigt dan de \"herinnering aan een zóóveeljarig verblyf in die gewesten.\" Dit is te meer zonderling omdat zy die gewicht hechten aan dusdanigen bewysgrond, toch niet gereedelyk alles zouden aannemen wat hun by-voorbeeld zou gezegd worden over de huishouding des nederlandschen staats, door ieder die aantoonde dat hy veertig of vyftig jaren in Nederland gewoond had."}]},{"lemma":"zovelen","count":2,"glosses":["so many"],"forms":["zoovelen"],"morphology":["indefinite pronoun, plural","pronoun, plural"],"note":"Historical spelling of modern “zovelen.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s82","id":"h8-s82","source":"\"Hoe, moesten de Hoofden denken, hy weet reeds dat er zoovelen onze Afdeeling verlieten, met bitterheid in 't hart? Reeds is hem bekend hoeveel huisgezinnen naar naburige landstreken verhuisden, om de armoede te ontwyken die hier heerscht?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s181","id":"h14-s181","source":"Wanneer men nu aanneemt, zooals men aannemen kan, dat een resident geen rechtstreeks voordeel heeft van afpersing en van willekeurig beschikken over de bevolking, doet zich de vraag op, wat dan zoovelen beweegt in tegenspraak met eed en plicht zulke misbruiken te laten bestaan, zonder daarvan aan de Regeering kennis te geven?"}]},{"lemma":"zover","count":5,"glosses":["so far","so far as"],"forms":["zóóver","zoo-ver","zoover"],"morphology":["adverb","subordinating conjunction"],"note":"Historical spelling and hyphenation of modern zover in voor zover.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s40","id":"h9-s40","source":"Ik kan toch dien Stern niet uit de firma van myn boek dringen, nu de zaken eenmaal zóóver zyn dat Louise Rosemeyer, als ze uit de kerk komt--de jongens schynen haar optewachten--vraagt of hy wat vroeg komen zal dien avend, om toch recht veel van Max en Tine voortelezen?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s100","id":"h11-s100","source":"De beul staat er volkomen zóó als hy werkelyk moet gestaan hebben, ja, ik wil zóóver gaan dat je den arm uitstrekt om den slag afteweren!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s120","id":"h13-s121","source":"Het is de grond die tot het huis behoort, voor zoo-ver die niet door dat huis bedekt is, zoodat in Indie de uitdrukking: \"tuin en erve\" zou doorgaan voor een pleonasmus. Er zyn daar geen of weinige huizen zonder zoodanig erf."}]},{"lemma":"zowel","count":1,"glosses":["Both"],"forms":["Zoowel"],"morphology":["correlative conjunction"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s77","id":"h9-s77","source":"Want ik houd me aan Jezus Christus, en dien gekruist, en dit zal elk fatsoenlyk lezer ook wel doen. Zoowel omdat ik uit Wawelaars redevoering myn meening heb geput omtrent het ongeoorloofde der intrekking van de koffikultuur te Lebak, waarop ik straks zal terugkomen, als omdat ik als eerlyk man niet wil, dat de lezer volstrekt niets ontvange voor zyn geld, zal ik hier eenige brokstukken uit de preek meedeelen, die al byzonder treffend waren."}]},{"lemma":"zozeer","count":4,"glosses":["so much","so strongly","so dearly"],"forms":["zoozeer"],"morphology":["adverb"],"note":"Historical spelling of modern Dutch “zozeer.”","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s11","id":"h14-s11","source":"Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s84","id":"h15-s84","source":"Ik had tot myn inschikkelykheid vele redenen, en onder anderen deze, dat ik 't onbillyk vond op-eenmaal iets van U te vorderen, wat vele anderen in uw plaats evenmin zouden presteeren, U te dwingen zoo op-eenmaal de routine van achterhoudendheid en menschenvrees vaarwel te zeggen, die niet zoozeer uw schuld is als wel die der leiding welke u te beurt viel."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s225","id":"h17-s225","source":"Reeds lang heeft de vlinder gekust Den kenari-bloesem die hy zoozeer bemint..."}]},{"lemma":"zóó","count":1,"glosses":["so"],"forms":["zóó"],"morphology":["adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s84","id":"h14-s84","source":"Deze meening deed my wel in verzet komen tegen valsheid, maar ik was daarover niet zóó verontwaardigd als ik zou geweest zyn indien ik geweten had dat het hier geenszins te doen was om een onschuldige te redden, maar dat deze valsheid de strekking had om ten-koste van de eer en 't welzyn myns voorgangers, de bewyzen te vernietigen die de politiek van den generaal in den weg stonden."}]},{"lemma":"zo’n","count":1,"glosses":["such a"],"forms":["zoo'n"],"morphology":["demonstrative determiner, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s231","id":"h11-s231","source":"\"Neen, ik vraag u of gy zoo'n reisjen aangenaam vindt?\" \"Als myn vader het verkiest.\" antwoordde zy."}]},{"lemma":"zu","count":4,"glosses":["too","to"],"forms":["zu","Zu"],"morphology":["degree adverb","infinitive marker"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s261","id":"h14-s261","source":"Der Nachtwind säuselt, und die Luft wird kühl, Zu kühl für dich vielleicht: dein Stirnchen glüht! Du hast den ganzen Tag so wild gespielt, Und bist wohl müde, komm, dein Tikar harret."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s262","id":"h14-s262","source":"--Ach, Mutter, lass mich noch 'nen Augenblick! Es is so sanft zu ruhen hier... und dort, Da drin auf meiner Matte, schlaf' ich gleich, Und weiss nicht einmal was ich träume!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s291","id":"h14-s291","source":"--Du darfst es, doch das Flieglein ist so zart, Du wirst gewiss es weh thun, und sobald Du 's mit den Fingern all zu roh berührst, Ist 's Thierchen krank, und stirbt, und glänzt nicht mehr."}]},{"lemma":"zucht","count":12,"glosses":["craving","sigh","eagerness","a craving","desire","urge","wish"],"forms":["zucht"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, masculine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s53","id":"h3-s53","source":"Laat het slechts myn tranen tuigen, Als zoo menig moed'loos uur Me in den boezem der Natuur, 't Hoofd zoo treurig neer doet buigen... Vaak, als my de moed ontzonk, Is de zucht me schier ontvloden: \"Vader! schenk me by de dooden, \"Wat het leven my niet schonk!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s55","id":"h3-s55","source":"Maar, bestervend op myn lippen, Steeg de beê niet tot den Heer... 'k Boog wel beî myn knieën neer, 'k Voelde wel een zucht me ontglippen, Maar het was: \"nog niet, o Heer! \"Geef my eerst myn moeder weer!\""},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s151","id":"h7-s151","source":"Hyzelf zag dit zwak in, beredeneerde met al 't gezond verstand dat hem gegeven was, hoe onrecht hy deed, iemand te ondersteunen, waar hyzelf meer aanspraak zou gehad hebben op zyn eigen hulp ... gevoelde dit onrecht nog levendiger, wanneer ook \"zyn Tine\" en Max, die hy beiden zoo lief had, te lyden hadden onder de gevolgen zyner vrygevigheid ... hy verweet zich zyn goedhartigheid als zwakte, als ydelheid, als zucht om voor een verkleeden prins doortegaan ... hy beloofde zich beterschap, en toch ... telkens als deze of gene zich aan hem wist voortedoen als 't slachtoffer van tegenspoed, vergat hy alles om te helpen."}]},{"lemma":"zuchten","count":8,"glosses":["sighed","sighs","groaned","groans"],"forms":["zuchtte","zucht"],"morphology":["verb, past, singular","verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s51","id":"h1-s51","source":"Ze praat, ze zucht, ze loopt naar 't venster, maar werken doet ze niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s84","id":"h2-s84","source":"Toen keek hy me heel gek aan, en zuchtte, en vatte opeens een knoop van myn jas ..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s89","id":"h6-s89","source":"Duclari nam zyn weitasch, haalde daaruit een paar boschduiven, en die vogels betastende als sprak hy over de jacht, deelde hy Verbrugge mede dat hy zoo-even in 't veld was nageloopen door een Javaan, die hem gevraagd had of hy niet iets doen kon tot verligting van den druk waaronder de bevolking zuchtte? --En, ging hy voort, dit is zeer sterk, Verbrugge!"}]},{"lemma":"Zuid-Bantam","count":2,"glosses":["South Bantam"],"forms":["Zuid-Bantam"],"morphology":["proper noun, common gender, singular","proper noun, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s122","id":"h7-s122","source":"De resident stond op, en las het besluit van den Gouverneur-generaal voor, waarby Max Havelaar was aangesteld tot adsistent-resident van de afdeeling Bantan-Kidoel of Zuid-Bantam, zooals Lebak door de inlanders genoemd wordt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s96","id":"h8-s96","source":"En de heer Adhipatti, die Regent is van Zuid-Bantam, wil dat ieder leve die het goede betracht, en dat er geen schande zy over de landstreek die zyn regentschap is."}]},{"lemma":"zuiden","count":2,"glosses":["south"],"forms":["zuiden"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s117","id":"h5-s117","source":"Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s36","id":"h11-s36","source":"Duclari, Verbrugge en--ik moet het erkennen!--ook Tine, konden een luiden lach niet onderdrukken by de gedachte zoo op-eens uit den westhoek van Java overtestappen naar Arles of Nîmes in 't zuiden van Frankryk."}]},{"lemma":"zuidkust","count":4,"glosses":["southern coast","south coast","South Coast","South coast"],"forms":["Zuidkust","zuidkust"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s25","id":"h4-s25","source":"Over de vogelnestklippen aan de javasche Zuidkust. Over de plaats waar de dag aanvangt. (Dit begryp ik niet.)"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s226","id":"h8-s226","source":"Ik ken u even goed als ik weet wie er garem glap maken aan de zuidkust."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-16#s26","id":"h16-s26","source":"Het distriktshoofd, by-voorbeeld, van Tjilang-kahan aan de Zuidkust kon, by-gebreke van een gevreesden schoonvader, steunen op de moeielykheid van 't inbrengen eener klacht, voor arme lieden die veertig tot zestig palen hadden afteleggen voor zy 's avends zich konden verbergen in den ravyn naast Havelaars huis."}]},{"lemma":"Zuidkust","count":1,"glosses":["South Coast"],"forms":["Zuidkust"],"morphology":["proper noun"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s43","id":"h8-s43","source":"Is het u niet bitter, te reizen van hier tot de Zuidkust, en de bergen te zien die geen water dragen op hunne zyden, of de vlakten waar nooit een buffel den ploeg trok?"}]},{"lemma":"zuidzijde","count":1,"glosses":["south side"],"forms":["zuidzyde"],"morphology":["noun, common gender singular, historical spelling"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s172","id":"h17-s172","source":"Hy zocht in het duister, en betastte vele stammen. Weldra vond hy een bekende oneffenheid aan de zuidzyde van een boom, en hy legde den vinger in een gleuf die Si-Panteh daarin gehakt had met zyn parang, om den pontianak te bezweren die schuld had aan de tandpyn van Panteh's moeder, kort voor de geboorte van zyn broertje."}]},{"lemma":"zuigeling","count":1,"glosses":["nursing infants"],"forms":["zuigelingen"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s47","id":"h20-s47","source":"Dat zyn vrouwen met kleine kinderen, met zuigelingen, zwangere vrouwen die van Parang-Koedjang zyn gedreven naar de hoofdplaats om voor hèm te werken! Mannen zyn er niet meer!"}]},{"lemma":"zuigen","count":1,"glosses":["draw"],"forms":["zuigen"],"morphology":["verb, present, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s46","id":"h8-s46","source":"En het is niet de regen die ontbreekt, want de toppen der bergen zuigen de wolken des hemels ter aarde."}]},{"lemma":"zuigvermogen","count":1,"glosses":["suction power"],"forms":["zuigvermogen"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s111","id":"h3-s111","source":"Over landbouwkontrakten op Java. Over het zuigvermogen van een nieuw-modelpomp."}]},{"lemma":"zuil","count":2,"glosses":["columns"],"forms":["zuilen"],"morphology":["noun, common gender, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s46","id":"h11-s46","source":"En zonder de geschiedenis er byteroepen, is er wel veel schoons in sommige gebouwen, maar 't wordt gewoonlyk bedorven door gidsen--van papier, van vleesch en been ...'t komt overeen uit!--gidsen, die je den indruk wegstelen door hun eentonig: \"deze kapel is opgericht door den bisschop van Munster in 1423 ... de zuilen zyn 63 voeten hoog, en rusten op ... ik weet niet wat, en het kan me niet schelen ook."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s114","id":"h13-s115","source":"De eerste drie nummers tezamen vormen de voorgalery die aan drie kanten open is, en welker dak aan de vóórzyde op zuilen rust."}]},{"lemma":"zuinig","count":2,"glosses":["thrifty"],"forms":["zuinig"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s163","id":"h7-s163","source":"Je moet heel zuinig wezen, beste, dan kunnen wy misschien alles afdoen, ook zonder bevordering ... en dan hoop ik lang hier te blyven, heel lang!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s298","id":"h8-s298","source":"Zeg voortaan flink uit waar 't op staat, advienne que pourra! Werp die halfheid van je, beste kerel ... en nu, blyf by ons eten: we hebben hollandsche bloemkool in blik ... maar alles is zeer eenvoudig, want ik moet heel zuinig zyn ... ik ben erg ten-achter in geldzaken: de reis naar Europa, weetje?"}]},{"lemma":"zuinigheid","count":5,"glosses":["thrift"],"forms":["zuinigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s148","id":"h7-s148","source":"Doch nooit had hy zyn ambt beschouwd als een geldwinning, en by zyn benoeming naar Lebak nam hy zich met tevredenheid voor, het achterstallige door zuinigheid intehalen, in welk voornemen zyn vrouw die zoo eenvoudig was in smaak en behoeften, hem met groot genoegen ondersteunen zou."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s149","id":"h7-s149","source":"Maar zuinigheid viel Havelaar moeielyk."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s164","id":"h7-s164","source":"Een aansporing tot zuinigheid nu, behoefte hy tot háár niet te richten."}]},{"lemma":"zuiver","count":7,"glosses":["pure","sound","clear"],"forms":["zuivere","zuiver"],"morphology":["adjective","adjective, attributive","adverb"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s7","id":"h2-s7","source":"Dat de groote uitbreiding die onze zaken den laatsten tyd genomen hadden, vooral door de vele geëerde orders uit Noord-Duitschland ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s11","id":"h2-s11","source":"Dat wel-is-waar veel duitsche jongelingen, in Amsterdam aanwezig, hiertoe de vereischte bekwaamheden bezaten, maar dat een huis dat zich respekteert ... 't Is de zuivere waarheid!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s12","id":"h2-s12","source":"...by de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers, en met het oog op de noodzakelykheid om soliditeit van gedrag, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit in de uitvoering, van de gegeven orders ... 't Is, waarachtig, alles de zuivere waarheid!"}]},{"lemma":"zuiveren","count":1,"glosses":["cleansed"],"forms":["gezuiverd"],"morphology":["verb, participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s10","id":"h14-s10","source":"De landstreken Mandhéling en Ankola--dit was de naam der adsistent-residentie die gevormd was uit de pas tot rust gebrachte Battahlanden--waren wel nog niet gezuiverd van atjineschen invloed--want waar dweepzucht eens wortel schiet, is 't uitroeien moeielyk--maar de Atjinezen zelf waren er toch niet meer. Dit was evenwel den Gouverneur niet genoeg."}]},{"lemma":"zuiverheid","count":1,"glosses":["integrity"],"forms":["zuiverheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s87","id":"h18-s87","source":"3° gelyken maatregel toetepassen op zoodanige personen van minderen rang, als, behoorende tot de familie van den Regent, geacht kunnen worden invloed uitteoefenen op de zuiverheid van het intestellen onderzoek;"}]},{"lemma":"zulk","count":105,"glosses":["such","such a","Such","such an","such a man"],"forms":["zulke","zulk","Zulke","Zulk","zùlk","denzulken","zúlk","zùlke"],"morphology":["determiner","demonstrative determiner","demonstrative determiner, plural","determiner, plural","demonstrative determiner, inflected","demonstrative determiner, neuter singular","demonstrative determiner, singular","demonstrative adjective, uninflected","determiner, demonstrative, plural","determiner, demonstrative, singular","demonstrative pronoun, dative singular, substantivized","demonstrative determiner, singular, inflected","adjective"],"note":"Archaic inflected substantivized form meaning ‘such a person’.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s2","id":"h1-s2","source":"Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s4","id":"h1-s4","source":"Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s25","id":"h1-s25","source":"Ik ben lid van Artis, zy heeft een sjaallong van twee-en-negentig gulden, en van zulk een malle liefde die volstrekt aan het einde der aarde wil wonen, is toch tusschen ons nooit spraak geweest."}]},{"lemma":"zulks","count":2,"glosses":["this","that"],"forms":["zulks"],"morphology":["demonstrative pronoun, neuter singular","demonstrative pronoun, neuter, singular"],"note":"Zulks is an archaic formal pronoun meaning this or such a thing.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s156","id":"h5-s156","source":"Als een mantrie hem zegt dat de Regent zyn paard begeert, met dit gevolg dat het begeerde dier weldra plaats heeft gekregen in de stallen van den Regent, bewyst zulks nog volstrekt niet dat deze niet van voornemen was--o, zeker!--daarvoor een hoogen prys te betalen ... te-eeniger-tyd."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s153","id":"h20-s153","source":"Ik kan hem niet beschermen ... ik mag hem myn onmacht niet bekennen ... ik wil 't aangeklaagd dorpshoofd niet vervolgen, daar zulks den schyn zou meebrengen alsof deze zaak pour le besoin de ma cause door my was opgerakeld: ik weet niet meer wat te doen ..."}]},{"lemma":"zullen","count":845,"glosses":["would","will","shall","should","might","was to","could","is to","Would","Will","were going to","were to","reportedly","were said to","was said to","were supposed to","Could"],"forms":["zou","zal","zullen","zouden","zult","zoudt","Zou","zoude","Zal","Zullen","Zoudt"],"morphology":["auxiliary verb, past, singular","auxiliary verb, present, singular","auxiliary verb, present, plural","modal verb, past, singular","auxiliary verb, past, plural","auxiliary verb, past, third-person singular","auxiliary verb, past, third person singular","auxiliary verb, present, third-person singular","modal auxiliary, past, singular","auxiliary verb, present, first person singular","auxiliary verb, present, third person singular","auxiliary verb, infinitive","modal auxiliary, present, third person singular","modal auxiliary, past, third person singular","modal verb, past, third-person singular","auxiliary verb, past, second-person singular","auxiliary verb, present, second-person singular","modal auxiliary verb, past, singular","auxiliary verb, past, third-person plural","auxiliary verb, past, first person singular","modal auxiliary, past, third-person singular","auxiliary verb, past, first-person singular","auxiliary verb, present, second person singular","auxiliary verb, present, first-person plural","auxiliary verb, past, second person singular","modal verb, present, singular","modal verb, past, plural","auxiliary verb, present, third person plural","auxiliary verb, past tense, third person singular","auxiliary verb, present, first person plural","modal verb, present, plural","modal auxiliary, present, first person singular","auxiliary verb, present, first-person singular","modal verb, past, second-person singular","modal auxiliary verb, past, plural","auxiliary verb, present, second person plural","future auxiliary verb, present, singular","verb, present, singular","modal verb, past, first-person singular","modal verb, past, third person plural","modal verb, present, second person singular","modal verb, past, second person singular","modal auxiliary, past, first person singular","auxiliary verb, future, plural","modal auxiliary, past, second-person singular","modal auxiliary, past, plural","modal verb, past, third person singular","auxiliary verb, past, third person plural","modal auxiliary verb, past, third person singular","modal auxiliary, present, third person plural","modal auxiliary, conditional, singular","modal verb, past conditional, second-person singular","modal verb, past conditional, third-person singular","modal verb, present, second-person singular","auxiliary verb, present, third-person plural","future auxiliary verb, present, plural","auxiliary verb, past, third-person singular, archaic form","modal verb, present, first-person singular","auxiliary verb, conditional, third person singular"],"note":"The omitted infinitive meegaan is understood here.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s5","id":"h1-s5","source":"Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s27","id":"h1-s27","source":"En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?"}]},{"lemma":"zus","count":1,"glosses":["little sisters"],"forms":["zusjes"],"morphology":["diminutive noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s7","id":"h17-s7","source":"Hy vreesde dat zyn vrouw behoefte zou hebben aan ryst, en ook Saïdjah die nog een kind was, en de broertjes en zusjes van Saïdjah."}]},{"lemma":"zusammen","count":2,"glosses":["together"],"forms":["zusammen"],"morphology":["adverb, German"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s212","id":"h11-s212","source":"Een deurwaarder hält sich zusammen om dien dag eens terdeeg zyn plicht te doen ... god, welk een plicht! Hoe moet dat zusammen gehalten hart er uitzien!"}]},{"lemma":"zusje","count":6,"glosses":["little sister","little sisters","sister"],"forms":["zusje","zusjen","zusjes"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter, diminutive singular","noun, neuter, singular, diminutive","noun, neuter, diminutive plural"],"note":"Historical spelling of zusje.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s12","id":"h1-s12","source":"De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die \"lieve wichtjes.\" Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: \"dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen.\" Ik dacht dikwyls als kind: \"man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s16","id":"h1-s16","source":"Het nieuwe zusjen is van de groenvrouw gekomen in een groote kool. Alle Hollanders zyn dapper en edelmoedig."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s180","id":"h4-s180","source":"Daar liet op-eens de kleine jongen, die met zyn zusje schuitjevaren gespeeld had, deze in den steek, en vroeg my:"}]},{"lemma":"zuster","count":3,"glosses":["sisters","sister"],"forms":["zusters","zuster"],"morphology":["noun, common gender, plural","noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s22","id":"h1-s22","source":"Wie dit het eerst ontdekte, heeft nooit zusters gehad. Liefde is een zaligheid."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s6","id":"h6-s6","source":"Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-18#s53","id":"h18-s53","source":"Nog iets: je durft niet antwoorden op de laatste vraag, maar je zei me onlangs, toen er spraak was van vergiftiging, dat je de eenige steun was van je zusters te Batavia, niet waar? Ligt dáárin misschien de oorzaak van je vrees, de grond van wat ik altyd halfheid noemde?"}]},{"lemma":"zuur","count":2,"glosses":["sour"],"forms":["zuur"],"morphology":["adjective"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s123","id":"h9-s123","source":"Is niet reeds dit boek--dat Stern me zoo zuur maakt--een bewys hoe goed ik het meen met de welvaart van ons vaderland, en hoe ik daarvoor alles veil heb?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s170","id":"h11-s170","source":"Genoeg, ik zat daar in die prauw met een zuur gezicht en slecht humeur, en was, wat de Duitschers noemen: ungeniessbar."}]},{"lemma":"zuurkool","count":1,"glosses":["sauerkraut"],"forms":["zuurkool"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-12#s133","id":"h12-s133","source":"Kappelman die zich voedt met zuurkool en scharrebier, zoekt verheffing in de klacht: \"Alexander wàs niet groot ... hy was onmatig\" zonder dat er voor Kappelman de minste kans bestaat ooit met Alexander te konkurreeren in wereldverovering."}]},{"lemma":"zwaaien","count":1,"glosses":["swings"],"forms":["zwaait"],"morphology":["verb, present, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s13","id":"h5-s13","source":"De koetsier zit als op den bok genageld, uren, ja, gansche dagen achtereen, en zwaait de zware zweep met yzeren arm."}]},{"lemma":"zwaar","count":34,"glosses":["heavy","hard","heavily","graver","heavier","more"],"forms":["zwaar","zwaren","zware","zwaarder","zwaars"],"morphology":["adjective","adjective, inflected","adverb","adjective, attributive, inflected","adjective, comparative","adjective, predicative","adjective, inflected, historical masculine form","adverb, comparative","adjective, comparative, uninflected","adjective, attributive","adjective, partitive form"],"note":"Iets valt iemand niet zwaar means that someone finds something easy.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s3","id":"h5-s3","source":"Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s12","id":"h5-s12","source":"Over hooge bergruggen, langs diepten die u doen yzen, vliegt de zwaar bepakte reiswagen in één galop voort."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s13","id":"h5-s13","source":"De koetsier zit als op den bok genageld, uren, ja, gansche dagen achtereen, en zwaait de zware zweep met yzeren arm."}]},{"lemma":"zwaard","count":3,"glosses":["sword"],"forms":["zwaard"],"morphology":["noun, neuter, singular","noun, neuter singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-1#s62","id":"h1-s62","source":"En verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt, voorzien wat de ander te antwoorden heeft, om hem 't rym gemakkelyk te maken? Als de veldheer tot de prinses Zegt: \"mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten\" hoe kan hy dan vooruit weten, dat zy zeggen wil: \"welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten?\" Want als zy nu eens, hoorende dat de poort toe was, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd, of dat zy een andermaal eens terug zou komen, waar bleef dan maat en rym?"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s92","id":"h11-s92","source":"En ze boog het hoofd, en blank als zilver was de hals die afstak by 't zwart fluweel. En daar stond een man met een groot zwaard, en hy hield het hoog, en zyn blik staarde op dien blanken hals, en hy zocht den boog dien zyn zwaard beschryven zou, om dáár ... dáár, tusschen die wervels heen, te worden doorgedreven met juistheid en kracht ... en toen viel je, Duclari. je viel omdat je dat alles zag, en dáárom riep je: o god!"}]},{"lemma":"zwaardbajonet","count":1,"glosses":["sword-bayonets"],"forms":["zwaardbajonetten"],"morphology":["noun, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s296","id":"h17-s296","source":"Toen liep Saïdjah eenige soldaten te-gemoet, die met geveld geweer de laatstlevende opstandelingen in 't vuur dreven van de brandende huizen. Hy omvademde de breede zwaardbajonetten, drukte zich voorwaarts met kracht, en drong nog de soldaten terug met een laatste inspanning toen de gevesten stuitten tegen zyn borst."}]},{"lemma":"zwaarte","count":2,"glosses":["weight"],"forms":["zwaarte"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s89","id":"h3-s89","source":"Over het PERPETUUM MOBILE, de cirkelkwadratuur en den wortel van wortellooze getallen. Over de zwaarte van het licht."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s68","id":"h17-s68","source":"Men had hem gezegd dat er te Batavia zooveel heeren waren die in bendies reden, en dat er dus misschien voor hem een dienst zou te vinden zyn als bendie-jongen, waartoe men gewoonlyk iemand kiest, die nog jong is en onvolwassen, om niet door te veel zwaarte achter op het tweewielig rytuig, 't evenwicht te breken."}]},{"lemma":"zwaartekracht","count":1,"glosses":["gravity"],"forms":["zwaartekracht"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."}]},{"lemma":"zwak","count":9,"glosses":["weaker","weak","weakest","weakness","weakest party"],"forms":["zwak","zwakste","zwakker","zwakkere","zwakke"],"morphology":["adjective, comparative, attributive, inflected","adjective used substantively, singular","substantivized adjective, superlative, singular","adjective, predicative","noun, neuter, singular","adjective","adjective, comparative","adjective, superlative, nominalized","adjective, comparative, predicative"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s53","id":"h4-s53","source":"Over de misdaden der Europeërs buiten Europa. Over de wapenen der zwakkere diersoorten."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s151","id":"h5-s151","source":"Rechtvaardigheid voortestaan, den geringe te beschermen tegen den machtige, den zwakke te beschutten tegen de overmacht van den sterke, het ooilam van den arme terug te vorderen uit de stallen des vorstelyken roovers ... zie, 't is om 't hart te doen gloeien van genot, by 't denkbeeld dat men geroepen is tot iets zóó schoons! En wie in de javasche binnenlanden soms ontevreden moge zyn met standplaats of belooning, hy sla het oog op den verheven plicht die op hem rust, op 't heerlyk genoegen dat de vervulling van zulk een plicht met zich brengt, en hy zal geen andere belooning begeeren."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s80","id":"h6-s80","source":"--Hy deed het gewoonlyk voor een ander. Hy trok altyd party voor den zwakste."}]},{"lemma":"zwakte","count":1,"glosses":["weakness"],"forms":["zwakte"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s151","id":"h7-s151","source":"Hyzelf zag dit zwak in, beredeneerde met al 't gezond verstand dat hem gegeven was, hoe onrecht hy deed, iemand te ondersteunen, waar hyzelf meer aanspraak zou gehad hebben op zyn eigen hulp ... gevoelde dit onrecht nog levendiger, wanneer ook \"zyn Tine\" en Max, die hy beiden zoo lief had, te lyden hadden onder de gevolgen zyner vrygevigheid ... hy verweet zich zyn goedhartigheid als zwakte, als ydelheid, als zucht om voor een verkleeden prins doortegaan ... hy beloofde zich beterschap, en toch ... telkens als deze of gene zich aan hem wist voortedoen als 't slachtoffer van tegenspoed, vergat hy alles om te helpen."}]},{"lemma":"zwanger","count":1,"glosses":["pregnant"],"forms":["zwangere"],"morphology":["adjective, inflected"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-20#s47","id":"h20-s47","source":"Dat zyn vrouwen met kleine kinderen, met zuigelingen, zwangere vrouwen die van Parang-Koedjang zyn gedreven naar de hoofdplaats om voor hèm te werken! Mannen zyn er niet meer!"}]},{"lemma":"zwarigheid","count":1,"glosses":["difficulty"],"forms":["zwarigheid"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s134","id":"h4-s134","source":"Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren."}]},{"lemma":"zwart","count":22,"glosses":["black","black one","Black","black people"],"forms":["zwart","zwarte","zwarten","Zwart"],"morphology":["adjective","adjective, attributive, inflected","adjective, predicative","nominalized adjective, singular","adjective, uninflected","nominalized adjective, neuter singular","adjective, attributive","substantivized adjective, neuter singular","noun, neuter, mass","nominalized adjective, plural"],"note":"Iemand zwart maken is an idiom meaning to malign or blacken someone's name.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s17","id":"h2-s17","source":"Hier herhaalde ik weer al die onzedelykheid, en vertelde de geschiedenis der dochter van Busselinck & Waterman. Niet om iemand zwart te maken ... neen, bekladden ligt nu juist heelemaal niet in myn manier!"},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s48","id":"h2-s48","source":"Op de Westermarkt stonden kramen, en als ge een Amsterdammer zyt, lezer, en nagenoeg van myn leeftyd, zult ge u herinneren hoe daaronder één was, die uitmuntte door de zwarte oogen en de lange vlechten van een meisje, dat als een Griekin gekleed was. Ook haar vader was een Griek, of althans hy zag er uit als een Griek."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s72","id":"h2-s72","source":"Als de oogen van dat meisje minder zwart waren geweest, als ze korter vlechten had gehad, of als men my niet tegen die winkelkast had aangeworpen, zoudt ge nu dit boek niet lezen. Wees dus dankbaar dat dit zoo gebeurd is."}]},{"lemma":"zwartheid","count":1,"glosses":["blackness"],"forms":["zwartheid"],"morphology":["noun, feminine, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-13#s79","id":"h13-s80","source":"En gelooft ge dat er geen verband is--verband door tegenstelling--tusschen de ryke kleeding waarin de onwaardige Leicester zich aan haar vertoonde, en de zwartheid zyner ziel?"}]},{"lemma":"zweem","count":1,"glosses":["shadow"],"forms":["zweem"],"morphology":["noun, common gender, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-19#s87","id":"h19-s87","source":"Doch ik neem de vryheid ten plechtigste te protesteeren tegen den minsten zweem van afkeuring omtrent éénige handeling, éénig woord, éénige zinsnede, door my in deze zaak verricht, gesproken of geschreven."}]},{"lemma":"zweemen","count":1,"glosses":["resembled"],"forms":["zweemde"],"morphology":["verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s156","id":"h7-s156","source":"Zy toonden elkaar de plekken waar ze zouden ontbyten, waar kleine Max spelen zou, waar de bibliotheek zou staan, waar hy 's avends haar zou voorlezen wat hy dien dag geschreven had, want hy was altyd bezig met het ontwikkelen zyner denkbeelden op 't papier ... en: \"eens zou dat gedrukt worden, meende Tine, en dan zou men zien wie haar Max was!\" Maar nooit had hy iets ter-perse laten leggen van wat er in zyn hoofd omging, omdat zekere schroom hem bezielde, die wel iets zweemde naar eerbaarheid."}]},{"lemma":"zweep","count":3,"glosses":["whip","little whips"],"forms":["zweep","zweepjes"],"morphology":["noun, common gender, singular","noun, diminutive, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s4","id":"h5-s4","source":"De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen \"palfreniers\" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s13","id":"h5-s13","source":"De koetsier zit als op den bok genageld, uren, ja, gansche dagen achtereen, en zwaait de zware zweep met yzeren arm."}]},{"lemma":"zweet","count":1,"glosses":["sweat"],"forms":["zweet"],"morphology":["noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-8#s115","id":"h8-s115","source":"Hy mestte zyn akker met het zweet van den arbeider dien hy had afgeroepen van den akker des arbeids."}]},{"lemma":"zwellen","count":2,"glosses":["swell"],"forms":["zwellen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-11#s279","id":"h11-s279","source":"En de wolk regende in groote druppen op het aardryk, en deed de rivieren zwellen, en banjirs voerden de kudden weg."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s163","id":"h17-s163","source":"Hy teekende zich Adinda's gelaat, haar hoofd, haar schouder ... hy zag den zwaren kondeh, zoo glinsterend zwart, gevangen in eigen strik, afhangend in haar hals ... hy zag haar groot oog, schitterend in donkeren weerschyn ... de neusvleugels die ze zoo fier optrok als kind, wanneer hy--hoe was't mogelyk!--haar plaagde, en den hoek van haar lippen waarin zy een glimlach bewaarde. Hy zag hare borst, die nu zwellen zou onder de kabaai ... hy zag hoe de sarong, die zyzelf geweven had, haar heupen nauw omsloot, en, de dy volgend in gebogen lyn, langs de knie neerviel in heerlyke golving op den kleinen voet ..."}]},{"lemma":"zwemen","count":1,"glosses":["smack"],"forms":["zweemen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."}]},{"lemma":"zwemmen","count":2,"glosses":["swim"],"forms":["zwemmen"],"morphology":["verb, infinitive"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-6#s158","id":"h6-s158","source":"Er zyn lieden die vyftig of zestig jaren lang meedreven met het stroompje, waarin ze beweren te zwemmen, en die van al dien tyd weinig anders zouden kunnen verhalen dan dat ze verhuisd zyn van de A-gracht naar de B-straat. Niets is gewoner dan op ervaring te hooren bogen, juist door hen die hun gryze haren zoo gemakkelyk verkregen."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s251","id":"h14-s251","source":"Was 't koketterie van Havelaar, toen hy te Natal een hond--Sappho heette het dier--nasprong in de riviermonding, omdat hy vreesde dat het nog jonge dier niet goed genoeg zwemmen kon om de haaien te ontwyken die daar zoo menigvuldig zyn?"}]},{"lemma":"zweren","count":2,"glosses":["swearing","sworn"],"forms":["zwerende","gezworen"],"morphology":["verb, present participle","verb, past participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s127","id":"h7-s127","source":"Want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam. Maar de wetgever schynt gemeend te hebben dat overvloed van goed niet schaden kan, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-14#s24","id":"h14-s24","source":"Volgens door den kontroleur van Natal afgenomen verklaringen van getuigen, zou hy gezamenlyk met zyn broeder Soetan Adam de battaksche Hoofden hebben doen verzamelen in een heilig bosch waarin zy zouden gezworen hebben niet te rusten voor 't gezag der \"christenhonden\" in Mandhéling vernietigd was."}]},{"lemma":"zwerven","count":2,"glosses":["wander","roamed"],"forms":["zwerven","zwierven"],"morphology":["verb, present, plural","verb, past, plural"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s201","id":"h7-s201","source":"Er zwerven daar zoo geen menschen rond, die van problematische beroepen leven."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-15#s15","id":"h15-s15","source":"Dáárom zwierven er zooveel Bantammers in de naburige provincien!"}]},{"lemma":"zweten","count":1,"glosses":["sweating"],"forms":["zweetend"],"morphology":["verb, present participle"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-17#s41","id":"h17-s41","source":"En allen ontdeden hun buffels van de ploegjukken, en slingerden zich op de breede ruggen, en galoppeerden weg door sawahs, over galangans, door modder, door kreupelhout en bosch en allang-allang, langs velden en wegen. En toen ze hygend en zweetend binnenrenden in het dorp Badoer, was Saïdjah niet by hen."}]},{"lemma":"zweven","count":3,"glosses":["hover","hovered"],"forms":["zweven","zweefde"],"morphology":["verb, infinitive","verb, past, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-2#s62","id":"h2-s62","source":"Ik voelde een greep in myn nek ... een tweeden greep veel lager ... ik zweefde een oogenblik ... en vóór ik recht begreep hoe de zaken stonden, was ik in de kraam van den Griek, die in verstaanbaar fransch zei dat ik een gamin was, en dat hy de policie roepen zou. Nu was ik wel dicht by het meisje, maar genoegen deed het me niet."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-5#s21","id":"h5-s21","source":"Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-9#s2","id":"h9-s2","source":"NEGENDE HOOFDSTUK Ik gaf er veel voor, met juistheid te weten, lezer, hoe lang ik nu een heldin in de lucht zou kunnen laten zweven, voor ge, by de beschryving van een kasteel, myn boek moedeloos uit de hand zoudt leggen, zonder te wachten tot het mensch op den grond kwam?"}]},{"lemma":"zwijgen","count":13,"glosses":["silence","was silent","silent","held his tongue","is silent","keep silent","be silent","in silence","keeping silent"],"forms":["zwygen","zweeg","Zwygend","zwygt","zwygend"],"morphology":["verb, past, singular","noun, neuter, singular","verb, present participle","verb, infinitive","verb, present, singular","verb, infinitive used nominally, historical spelling"],"note":"Old spelling of modern Dutch “zwijgen”.","lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s35","id":"h3-s35","source":"'t Is nog nauwlyks twee paar jaren Toen ik 't laatst op gindschen grond Zwygend aan den oever stond Om de toekomst in te staren... Toen ik 't schoone tot my riep Dat ik van de toekomst wachtte, En het heden stout verachtte, En my paradyzen schiep..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-3#s43","id":"h3-s43","source":"'k Vond genot in 't lydend zwygen! 'k Stond standvastig hopend daar, Onspoed deed den prys my stygen: 'k Droeg en leed zoo graag voor haar! 'k Telde ramp noch onspoedsslagen, Vreugde schiep ik in verdriet, Alles, alles wilde ik dragen..."},{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-4#s124","id":"h4-s124","source":"Hy zei dat: \"als de borst hem gloeide van gevoel voor het ware en schoone, geen macht ter-wereld hem beletten kon de tonen aanteslaan, die met zulk een gevoel overeenstemmen, en dat hy veel liever zweeg, dan zyn woorden omklemd te zien door de onteerende kluisters der alledaagsheid.\"--Frits zegt: scheid, maar dit doe ik niet. 't Woord is lang genoeg zoo.--Ik vond dit nu wel heel gek van Stern, maar myn vak gaat me vóór alles, en de Oude is een goed huis."}]},{"lemma":"Zwitserland","count":1,"glosses":["Switzerland"],"forms":["Zwitserland"],"morphology":["proper noun, neuter, singular"],"note":null,"lines":[{"url":"https://1732studios.com/books/havelaar/hoofdstuk-7#s187","id":"h7-s187","source":"Wat haar afkomst van moederszyde aangaat, herinnerde zy zich dat haar grootvader op zeer aanzienlyken voet geleefd had, en uit sommige papieren bleek dat deze in het bezit was geweest van de posteryen in Zwitserland, op de wyze zooals thans nog in een groot gedeelte van Duitschland en Italie, die tak van inkomst de apanage uitmaakt der vorsten van Turn en Taxis."}]}]}