u

u

you; to you; yourself 241 times

u, U, uwee, uwe

pronoun, dative; pronoun, accusative; pronoun, oblique

“Uwee” is a colloquial representation of polite “u.”

• Sedert jaren vraag ik my af, waartoe zulke dingen dienen, en ik sta verbaasd over de onbeschaamdheid, waarmede een dichter of romanverteller u iets op de mouw durft spelden, dat nooit gebeurd is, en meestal niet gebeuren kan.
• De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die "lieve wichtjes." Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: "dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen." Ik dacht dikwyls als kind: "man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar.
• Welnu, lezer, aan myn onkreukbare liefde voor de waarheid, en aan myn yver voor de zaken, hebt gy te danken dat deze bladen geschreven zyn. Ik zal u vertellen hoe dit is toegegaan.

u er

you there once

uwee-d-er

“Uwee-d-er” represents “u er,” with an inserted linking d in colloquial speech.

• --Ja, die woont hier, meneer. Gaat uwee maar de trap op, na 'et eerste pertaal, en dan de trap na 'et tweede pertaal, en dan nog 'en trap, en dan is uwee-d-er, want uwe komt er vanzelf.

Uhlefeldje

Uhlefeld sweets once

Uhlefeldjes

Frits jokingly substitutes the surname Uhlefeld for ulevelletjes.

• Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen?--Frits zegt: "Uhlefeldjes" ik weet niet, waarom?

uhoogedelgestrenge

Your Most Noble Honour once

Uhoogedelgestrenge

An elaborate historical form of address for a high-ranking official.

• Ik verzoek Uhoogedelgestrenge my van alle welwillende konsideratiën te verschoonen.

uit

from; out of; out 286 times

uit, Uit, UIT

preposition; separable verb particle; separable particle

With ‘zag er ... uit’, this forms the idiom ‘looked ...’.

• En zou myn huwelyk nu minder gelukkig wezen, dan van de menschen die zich uit liefde de tering op den hals haalden, of de haren uit het hoofd? Of denkt ge dat myn huishouden iets minder wel geregeld is, dan het wezen zou als ik voor zeventien jaar myn meisjen in verzen gezegd had dat ik haar trouwen wilde?
• De held van 't stuk wordt uit het water gehaald door iemand die op 't punt staat bankroet te maken. Dan geeft hy hem zyn halve vermogen.
• Ik weet wel dat ik iets meer had moeten geven als hy myzelf er uit gehaald had, maar zeker myn halve vermogen niet. 't Is immers duidelyk dat men op die wys maar tweemaal in 't water hoeft te vallen om doodarm te wezen.

uitbarsten

bursts out; bursting out; burst 3 times

uitberst, uittebersten, berstte

verb, present, singular; verb, infinitive; verb, past, singular

The modern spelling separates the infinitive marker: uit te barsten.

• En dat ook de toeschouwers, die gewoonlyk--zooals wy allen, meer of min--hun smaak gronden op gewoonte en navolging, dàt oogenblik beschouwen als het treffendste, blykt hieruit dat men juist dàn uitberst in toejuiching, alsof men wilde te kennen geven: al het vorige was ook wel heel mooi, maar nu kan ik 't waarachtig niet langer uithouden van bewondering!" je zei dat die slot-pose volstrekt leelyk was--ik ook! doch vanwaar komt dit?
• Waar 't noodig is, zal ik aantoonen dat er vaak hongersnood heerschte in streken die geroemd werden als toonbeelden van welvaart, en dat meermalen een bevolking die als rustig en tevreden wordt opgegeven, op 't punt stond uittebersten in woede.
• Hy drong iets sterker op verklaring aan ... de weduw berstte in tranen uit, en zei dat haar man ten-huize van het distriktshoofd te Parang-Koedjang vergiftigd was.

uitbetalen

paid out; paying; pays 8 times

uitbetaald, uittebetalen, uitbetalen, uitbetaalt

verb, participle; verb, infinitive; verb, infinitive with te

The historical spelling “uittebetalen” writes modern “uit te betalen” as one word.

• Ik geef liever dien Bastiaans uit myn eigen zak een driegulden, dan dat ik voortga hem de zevenhonderd gulden 's jaars uittebetalen die hy niet meer verdient.
• De Regeering verplicht hem op zyn grond aantekweeken wat haar behaagt, ze straft hem wanneer hy het aldus voortgebrachte verkoopt aan wien het ook zy buiten háár, en zyzelf bepaalt den prys dien ze hem daarvoor uitbetaalt.
• De kosten op den overvoer naar Europa, door bemiddeling van een bevoorrecht handelslichaam, zyn hoog. De aan de Hoofden toegelegde aanmoedigingsgelden bezwaren daarentegen den inkoopprys, en ... daar toch ten-slotte de geheele zaak winst afwerpen moet, kan deze winst niet anders worden gevonden dan door juist zóóveel aan den javaan uittebetalen, dat hy niet sterve van honger, hetgeen de voortbrengende kracht der natie verminderen zou.

uitblijven

is lacking; be away; stayed away 3 times

uitblyft, uitblyven, uitgebleven

verb, present, singular; verb, infinitive; verb, past participle

• Het spreekt vanzelf, dat hy hiertoe een ingeving van den hemel had ontvangen. Ge weet, dat dit by zulke gelegenheden nooit uitblyft.
• --Tel de manen. Ik zal uitblyven driemaal twaalf manen ... deze maan rekent niet mee.
• En wèl was het een "afgebeden kind" de kleine Max, die zeven jaar was uitgebleven na 't huwelyk, als wist de schalk dat het geen voordeel was ter-wereld te komen als zoon van zulke ouders!

uitbreiden

spread; extended; broadened 3 times

breidde, uitbreidde

• Dit plein had men recht vóór zich als men in de buiten galery met den rug naar 't huis gekeerd stond. Links daarvan lag het gebouw met de bureaux, de kas en de vergaderzaal waar Havelaar dien morgen de Hoofden had toegesproken, en daar-achter breidde zich de ravyn uit, dien men overzag tot aan den Tjioedjoeng toe.
• De generaal Vandamme, die met een faux-air Napoléon gaarne zyn gouvernement zoo vèr mogelyk uitbreidde, stuitte dus in die richting op een onoverkomelyken hinderpaal.
• Hy breidde zyn gezag tot aan de oostkust uit, en er werden nederlandsche beambten en nederlandsche garnizoenen gezonden naar Bila en Pertibie, welke posten echter--zooals je weet, Verbrugge--later weer ontruimd zyn. Toen er op Sumatra een Regeeringskommissaris aankwam, die deze uitbreiding doelloos vond en ze hierom afkeurde, vooral ook wyl ze in stryd was met de wanhopige spaarzaamheid waarop door 't moederland zoozeer was aangedrongen, beweerde de generaal Vandamme dat die uitbreiding geen bezwarenden invloed behoefde te hebben op de begrooting, want dat de nieuwe garnizoenen gevormd waren uit troepen waarvoor toch reeds gelden waren toegestaan, zoodat hy een zeer groote landstreek onder nederlandsch bestuur had gebracht, zonder dat hieruit geldelijke uitgaven waren voortgevloeid.

uitbreiding

expansion; extension; spread 7 times

uitbreiding

• Dat de groote uitbreiding die onze zaken den laatsten tyd genomen hadden, vooral door de vele geëerde orders uit Noord-Duitschland ... 't Is de zuivere waarheid!
• ...dat die uitbreiding eenige vermeerdering van ons personeel noodzakelyk maakte. 't Is de waarheid!
• In de raadzalen der volksvertegenwoordiging is men daarover ontevreden geweest, en de toenmalige Landvoogd heeft bevelen moeten geven, dat men de uitbreiding der dusgenaamde europesche-marktprodukten voortaan niet weder zou voortzetten tot hongersnood toe ...

uitdelen

distribute once

uittedeelen

Historical spelling writes modern uit te delen as one word.

• 2° Het ondersteunen der bybelgenootschappen, ten-einde deze in-staat te stellen, bybels op Java uittedeelen.

uitdraagster

secondhand dealer once

uitdraagster

An uitdraagster was a female dealer in used household goods.

• Ik zei dus nogeens, dat ik m'nheer Droogsstoppel was, Makelaar in Koffi van de Lauriergracht, en verzocht haar te gaan zien of die Sjaalman thuis was, omdat ik niet weer zooals onlangs wilde te doen hebben met zyn vrouw, die altyd ontevreden is. Maar die uitdraagster weigerde naar-boven te gaan.

uitdrukkelijk

expressly 3 times

uitdrukkelyk

Uitdrukkelyk is the historical spelling of uitdrukkelijk.

• Ik moet van-tyd tot-tyd iemand ten-tooneele voeren--ik zal 't zoo weinig mogelyk doen--die inderdaad een manier van spreken had, welke my doet vreezen verdacht te worden van een mislukte poging om u te doen lachen, en hierom moet ik u uitdrukkelyk verzekeren dat het niet myn schuld is, als de hoogstdeftige resident van Bantam, van wien hier de rede is, iets zóó eigenaardigs vertoonde in zyn wyze van spreken, dat het me moeielyk valt dat weertegeven, zonder den schyn op me te laden dat ik effekt van geestigheid zoek in een tic.
• Want, zwerende dat men de bestaande wetten en bepalingen zou handhaven, behoefde men slechts het oog te slaan op de talryke voorschriften dienaangaande, om intezien dat eigenlyk een byzondere eed hieromtrent niet te-pas kwam. Maar de wetgever schynt gemeend te hebben dat overvloed van goed niet schaden kan, althans men vordert van de adsistent-residenten een afzonderlyken eed, waarby die verplichting omtrent den geringen man nogeens uitdrukkelyk vermeld wordt.
• Maar hy meende dat dit geen beweegreden was om misbruiken, waar men die vond, te laten bestaan, vooral niet wanneer men uitdrukkelyk tot het tegengaan daarvan geroepen was, en tevens dat, na al wat hy van Lebak wist, hier geen spraak was van meer of mindere, doch van zeer groote maat, waarop de resident hem onder anderen antwoordde: "dat het in de afdeeling Tjiringien--ook tot Bantam behoorende--nog erger gesteld was."

uitdrukken

expressed; express; put it 7 times

uitgedrukt, uitdrukte, uitdrukken, drukte

verb, past, singular; verb, past participle; verb, past, third person singular

• ... en schryver. Sedert myn kindsheid drukte ik myn aandoeningen in verzen uit, en ook later schreef ik dagelyks neder wat er omging in myn ziel.
• Ik heb me niet volkomen juist uitgedrukt, toen ik den adsistent-resident het opperhoofd, ook van den Regent, noemde.
• Het publiek der hoofdplaats Serang, voor-zoo-ver men niet in dienst stond van 't gouvernement--een verhouding die den meesten iets omzichtigs geeft--noemde zyn gesprekken "slymerig." Ik vind dit woord niet zeer smaakvol, doch moet erkennen dat het de hoofdeigenschap van des residents welsprekendheid vry juist uitdrukte.

uitdrukking

expression; expressions 13 times

uitdrukking, uitdrukkingen

noun, common gender, singular; noun, plural

• Over de havenhoofden te Batavia, Samarang en Soerabaja. Over bouwkunde, als uitdrukking van denkbeelden.
• Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren.
• Na een hoed met breeden rand, een regenscherm, of een hollen boom, is een pendoppo zeker de eenvoudigste uitdrukking van het denkbeeld: dak.

uiten

utter; uttered; express 10 times

uiten, uitten, geuit

verb, infinitive; verb, past, plural; verb, past participle

• Het stuitend bevelen, in verzoekenden vorm geuit, wordt met stiptheid nagekomen. Het verschil in stand, geboorte, rykdom, wordt uitgewischt door den Regent zelf, die den Europeaan, als vertegenwoordiger des Konings van Nederland, tot zich opheft, en ten-slotte is een verhouding die, oppervlakkig beschouwd, botsing moest te weeg brengen, zeer dikwyls de bron van een aangenaam verkeer.
• Zulke geschenken zyn dan ook dikwyls van zoo weinig waarde, dat het afwyzen iets vernederends zou in zich sluiten, en vaak is alzoo deze gewoonte eerder te vergelyken met de hulde van een kind dat zyn liefde tot den vader tracht te uiten door 't aanbieden van een klein geschenk, dan optevatten als schatting aan dwingelandsche willekeur.
• --Wèl, dat het me niet aanging! Dat hy tot u moest gaan, of tot den nieuwen adsistent-resident, als die zou aangekomen zyn te Rangkas-Betoeng, en dáár zyn klachten uiten.

uiterlijk

outward; outward trappings; outwardly 4 times

uiterlyke, uiterlyks, uiterlyk

substantivized adjective, neuter singular; adjective, attributive, inflected; adverb

• Zy had niet dat styve en onbehagelyke van 't burgerlyk fatsoen dat, om voor "gedistingeerd" doortegaan, zich en anderen meent te moeten plagen met gêne, en ze hechtte dan ook niet aan veel uiterlyks wat voor sommige andere vrouwen waarde schynt te hebben.
• En, omgekeerd, hoe velen ondergaan een reeks van aandoeningen, zonder dat de uiterlyke omstandigheden hiertoe schenen aanleiding te geven.
• Men denke aan de Crusoë-romans, aan Silvio Pellico's gevangenschap, aan 't allerliefste Picciola van Saintine, aan den stryd in de borst eener "oude vryster" die haar geheel leven door, één liefde koesterde, zonder ooit door een enkel woord te verraden wat er omging in haar hart, aan de aandoeningen van den menschenvriend die, zonder uiterlyk in den loop der gebeurtenissen betrokken te zyn, vurig belang stelt in 't welzyn van medeburger of medemensch. Men stelle zich voor, hoe hy beurtelings hoopt en vreest, hoe hy elke verandering gadeslaat, zich opwindt voor een schoon denkbeeld, en gloeit van verontwaardiging, als hy het ziet wegdringen en vertrappen door de velen die, voor een oogenblik althans, sterker waren dan schoone denkbeelden.

uitgave

expenses; publication; edition 7 times

uitgaven, uitgave

noun, plural; noun, common gender, plural; noun, feminine, singular

• Als ik dus mag aannemen dat myn werk niet geheel zonder verdienste is, zou dat toch eerst na de uitgave blyken, en de boekhandelaars vragen de betaling van drukloon, enz. vooruit ... Daar hebben ze groot gelyk in.
• ... tot het besluit gekomen u te vragen of ge voor my by een boekhandelaar zoudt willen borg-staan voor de kosten eener eerste uitgave, al ware het slechts van een klein boekdeeltje. Ik laat de keus van die eerste proeve geheel aan u over.
• Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden.

uitgestrekt

far-flung; extensive 3 times

uitgestrekte, uitgestrekt

adjective, predicative; adjective, inflected; adjective

• Zulk een vergadering had gewoonlyk eens in de maand plaats, doch hetzyd-i aan sommige Hoofden die wat ver van de hoofdplaats woonden--want de Afdeeling Lebak is zeer uitgestrekt--het onnoodig heen-en weerreizen wilde besparen, hetzyd-i wenschte, terstond en zonder den vastgestelden dag aftewachten, hen op plechtige wyze toetespreken, hy had den eersten Sebah-dag op den volgenden morgen bepaald.
• Zoo bezocht hy in die uitgestrekte afdeeling, dorpen die twintig uren verwyderd waren van Rangkas-Betoeng, zonder dat noch de Regent noch zelfs de kontroleur Verbrugge wisten dat hy afwezig was van de hoofdplaats.
• Ik was zoo vry in dien brief u voortestellen dat Inlandsch Hoofd naar Serang opteroepen, ten-einde na zyn vertrek en na neutralisatie van den bedervenden invloed zyner uitgestrekte familie een onderzoek te doen instellen naar de gegrondheid myner beschuldiging en van myn vermoeden.

uitgeven

spent; to pass off; issue 7 times

uittegeven, uitgeven, uitgegeven, uitgaf

verb, infinitive; verb, participle; verb, te-infinitive

Uittegeven is the fused historical printing of modern uit te geven, here meaning to pass oneself off as something.

• De fout begint al van Van Alphen af, en wel terstond by den eersten regel over die "lieve wichtjes." Wat drommel kon dien ouden heer bewegen, zich uittegeven voor een aanbidder van myn zusje Truitje die zeere oogen had, of van myn broêr Gerrit die altyd met zyn neus speelde? En toch, hy zegt: "dat hy die versjes zong, door liefde gedrongen." Ik dacht dikwyls als kind: "man, ik wilde u graag eens ontmoeten, en als ge my de marmerknikkers weigerde, die ik u vragen zou, of myn naam voluit in banket--ik heet Batavus--dan houd ik u voor een leugenaar.
• 9° Dat myn naam niet op den titel zou staan, omdat ik makelaar ben. 10° Dat Stern een duitsche, een fransche, en een engelsche vertaling van myn boek zou mogen uitgeven, omdat--zoo beweerde hy--zulke werken beter in 't buitenland worden begrepen dan by ons.
• Want op zyn reizen in Europa had hy het weinige uitgegeven, dat hy in vorige jaren had overgegaard. Zelfs had hy daar schulden achtergelaten, en hy was dus, in één woord, arm.

uitgever

publisher; publishers 3 times

uitgever, uitgevers

noun, common gender, singular; noun, plural

• Ik geloof dat er onder dat alles eenige opstellen zyn, die waarde hebben, en ik zoek daarvoor een uitgever. Maar dit is juist het moeielyke.
• Het publiek kent my niet, en de uitgevers beoordeelen de werken meer naar den gevestigden naam van den schryver, dan naar den inhoud. Juist zooals wy de koffi naar de renommee van de merken.
• Later vroeg my de uitgever of ik hier niet by voegen wilde, wat Frits gereciteerd had. Ik wil 't wel doen, mits men wete dat ik me niet ophoud met zulke dingen.

uithouden

kept out; endure; held out 3 times

uitgehouden, uithouden

verb, participle; verb, infinitive

• Ik zou dan de tarwe hebben kunnen scheiden van het kaf, ik had er de nummers uitgehouden, die ik noodig had voor myn boek, en de rest verbrand, of in de papiermand geworpen, hetgeen ik nu niet doen kon.
• En dat ook de toeschouwers, die gewoonlyk--zooals wy allen, meer of min--hun smaak gronden op gewoonte en navolging, dàt oogenblik beschouwen als het treffendste, blykt hieruit dat men juist dàn uitberst in toejuiching, alsof men wilde te kennen geven: al het vorige was ook wel heel mooi, maar nu kan ik 't waarachtig niet langer uithouden van bewondering!" je zei dat die slot-pose volstrekt leelyk was--ik ook! doch vanwaar komt dit?
• Voor elke andere opening had je 't een jaar lang op dien stoel uitgehouden, en nu moest je vallen, al waren er dertien pooten onder dien stoel geweest, ja, al had je op den grond gestaan.

uitkomen

comes; turns out; show to advantage 4 times

komt, uit, uitkomen, uittekomen

verb, infinitive; verb, present, singular; separable verb particle

Historical spelling of “uit te komen,” here meaning to come forward for something.

• En zonder de geschiedenis er byteroepen, is er wel veel schoons in sommige gebouwen, maar 't wordt gewoonlyk bedorven door gidsen--van papier, van vleesch en been ...'t komt overeen uit!--gidsen, die je den indruk wegstelen door hun eentonig: "deze kapel is opgericht door den bisschop van Munster in 1423 ... de zuilen zyn 63 voeten hoog, en rusten op ... ik weet niet wat, en het kan me niet schelen ook.
• Ik verzoek den lezer te gelooven dat Havelaar te wellevend was om aan zyn eigen tafel zooveel te spreken als ik in de laatste hoofdstukken heb opgegeven, en waardoor ik op hem den schyn laad alsof hy zich meester zou hebben gemaakt van 't gesprek, met verwaarloozing der plichten van een gastheer, die voorschryven aan zyn gasten de gelegenheid te laten of te verschaffen "zich te doen uitkomen." Ik heb uit de vele bouwstoffen die voor me liggen, een paar grepen gedaan, en zou nog lang de tafelgesprekken hebben kunnen voortzetten, met minder moeite dan 't afbreken daarvan me gekost heeft.
• Thans echter, nu ik de eer heb u weder zooveel dagen langer onder myn bevelen te zien, en nadat ik u herhaaldelyk in de gelegenheid stelde, principes te leeren kennen die--tenzy ik dwaal--ten-laatste zullen zegevieren wenschte ik dat ge die aannaamt, dat gy u de niet ontbrekende, maar in onbruik geraakte kracht eigen maakte die er noodig schynt om altyd naar uw beste weten ronduit te zeggen wat er te zeggen valt, en dat ge dus geheel-en-al varen liet dien onmannelyken schroom om flink voor een zaak uittekomen.

uitleggen

explained; explain; construed 5 times

uitgelegd, uitleggen, legde

verb, participle; verb, infinitive; verb, past, singular

• Toen vertelde Frits, die, geloof ik, meende dat hy een groot stuk had uitgevoerd, dat hy 't ding in dat pak had gevonden van den man die een sjaal droeg, en ik legde aan de heeren uit, hoe dat in myn huis kwam. Maar van de Griekin sprak ik niet, omdat Frits er by was, en ook zeide ik niets van de Kapelsteeg.
• Sjaalman was er inderdaad geweest. Hy had Stern gesproken, en aan dezen eenige woorden en zaken uitgelegd, die hy niet begreep.
• Hy was vlug van begrip, vatte terstond het hoogste, het ingewikkeldste, speelde gaarne met de oplossing van moeielyke vragen, had daarvoor alle moeite, alle studie, alle inspanning veil ... en dikwyls toch begreep hy de eenvoudigste zaak niet, die een kind hem had kunnen uitleggen.

uitlezen

read to the end; finished; read through 3 times

uitgelezen

verb, past participle; verb, participle

• Over het JUS TALIONIS. (Alweer een infaam stuk! Daarin kwam een gedicht voor, dat ik zeker allerschandelykst zou gevonden hebben, als ik 't uitgelezen had.)
• De lezer zal, vóór hy myn boek heeft uitgelezen, even goed als Verbrugge weten waarom die zaken zoo byzonder moeielyk waren.
• En ge hebt den roman uitgelezen tot "waar ze elkaar krygen" toe, en ge zegt--een andere vorm, van welsprekendheid in den echtestaat--geeuwend:

uitlokken

drew out; draws; drew forth 5 times

uitlokte, lokt, uitgelokt, uitlokt

verb, past, singular; verb, present, singular, separable; verb, participle

• Wat er onder dit alles wezen kon dat tranen uitlokte, was my een raadsel. 't Is waar, zoo'n meisje schreit gauw.
• De Javaan is uit den aard der zaak landbouwer. De grond waarop hy geboren werd, die veel belooft voor weinig arbeids, lokt hem hiertoe uit, en vooral is hy met hart en ziel overgegeven aan het bebouwen zyner rystvelden, waarin hy dan ook zeer bedreven is.
• Toen hy sprak van zyn kind, was er in zyn stem iets zachts, iets onbeschryfelyk roerends, dat uitlokte tot de vraag: "waar is de kleine?

uitmaken

make up; forms; makes up 14 times

uitmaken, uitmaakt, uitmaakte, uittemaken, uitgemaakt

verb, present, plural; verb, present, singular; verb, infinitive

Older fused spelling of “uit te maken”; here it means to brand or portray someone as something.

• Als ik in myn vak--ik ben makelaar in koffi, en woon op de Lauriergracht N° 37--aan een principaal --een principaal is iemand die koffi verkoopt--een opgave deed, waarin maar een klein gedeelte der onwaarheden voorkwam, die in gedichten en romans de hoofdzaak uitmaken, zou hy terstond Busselinck & Waterman nemen. Dat zyn ook makelaars in koffi, doch hun adres behoeft ge niet te weten.
• Ik rekende uit, dat vyftien stuivers daags--ik denk dat de zon-en feestdagen niet meetellen, anders had hy een maand of jaargeld genoemd--tweehonderd vyf-en-twintig gulden 's jaars uitmaken.
• Maar zal men den afgebroken draad weer kunnen aanhechten? Zal men terugvinden in onze dagen, wat toen de kracht uitmaakte van kerkvoogd en bouwheer?

uitnodigen

invited; to invite 3 times

uitnoodigde, uittenoodigen, uitnoodigden

verb, past, third-person singular; verb, infinitive; verb, past, plural

Old fused spelling of uit te nodigen.

• Daarop volgde een toespraak van den resident tot de Hoofden, waarop hy hun den adsistent-resident als opperhoofd der Afdeeling voorstelde, hen uitnoodigde hem te gehoorzamen, hun verplichtingen stipt natekomen, en dergelyke gemeenplaatsen meer. De hoofden werden daarop één-voor-één by name aan Havelaar voorgesteld.
• Havelaar had den kontroleur verzocht, de hoofden die te Rangkas-Betoeng, aanwezig waren, uittenoodigen daar tot den volgenden dag te vertoeven om de Sebah bytewonen, die hy beleggen wilde.
• In de binnenlanden waren er die, vernemende hoe 't met my gesteld was, my uitnoodigden ten hunnent te komen, maar de generaal verbood dat men my daarheen een pas zou geven.

uitoefenen

exerted; carried on; exercised 11 times

uitgeoefend, uitteoefenen, uitoefenden

verb, participle; verb, infinitive; verb, past, plural

Historical fused spelling of uit te oefenen.

• Onder dezen weder wordt het bestuur uitgeoefend door kontroleurs, opzieners en een tal van andere beambten die noodig zyn voor de inning der belastingen, voor het toezicht over den landbouw, voor het oprichten van gebouwen, voor de waterstaats-werken, voor de policie en voor het rechtswezen.
• Zeer staatkundig wordt alzoo gebruik gemaakt van hun alouden feodalen invloed--die in Azie over 't geheel van groot gewicht is, en by de meeste stammen als punt van godsdienst wordt aangemerkt--dewyl door het benoemen dezer hoofden tot beambten, een hierarchie wordt geschapen, aan welker spits het nederlandsch gezag staat, dat door den Gouverneur-generaal wordt uitgeoefend.
• Ons gezelschap zou hierop waarschynlyk niet gelet hebben, wanneer niet Tine dien middag aan tafel gezegd had dat mevrouw Slotering zoo schuw was, en een soort van toezicht scheen uitteoefenen over ieder die 't erf betrad.

uitrijden

rides out; ridden out twice

uitrydt, uitgereden

verb, present, third person singular; verb, past participle

Historical spelling of modern “uitrijdt.”

• Waar de Europeaan uitrydt, gevolgd door eenige beambten, niet meer dan er by zyn inspektiereis noodig zyn tot het geven van inlichtingen onder-weg, wordt de Regent vergezeld door de honderden die tot het gevolg behooren, dat in de oogen des volks onafscheidelyk is van zyn hoogen rang.
• Toen de kontroleur hem den volgenden morgen op zyn kantoor bezocht, wist hy niet dat de nieuwe adsistent-resident den vorigen dag na de gesprekken in de voorgalery, was uitgereden naar Parang-Koedjang--het distrikt der "verregaande misbruiken"--en eerst dien ochtend vroeg van daar was teruggekeerd. * * * * *

uitroeien

to root out; extermination; eradication 3 times

uitroeien, uitteroeien

verb, infinitive with te; verbal noun, neuter singular; verbal noun, neuter, singular

Historical fused spelling of uit te roeien.

• Het is dan ook moeielyk ja onmogelyk, zoodanig misbruik geheel uitteroeien, daar het diep geworteld is in den aard der bevolking zelf die er onder lydt.
• Ziehier wat hy daarvan zeide: "Zóó, myn geliefden, was de heerlyke roeping van Israel--hy bedoelde het uitroeien der bewoners van Kanaän--en zóó is de roeping van Nederland!
• De landstreken Mandhéling en Ankola--dit was de naam der adsistent-residentie die gevormd was uit de pas tot rust gebrachte Battahlanden--waren wel nog niet gezuiverd van atjineschen invloed--want waar dweepzucht eens wortel schiet, is 't uitroeien moeielyk--maar de Atjinezen zelf waren er toch niet meer. Dit was evenwel den Gouverneur niet genoeg.

uitslag

outcome; result 3 times

uitslag

• 4° dat onderzoek terstond te doen plaats hebben, en van den uitslag te dienen van omstandig bericht.
• Zelfs de kontroleur weet nu nog maar ten-deele den uitslag van myn onderzoekingen.
• De Patteh heeft my namens hem--het was op den 12den dezer--expresselyk voor die diskretie bedankt. Doch later toen ik begon te wanhopen aan den goeden uitslag myner pogingen, of beter, toen de maat myner verontwaardiging door een pas gehoord voorval overliep toen langer zwygen medeplichtigheid worden zou, toen moest die geheimhouding strekken ten-mynen-behoeve, want ook omtrent myzelf en de mynen heb ik plichten te vervullen.

uitsluiten

exclude; to exclude twice

uittesluiten

verb, infinitive, historical closed spelling; verb, te-infinitive

Uittesluiten is the older closed spelling of uit te sluiten.

• Hy berispt hem, waar hy schuldig is aan plichtverzuim. Deze zeer eigenaardige verhouding wordt alleen mogelyk gemaakt door uiterst beleefde vormen, die evenwel noch hartelykheid, noch, waar 't noodig blyken mocht, strengheid behoeven uittesluiten en ik geloof dat de toon die in deze verhouding heerschen moet, vry wel wordt aangegeven in 't officieel voorschrift dienaangaande: de europesche ambtenaar hebbe den inlandschen beambte die hem ter-zyde staat, te behandelen als zyn jonger broeder.
• Hetzy Duclari gevoelde dat er iets onbeleefds in lag, hem hierdoor van 't onderhoud uittesluiten, hetzyd-i hiermee een andere bedoeling had, op-eenmaal ging hy, zich tot den Regent wendende, in 't maleisch voort:

uitspraak

verdict; judgment; pronouncement 3 times

uitspraak

• --En ook ik zou liever niet kiezen, voegde Duclari er by, want het is hier te doen om een uitspraak tusschen m'nheer en mevrouw, en: entre l'écorce et le bois, il ne faut pas mettre le doigt.
• Het is myn doel niet, in dit werk mededeelingen te geven als voegen zouden voor een vierschaar die uitspraak te doen had over de wyze waarop 't nederlandsch gezag in Indie wordt uitgeoefend, mededeelingen die slechts kracht van bewys zouden hebben voor wien het geduld had die met aandacht en belangstelling doortelezen, zooals niet verwacht kan worden van een publiek dat verstroojing zoekt in zyn lektuur.
• * * * * * Zonder uitspraak te doen omtrent de gegrondheid van het vermoeden der Weduwe Slotering, betreffende de oorzaak die haar kinderen tot weezen maakte, en alleen aannemende wat bewysbaar is, dat er in Lebak nauw verband was tusschen plichtsbetrachting en gif--al bestond dan ook dit verband slechts in meening--zal toch ieder inzien dat Max en Tine kommervolle dagen hadden doortebrengen na 't bezoek van den resident.

uitspreken

spoken; pronounces; spoke 6 times

uitgesproken, uitsprak, uitspreekt, uittespreken

verb, past, singular; verb, present, third-person singular; verb, past participle used adjectivally

Historical fused spelling of uit te spreken.

• By 't lezen van verdichte verhalen, heb ik my meermalen geërgerd over den weinigen eerbied der schryvers voor den smaak van 't publiek, en vooral was dit het geval, waar zy blyk gaven iets te willen voortbrengen dat koddig of burlesk heeten moest, om nu niet van humor te spreken, een eigenaardigheid die byna doorgaande allerjammerlykst wordt verward met het komieke. Men voert een persoon sprekende in, die de taal niet verstaat of slecht uitspreekt, men laat een franschman zeggen: "ka kauw na de krote krak" of "krietje kooit keen kare kroente kraak wek." By-gebrek aan een franschman, neemt men iemand die stamelt, of men "schept" een persoon die zyn stokpaardje maakt van een paar telkens wederkeerende woorden.
• Is 't niet inderdaad bespottelyk, te meenen dat de man die geroepen is recht te spreken, de man aan wien het wel of wee van duizenden is in handen gegeven, zich zou gebonden achten door een paar uitgesproken klanken, wanneer hy niet, ook zonder die klanken, zich daartoe gedrongen voelt door zyn eigen hart? Wy gelooven van Havelaar, dat hy de armen en onderdrukten, waar hy die mocht aantreffen, zou beschermd hebben, al had hy by "God Almachtig" het tegendeel beloofd.
• Zy kon het niet afkeuren dat hy 't meisje tot haar bracht, dat 'savends op de straat hem had aangesproken ... dat hy haar te eten gaf en herbergde, en 't àl te goedkoop "ga heen, en zondig niet meer!" niet uitsprak, voor hy haar dat "niet zondigen" had mogelyk gemaakt.

uitstaan

to do; endured twice

uittestaan, uitgestaan

verb, te-infinitive, archaically written solid; verb, past participle

Met iets uit te staan hebben means “to have something to do with it”; uittestaan reflects older closed spelling.

• --Dat had niets met den kalkoen uittestaan.
• De lezer gevoelt wat ik by 't aanhooren van die laatste hoofdstukken weer heb uitgestaan.

uitsteken

stick out; excel; extends 6 times

uitsteken, uitsteekt, uittesteken

verb, present, singular; verb, te-infinitive; verb, infinitive

De handen uitsteken here means to lend a hand or set to work.

• Het been dat ge daar links uitsteken moest, tusschen de hoededoos en 't mandje met kersen ... de knie die ge tegen 't portier gedrukt hield, om de dame tegenover u niet te doen denken dat ge een aanval in den zin hadt op krinoline of deugd ... de gelikdoornde voet die zoo bang was voor de hakken van den commis-voyageur naast u ... de hals dien ge zoo lang links moest wenden, omdat het drupt aan de rechterzyde.. zie, dat worden zoo alle ten-laatste halzen, en knieën, en voeten, die iets verdraaids bekomen.
• Ik weet dat er onder u lieden zyn, die uitsteken in kennis en in braafheid van hart: ik hoop myn kennis door de uwe te vermeerderen, want zy is niet zoo groot als ik wenschte. En ik heb wel de braafheid lief, maar dikwyls bespeur ik dat er in myn gemoed fouten zyn, die de braafheid overschaduwen en daaraan den groei benemen ... gy allen weet hoe de groote boom den kleinen verdringt en doodt.
• En als ik zoo zwaar moet arbeiden, ik die gedoopt ben--in de Amstelkerk--zou men dan van den javaan niet mogen vorderen dat hy die zyn zaligheid nog verdienen moet, de handen uitsteekt?

uitstekend

eminent; outstanding; jutting 3 times

uitstekend, uitstekende

adjective, predicative; adjective

• Daarom zal ik letten op degenen onder u, die uitstekend zyn in deugd, om te trachten beter te worden dan ik ben.
• Indien alzoo reeds in zichzelf de benoeming tot Gouverneur-generaal veelal de oorzaken van bederf meedraagt, ook van denzulken die uitstekend was in verstand en gemoed, wat is er dan te verwachten van personen die reeds vóór die benoeming leden aan veel gebreken?
• Het was niet gemakkelyk die te vinden, omdat er zoovéél huizen waren ingestort. Doch hy scheen de plaats te herkennen aan de wydte van den hoek dien sommige lichtlynen door 't geboomte vormden by haar ontmoeting in zyn oog, zooals de zeeman peiling neemt op vuurtorens of uitstekende bergpunten.

uitstellen

put off; postpone 3 times

uittestellen, uitstellen

• Ik deed de reis met een fransch schip, de Baobab van Marseille, dat te Atjeh peper had ingeladen, en ... natuurlyk te Natal "gebrek had aan drinkwater." Zoodra ik te Padang aankwam, met het doel vandaar terstond naar de binnenlanden te vertrekken, wilde ik volgens gebruik en plicht den Gouverneur bezoeken, maar hy liet me zeggen dat hy me niet ontvangen kon, en tevens dat ik myn vertrek naar myn nieuwe standplaats moest uitstellen tot nader bevel.
• Zóó zocht Havelaar naar gronden om alle strengheid uittestellen, en nog-eens en nòg-eens te beproeven wat er kon bereikt worden met zachtheid.
• Den volgenden dag reeds zag ik in, hoe wys die raad geweest was, want de nacht had my op het denkbeeld gebracht, dat ik niet beter kon doen dan de beslissing uittestellen tot vrydag.

uitstijgen

alighting; stepped out 3 times

uitstygen, uitgestegen

verbal noun, neuter, singular; verb, past participle

• Met beleefdheid bood hy zyn hand aan een dame, om haar by het uitstygen behulpzaam te zyn, en nadat deze van een heer die nog in den wagen zat, een kind had aangenomen, een klein blond jongetje van een jaar of drie, traden zy de pendoppo in. Daarop volgde die heer zelf, en wien op Java bekend was, zou het als een byzonderheid in 't oog gevallen zyn, dat hy by 't portier wachtte om 't uitstygen gemakkelyk te maken aan een oude javaansche baboe.
• De heer die het eerst was uitgestegen, had den Regent en den kontroleur Verbrugge de hand geboden, die zy met eerbied aannamen, en in hun geheele houding was te bespeuren dat zy gevoelden zich in de tegenwoordigheid te bevinden van een gewicht persoon.

uitstrekken

stretch out; stretched; extends 3 times

uitstrekt, uitstrekte

verb, present, singular; verb, past, singular

• De beul staat er volkomen zóó als hy werkelyk moet gestaan hebben, ja, ik wil zóóver gaan dat je den arm uitstrekt om den slag afteweren!
• Havelaars erf nu was zeer groot, ja, hoe vreemd het klinke, aan een der zyden kon men 't oneindig noemen, daar het aan een ravyn grensde die zich uitstrekte tot aan de oevers van den Tjioedjoeng, de rivier die Rangkas-Betoeng, in een zyner vele bochten omsluit.
• By deze opgave wordt dat vervoer in twee deelen gesplitst, naarmate het zich bepaalt tot Java zelf of zich verder uitstrekt.

uitvinden

find out once

uittevinden

Historical fused spelling of uit te vinden.

• We hebben uit zyn toespraak aan de Hoofden gehoord dat hy zyn plicht wilde doen, dat hy onrecht wilde te-keer gaan, en tevens hoop ik dat de lezer uit de gesprekken die ik meedeelde, hem heeft leeren kennen als iemand die wel in-staat was iets uittevinden en tot klaarheid te brengen, dat voor sommige anderen verborgen was of in 't duister lag.

uitvoeren

performed; get up to; to carry out 6 times

uitgevoerd, uitvoeren, uittevoeren, uit-en

verb, participle; verb, infinitive; verb, infinitive, historical closed spelling with te

The modern spelling separates the infinitive marker: uit te voeren.

• Toen vertelde Frits, die, geloof ik, meende dat hy een groot stuk had uitgevoerd, dat hy 't ding in dat pak had gevonden van den man die een sjaal droeg, en ik legde aan de heeren uit, hoe dat in myn huis kwam. Maar van de Griekin sprak ik niet, omdat Frits er by was, en ook zeide ik niets van de Kapelsteeg.
• Wat wou je in dien tuin by maneschyn met Marie uitvoeren, Stern?
• Hy had zich, om dit opzet uittevoeren, naar de woning van den Toeankoe begeven, en daar met de bedienden die op den trap der buitengalery zaten, een gesprek aangeknoopt over een Sewah met het doel zyn tegenwoordigheid te rekken tot hy den Toeankoe zou gewaar worden, die zich dan ook weldra, omgeven van eenige verwanten en bedienden, vertoonde.

uitvoering

execution; carrying out; exercise 7 times

uitvoering

• ...by de toenemende ligtzinnigheid en onzedelykheid onder de jeugd, by het dagelyks aangroeien van het getal fortuinzoekers, en met het oog op de noodzakelykheid om soliditeit van gedrag, hand-aan-hand te doen gaan met soliditeit in de uitvoering, van de gegeven orders ... 't Is, waarachtig, alles de zuivere waarheid!
• Alleen scheen Stern, die een tint van letterkunde over zich heeft--zooals veel Duitschers--stem te willen hebben in de wyze van uitvoering.
• Maar toen later het centraal gezag des duitschen Ryks behoefte voelde, eenig ver gelegen volk aan zich te binden op andere wyze dan door stoffelyk overwicht alleen, zoodra een verwyderde streek werd beschouwd als door gelykheid in afkomst, taal en gewoonten tot het Ryk te behooren, deed zich de noodzakelykheid gevoelen, iemand met de leiding der zaken te belasten, die in dat land te-huis behoorde niet alleen, maar door zyn stand boven zyn medeburgers in die streken verheven was, opdat de gehoorzaamheid aan de bevelen des Keizers, gemakkelyk werde door de samengaande neiging tot onderwerping aan hem die met de uitvoering dezer bevelen belast was. Hierdoor werden dan tevens geheel of gedeeltelyk de uitgaven vermeden, voor een staand leger ten-laste der algemeene staatskas, of, zooals meestal geschiedde, ten-laste van de gewesten zelf, die door zoodanig leger moesten bewaakt worden.

uitweiding

digression; a digression; digressions 4 times

uitweiding, uitweidingen

noun, common gender, singular; noun, common gender, plural

• Een uitweiding over 't mechanismus van het bestuur in deze landstreken is hier, tot juist begrip van hetgeen volgen zal, noodzakelyk.
• Zonder uitweiding over den oorsprong des adels, die geheel in de natuur ligt, wensch ik toch plaats te geven aan de opmerking hoe in òns werelddeel en ginds in 't verre Indie, dezelfde oorzaken dezelfde gevolgen hadden.
• Een uitweiding is hier noodig, en zelfs wil ik eens uitweiden over uitweidingen.

uitwendig

by heart; by rote twice

uitwendig

adverb; adverb used substantively

Uitwendig weten is a comic literal rendering of ‘know by heart.’

• Ik deed Frits, die dat ding nu eenmaal "uitwendig wist" zooals Stern dit noemt, beloven dat hy 't nooit weer opzeggen zou --althans niet voor hy lid van Doctrina wezen zal, omdat daar geen jonge meisjes komen--en toen borg ik het in myn lessenaar, het vers meen ik. Maar ik moest weten of er niet meer in dat pak was, dat aanstoot geven kon.
• Het was me namelyk bekend dat hy allerlei tuig van verzen uit het hoofd wist--hy zegt: "uitwendig"--en daar verzen altyd leugens bevatten, was ik zeker dat ik hem zeer spoedig zou betrappen op onwaarheid.

uitwijken

gone over; exiled; fled 3 times

uitgeweken, uitweken

verb, participle; adjective, participial; verb, past, plural

• Zyzelf, die nooit belang gesteld had in zaken van geldelyken aard, wist weinig of niets te antwoorden, toen Havelaar by haar aandrong op eenige inlichtingen aangaande de vorige bezittingen van haar verwanten. Haar grootvader, de baron Van W., was met Willem den vyfden naar Engeland uitgeweken en ridmeester geweest by 't leger des hertogs van York.
• Hy scheen met de uitgeweken leden der stadhouderlyke familie een vroolyk leven geleid te hebben, wat dan ook door velen werd opgegeven als oorzaak van den ondergang zyner fortuin.
• Hy beloofde dat er recht zou geschieden, mits zy zich niet verzetten, en niet uitweken zooals 't voornemen was van de meesten.

uitzicht

prospect 3 times

uitzicht

• Zonder nu te deelen in de overdreven begrippen die zy van haren Max koesterde, mag men toch aannemen dat hy een goede loopbaan voor zich had, en wanneer dit gegrond uitzicht zich had verwezenlykt, zouden inderdaad de onaangename gevolgen zyner vrygevigheid weldra uit den weg te ruimen geweest zyn.
• Want zóó groote rol speelde het uitzicht op dat weerzien in zyn hart, dat hy, by 't verlaten van Badoer dien boom voorbygaande, iets vroolyks voelde, als waren ze reeds voorby, de zes-en-dertig manen die hem scheidden van dat oogenblik.
• Uit aanmerking evenwel van gunstige rapporten, vroeger omtrent u ontvangen, heb ik in het voorgevallene geen reden willen vinden, om u het uitzicht op eene wederplaatsing bij het Binnenlandsch Bestuur te benemen.

uitzien

look; looked; looks 8 times

uitziet, uitzag, uitzien, uitzie

verb, present, singular; verb, past, singular; verb, infinitive

• Ik was bly dat ik Frits niet gezonden had, want haar kleeding kwam me zeer onkiesch voor, en het vreemde daarvan werd nog verhoogd door de losheid waarmee ze zich bewoog, als vond ze zich heel goed zoo. Het mensch scheen volstrekt niet te weten dat ze er niet uitzag als andere vrouwen.
• Een makelaar is toch geen kruier, dunkt me, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie. Ik had mijn jas met bont aan, en toch zat ze daar zoo eenvoudig, en praatte zoo kalm met haar kinderen, alsof ze alleen was.
• Bedenk toch dat al het kwade gestraft wordt: zie maar weer dien Sjaalman die geen winterjas heeft, en er uitziet als een komediespeler.

uitzoeken

to pick out once

uittezoeken

Uittezoeken represents modern uit te zoeken written together.

• Nauwelyks echter was Stern aan zyn werk begonnen, of hy stuitte op moeielykheden. Buiten de zwarigheid om uit zooveel bouwstoffen het noodige uittezoeken en te rangschikken, kwamen er gedurig in de handschriften woorden en uitdrukkingen voor, die hy niet begreep, en die ook mij vreemd waren.

uitzondering

exception; exceptions; an exception 7 times

uitzondering, uitzonderingen

noun, common gender, singular; noun, common gender singular; noun, common gender, plural

• Ik zeg: waarheid en gezond verstand, en hier blyf ik by. Voor de Schrift maak ik natuurlyk een uitzondering.
• En als ge meent, dat dit op het tooneel er dóór kan als uitzondering, blyft toch myn aanmerking bestaan, dat men den zin voor waarheid bederft by het volk, dat de uitzondering als regel aanneemt, en dat men de publieke zedelykheid ondermynt, door het te gewennen iets toetejuichen op het tooneel, wat door elk fatsoenlyk makelaar of koopman voor een bespottelyke krankzinnigheid wordt gehouden in de wereld. Toen ik trouwde, waren wy op 't kantoor van myn schoonvader--Last & Co--met ons dertienen, en er ging wat om!
• Een ander gedeelte, waartoe--met een zeer kleine, wellicht maar schynbare, uitzondering--geheel Java behoort, is rechtstreeks onderworpen aan Nederland.

uitzuigen

sucked dry; PLUNDERED 3 times

uitgezogene, uitgezogen, UITGEZOGEN

verb, past participle; past participle used adjectivally, inflected

Uitzuigen literally means ‘suck dry’ and figuratively means exploit or extort.

• Doch ik zag aan den anderen kant de sedert jaren uitgezogene, diep gedrukte bevolking, ik dacht aan de noodzakelykheid van een voorbeeld--want vele andere vexatien zal ik u te rapporteeren hebben, als niet ten-minste deze zaak door terugwerking daaraan een eind maakt--en, ik herhaal het, na ryp beraad heb ik gedaan wat ik voor plicht hield.
• Voorbarig! Als een eerlyk man slapen kon, en leven en genieten, zoo lang zy voor wier welzyn hy geroepen is te waken, zy die in den hoogsten zin zyn naasten zyn, worden gekneveld en uitgezogen!
• En dat daarginds Uw meer dan dertig millioenen onderdanen worden MISHANDELD EN UITGEZOGEN IN UWEN NAAM? * * * * *

uitzuiging

extortion 3 times

uitzuiging

• Er schynt dus wel een byna-onoverkomelyke moeielykheid te bestaan, om gevolg te geven aan den eed: "de inlandsche bevolking te beschermen tegen uitzuiging, en knevelary."
• Als in dezen eed begrepen, had eigenlyk moeten worden beschouwd de belofte: de inlandsche bevolking, te zullen beschermen tegen uitzuiging, en onderdrukking.
• Het was hartverscheurend de klachten aantehooren over mishandeling, uitzuiging, armoede, honger ... terwyl ikzelf nu met vrouw en kind honger en armoede te-gemoet ga.

ulevel

sweets once

ulevellen

Ulevellen were wrapped sweets containing a printed verse or motto.

• Hoe zouden anders de ulevellen met deviezen zoo goedkoop wezen?--Frits zegt: "Uhlefeldjes" ik weet niet, waarom?

und

and; And 31 times

und, Und

coordinating conjunction; conjunction

• Da liegt ein rothblühender Garten Im stillen mondesschein; Die Lotosblumen erwarten Ihr trautes Schwesterlein; Die Veilchen kichern und kosen, Und schau'n nach den Sternen empor; Heimlich erzählen die Rosen Sich düftende Märchen in 's Ohr.
• Da hüpfen herbei, und lauschen Die frommen, klugen Gazellen; Und in der Ferne rausche Des heiligen Stromes Wellen...
• Da wollen wir niedersinken Unter den Palmenbaum, Und Ruhe und Liebe trinken, Und träumen seligen Traum.

ungenießbar

unbearable once

ungeniessbar

German ungenießbar literally means “unenjoyable” and here describes an insufferable mood.

• Genoeg, ik zat daar in die prauw met een zuur gezicht en slecht humeur, en was, wat de Duitschers noemen: ungeniessbar.

uur

hour; hours; o'clock 28 times

uur, uren, ure, uurs

noun, neuter, singular; noun, plural; noun, neuter, plural

Archaic inflected form of uur.

• Maar zeg niets wat niet waar is. "De lucht is guur, en 't is vier uur." Dit laat ik gelden, als het werkelijk guur en vier uur is.
• Maar als 't kwartier voor drieën is, kan ik, die myn woorden niet in 't gelid zet, zeggen: "de lucht is guur, en 't is kwartier voor drieën." De verzenmaker is door de guurheid van den eersten regel aan een vol uur gebonden. Het moet voor hem juist een, twee uur, enz. wezen, of de lucht mag niet guur zyn.
• O, hy liet in 't voorwaarts gaan, Diepe, diepe sporen staan! 'k Proefde vreugde en smart met-één, 'k Heb gedacht en 'k heb gestreden, 'k Heb gejuicht en 'k heb gebeden: 't Is me als vlogen eeuwen heen! 'k Heb naar levensheil gestreefd, 'k Heb gevonden en verloren, En, een kind nog kort te-voren, Jaren in één uur doorleefd!

uw

your; Your; of your 122 times

uw, uwe, Uwe, uwen, uwer, Uw, uws, Uwer and 1 more

possessive determiner; possessive determiner, formal; possessive determiner, second person

Archaic genitive form: “of your.”

• ...en ik wenschte gebruik te maken van uw krediet, om een zaak tot-stand te brengen, die voor my van groot gewicht is. Zou men niet denken dat het om een order op de voorjaarsveiling te doen was?
• ... en als de gaaf van wèl zeggen me niet geheel-en-al ontbreekt, is het gewis niet door gebrek aan indrukken, dat ik niet slagen zou. In afwachting van een vriendelyk antwoord, noem ik my uw ouden schoolmakker ...
• Moeder, 'k ben wel ver van 't land Waar me 't leven werd geschonken, Waar myn eerste tranen blonken, Waar ik opwies aan uw hand... Waar uw moedertrouw der ziel Van den knaap haar zorgen wydde, En hem liefdryk stond ter-zyde, En hem ophief als hy viel...

uweledelgestrenge

Your Noble Sternness once

Uweledelgestrenge

Uweledelgestrenge was an elaborate formal title for a high-ranking official.

• Ge hebt opgemerkt dat ik my van het "Uweledelgestrenge" heb ontslagen: 't verveelde my.

uwé

your honor once

uwee

Uwee is a caricatured spelling of uwé, a dated polite second-person form used in the Dutch East Indies.

• Een liplap moge beschaafd, goed onderwezen zyn, of geleerd--er zyn er zoo!--zoodra de Europeaan, die zich ziek hield om achterteblyven van 't schip waarop hy borden waschte, en die zyn aanspraken op beleefdheid bazeert op "uwee" en "verexkuseer" aan het hoofd staat van de handelsonderneming die zoo "enorm" gewonnen heeft op de indigo in 1800 zooveel ... neen, lang vóór hy de "toko" bezat, waarin hy hammen en jachtgeweren verkoopt--wanneer zoo'n Europeaan opmerkt dat de beschaafdste liplap moeite heeft de h en de g, uit elkaar te houden, lacht hy over de domheid van den man die niet weet dat er onderscheid is tusschen een gouden hek en een houten gek.