p

paal

miles; poles; square miles 4 times

palen

noun, common gender, plural; noun, plural

In the colonial Indies, a paal was a unit of distance; the translation renders it as ‘mile.’

• De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang.
• Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen.
• Doch hierin had de Regent gelyk, dat Pandeglang dichter bevolkt was, vooral in verhouding tot de veel kleinere oppervlakte, en dat dus dáár de arbeid aan de groote wegen, door vereende krachten ligter viel dan in 't Lebaksche, een afdeeling die op honderde palen oppervlakte, slechts zeventigduizend inwoners telde.

paar

couple; few; couple of 27 times

paar

noun, neuter, singular; quantifying noun, neuter, singular; quantifying noun, neuter singular

• Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt.
• Wat is dat voor een deugd, die een vol jaar noodig heeft voor een paar wollen kousen?
• Toch kwamen wy, jongens van quarta, altyd 's avends op de Westermarkt om dat meisje te zien. Nu was hy die daar voor me stond met zyn sjaal, eens daarby, schoon hy een paar jaren jonger was dan de anderen, en dus nog te kinderachtig om naar de Griekin te kyken.

paard

horses; horse; horseback 20 times

paarden, paard

noun, neuter, singular; noun, plural; noun, neuter, plural

• Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen--ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken--maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paard en wagen weder op vasten grond had gebracht.
• De koetsier klapte met de zweep, de loopers--in Europa zou men, geloof ik, zeggen "palfreniers" of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt--die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. Zóó hoste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder.
• Hy weet juist te berekenen waar en hoeveel hy de hollende paarden moet inhouden, om na vliegend dalen van een berghelling, ginds aan dien hoek ...

pad

path; paths 10 times

pad, paden

noun, neuter, singular; noun, neuter, plural

• Steil en doornig zyn myn paden, Onspoed drukt me diep ter-neer, En de last my opgeladen Knelt me, en doet het hart me zeer...
• Zie eens hoe de eenvoudige en nederige Wawelaar, zonder wysheid naar den mensch--de man heeft nooit een voet op de beurs gezet--maar voorgelicht door het Evangelie dat een lamp op zyn pad is, my, makelaar in koffi, daar op-eenmaal een wenk geeft, die voor heel Nederland belangryk is niet alleen, maar die my in-staat zal stellen, als Frits goed oppast--hy heeft redelyk stil gezeten in de kerk--wellicht vyf jaren vroeger naar Driebergen te gaan.
• En, zelfs zonder bloem of plant, zoodra ge my ter-zyde roept om me door 't geboomte heen het pad te wyzen, dat we straks zullen betreden, doch dat nu nog verre voor ons ligt in de diepte, en als een nauw merkbaar streepje zich slingert door 't veld daar-beneden ... ook dan neem ik u de afwyking niet euvel.

Padang

Padang 35 times

Padang

proper noun; proper noun, neuter, singular; proper noun, singular

• Ik wil hier alleen byzeggen, dat die vertelling zoo omstreeks 1843 in de buurt van Padang geschreven is, en dat dit een inferieur merk is. De koffi, meen ik.
• Maar dat moet nogal lastig voor je geweest zyn op Padang, waar zooveel engelsch gesproken wordt.
• --O, deugniet, riep Havelaar, dat heb je van Padang!

padie

padi; rice 6 times

padie

noun, feminine, singular; noun, common gender, singular; noun, common gender, mass noun

• Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is.
• Want niet in het snyden der padie is de vreugde: de vreugde is in het snyden der padie die men geplant heeft.
• Rypt niet uw padie dikwerf ter voeding van wie niet geplant hebben?

pagger

pagger; fence; hedge 4 times

pagger, Pagger

noun, common gender, singular; noun, masculine, singular

A pagger is a bamboo fence or enclosure in the Dutch East Indies.

• Want al hàd zy een fout gesponnen in de koord, en al ware de weddingschap van Badoer tegen Tjipoeroet verloren dáárdoor, en niet door de glasscherf--zoo ondeugend en handig dan geworpen door den kleinen Djamien die zich verschool achter den pagger--had ik zelfs dàn zoo hard mogen wezen tegen haar, en haar noemen met onbehoorlyke namen?
• Dat hy niet meer wegkroop in de Pagger, zooals hy deed voor drie jaren, toen de resident kwam voorbyryden, hy die den veel grooteren heer had gezien, die te Buitenzorg woont en de grootvader is van den Soesoehoenan van Solo?
• En, waarlyk, hy vond nog iets terug van den opstaanden Pagger waarnaast Adinda's baleh-baleh gestaan had, en zelfs stak in dien pagger nog de bamboezen pin, waaraan ze haar kleed hing als ze zich te slapen legde ...

pajong

pajong 4 times

pajong

A pajong is a ceremonial parasol signifying rank in the Dutch East Indies.

• Met den Regent was zyn ontmoeting zooals dit behoorde met een persoon die den gouden pajong voert maar die te-gelykertyd zyn "jonger broeder" wezen zou.
• En de koning des lands toog voorby, met ruiters voor zyn wagen. En ook achter den wagen waren ruiters, en men hield den gouden pajong boven het hoofd van den koning.
• En toen de ryke man dit zag, verdroot het hem dat er geen gouden pajong, werd gehouden boven zyn hoofd. En tevreden was hy niet.

pak

parcel; bundle; round 28 times

pak

noun, neuter, singular; noun, neuter singular

• Den volgenden dag ontving ik een brief met een groot pak. Ik zal u den brief laten lezen:
• In het pak dat hiernevens gaat, zult ge vele handschriften vinden, en daaruit zien dat ik veel gedacht, gewerkt en bygewoond heb ... Ik heb nooit gehoord dat hy zaken deed.
• Het spreekt vanzelf dat ik van die gekheid niets weten wilde. Ik zou het pak door Frits hebben laten terugbrengen, maar ik wist zyn adres niet, en hy liet niets van zich hooren.

Pamaga

Pamaga; Pamaga's 11 times

Pamaga, Pamaga's

proper noun; proper noun, possessive

• En hy toonde my een vonnis van den Rappat-raad te Natal waarvan hy voorzitter was, houdende: VEROORDEELING VAN ZEKEREN Si Pamaga TOT DE STRAF VAN GEESELING EN BRANDMERK, EN--ik meen--TWINTIGJARIGEN DWANGARBEID, WEGENS POGING TOT MOORD OP DEN TOEANKOE VAN NATAL.
• Volgens verklaringen van getuigen en "de bekentenis van den beklaagde" was Si Pamaga omgekocht om te Natal den Toeankoe, diens pleegvader Soetan Salim en den gezaghebbenden kontroleur te vermoorden.
• Pamaga was met zyn Sewah op den Toeankoe losgegaan, doch had uit onbekende oorzaken zyn moorddadig opzet niet kunnen volvoeren.

Pandeglang

Pandeglang; of Pandeglang 8 times

Pandeglang

proper noun; proper noun, singular

• Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak "Groote weg" is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de "weg" noemde. Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. 't Was dus een weg.
• Op de grens tusschen Lebak en Pandeglang dan, was op zekeren morgen een ongewone beweging.
• De Regent van Lebak, Radhen Adhipatti Karta Natta Negara had met groot gevolg Rangkas-Betoeng, verlaten, en ondanks zijn hoogen ouderdom de twaalf of veertien palen afgelegd, die zyn woonplaats scheiden van de grenzen der naburige afdeeling Pandeglang.

Pandeglangs

Pandeglang district once

Pandeglangsche

Substantivized regional adjective: ‘the Pandeglang district’.

• --In 't Pandeglangsche is de weg zoo slecht niet, antwoordde Verbrugge die, als hy ten-minste niets stuitends wilde aanroeren, dit antwoord wel wat ondoordacht gaf. Want hy had moeten bedenken dat een Regent van Lebak niet gaarne de wegen van Pandeglang hoort roemen, al zyn die dan ook werkelyk beter dan in 't Lebaksche.

Pangerang

Pangerang 3 times

Pangerang

noun, title, singular; title, singular

• De Regent is: Tommongong, Adhipatti, ja zelfs Pangerang, d.i. javaansch prins. De vraag is voor hem niet dat hy leve, hy moet zóó leven als 't volk gewoon is dit te zien van zyn aristokratie.
• Dit is ook op Java het geval, en de afstammelingen of verwanten der vroegere vorsten maken gaarne gebruik van de onkunde der bevolking, die niet recht begrypt dat haar Tommongong of Adhipatti of Pangerang thans een bezoldigd ambtenaar is die zyn eigen en hare rechten voor een bepaald inkomen verkocht heeft, en dat dus de schraal beloonde arbeid in koffituin of suikerveld, in de plaats getreden is van de belastingen die vroeger door de heeren des lands van de opgezetenen gevorderd werden.
• Waar blyft de gunst van de Regeering, die hem brood geeft voor dienst, maar hem dat brood opzegt, hem ontslaan zou als onbekwaam, wanneer hy een zoo hooggeplaatst persoon als een Tommongong, Adhipatti of Pangerang had verdacht of aangeklaagd met ligtvaardigheid?

pantjen

pantjen workers once

pantjens

Pantjens were a category of compulsory service workers in the colonial system.

• Zeer spoedig ontdekte ik dat de Regent op eigen autoriteit, en ten zynen-behoeve, menschen liet opkomen, vèr boven het hem wettig toekomend aantal pantjens en kemits.

papa

papa; Papa 6 times

papa, Papa

• Papa, Frits heeft Louise aan 't schreien gemaakt." Myn vrouw zei hierop dat Frits dan voortaan niet meer mee zou naar den krans.
• Ik klom zoo hoog als gezegd was, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen: strakjes komt vader, die zoete papa. Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame--ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest.
• "Kom je om papa te spreken?" vroeg hy op-eens, en ik begreep terstond dat de opvoeding van dat knaapje veel te wenschen overliet, anders had hy: "komt u" gezegd. Maar omdat ik met myn houding verlegen was, en wel wat praten wilde, antwoordde ik:

papier

paper; papers; of paper 15 times

papier, papieren

noun, neuter, singular; noun, neuter, plural

• Het is myn gewoonte niet, romans te schryven, of zulke dingen, en het heeft dan ook lang geduurd, voor ik er toe overging een paar riem papier extra te bestellen, en het werk aantevangen, dat gy, lieve lezer, zoo-even in de hand hebt genomen, en dat ge lezen moet als ge makelaar in koffi zyt, of als ge wat anders zyt.
• Met wat klatergoud en wat kant van uitgeslagen papier, ziet er dat alles zoo aanlokkelyk uit. Voor kinderen, meen ik, en voor menschen die niet in zaken zyn.
• Maar neen, onderkruipen doe ik niet. Ik ben naar Polen gegaan liet me pen en papier geven, en schreef:

Parang-Koedjang

Parang-Koedjang 19 times

Parang-Koedjang

proper noun; proper noun, singular

• --Juist, en vooral in het distrikt Parang-Koedjang, zei Havelaar, als vond hy 't makkelyker zelf te antwoorden.
• En er waren er die Radhen Wiera Koesoema, het distriktshoofd van Parang-Koedjang aanzagen. Maar de meesten sloegen de oogen ter-aarde.
• De Dhemang van Parang-Koedjang, is zyn schoonzoon.

parelmoer

mother-of-pearl once

paarlemoer

Paarlemoer is an older spelling of modern parelmoer.

• Daar kwam een streep van blauwig rood die zich vastklemde aan de wolken, en de randen werden licht en gloeiend, en 't begon te bliksemen, en weer schoten er pylen van vuur door het luchtruim, maar ze vielen niet neder ditmaal, ze hechtten zich vast op den donkeren grond, en deelden hun gloed mede in grooter en grootere kringen, en ontmoetten elkander, kruisend, slingerend, wendend, dwalend, en ze vereenigden zich tot vuurbundels, en weerlichtten in gouden glans op een grond van paarlemoer, en er was rood, en blauw, en geel, en zilver, en purper, en azuur in dat alles ... o God, dat was de dageraad: dat was het weerzien van Adinda!

parfumerie

perfumes once

parfumerien

The unaccented historical plural corresponds to modern parfumerieën.

• Hoe meer ik hem aanzag, hoe meer ik my herinnerde hem meer gezien te hebben. Maar, zonderling, zyn gelaat deed my de uitwerking alsof ik vreemde parfumerien rook.

park

park 3 times

park

• Het is moeielyk te zeggen welke uitdrukking in Nederland het denkbeeld teruggeeft, dat men in Indie aan 't woord "erf" hecht. Erf is dáár noch tuin, noch park, noch veld, noch bosch, maar òf iets daarvan, òf alles tezamen, òf niets van dat alles.
• Sommige erven bevatten bosch en tuin en weiland, en doen aan een park denken. Anderen zyn bloemtuinen.
• En toch ziet men zelden of nooit zoodanig erf in slechten staat. Ja dikwyls zelfs staat de reiziger verbaasd over 't schoone park dat een residentswoning omringt.

parterre

theater pit once

parterre

Here `parterre` means the whole audience seated in the theater's pit.

• Ik had weleens lust zoo'n heel parterre in 't water te gooien, om te zien wie dat toe juichen gemeend had.

particulier

private; privately 6 times

partikulier, partikuliere

adjective; adverb; adjective, uninflected

Partikuliere is an older spelling of particuliere.

• Ook ben ik bekend met sommige eigenaren van partikuliere landen in 't Buitenzorgsche en in de Bataviasche ommelanden, en ik weet hoe van-oudsher die landheeren verheugd zyn over den slechten toestand dezer Afdeeling, omdat dit hun landeryen bevolkt.
• O neen, de heer Slymering, partikulier!
• In 't partikulier briefje dat de heer Slymering aan Havelaar zond, deelde hy dezen mede dat hy in weerwil zyner "drukke bezigheden" den volgenden dag te Rangkas-Betoeng zou komen om te overleggen wat er moest gedaan worden.

partij

parties; cause; side 9 times

party, partyen

noun, common gender, singular; noun, common gender, plural; noun, common gender, singular, historical spelling

Party is the nineteenth-century spelling of partij.

• --Hy deed het gewoonlyk voor een ander. Hy trok altyd party voor den zwakste.
• Het lag ook, byv. in de staatkunde van Willem den Veroveraar, om den minstbeduidenden Normandier te verheffen boven den beschaafdsten Sakser, en elke Normandier beriep zich gaarne op 't overwicht der Normandiers in het algemeen, om zyn persoon ook dáár te doen gelden, waar hy de minste zou geweest zyn zonder den invloed zyner stamgenooten als bovenliggende party.
• Tine zou haar zoo goed mogelijk gezelschap gehouden, en veel met haar gesproken hebben over keukenzaken, over sambal-sambal over 't inmaken van ketimon--zonder Liebig, o goden!--maar zoo-iets blyft toch altyd een opoffering, en men vond het dus zeer goed dat de zaken door mevrouw Sloterings vrywillige afzondering geschikt waren op een wyze die aan beide partyen volkomen vryheid liet.

pas

just; pass; only just 20 times

pas

adverb; noun, common gender, singular; negative adverb

Te pas komen means to be fitting or appropriate.

• Maar zie, daar vloog op-eens myn Sjaalman door de achterdeur de kraam in. Hy was niet groot of sterk, en pas een jaar of dertien oud, maar hy was een vlug en dapper mannetje.
• --Dat is waarlyk zeer schoon, zei ik, en ik hield me heel onnoozel alsof ik het geloofde. Maar hierin lag juist de fynheid van den strik, dien ik hem spande met het doel om, zonder gevaar te loopen den ouden Stern in handen van Busselinck & Waterman te zien vallen, toch dat jonge kereltjen eens goed op zyn plaats te zetten, en hem te doen gevoelen hoe groot de afstand is tusschen iemand die pas begint--al doet dan ook zyn vader groote zaken--en een makelaar die twintig jaar de beurs bezocht heeft.
• En Havelaar had moeite zich te herinneren dat hy pas gister was aangekomen, en dat Tine met den besten wil nog niets had kunnen regelen in keuken of huishouding.

passen

take care; tended; tend 10 times

passen, pas, past, pasten, gepast

verb, infinitive; verb, present, singular; verb, present, first-person singular

Op zijn zaken passen means to mind or attend to one’s affairs.

• Ik pas er dus wel op, dat ik geen romans schryf, of andere valsche opgaven doe.
• Nederland is Nederland gebleven, omdat onze oude luî goed op hun zaken pasten, en omdat ze het ware geloof hadden. Dàt is de zaak!
• Als myn zaken goed gaan--en dit doen ze--als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker ... als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag ... als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga ... zie, dan ben ik heel tevreden. Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas.

passeren

pass; pass through twice

passeeren

verb, infinitive; verb, infinitive, historical spelling

Passeeren is the older spelling of passeren.

• Maar hierby spreekt een gevoel van heel anderen aard! Men roept de vergangenheid op, en laat de schimmen van 't verledene de revue passeeren.
• Daar nu dit geld op de bureaux van den Gouverneur moest worden verhandeld, en dus de kwitantie, als zy onbetaald bleef, die bureaux te passeeren had om te worden teruggezonden naar Batavia, maakte ik van die gelegenheid gebruik om achter op dat stuk te protesteeren tegen myn armoede:

patih

Patteh once

Patteh

Patteh is an older Dutch spelling of the Javanese title patih.

• ...en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen.

patjol

hoe twice

patjol

A patjol is an Indonesian hoe.

• En er is geen oorlog in het land die de padie vertreedt als ze nog groen is, noch ziekte die den patjol nutteloos maakt.
• Hoe dit zy, de nieuwe buffel was wel niet zoo sterk als de vorige ... wel was 't oude juk te ruim voor zyn schoft ... maar 't arme dier was gewillig als zyn voorganger die geslacht was, en al kon dan Saïdjah niet meer roemen op de kracht van zyn buffel by 't ontmoeten van Adinda's broertjes aan de grens, hy beweerde toch dat geen ander den zynen overtrof in goeden wil. En wanneer de vore niet zoo rechtlynig liep als voorheen, of als er aardklonten ondoorgesneden waren omgegaan, werkte hy dat gaarne by met zyn patjol, zooveel hy kon.

patteh

Patteh 4 times

Patteh

noun, common gender, singular; noun, common gender, singular, title

• Hy had aangevangen met zachtheid. Hy had tot den Adhipatti gesproken als: "ouder broeder" en wie meenen mocht dat ik, ingenomen met den held myner geschiedenis, de wyze waarop hy sprak, tracht te verheffen boven maat, hoore hoe eens na zoodanig onderhoud, de Regent zyn Patteh tot hem zond om voor de welwillendheid zyner woorden dank te zeggen, en hoe nog lang daarna die Patteh, sprekende met den kontroleur Verbrugge--nadat Havelaar had opgehouden adsistent-resident van Lebak te zyn, nadat er dus van hem niets meer te hopen of te vreezen was--hoe die Patteh by de herinnering aan zyn woorden getroffen uitriep: "nog nooit heeft eenig heer gesproken als hy!"
• Alles wat ik omtrent de handelingen van den Regent onderzocht, was diep geheim. Alleen hyzelf en de Patteh wisten het, want ik had hem loyaal gewaarschuwd.

pedant

pedantic 8 times

pedant

adjective; adjective, predicative

• Hy was lui, pedant en ziekelyk. Ik kocht een doosjen ouwels, en besloot terstond het met onzen Bastiaans nog wat aantezien.
• Hy had de Aglaia laten vallen, en was lui, pedant en ziekelyk ... precies, dáárom was hy weggejaagd. --En, ging ze voort, dat hy zeker dezer dagen by my komen zou, en misschien wel juist naar my toe was, om antwoord te vragen op 't verzoek dat hy my gedaan had.
• Beiden zyn ze zoo pedant, dat ik waarlyk met de zaak verlegen word.

pegang

Hold once

Pegang

This command is Malay, represented in nineteenth-century Dutch spelling.

• --Pegang koedahnja toewan kommendaan gebood Verbrugge aan een der bedienden die buiten zaten. Bonjour, Duclari!

pelita

pelitah lamp once

pelitah

A pelitah is a small oil lamp used in the Dutch East Indies.

• Gewis, ze had niet geslapen den ganschen nacht! Zeker had de dorpswacht geklopt aan hare deur, om te vragen waarom de pelitah voortbrandde in haar huisjen, en met lieven lach had ze gezegd dat een gelofte haar wakker hield om den slendang afteweven waaraan ze bezig was, en die gereed moest zyn voor den eersten dag der nieuwe maan ...

pen

pen; pens 7 times

pen, pennen

noun, common gender, singular; noun, plural

In de pen geven means “to dictate.”

• Maar neen, onderkruipen doe ik niet. Ik ben naar Polen gegaan liet me pen en papier geven, en schreef:
• 11° (Hierop drong, Stern zeer sterk aan) Dat ik Sjaalman een riem papier, een gros pennen, en een kruikjen inkt zenden zou.
• De wyze nu waarop de generaal by die gelegenheid ondervroeg, deed denken aan de whistparty van zekeren keizer van Marokko die zyn partner toevoegde: "speel harten, of ik sny je den hals af." Ook de vertalingen, zooals hy die den fiskaal in den pen gaf, lieten veel te wenschen over.

pendopo

pendopo; pavilion; pendoppo 5 times

pendoppo

noun, common gender, singular; noun, common gender, singular, historical loanword spelling

A pendopo is an open-sided Javanese pavilion.

• Hy zat in 't midden van de pendoppo by de tafel die met een wit kleed bedekt, en met spyzen beladen was.
• De Regent wenkte met een nauw zichtbare beweging van 't hoofd, een der bedienden die neergehurkt zaten aan den ingang der pendoppo. Een kleine jongen, allerliefst gevat in een blauw-fluweelen buis, witten pantalon, met gouden lyfband die zyn kostbaren sarong, vasthield om de lenden, en op 't hoofd den behagelyken kain kapala, waaronder zyn zwarte oogen zoo ondeugend te-voorschyn kwamen, kroop hurkende tot aan de voeten des Regents, zette de gouden doos neder, die de tabak, de kalk, de sirie, de pinang, en de gambier bevatte, maakte den slamat, door beide handen saamgevoegd opteheffen tot aan het diep neergebogen voorhoofd, en bood daarop zyn heer de kostbare doos aan.
• Een krachtig man van dertigjarigen leeftyd en flinke militaire houding, hoewel van uniform geen spoor was, trad de pendoppo in. Het was de eerste-luitenant Duclari, kommandant van 't kleine garnizoen te Rangkas-Betoeng.

pendoppo

pendoppo; open pavilion 12 times

pendoppo

A pendoppo is an open-sided Javanese audience pavilion.

• Zoodra het tydstip der komst van den nieuwen adsistent-resident bekend was, had men in-aller-yl een pendoppo doen oprichten, een tafel en eenige stoelen daarheen gebracht, en eenige ververschingen gereed gezet. In deze pendoppo wachtte de Regent met den kontroleur de aankomst van den nieuwen chef af.
• Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak.
• Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen.

penghoeloe

religious official once

penghoeloe

Penghoeloe is an Indonesian title for a local headman or religious official.

• De penghoeloe zelf had gezegd dat er ontong was in den loop van die haarwervels op de achterschoften.

penseel

brush; brushes twice

penseel, penseelen

noun, neuter, singular; noun, plural

Penseelen is the historical spelling of modern penselen.

• Maar de groote romanschryver die liever boeide door kunstige rangschikking van kleuren dan door grofheid van kleur, achtte het beneden zich zyn penseel te doopen in al het slyk en in al het bloed dat er kleefde aan den onwaardigen gunsteling van Elizabeth.
• Zie, de droefheid des konings vertaalt men op 't papier in volksgehuil ... zyn toorn biedt den schryver gelegenheid tot het dooden van duizenden op 't slagveld ... zyn fouten geven ruimte tot het schilderen van hongersnood en pest ... dat alles geeft werk aan grove penseelen!

penseelgemanierdheid

brush mannerism once

penseel-gemanierdheid

This coined compound means an over-mannered, painterly treatment.

• Ge veracht de pogingen der grove letterkunde die met zoo ruwe wapenen op uw gevoel meent te moeten instormen, maar ... als de schryver in 't ander uiterste vervalt, als hy zondigt door te veel afwyking van de hoofdzaak, door te veel penseel-gemanierdheid, dan is uw toorn nog sterker, en te-recht. Want dan heeft hy u verveeld, en dit is onvergeeflyk.

peper

pepper 3 times

peper

• Ik moest ze inspekteeren, en daar ik geen verstand van peper had, nam ik in de prahoe een datoe mee, die er meer van wist.
• Als er nu toch een schip kwam--'t waren meestal Amerikaansche walvischvangers, of Franschen die peper hadden geladen in de onafhankelyke rykjes op den noordhoek--liet ik my altyd door den kapitein een brief schryven, waarin hy verlof vroeg om drinkwater intenemen.
• Ik deed de reis met een fransch schip, de Baobab van Marseille, dat te Atjeh peper had ingeladen, en ... natuurlyk te Natal "gebrek had aan drinkwater." Zoodra ik te Padang aankwam, met het doel vandaar terstond naar de binnenlanden te vertrekken, wilde ik volgens gebruik en plicht den Gouverneur bezoeken, maar hy liet me zeggen dat hy me niet ontvangen kon, en tevens dat ik myn vertrek naar myn nieuwe standplaats moest uitstellen tot nader bevel.

pepercultuur

pepper-growing once

peperkultuur

Peperkultuur uses the older k spelling; modern Dutch writes pepercultuur.

• --Welnu, dan weet je dat er peperkultuur in 't Natalsche is.

persoon

persons; person; character 56 times

personen, persoon

noun, plural; noun, common gender, singular; noun, common gender, plural

• Ik, die van waarheid houd, waarschuw ieder dat ik voor 't opvisschen van myn persoon geen zoo hoog bergloon betalen wil.
• En verder, hoe kan de persoon die in verzen spreekt, voorzien wat de ander te antwoorden heeft, om hem 't rym gemakkelyk te maken? Als de veldheer tot de prinses Zegt: "mevrouw, het is te laat, de poorten zyn gesloten" hoe kan hy dan vooruit weten, dat zy zeggen wil: "welaan dan, onversaagd, men doe het zwaard ontblooten?" Want als zy nu eens, hoorende dat de poort toe was, antwoordde dat ze dan wat wachten zou tot er geopend werd, of dat zy een andermaal eens terug zou komen, waar bleef dan maat en rym?
• Ronduit gezegd--want ik houd van de waarheid--was my het weerzien van dien persoon niet aangenaam.

persoonlijk

personal; personally; private 7 times

persoonlyke, persoonlyk, persoonlijk

adverb; adjective; adjective, inflected

Historical spelling of modern persoonlijk.

• Over persoonlyke begrippen als maatstaf der verantwoordelykheid in de zedelyke wereld. (Bespottelyk! Hy zegt dat ieder zyn eigen rechter moet wezen.
• --Over 't geheel genomen is dit misschien waar, ging nu Duclari in 't hollandsch voort--hetzy omdat deze taal hem gemeenzamer was en hy meende genoeg gedaan te hebben voor de beleefdheid, hetzy omdat hy alleen door Verbrugge verstaan wilde worden--dit moge in 't algemeen waar zyn, maar omtrent Havelaar heeft men waarachtig geen persoonlyke kennismaking noodig ... hy is een gek!
• Juist het tegendeel zou me verwonderd hebben, maar wel vond ik 't zonderling dat de Gouverneur, die persoonlyk getuige was geweest hoe ik gedurig ver van myn bureau had te kampen gehad met de ontevredenheid der bevolking en aanhoudende pogingen tot opstand ... dat hy die zelf my geprezen had over wat hy "kordaatheid" noemde, aan de ontdekte fouten den naam geven kon van ontrouw of oneerlykheid.

Pertoean

Pertoean; Pertoean's; Ruler 24 times

Pertoean, Pertoean's, PERTOEAN

proper noun; proper noun, possessive; proper noun, part of a title

• En wat voorts het gedeeltelyk ontblooten van andere plaatsen aanging, voornamelyk in 't Mandhélingsche, meende hy genoeg te kunnen rekenen op de trouw en de aanhankelykheid van Jang di Pertoean, 't voornaamste hoofd in de Battahlanden, om hierin geen bezwaar te zien.
• Met weerzin gaf de Regeeringskommissaris toe, en wel op de herhaalde betuigingen van den generaal dat hy persoonlijk zich tot borg stelde voor Jang di Pertoean's trouw.
• Nu was de kontroleur die vóór my de afdeeling Natal bestuurde, de schoonzoon van den adsistent-resident in de Battahlanden, welke ambtenaar met Jang di Pertoean in onmin leefde.

Phocaeïsch

Phocaean once

Phoceesche

Phoceesche is a historical spelling meaning “Phocaean.”

• En, wat óók vreemd klinkt, Tine was bly dat hy boos was, en van haar vergde meer te zyn dan de Phoceesche vrouwen te Arles al was 't dan ook niet omdat ze reden had grootsch op haar neus te wezen.

pied

foot once

pied

Pied à terre is French for a temporary lodging or base.

• Verbeeld u vier of zes bamboezen palen in den grond geslagen, die aan de boveneinden met elkander verbonden zyn door andere bamboes, waarop een deksel is vastgehecht van de lange bladen van den waterpalm, die in deze streken atap heet, en ge zult u dusdanige pendoppo kunnen voorstellen. Het is, zooals ge ziet, zoo eenvoudig mogelyk, en het moest hier dan ook slechts dienen als pied à terre voor de europesche en inlandsche beambten die daar hun nieuw opperhoofd kwamen verwelkomen aan de grenzen.

pied-à-terre

pied-à-terre once

pied-à-terre

Pied-à-terre is French for a temporary lodging or base.

• Zy begreep volkomen waarom de officieren van byna elk aangekomen oorlogschip grootendeels by Max logeerden, en dat zyn huis hun geliefd pied-à-terre was. Was hy niet háár Max?

pietisterij

pietism once

pietistery

Pietistery is the historical spelling of modern pietisterij.

• Over pietistery, biologie en tafeldans. Over besmettelyke ziekten.

pijl

arrows twice

pylen

Pylen is the nineteenth-century spelling of modern pijlen.

• Wel verbleekten de sterren daar omhoog, beschaamd dat er spoedig een eind komen zou aan haar heerschappy ... wel vloeiden er vreemde kleuren over de toppen der bergen, die donkerder schenen naarmate ze scherper afstaken op lichteren grond ... wel vloog er hier-en-daar door de wolken in het oosten iets gloeiends--pylen van goud en van vuur die heen-en-weer werden geschoten, evenwydig aan de kim--maar ze verdwenen weer en schenen neertevallen achter de ondoordringbare gordyn die nog altyd den dag bleef verbergen voor de oogen van Saïdjah.
• Daar kwam een streep van blauwig rood die zich vastklemde aan de wolken, en de randen werden licht en gloeiend, en 't begon te bliksemen, en weer schoten er pylen van vuur door het luchtruim, maar ze vielen niet neder ditmaal, ze hechtten zich vast op den donkeren grond, en deelden hun gloed mede in grooter en grootere kringen, en ontmoetten elkander, kruisend, slingerend, wendend, dwalend, en ze vereenigden zich tot vuurbundels, en weerlichtten in gouden glans op een grond van paarlemoer, en er was rood, en blauw, en geel, en zilver, en purper, en azuur in dat alles ... o God, dat was de dageraad: dat was het weerzien van Adinda!

pijnlijk

awkward; painfully; pained 3 times

pynlyks, pynlyk, pynlyke

adjective, partitive form; adverb; adjective, attributive, inflected

Historical spelling of modern “pijnlijk.”

• Havelaar begroette beide beambten hoffelyk. Den kontroleur--er is altyd iets pynlyks in de ontmoeting van een nieuwen chef--zette hy door eenige vriendelyke woorden op zyn gemak, als wilde hy terstond reeds een soort van gemeenzaamheid invoeren, die 't verkeer zou gemakkelyk maken.
• Maar hy hield niet van verzen. "Het was een leelyk ryglyf" zeide hy, en als hy er toe gebracht werd iets te lezen van wat hy "begaan" had, zooals hy zich uitdrukte, schiep hy er vermaak in, zyn eigen werk te bederven, òf door 't voortedragen op een toon die 't belachelyk maken moest, òf door op-eenmaal, vooral by een hoogst-ernstigen passus, aftebreken, en er een kwinkslag tusschen te werpen, die de toehoorders pynlyk aandeed, maar die by hem niets anders was dan een bloedige satire op de onevenredigheid tusschen dat keurslyf en zyn ziel die zich daarin zoo benauwd voelde.
• Er vertoonde zich op 't gelaat van mevrouw Slotering een pynlyke trek die niet ontsnapte aan Havelaars blik.

pilaar

pillar 3 times

pilaar

• Dit alles is de zuivere waarheid, lezer! Weet ge wel, dat de jonge Duitscher, die op de beurs by pilaar 17 stond, weggeloopen is met de dochter van Busselinck & Waterman?
• Ik bezoek twintig jaar de beurs, en durf zeggen dat ik geacht ben by myn pilaar.
• Ik ben hiervoor dan ook bekend by myn pilaar ... dat ik altyd zoo juist oordeel, meen ik.

pisang

banana; bananas 4 times

pisang

noun, common gender, singular; noun used collectively, common gender, singular

Pisang is an Indonesian loanword for banana.

• Door 't hotsen en stooten viel 't spreken moeielyk. Kleine Max werd rustig gehouden met pisang en zyn moeder die hem op den schoot had, wilde volstrekt niet bekennen dat ze vermoeid was, als Havelaar aanbood haar van den zwaren jongen te ontlasten.
• Ieder had het gebruikelyke hè! geroepen, dat op zulk een stoot volgt, Max had in den schoot zyner moeder de pisang weergevonden, die hy door den schok verloor, en reeds was men een heel eind nader aan de modderdiepte die straks komen zou, voor de resident besluiten kon zyn zinsnede te voleinden, door er bytevoegen:
• Ze is nuttig toetepassen, want men kan voor zeker houden dat de zieke, die door overspanning in de eerste periode stikken zou aan een mug, later--na de buikziekte!--zonder bezwaar kemels zal verdragen. Of, om duidelyker te spreken, dat een beambte die "geschenken aanneemt, niet met het doel zich te verryken"--by-voorbeeld een bos pisang ter-waarde van eenige duiten--met smaad en schande zal worden weggejaagd in de eerste periode der ziekte, maar dat iemand die 't geduld heeft het laatste tydperk aftewachten, zeer gerust en zonder eenige vrees voor straf, zich zal kunnen meester maken van den tuin waar de pisang groeide, met de tuinen die daarnaast liggen er by ... van de huizen die in den omtrek staan ... van wat er in die huizen is ... en van nog een-en-ander meer, ad libitum.

plaats

place; places; room 85 times

plaats, plaatsen

noun, common gender, singular; noun, plural; noun, feminine, singular

Heeft plaats is the fixed expression ‘takes place.’

• Is het dus niet een pure leugen, als de veldheer de prinses vragend aanziet, om te weten wat ze doen wil na 't poortsluiten? Nog-eens: als 't mensch nu eens lust had gehad te gaan slapen, in plaats van iets te ontblooten?
• Als myn zaken goed gaan--en dit doen ze--als myn vrouw en kinderen gezond zyn, zoodat ik geen gemaal heb met dokter en apteker ... als ik jaar-in jaar-uit een sommetje kan ter-zy leggen voor den ouden dag ... als Frits knap opgroeit, om later in myn plaats te komen als ik naar Driebergen ga ... zie, dan ben ik heel tevreden. Maar dit alles is een natuurlyk gevolg van de omstandigheden, en omdat ik op de zaken pas.
• Een ander in myn plaats had misschien aan Ludwig Stern geschreven dat hy ook wat zou laten vallen, dat hy hoopte op konsideratie om de langdurige diensten van Last & Co ... ik heb uitgerekend dat de firma, sedert ruim vyftig jaren, vier ton aan Stern verdiend heeft.

plaatselijk

local 3 times

plaatselyke

adjective, attributive, singular; adjective, inflected; adjective, attributive

• Dit belet echter niet dat de Regent, door plaatselyke kennis, door geboorte, door invloed op de bevolking, door geldelyke inkomsten en hiermede overeenstemmende levenswyze, ver boven hem verheven is.
• Nu moesten er te Rangkas-Betoeng nog veel andere gebouwen worden opgericht, en de ingenieurs die met het ontwerpen van de plannen daartoe belast waren, hadden opgaven gevraagd van de plaatselyke pryzen der arbeidsloonen en materialen.
• Meermalen heb ik me verwonderd over den moed waarmee, by-voorbeeld een gewezen Gouverneur-generaal, in de Kamer der Volksvertegenwoordiging, gewicht tracht bytezetten aan zyn woorden door voorgewende aanspraak op plaatselyke kennis en ondervinding.

plaatsen

placed; place; posted 12 times

geplaatst, plaatsen, plaatste, plaats

verb, past participle; verb, infinitive; verb, participle

• Het is myn doel niet, vooral niet in het begin van myn vertelling, den lezer lang bezig te houden met het beschryven van plaatsen, landschappen of gebouwen. Ik vrees te zeer hem afteschrikken door wat zweemen zou naar langdradigheid, en eerst later, als ik gevoel dat hy voor my gewonnen is, als ik uit blik en houding bemerk dat het lot van de heldin die ergens van 't balkon eener vierde verdieping springt, hem belang inboezemt, dan laat ik, met stoute verachting van alle wetten der zwaartekracht, haar zweven tusschen hemel en aarde, tot ik myn hart heb lucht gegeven in de nauwkeurige schets der schoonheden van het landschap, of van 't gebouw dat daar ergens schynt geplaatst te zyn om een voorwendsel aan de hand te doen tot een veelbladzydig vertoog over middeleeuwsche architektuur.
• Te Batavia zyn de onderscheidene bestuurstakken verdeeld in "departementen" aan welker hoofd Direkteuren geplaatst zyn, die den schakel uitmaken tusschen het opperbestuur van den Gouverneur-generaal en de Residenten in de provincien.
• Het kent slechts den Resident, en de beambten die onder hem het besturen. Een dusdanige residentie--er zyn er, die byna een millioen zielen bevatten--is verdeeld in drie, vier of vyf afdeelingen of regentschappen, aan welker hoofd Adsistent-Residenten geplaatst zyn.

plaatshebben

takes; had twice

heeft, had

verb, present, singular; verb, past, singular

Plaatshebben means “to take place.”

• Natuurlyk ziet de vrouw van 't huis gaarne dat er aan het dessert een aardigheidje plaats heeft. Dat vult.
• Juist tegenover de bureaux stond de oude adsistent-residents-woning die nu tydelyk door mevrouw Slotering bewoond werd, en dewyl de toegang van den grooten weg tot het erf plaats had door twee wegen die langs beide zyden van 't grasveld liepen, volgt hieruit vanzelf dat ieder die het erf betrad om zich naar de achter het hoofdgebouw gelegen keuken of stallen te begeven, òf de bureaux òf de woning van mevrouw Slotering moest voorbygaan.

plaatsvinden

took; take place; find 3 times

vond, plaats-vinden, vinden

verb, past, singular; verb, infinitive; verb, present, plural

• De vlugheid van zyn geest deed hem in gesprekken meermalen eenige schakels der redeneering overslaan, en hoe geleidelyk ook deze overgang plaats vond in zyn gedachten, was het toch iemand die minder vlug was, of niet gewoon aan zyn vlugheid, niet euvel te duiden wanneer men by zulk een gelegenheid hem aanstaarde met de onuitgesproken vraag op de lippen: ben je gek ... of hoe is het?
• Wanneer de europesche lezer zich mevrouw Slotering voorstelt als "logeerende" by de Havelaars, zooals dit zou plaats-vinden in Europa, moet het hem onbegrypelyk voorkomen dat ze niet tegenwoordig was by 't gezelschap dat de koffi gebruikte in de voorgalery.
• Indien 't nog noodig schynen mocht, de zachtmoedigheid te bewyzen waarmee Havelaar zyn moeielyken plicht vervulde, zou dit bewys kunnen gevonden worden in een mondelinge boodschap die hy den kontroleur opdroeg, toen deze eens naar Serang zou vertrekken: "zeg den resident, dat hy, hoorende van de misbruiken die hier plaats vinden, niet geloove dat ik daaromtrent onverschillig ben. Ik maak daarvan niet terstond officieele melding omdat ik den Regent, met wien ik medelyden heb, wensch te bewaren voor te groote strengheid, daar ik eerst beproeven wil hem door zachtheid tot zyn plicht te brengen."

plagen

teased; vex; torment 8 times

plagen, plaagde, plaagden, plaag

verb, infinitive; verb, past, plural; verb, past, third-person singular

• De meisjes hadden piano gespeeld en gezongen, en by 't dessert plaagden ze elkaar met iets dat in de voorkamer scheen gebeurd te zyn, terwyl wy achter aan 't gentsch whisten waren, iets waarin Frits betrokken scheen. "Ja, ja, Louise, riep Betsy Rosemeyer, geschreid heb je!
• --Dat deed hy om den generaal te plagen.
• Een jong mensch mag geen generaal plagen, die bovendien, als civiel gouverneur, zyn chef was. Dat andere versje vind ik aardig, maar ... dat eeuwige duelleeren!

plaît-il

Pardon? once

Plaît-il

French “Plaît-il?” is a polite request to repeat something: “Pardon?”

• --Plaît-il? zeide zy. Ik herstelde my eenigszins, en ging voort:

plan

plan; plans; purpose 11 times

plan, plannen

noun, neuter, singular; noun, neuter, plural; noun, neuter singular

Van plan zijn means “to intend.”

• Sommigen waren aan hem geschreven, of liever het waren slechts afschriften, doch hy scheen daarmee zeker plan te hebben, want alles was door andere personen geteekend voor: gelykluidend met het oorspronkelyke. Dan vond ik nog uittreksels uit dagboeken, aanteekeningen en losse gedachten ... sommigen werkelyk heel los.
• "Denk je dat ik van plan ben vyftien stuivers daags aan jou weg te gooien?" had die heer gezegd.
• Ik heb toen de beide jongens over myn plan gesproken, en ze vonden het goed.

plant

plant; plants 3 times

plant, planten

noun, common gender, singular; noun, plural

• Maar als ge me daar een plant weet aantewyzen die ik niet kende, of waaraan voor my iets te zien valt dat vroeger myn aandacht ontsnapte ... als ge my van-tyd tot-tyd een bloem toont, die ik gaarne pluk en meedraag in 't knoopsgat, dan vergeef ik u dat afwyken van den weg, ja, ik ben er dankbaar voor.
• En, zelfs zonder bloem of plant, zoodra ge my ter-zyde roept om me door 't geboomte heen het pad te wyzen, dat we straks zullen betreden, doch dat nu nog verre voor ons ligt in de diepte, en als een nauw merkbaar streepje zich slingert door 't veld daar-beneden ... ook dan neem ik u de afwyking niet euvel.
• Ik vreesde dat de wandeling u verdrieten zou, daar ik niet wist of ge vermaak zoudt scheppen in de bloemen of planten die ik u wyzen wilde. Maar omdat ik geloof dat het u later genoegen zal doen, het pad gezien te hebben dat we straks zullen betreden, voel ik me nu genoopt u iets te zeggen van Havelaars huis.

planten

planted; grown 5 times

geplant

• Want niet in het snyden der padie is de vreugde: de vreugde is in het snyden der padie die men geplant heeft.
• Rypt niet uw padie dikwerf ter voeding van wie niet geplant hebben?
• En waar men gearbeid had onthield hy het loon niet, en hy ontnam de vruchten niet aan wie den boom geplant hadden.

plechtigheid

ceremony 4 times

plechtigheid

• ...en de afspraak werd gemaakt, dat men daartoe over een half uur in de groote voorgalery der woning van den Regent zou by-eenkomen. Verbrugge, hierop voorbereid, had reeds voor vele dagen aan de Distriktshoofden, den Patteh, den Kliwon, den Djaksa den belasting-kollekteur, eenige mantries, en voorts aan alle inlandsche beambten die deze plechtigheid moesten bywonen, last gegeven zich op de hoofdplaats te verzamelen.
• Mevrouw Havelaar bezag haar nieuwe woning, en was er zeer mee ingenomen, vooral omdat de tuin groot was, 'tgeen haar zoo goed voorkwam voor kleinen Max die veel in de lucht moest. De resident en Havelaar waren naar hun kamers gegaan om zich te verkleeden, want by de plechtigheid die er plaats hebben zou, scheen het officieel voorgescheven kostuum een vereischte te wezen.
• De mindere Hoofden zaten in een grooten kring, naar oostersche wyze op matten op den grond, en aan 't eind van de lange galery stond een tafel, waaraan de resident, de Adhipatti, de adsistent-resident, de kontroleur en een zestal Hoofden plaats namen. Men diende thee met gebak rond, en de eenvoudige plechtigheid begon.

plein

square 3 times

plein

• Indien de aloen-aloen voor de woning van den Regent in verwilderden staat lag, zou de nabywonende bevolking hierover beschaamd wezen, en er ware veel gezags noodig om haar te beletten dat plein van onkruid te reinigen, en het te brengen in een staat die met den rang des Regents overeenstemt.
• Elders weer is 't geheele erf één groot grasveld. En eindelyk zyn er die, al zeer eenvoudig, geheel-en-al zyn gemaakt tot een gemacadamiseerd plein, dat misschien minder aangenaam is voor 't oog, doch de zindelykheid in de huizen bevordert, omdat veel insekten-soorten door gras en boomen worden aangetrokken.
• Dit plein had men recht vóór zich als men in de buiten galery met den rug naar 't huis gekeerd stond. Links daarvan lag het gebouw met de bureaux, de kas en de vergaderzaal waar Havelaar dien morgen de Hoofden had toegesproken, en daar-achter breidde zich de ravyn uit, dien men overzag tot aan den Tjioedjoeng toe.

plek

spot; spots; place 14 times

plek, plekken

noun, common gender, singular; noun, plural; noun, common gender singular

• Honderden gezadelde paarden bedekten den weg, en duizend menschen voor 't minst--wat veel was voor die plek--liepen in bedryvig wachten heen-en-weer.
• Max en "zyn Tine" waren eerst onlangs van een reis naar Europa teruggekeerd, en gevoelden zich vermoeid van wat ik eens zeer eigenaardig een koffertjes-leven heb hooren noemen. Zy achtten zich dus gelukkig, na veel omzwervens eindelyk weder eens een plek te bewonen waar zy zouden te-huis behooren.
• Zy toonden elkaar de plekken waar ze zouden ontbyten, waar kleine Max spelen zou, waar de bibliotheek zou staan, waar hy 's avends haar zou voorlezen wat hy dien dag geschreven had, want hy was altyd bezig met het ontwikkelen zyner denkbeelden op 't papier ... en: "eens zou dat gedrukt worden, meende Tine, en dan zou men zien wie haar Max was!" Maar nooit had hy iets ter-perse laten leggen van wat er in zyn hoofd omging, omdat zekere schroom hem bezielde, die wel iets zweemde naar eerbaarheid.

plicht

duty; duties; DUTY 55 times

plicht, plichten, PLICHT

noun, common gender, singular; noun, plural; noun, masculine, singular

• Over de plichten van de Regeering omtrent publieke vermakelijkheden. Over de overeenstemming tusschen de schotsche en friesche talen.
• Over de skandinavische EDDA. Over den plicht van Frankryk, om in den indischen Archipel zich een tegenwicht tegen Engeland te verschaffen. (Dit was in 't fransch, ik weet niet waarom?)
• Alom wordt den Europeaan, met gezag in de binnenlanden bekleed, als een zyner duurste verplichtingen op 't hart gedrukt, de bevolking te beschermen tegen haar eigen onderworpenheid en de hebzucht der Hoofden. En, als ware het niet genoeg, deze verplichting voorteschryven in 't algemeen, er wordt nog van de adsistent-residenten, by de aanvaarding van 't bestuur eener afdeeling, een afzonderlyke eed gevorderd, dat zy deze vaderlyke zorg voor de bevolking zullen beschouwen als een eersten plicht.

plichtverzuim

dereliction of duty; neglect of duty 5 times

plichtverzuim

• Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder.
• Uit de papieren van Sjaalman zou blyken, dat de grond in die streken voor de koffikultuur niet geschikt is. Maar hierin ligt volstrekt geen verschooning, en ik beweer dat men zich schuldig maakt aan onvergeeflyk plichtverzuim omtrent Nederland in 't algemeen en de koffimakelaars in 't byzonder, ja omtrent de javanen zelf, door niet, òf dien grond te veranderen--de Javaan heeft toch niets anders te doen--òf, als men meent dit niet te kunnen, de menschen die dáár wonen, te zenden naar andere streken waar de grond wèl goed is voor koffi.
• Want, afgescheiden van de ontevredenheid met zichzelf die een gevolg is van plichtverzuim of lauwheid, baart het zoeken naar gemakkelyker omwegen, de zucht om altyd en overal botsing te ontgaan, de begeerte om te "schipperen" meer zorg, en inderdaad meer gevaar, dan men op den rechten weg ontmoeten zal.

ploeg

plough; plow 6 times

ploeg

• Hy groeit op te-midden zyner sawah's en gagah's en tipar's vergezelt reeds op zeer jeugdigen leeftyd zyn vader naar 't veld, waar hy hem behulpzaam is in den arbeid met ploeg en spade, aan dammen en aan waterleidingen tot het bevochtigen zyner akkers. Hy telt zyn jaren by oogsten, hy rekent den tyd naar de kleur zyner te veld staande halmen, hy voelt zich te-huis onder de makkers die met hem padie sneden hy zoekt zyn vrouw onder de meisjes der dessah die 's avends onder vroolyk gezang de ryst stampen om ze te ontdoen van den bolster ... het bezit van een paar buffels die zyn ploeg zullen trekken, is 't ideaal dat hem aanlacht ... kortom, de rystbouw is voor den Javaan, wat in de Rynstreken en in het zuiden van Frankryk, de wynoogst is.
• Maar naast dien aloen-aloen, of elders, liggen Sawah's die op den ploeg wachten, of op een leiding die het water daarheen moet voeren, dikwyls van mylen ver ... deze Sawah's behooren den Regent.
• Is het u niet bitter, te reizen van hier tot de Zuidkust, en de bergen te zien die geen water dragen op hunne zyden, of de vlakten waar nooit een buffel den ploeg trok?

pluis

quite right once

pluis

Niet pluis is an idiom meaning suspicious or not quite right.

• Welnu, den vorigen avend, juist toen ik myn eerste peer had geschild, las ik op het gelaat van een der meisjes, dat er iets in dat vers voorkwam, dat niet pluis was. Ikzelf had niet naar 't ding geluisterd, maar ik had bemerkt dat Betsy haar broodje verkruimelde, en dit was my genoeg.

poendoetan

poendoetan levy once

poendoetan

A colonial-era levy or compulsory contribution, from Javanese.

• Sedert ik voor een maand myn betrekking alhier aanvaardde, heb ik my hoofdzakelyk beziggehouden met het onderzoek naar de wyze waarop de Inlandsche Hoofden zich kwyten van hun verplichtingen jegens de bevolking op het stuk van heerediensten, poendoetan en dergelyke.

poesaka

heirloom; an heirloom; inherited property 4 times

poesaka

noun, common gender, singular; noun, singular

A poesaka is a sacred inherited family possession.

• Toen nam Saïdjah's vader een kris die poesaka was van zyn vader.
• Saïdjah's vader, die zeer arm was, verkocht nu aan een Chinees twee zilveren klamboe-haken, poesaka van de ouders zyner vrouw, voor achttien gulden. En voor dat geld kocht hy een nieuwen buffel.
• Eenigen tyd daarna vluchtte Saïdjah's vader uit het land. Want hy was zeer bevreesd voor de straf als hy zyn landrenten niet betalen zou, en hy had geen poesaka meer om een nieuwen buffel te koopen, daar zyn ouders altyd in Parang-Koedjang, woonden, en hem dus weinig hadden nagelaten.

poessing

dizzy once

poessing

A Malay-derived colonial expression meaning dizzy or bewildered.

• Ten-slotte heb ik de eer--ten-overvloede voor u, die de Afdeeling Lebak beter kent dan my nog mogelyk is--de verzekering te geven dat uit een politiek oogpunt de streng rechtvaardige behandeling dezer zaak geen het minste bezwaar heeft, en dat ik eer voor gevaar zou beducht zyn als ze niet tot klaarheid gebracht werd. Want ik ben geïnformeerd dat de geringe man die, naar een getuige my zeide, poessing is van de vexatie, reeds lang naar redding uitziet.

poëzie

poetry; Poetry 3 times

poëzie, Poëzie

• Over de rekenkunde by de Romeinen. Over armoede aan poëzie by toonzetters.
• Over waarheid in poëzie. (Wel zeker!) Over de impopulariteit der ryst pelmolens op Java.
• Over het verband tusschen Poëzie en mathematische wetenschappen. Over de Wajangs der Chinezen.

poging

efforts; attempt; attempts 16 times

pogingen, poging, pooging, POGING

noun, plural; noun, common gender, singular; noun, common gender, plural

Pooging is an older spelling of modern poging.

• Een toespeling namelyk op den beteren staat der wegen in een naburige afdeeling, scheen het vervolg te wezen op vergeefsche pogingen om ook in Lebak dusdanige betere wegen te doen aanleggen, of de bestaande beter te onderhouden.
• Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren--ik zal 't zoo weinig mogelyk doen--die inderdaad een manier van spreken had, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken, dat het me moeielyk valt dat weertegeven, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic.
• Hoe dit zy, Havelaar deed te Amboina wat hy mocht en kon, maar uit ergernis over gebrek aan medewerking van hen die in de eerste plaats geroepen waren zyn pogingen te steunen, was hy ziek geworden, en dit had hem bewogen naar Europa te vertrekken. Strikt genomen had hy by wederplaatsing aanspraak gehad op beter keuze dan de arme geenszins welvarende afdeeling Lebak, daar zyn werkkring te Amboina van grooter gewicht was, en hy dáár, zonder resident boven zich, geheel op zichzelf gestaan had.

Polen

Polen's; Poland twice

Polen

proper noun; proper noun, singular

Polen is a person's surname; 'naar Polen' means to Polen's premises.

• Maar neen, onderkruipen doe ik niet. Ik ben naar Polen gegaan liet me pen en papier geven, en schreef:
• In "Polen" zie ik velen die daar geweest zyn, en waarlyk heel knap in de kleeren steken.

politie

police; Police 7 times

policie, politie, Politie

noun, common gender, singular; noun, feminine, singular; noun, feminine, singular, historical spelling

Policie is an older spelling of politie.

• Ik voelde een greep in myn nek ... een tweeden greep veel lager ... ik zweefde een oogenblik ... en vóór ik recht begreep hoe de zaken stonden, was ik in de kraam van den Griek, die in verstaanbaar fransch zei dat ik een gamin was, en dat hy de policie roepen zou. Nu was ik wel dicht by het meisje, maar genoegen deed het me niet.
• Onder dezen weder wordt het bestuur uitgeoefend door kontroleurs, opzieners en een tal van andere beambten die noodig zyn voor de inning der belastingen, voor het toezicht over den landbouw, voor het oprichten van gebouwen, voor de waterstaats-werken, voor de policie en voor het rechtswezen.
• Hy ontving de geschreven maandelyksche berichten over landbouw, veestapel, politie, en justitie, en legde die tot nader onderzoek ter-zyde.

politiedienaar

police once

policie

In “policie- en bureaudienaren,” the omitted element -dienaren is supplied by the second noun.

• Wel eenigszins ongeduldig vroeg hy van-tyd tot-tyd, met de woorden der zuster van mevrouw Blauwbaard, aan den mandoor-oppasser, dat is het hoofd van de policie- en bureaudienaren der adsistent-residentie, of er niets in aantocht was?

politiek

political; policy 6 times

politiek, politieken, politieke

adjective, inflected; noun, common gender, singular; adjective, uninflected

• By behandeling evenwel der zaken van politieken aard, wenden zich deze beambten rechtstreeks tot den Gouverneur-generaal.
• Deze meening deed my wel in verzet komen tegen valsheid, maar ik was daarover niet zóó verontwaardigd als ik zou geweest zyn indien ik geweten had dat het hier geenszins te doen was om een onschuldige te redden, maar dat deze valsheid de strekking had om ten-koste van de eer en 't welzyn myns voorgangers, de bewyzen te vernietigen die de politiek van den generaal in den weg stonden.
• Op de meeste plaatsen hebben de gezaghebbers te beschikken over eenige ketting-gangers, dat zyn: elders veroordeelde misdadigers, een soort van werklieden echter dat in Bantam om meer of min geldige redenen van politieken aard niet aanwezig was.

politieoppasser

police; police officer twice

policie, politie-oppasser

noun, first part of coordinated compound; noun, masculine singular

Policie- is the historical spelling of politie-; the shared element oppassers is supplied after en.

• De policie- en bureau-oppassers liepen bedryvig heen-en-weer. Kortom, alles toonde aan dat de eentonigheid op dat vergeten plekje gronds in den javaschen Westhoek, voor een oogenblik werd afgebroken door wat leven.
• Juist wilde Havelaar een aanvang maken met het verhaal dat zyn gasten van hem wachtten, en dat ophelderen zou waarin en waarom hy den Generaal Vandamme te Natal zoo "gekontrarieerd" had, toen mevrouw Slotering zich in de voorgalery van haar woning vertoonde, en den politie-oppasser wenkte, die naast Havelaars huis op een bank zat.

poot

legs; leg 10 times

pooten, poot

noun, plural; noun, common gender, singular; noun, common gender, plural

Pooten is the nineteenth-century spelling of poten.

• Ge zet uw tafel er voor, en daarop een stoel met drie pooten, waarvan één wat zwak, je zag eens op de kermis een akrobaat die zeven stoelen op elkaar zette, en zich zelf daarop met het hoofd naar beneden. Eigenliefde en verveling dringen u iets dergelyks te doen.
• --Ik denk dat de derde poot van den stoel brak, zei Verbrugge sententieus.
• --Nu ja, die poot brak misschien, maar niet dáárom ben je gevallen.

portaal

landing; landings 4 times

pertaal, portaal, portalen

noun, neuter, singular; noun, neuter, plural

“Pertaal” is a nonstandard pronunciation of “portaal,” here meaning a landing.

• --Ja, die woont hier, meneer. Gaat uwee maar de trap op, na 'et eerste pertaal, en dan de trap na 'et tweede pertaal, en dan nog 'en trap, en dan is uwee-d-er, want uwe komt er vanzelf.
• Ik klom zoo hoog als gezegd was, en hoorde in het derde portaal een kinderstem zingen: strakjes komt vader, die zoete papa. Ik klopte, en de deur werd geopend door een vrouw of dame--ik weet zelf niet recht wat ik van haar maken moest.
• "Ze kon niet den heelen dag trappen klimmen voor dat bedelvolk, zeide zy, ik moest maar zelf gaan zien." En daar volgde weer een beschryving van de trappen en portalen, die ik volstrekt niet noodig had, want ik herken altyd een plaats waar ik eens geweest ben, omdat ik altyd zoo op alles acht geef.

portier

carriage door; door twice

portier

Here portier means a carriage door, not a doorman.

• Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen.
• Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe.

positie

position; condition; situation 8 times

pozitie

Older spelling of modern Dutch “positie.”

• Zulk een pozitie wordt dan ook door een koopman die zyn vak verstaat, zooveel mogelyk vermeden. Een ander denkbeeld--ik sprak er reeds van--dat bewyzen moge hoe ontvankelyk het bezoeken van de beurs iemand laten kan voor menschlievende indrukken, was dit.
• Is. --Maar het reizen in haar pozitie is onmogelyk, resident!
• Maar niet ieder zou dit zoo streng vorderen of zelfs goed opvatten, en dan komt men zoo ligt in de pozitie van iemand die windmolens bestrydt.

post

post; posts 6 times

post, posten

noun, common gender, singular; noun, common gender, plural

• Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid.
• Daar komt de post aan! riep Verbrugge.
• Ja, 't was de post! De post, die den volgenden brief meebracht van den Gouverneur-generaal van Nederlandsch Indie aan den gewezen adsistent- resident van Lebak, Havelaar.

potlood

pencil 3 times

potlood

noun, neuter, singular; noun, neuter singular

• Ook worden zij gesteld in het onrechtmatig, bezit van sawah-velden, terwijl die alleen toekomen aan degenen, die aandeel hebben in de kultuur." Hier heb ik een andere nota, en wel in potlood.
• Maar leugens zyn het, flauwe leugens! En leelyk zyn ze ook, want neem eens een potlood, en teeken een roos met een oor, en zie eens hoe dat er uitziet?
• Op den rand staat met potlood aangeteekend: "niet juist" waaruit ik opmaak dat sommige zinsneden by 't afschryven veranderd zyn.

pour

for 3 times

pour

preposition; French preposition

Pour le besoin de ma cause is French for ‘to serve the needs of my case’.

• Verbeeldt u ... ik zeg niet, daar heb ik een vrouw gezien, die zóó of zóó schoon was, neen: allen waren zy schoon, en 't was dus een onmogelykheid daar pour tout de bon verliefd te worden, omdat elke volgende weer de vorige uit je bewondering verdrong, en ik dacht daarby waarlyk aan Caligula of Tiberius--van wien vertellen ze 't fabeltje? --die 't heele menschelyk geslacht maar één hoofd toewenschte.
• Trop malheureux destin: Je meurs de faim, de froid, d'ennui et de chagrin, Vingt florins font pour moi deux mois de nourriture!
• Ik kan hem niet beschermen ... ik mag hem myn onmacht niet bekennen ... ik wil 't aangeklaagd dorpshoofd niet vervolgen, daar zulks den schyn zou meebrengen alsof deze zaak pour le besoin de ma cause door my was opgerakeld: ik weet niet meer wat te doen ...

praatje

gossip; talk 3 times

praatjes

• De Padangsche praatjes duurden voort: men sprak nog altyd over 't verdwenen kind. De adsistent-resident voelde zich op-nieuw geroepen die zaak optevatten, maar voor hy iets tot helderheid had kunnen brengen, ontving hy een besluit waarby hy door den Gouverneur van Sumatra's Westkust werd gesuspendeerd "wegens oneerlykheid in ambtsbetrekking." Het heette dat hy uit vriendschap of medelyden de zaak van dien kontroleur, tegen beter weten aan, in een valsch daglicht had gesteld.
• Want daar ik alles wat ik u hiervan te zeggen heb, voor wáár geven en zelfs nog gedeeltelyk bewyzen kan, zult ge daaruit zien dat ik niet lichtvaardig handelde toen ik myn verhaal over dat vermiste kind, de praatjes van Padang niet verwierp als volstrekt ongerymd. Men zal ze zeer geloofbaar vinden, zoodra men onzen dapperen generaal leert kennen in de zaken die my betreffen.
• Ook zeide hy dat de Gouverneur-generaal die de zoogenaamde theekontrakten had verlengd, in weerwil van de berekening dat er door 't Land zooveel verloren wordt op die zaken, zulk een bekwaam braaf mensch was, en vooral zulk een trouw vriend voor wie hem vroeger gekend hadden. Want die Gouverneur-generaal had zich volstrekt niet gestoord aan de praatjes over 't verlies op de thee, en hem, toen er spraak was van de intrekking dier kontrakten, ik geloof in 1846, een grooten dienst gedaan door te bepalen dat men maar altyd zou voortgaan met het koopen van zyn thee.

prachtig

magnificent; splendid 3 times

prachtig

adjective; adjective, uninflected

• De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient.
• Nu was 't nog wel wat te guur om de buitenplaats te bezien, die prachtig moet wezen in den zomer, maar in 't huis zelf verlangde men naar niets meer, want er was vol-op van alles wat vermaak geeft: een billardzaal, een bibliotheekzaal, een overdekte yzeren glasgalery als broeikast, en de kakatoea zat op een kruk van zilver.
• Want aan U draag ik myn boek op, Willem den derden, Koning, Groothertog, Prins ... meer dan Prins, Groothertog en Koning ... KEIZER van 't prachtig ryk van INSULINDE dat zich daar slingert om den evenaar, als een gordel van smaragd ...

praten

talks; to talk; chatted 3 times

praat, praten, praatte

verb, present, singular; verb, infinitive; verb, past, singular

• Ze praat, ze zucht, ze loopt naar 't venster, maar werken doet ze niet.
• "Kom je om papa te spreken?" vroeg hy op-eens, en ik begreep terstond dat de opvoeding van dat knaapje veel te wenschen overliet, anders had hy: "komt u" gezegd. Maar omdat ik met myn houding verlegen was, en wel wat praten wilde, antwoordde ik:
• Een makelaar is toch geen kruier, dunkt me, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie. Ik had mijn jas met bont aan, en toch zat ze daar zoo eenvoudig, en praatte zoo kalm met haar kinderen, alsof ze alleen was.

prauw

prahu; prau 4 times

prauw, prahoe

Prahoe is a historical spelling of modern prauw, a Malay sailing boat.

• Ik moest ze inspekteeren, en daar ik geen verstand van peper had, nam ik in de prahoe een datoe mee, die er meer van wist.
• Zoo'n prauw biedt weinig gelegenheid tot afleiding, en daarby was ik juist in een verdrietige stemming, waartoe veel oorzaken het hare bydroegen.
• Genoeg, ik zat daar in die prauw met een zuur gezicht en slecht humeur, en was, wat de Duitschers noemen: ungeniessbar.

Preanger

Preanger 7 times

Preanger

proper noun; proper noun, common gender, singular; proper noun used attributively

• Vinden we niet reeds in de verzen die van zyn jeugd dagteekenen, regels als deze, die geschreven waren op den Salak--een der reuzen, maar niet de grootste, onder de bergen van de Preanger Regentschappen--waarin alweder de aanhef de zachtheid zyner aandoeningen teekent, om op-eens overtegaan in 't naspreken van den donder dien hy onder zich hoort: 't Is zoeter hier zijn Maker luid te loven... 't Gebed klinkt schoon langs berg- en heuvelrij...
• Die laatste heeft slechts rang van Tommongong, onze Regent is Adhipatti, en toch laten zyn inkomsten, omdat Lebak niet geschikt is voor koffi en hem dus geen emolumenten opbrengt, niet toe in praal en luister te wedyveren met een eenvoudigen Dhemang in de Preanger, die den stygbeugel houden zou als zyn neven te-paard stygen. Is dit waar?
• Ik was in 1846 in 't Krawangsche, en heb veel rondgedwaald in de Preanger waar ik reeds in 1840 Lebaksche uitgewekenen ontmoette.

preek

sermon; sermons 4 times

preek, preeken

noun, common gender, singular; noun, plural

• Ik zeg nooit iets wat ik niet goed overwogen heb, en durf beweren dat ik hier met kennis van zaken spreek, daar ik over dit stuk rypelyk heb nagedacht, vooral sedert het hooren der preek van dominee Wawelaar in den bidstond voor 't bekeeren der heidenen.
• Want ik houd me aan Jezus Christus, en dien gekruist, en dit zal elk fatsoenlyk lezer ook wel doen. Zoowel omdat ik uit Wawelaars redevoering myn meening heb geput omtrent het ongeoorloofde der intrekking van de koffikultuur te Lebak, waarop ik straks zal terugkomen, als omdat ik als eerlyk man niet wil, dat de lezer volstrekt niets ontvange voor zyn geld, zal ik hier eenige brokstukken uit de preek meedeelen, die al byzonder treffend waren.
• 4° Het schryven van preeken en godsdienstige gezangen, geschikt om door soldaten en matrozen aan de Javanen te worden voorgelezen en voorgezongen.

prefect

Prefects twice

Praefecten

‘Praefecten’ is an older spelling of ‘prefecten’.

• Die Vorsten bestaan niet meer, en de residenten zyn, als gewestelijke Gouverneurs of Praefecten, bestuurders van landschappen geworden.
• Onder het stelsel van militaire willekeur, kozen de Romeinen hiertoe de Praefecten, in den aanvang gewoonlyk de bevelhebbers der legioenen die 't bedoelde land hadden ten-onder gebracht.

pressie

pressure 3 times

pressie

• Verder: dat het vonnis tegen den ongelukkigen Si Pamaga was geslagen onder de pressie van den voorzitter--myn voorganger--en van 't Raadslid Soetan Salim, welke personen de voorgewende misdaad van Si Pamaga hadden verzonnen om aan den gesuspendeerden adsistent-resident van Mandhéling een wapen ter zyner verdediging in de hand te stellen, en om lucht te geven aan hun haat jegens Jang di Pertoean.
• Of nu Soetan Salim en myn voorganger pressie hebben uitgeoefend op den natalschen Rechtsraad om Si Pamaga schuldig te verklaren, is my onbekend. Maar wel weet ik dat de generaal Vandamme pressie heeft uitgeoefend op de verklaringen die 's mans onschuld moesten bewyzen.

presteren

perform once

presteeren

Older spelling of modern Dutch “presteren.”

• Ik had tot myn inschikkelykheid vele redenen, en onder anderen deze, dat ik 't onbillyk vond op-eenmaal iets van U te vorderen, wat vele anderen in uw plaats evenmin zouden presteeren, U te dwingen zoo op-eenmaal de routine van achterhoudendheid en menschenvrees vaarwel te zeggen, die niet zoozeer uw schuld is als wel die der leiding welke u te beurt viel.

préjudice

prejudice once

préjudice

A French loan used in the phrase ten préjudice van, ‘to the prejudice of.’

• "15° Dat vele personen van de familien en bedienden der inlandsche hoofden op de uitbetalingstaten voorkomen, die inderdaad geen deel nemen in de kultuur, zoodat de voordeelen hiervan hun ten-deel vallen, ten préjudice van de werkelijke deelhebbers.

prijs

price; prices; value 21 times

prys, pryzen

noun, common gender, singular; noun, common gender, plural; noun, plural

Nineteenth-century spelling of prijs.

• --En vraag eens naar den prys van een stel billardballen! Ik heb niets tegen verzen op-zichzelf.
• 'k Vond genot in 't lydend zwygen! 'k Stond standvastig hopend daar, Onspoed deed den prys my stygen: 'k Droeg en leed zoo graag voor haar! 'k Telde ramp noch onspoedsslagen, Vreugde schiep ik in verdriet, Alles, alles wilde ik dragen...
• Over den prys van de Java-koffi. (Dit heb ik ter-zy gelegd.) Over een europeesch muntstelsel.

prijsverschil

price difference once

prysverschil

Older spelling of modern Dutch “prijsverschil.”

• Ik verwacht dus nu een eenvoudige maar volledige opgave van wat u voorkomt de oorzaak te wezen van 't prysverschil tusschen nu en 1853 of 1854.

prijzen

praised; prized; praise 4 times

geprezen, prys

verb, past participle; verb, participle; verb, present, singular

• Moeder! wil het niet gelooven, By den hemel die my ziet, Moeder! wil het niet gelooven, Neen, uw kind vergat u niet! 'k Ben hier vèr van wat het leven Ginds ons zoets en schoons kan geven En 't genot van de eerste jeugd, Vaak geroemd en hoog geprezen, Kan wel hier myn deel niet wezen: 't Eenzaam harte kent geen vreugd.
• En nooit kan men zoo zeker zyn geprezen te worden, dan wanneer men een zeer in 't oog vallend gebrek heeft.
• Wy beiden zyn kruieniers, ik neem hem zyn klanten af, die geen rozynen willen koopen by een dief, en te-gelyker-tyd zegt men van my dat ik een goed mensch ben, omdat ik de dochter prys van een konkurrent.

primus

first; head student 3 times

primus, PRIMI

noun, common gender, singular; adjective, masculine singular; Latin adjective, masculine, genitive singular

Primus is the top-ranked pupil in a class.

• Maar hy was de primus van onze klasse--want knap was hy, dit moet ik erkennen--en hy hield veel van spelen, stoeien en vechten. Dáárom was hy by ons.
• Alles werd me groen en geel voor de oogen. Ik stamelde een aoristus primus van ik weet niet welk werkwoord ...
• Over de Spreuken, den Prediker, het Hooglied, en de PANTOENS der Javanen. Over het JUS PRIMI OCCUPANTIS.

principaal

principal; principals 4 times

principaal, principalen

noun, common gender, singular; noun, plural

Here principaal means a merchant who employs a broker.

• Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten.
• Maar ... schryven--buiten de korrespondentie met de principalen--ligt zoo niet in myn kring, en toch voelde ik dat ik schryven moest, omdat misschien de toekomst van 't vak er van afhangt.
• Met een principaal is dit wat anders, en ik ben te lang by de zaken, om myn wereld niet te kennen. Maar om daar veel omslag te verkoopen op een derde verdieping, vond ik niet noodig.

principe

principle; principles 23 times

principe, principes

noun, neuter, singular; noun, plural; noun, neuter singular

• Nog zie 'k zyn oogen flikkeren--anders zagen ze flauw--hy gaf den Griek een vuistslag, en ik was gered. Later heb ik gehoord dat de Griek hem duchtig geslagen heeft, maar omdat ik een vast principe heb, me nooit te bemoeien met dingen die me niet aangaan, ben ik terstond weggeloopen.
• Het spreekt vanzelf dat ik eerst informatiën nemen zou naar eerlykheid, geloof en fatsoen, want ik neem niemand op 't kantoor, voor ik dáárvan zeker ben. Dit is een vast principe van me.
• Als eerlyk man ben ik tegenover de firma--Last & Co, sedert de Meyers er uit zyn--verplicht te zorgen dat ieder zyn werk doe, en ik mag niet uit verkeerd begrepen medelyden of overgevoeligheid, het geld van de firma wegwerpen. Zóó is myn principe.

prins

prince; Prince 6 times

prins, Prins

noun, common gender, singular; noun, masculine, singular

• Komt er een prins die hem diamanten geeft, of een fee die hem boterhammen smeert?
• De Regent is: Tommongong, Adhipatti, ja zelfs Pangerang, d.i. javaansch prins. De vraag is voor hem niet dat hy leve, hy moet zóó leven als 't volk gewoon is dit te zien van zyn aristokratie.
• Hyzelf zag dit zwak in, beredeneerde met al 't gezond verstand dat hem gegeven was, hoe onrecht hy deed, iemand te ondersteunen, waar hyzelf meer aanspraak zou gehad hebben op zyn eigen hulp ... gevoelde dit onrecht nog levendiger, wanneer ook "zyn Tine" en Max, die hy beiden zoo lief had, te lyden hadden onder de gevolgen zyner vrygevigheid ... hy verweet zich zyn goedhartigheid als zwakte, als ydelheid, als zucht om voor een verkleeden prins doortegaan ... hy beloofde zich beterschap, en toch ... telkens als deze of gene zich aan hem wist voortedoen als 't slachtoffer van tegenspoed, vergat hy alles om te helpen.

procent

percent 3 times

procent

• Zy zouden een kwart procent van de courtage laten vallen--onderkruipers zyn het, anders niet!--en zie nu eens wat ik gedaan heb om dien slag afteweren.
• In twaalf jaar zyn we maar elf procent gestegen, en dit is nog de vraag, want de tellingen waren vroeger zeer onnauwkeurig ... en nog! Van '50 op '51 is er zelfs een teruggang.
• Schryf dat alles aan je vader, en zeg hem dat je zoo dankbaar bent dat je by ons zyt gekomen, en dat ik zoo goed voor je zorg, en dat de dochter van Busselinck & Waterman is weggeloopen, en groet hem zeer van my, en schryf dat ik nog 1/16 procent courtage zal laten vallen beneden hun bod, omdat ik geen onderkruipers lyden kan, die een konkurrent het brood uit den mond stelen door gunstiger voorwaarden.

processtuk

case papers; legal brief 3 times

processtukken, processtuk

noun, neuter, plural; noun, neuter, singular

• Gelyk met hem komen de processtukken van de zaak te Batavia, en dan kan men dáár zien wie de man is, op wiens aanklacht myn schoonvader gesuspendeerd werd!
• Hy stapte met veel gevolg ten-mynen huize af, en verlangde oogenblikkelyk de oorspronkelyke processtukken te zien van: "den armen man dien men zoo vreeselyk mishandeld had."
• Zou haar boek gelezen zyn, als ze daaraan den vorm had gegeven van een processtuk?

product

produce; products; product 6 times

produkten, produkt

noun, plural; noun, neuter, singular; noun, neuter, plural, historical spelling

• Vervolgens, een vaste som als schadeloosstelling voor afgekochte rechten die overgegaan zyn op 't nederlandsch bestuur. Ten-derde, een belooning in evenredigheid met de hoeveelheid der in hun regentschap voortgebrachte produkten, als koffi, suiker, indigo, kaneel, enz.
• Als men let op de ontzettende massa javasche produkten die in Nederland worden te-koop geveild, kan men zich overtuigen van het doeltreffende dezer staatkunde, al vindt men ze niet edel. Want, mocht iemand vragen of de landbouwer zelf eene met deze uitkomst evenredige belooning geniet, dan moet ik hierop een ontkennend antwoord geven.
• Anderhalf millioen menschen in 't binnenland wisten geen weg met hun produkt, omdat de Natalsche ree--en terecht!--in zulk een slecht blaadje stond.

proef

probation; sample; test 4 times

proef, proeve

noun, common gender, singular; noun, feminine, singular

Proeve is an older form of modern proef in this sense.

• ... tot het besluit gekomen u te vragen of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan voor de kosten eener eerste uitgave, al ware het slechts van een klein boekdeeltje. Ik laat de keus van die eerste proeve geheel aan u over.
• --Ik zal de proef niet nemen, zei Duclari, Maar ik ben het toch nog niet met u eens, dat de door u gevorderde beweging zoo volstrekt noodzakelyk wezen zou.
• Bovendien, 't is my onmogelyk dienst te doen op de proef alsof ik me slecht gedragen had! En eindelyk, ik zie in dat ik om een eind te maken aan al dat geknoei, geen ambtenaar moet wezen.

profaneren

profane once

profaneeren

Historical spelling with doubled ee; modern Dutch profaneren.

• Mag zulk een meisje zich profaneeren?

profeet

prophet; prophets 5 times

profeet, profeten

noun, common gender, singular; noun, common gender, plural; noun, plural

• Over zieners en profeten. Over elektriciteit als beweegkracht, zonder week yzer.
• Wanneer misschien iemand de opmerking maken mocht, dat het oorspronkelyke in Havelaars wyze van spreken niet zoo onbetwistbaar is, daar zyn taal denken doet aan den styl der profeten van 't Oude-Testament, moet ik herinneren reeds gezegd te hebben dat hy in oogenblikken van vervoering werkelyk iets had van een ziener. Gevoed door de indrukken die 't leven in wouden en op bergen hem had meegedeeld, omgeven door de poëzie-ademende atmosfeer van het oosten, en alzoo scheppende uit gelyksoortige bron als de Vermaners der Oudheid waarmee men soms zich genoopt voelde hem te vergelyken, gissen wy dat hy niet ànders zou gesproken hebben, ook wanneer hy nooit de heerlyke dichtstukken van het Oude-Testament gelezen had.
• Ieder kan geen profeet of apostel wezen ... hm, 't hout zou duur worden van 't kruisigen!

protesteren

protest; protesting 7 times

protesteeren, protesteer

verb, infinitive; verb, infinitive, historical spelling; verb, present, singular

Protesteeren is the older spelling of protesteren.

• Daar nu dit geld op de bureaux van den Gouverneur moest worden verhandeld, en dus de kwitantie, als zy onbetaald bleef, die bureaux te passeeren had om te worden teruggezonden naar Batavia, maakte ik van die gelegenheid gebruik om achter op dat stuk te protesteeren tegen myn armoede:
• Zelfs moet ik hierby voegen dat ik me niet zou bepaald hebben tot eenvoudig protesteeren tegen de wys waarop de generaal de getuigen ondervroeg, noch tot het weigeren myner handteekening op enkele verbalen, indien ik toen had kunnen gissen wat ik eerst later te weten kwam, dat alles voortsproot uit een vooraf vastgestelden toeleg om myn voorganger te bezwaren.
• Ten-eerste hecht ik er aan, dat ge zoudt weten, waarom ik niet protesteer tegen de zotternyen die Stern den laatsten zondag zeker weer heeft uitgekraamd.--Wat is dat voor een vertelling, van iemand die wat hooren zou als hy dood was?

provincie

provinces; province 8 times

provincien, provincie

noun, common gender, plural; noun, common gender, singular; noun, plural

• Te Batavia zyn de onderscheidene bestuurstakken verdeeld in "departementen" aan welker hoofd Direkteuren geplaatst zyn, die den schakel uitmaken tusschen het opperbestuur van den Gouverneur-generaal en de Residenten in de provincien.
• Zulke landstreken bleven dan ook: provincien, dat is: wingewesten.
• De Europeaan, als hy geroepen wordt tot het besturen eener provincie die in oppervlakte met vele duitsche hertogdommen gelyk staat, is gewoonlyk iemand van middelbaren of meer dan middelbaren leeftyd, gehuwd en vader. Hy bekleedt een ambt om den broode.

publicatie

Proclamations once

Publikatien

Publikatien is an older spelling and plural form of modern publicaties.

• De belangstellende lezer trachte te lezen te krygen wat over dit onderwerp reeds in 1825 door den baron Van der Capellen geschreven werd, en kan de Publikatien van dezen menschenvriend vinden in het Indische Staatsblad van dat jaar. De toestand is er sedert dien tyd niet beter op geworden!

publiek

public; audience 18 times

publiek, publieke, publieken

noun, neuter, singular; adjective; adjective, attributive, inflected

• Wat het ergste is by zulke vertooningen op het tooneel, het publiek gewent zich zóó aan al die onwaarheden, dat het ze mooi vindt en toejuicht.
• En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!
• Het publiek kent my niet, en de uitgevers beoordeelen de werken meer naar den gevestigden naam van den schryver, dan naar den inhoud. Juist zooals wy de koffi naar de renommee van de merken.

punt

point; points; brink 21 times

punt, punten

noun, neuter, singular; noun, common gender, singular; noun, neuter, plural

• De held van 't stuk wordt uit het water gehaald door iemand die op 't punt staat bankroet te maken. Dan geeft hy hem zyn halve vermogen.
• Over eenige punten in de krimineele rechtsvordering. Over het recht van een volk, te eischen dat de opgebrachte belasting ten-zynen-behoeve worde aangewend. (Dat was weer in 't javaansch.)
• Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend.

puntdicht

epigram; epigrams 4 times

puntdicht, puntdichten

noun, neuter, singular; noun, neuter singular; noun, neuter plural

• Het was hun suspensie die my 't puntdicht ingaf, dat ik op de ontbyttafel van den generaal liet neerleggen door iemand die toen by hem, vroeger by my in dienst was.
• Aan den man die op de kalkoenen passen moest, liet hy gelasten voortaan een anderen weg te kiezen. En myn puntdicht ... ach, dàt is nog erger zeide niets, en deed niets!
• Hy gunde me niet het minste martelaars-air, ik werd niet belangwekkend door vervolging, en mocht niet ongelukkig wezen door verregaande geestigheid! O, Duclari ... o, Verbrugge ...'t was om eens-voor-al te walgen van puntdichten en kalkoenen!

putten

drawn 5 times

geput

verb, participle; verb, past participle

• Kom, Frits!" Zoo ging het, en Frits begon. Daar ik niet houd van dat bestudeerd spannen van des lezers nieuwsgierigheid, zal ik maar terstond zeggen dat ze te-huis het pak van Sjaalman hadden opengemaakt, en daaruit hadden Frits en Marie een neuswysheid en een sentimentaliteit geput, die me later veel last in huis gehaald hebben.
• We zyn thans gewoon aan de ongerymdheid van de uitdrukking: "sterk als een leeuw" maar wie in Europa dit beeld het eerst gebruikte, toonde dat hy zyn vergelyking niet had geput uit de zielepoëzie die beelden geeft voor redeneering en niet anders spreken kan, doch zyn aanvullende gemeenplaats eenvoudig had afgeschreven uit een of ander boek--uit den bybel misschien--waarin een leeuw voorkwam.
• Want ik houd me aan Jezus Christus, en dien gekruist, en dit zal elk fatsoenlyk lezer ook wel doen. Zoowel omdat ik uit Wawelaars redevoering myn meening heb geput omtrent het ongeoorloofde der intrekking van de koffikultuur te Lebak, waarop ik straks zal terugkomen, als omdat ik als eerlyk man niet wil, dat de lezer volstrekt niets ontvange voor zyn geld, zal ik hier eenige brokstukken uit de preek meedeelen, die al byzonder treffend waren.